februari 2008, 9,15 Slag om de arbeidsmarkt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "februari 2008, 9,15 Slag om de arbeidsmarkt"

Transcriptie

1 februari 2008, 9,15 Slag om de arbeidsmarkt

2 U wilt goed zaken d oen. Wij willen goed zake e n doen. Zullen we een afspr aak maken? T-Mobile Zakelijk. Simply Closer

3 16 De Fransen zijn ondernemender Bij Danone ligt de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in de organisatie. Dat zegt de nieuwe Numico-topman Christian Neu over de cultuurverschillen tussen Danone en Numico. Maatschappelijke verantwoordelijkheid is voor beide bedrijven belangrijk, vandaar dat Neu aftrapt met een bezoek aan een SOS-kinderdorp in Indonesië. inhoud 22 Jacht op de nieuwe generatie Om jonge talenten binnen te trekken én vast te houden, moet het roer radicaal om. Wat moet het speerpunt worden in het hr-beleid, wil personeel de groeiambities niet fnuiken? Nederlandse dienstverleners verleggen voortdurend hun grenzen 32 Topman op de divan Je collega-bestuurders de maat nemen met een assessment was tot voor kort not done. Maar dat verandert nu. Topmannen worden doorgelicht, tot diep in hun jeugd. Over Van der Hoeven zouden wij laaiend enthousiast zijn geweest. ING Commercial Finance werkt ter plaatse Het buitenland geeft u alle ruimte om verder te groeien. Dat betekent meer werknemers in dienst. Maar ook meer behoefte aan financiering. Immers al uw medewerkers willen wel elke maand hun salaris ontvangen. Ook als u zelf pas later betaald wordt. ING Commercial Finance maakt er werk van. Wij nemen vorderingen over zodra u aan uw klanten factureert. Zo beschikt u op elk moment over voldoende middelen om uw personeel te betalen. En dat doen we ter plaatse. Dus ook als u internationale debiteuren heeft of een buitenlandse vestiging wilt openen, kunt u bouwen op onze dienstverlening. Wilt u weten hoe? Kijk dan op Daar ziet u precies wat we bedoelen als we zeggen: forever business. 38 Informatie-overload Hoe bedwing je als manager de dagelijks oprijzende informatieberg? Daarover discussiëren Udo Groen (Prorail), Rob Elsinga (Microsoft), Henny van Egmond (Rabobank) en Foppe Vogd (cio-platform Nederland). 44 Leiders en volgers De relatie tussen manager en werknemer verandert. De toekomst is aan licht leiderschap en zwaar volgerschap. Dit vergt een actieve rol van de ondergeschikte.

4 50 Lessen uit China Uiteindelijk ben je meer gebaat bij de positieve energie van elkaar begrijpen, dan de negatieve energie van met elkaar in de clinch gaan. Bart Fehmers van IBM Azië leert in Sjanghai lessen voor het leven. CLUBREGELS Elke maand 9 Commentaar 10 De Scopist 14 Signalen 21 Column Jeroen Smit 29 Wandelgangen 31 Komen & Gaan 60 Need to read 70 Kunst 73 Auto 74 Reizen MANAGEMENT SCOPE A meeting of minds februari 2008 ISSN Een uitgave van Scope Publishing B.V. Management Scope is aange sloten bij Het Instituut voor Media Auditing ABONNEMENTEN De abonnementsprijs van Management Scope bedraagt 91,50 per jaar. Losse nummers 9,15 (inclusief 6% BTW). Schriftelijke annulering van abonnementen is mogelijk tot uiterlijk twee maanden voor het begin van het nieuwe abonnementsjaar. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Scope Publishing. ADRESWIJZIGINGEN Het doorgeven van adreswijzigingen aan de administratie dient schriftelijk te gebeuren. 6 Management Scope 56 Ik heb enorm moeten leuren In 1990 was Koninklijke Tichelaar in Makkum op sterven na dood. Nu is het merk opeens hot in de internationale designwereld. De revival van het oudste bedrijf van Nederland. ADMINISTRATIE EN REDACTIE Postbus 23, 1190 AA Ouderkerk a/d Amstel Telefoon: Fax: Advertentie-exploitatie: Redactie: DIRECTEUR/UitGEVER Walter Vesters ADVERTENTIEVERKOOP Edgar van Bueren (commercieel manager), Hendrik-Jan Vonk (accountmanager), Solange Andreoli (sales assistant) HOOFDREDACTEUR drs. Quinty Danko EINDREDACTEUR drs. Lizanne Schipper REDACTIECOÖRDINATOR / webredacteur KilRae de Boer Verder deze maand 49 Lokken en vasthouden Hoe lok je jong talent naar je organisatie? Tips en trucs. 54 De nieuwe marketeer Deze tijd vraagt om een fundamenteel andere kijk op marketing. 63 Stress uitbannen een oefening in het tegengaan van angst en twijfel. 64 Het oudste beroep eric Sluis knoopte na de fusie de automatisering van Interpolis en Achmea aan elkaar. BLADMANAGER Martijn Lub ADMINISTRATIE Marjolein van Leeuwen MEDEWERKERS drs. Miloe van Beek, drs. Bim Bensdorp, mr. Saskia Bruyn, Hans Crooijmans, Carien van Dijk, drs. Aldo Dikker, mr. Dave Dirks, drs. Philip Dröge, drs. Ilse Engwirda, Ron van Gelderen, drs. Linda Huijsmans, Rita Jager, drs. Twan van de Kerkhof, drs. Geertje Kindermans, ing. Leo Klaver, Herman Kleintjes, drs. Mark Koster, drs. Esther van Rijswijk, Koen van Santvoord, drs. Irene Schoemakers, drs. Jan Schoenmakers, Jeroen Siebelink, drs. Jeroen Smit, Mark van de Voort, Ivo Weyel, drs. Erwin Wijman, drs. Marike van Zanten, drs. Hieke de Zeeuw, drs. Cok de Zwart INTERVIEWERS prof. dr. Tineke Bahlmann (lid Commissariaat voor de Media), drs. ing. Peter Bakker (ceo TNT), Leendert Bikker (oprichter Branson & Guevara), Cees de Boer (cfo Deloitte), drs. Herman Bol (lid raad van bestuur UMC Utrecht), Theo Bouwman (oud-bestuurs - voorzitter PCM Uitgevers), Marco Gianotten (directeur Giarte Media Group), ir. Eric de Groot (partner Boer & Croon), Philip Houben (ceo Wavin), Cees Janssen RA RV (Navitas Capital), Haico Meijerink (directeur Wolters Kluwer LTRE), Ronald Meijers (lid executive board Kraut hammer Int.), drs. Andy Mosmans (directeur ARA Groep), Frans Nauta (China- en innovatiedeskundige), dr. Paul Nobelen (bestuursadviseur), Cees Pronk MBA (director business development Hay Group), drs. Harry Starren (directeur de Baak), drs. Saskia J. Stuiveling (president Algemene Rekenkamer), Jeanine van der Vlist (ceo Worldmax), dr. Hans Wijers (bestuursvoorzitter Akzo Nobel) VORMGEVING thielenpeters advertising Arthur Thielen (art-director), Colette Korteweg, Tim Pootjes Het magazine voor topmanagers en managers die naar de top willen Abonnee worden? Kijk op FOTOGRAFIE Marco Bakker, Mark van den Brink, Erik van der Burgt, Lex Draijer, Diederik van der Laan, Anya van Lit, Sjaak Ramakers, Rob van der Vet, Ton Zonneveld ILLUSTRATOR Aad Goudappel Cover Thielenpeters DRUKWERK/DISTRIBUTIE Roto Smeets, Weert OPLAGE exemplaren (jaaropgave HOI 2007) COPYRIGHT 2007 Niets in deze uitgave mag worden ver menigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, foto-kopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. HET VOLGENDE NUMMER Verschijnt: 29 februari Sluiting advertenties: 12 februari ZELF IETS TE ETEN PAKKEN IS TOEGESTAAN Onze nieuwe Club Kitchen serveert koude en warme snacks en de koelkast staat vol met drankjes. Niets houdt u dus tegen om uzelf tussen de maaltijden door te bedienen. Zoiets als even bijtanken in de lucht. Kijk rond op ba.com/newclubworld voor meer details over de nieuwe Club World Business Class. New Club World Exclusief op alle vluchten vanaf London Heathrow. Geleidelijk aan worden alle langeafstandsvluchten voorzien. Ons Club Kitchen menu kan per vlucht verschillen. Warme snacks zijn ook afhankelijk van de vlucht - niet altijd mogelijk.

5 Krappe arbeidsmarkt blijft Ondanks onheilspellende berichten over verminderde economische groei - in de VS wordt zelfs al ernstig rekening gehouden met een recessie - blijft de strijd om talent op de arbeidsmarkt hevig. Volgens onderzoek van McKinsey van begin dit jaar gaan bedrijven de komende tijd meer dan ze van plan waren in hun personeel investeren. Door scholing en training van hun mensen willen ze de concurrentie te lijf gaan. Ook verwachten ze daarbij meer personeel nodig te hebben en gaan ze door met werven, ondanks slechtere economische vooruitzichten. Of dat op termijn verstandig is, valt nog te bezien. Op managementscope.nl reageerden honderdveertig mensen op de stelling: het is verstandig meer personeel aan te nemen. Slechts achttien procent hiervan had het idee dat bedrijven inflatie en trage groei door meer personeel het hoofd kunnen bieden. Bijna veertig procent veronderstelt dat de economie wel weer aantrekt en is het daarom eens met de stelling. Ruim veertig procent denkt dat bedrijven beter kunnen stoppen met werven van extra medewerkers nu het economisch minder gaat. Voorlopig zien bedrijven het nog van de zonnige kant. Vooral jong managementtalent blijft schaars. De snelle mannen en vrouwen uit de generatie Y, de twintigers en begin dertigers, zijn niet alleen moeilijk te krijgen, het is ook lastig ze te behouden voor een onderneming. Het hr-beleid zal drastisch op de schop moeten om de jonge managers te behagen. Die willen namelijk vooral uitgedaagd worden en groeien, dat is hun voornaamste motivatie. Gebeurt dit onvoldoende, dan zijn ze weg. Het is dus noodzaak om goede werknemers te ontwikkelen. Dat betekent hoe dan ook: investeren. Ook al weet je dat ze straks weer vertrekken. Zoals blijkt uit het onderzoek van McKinsey hebben bedrijven dat wel in de smiezen. Het is alleen de vraag of oudere managers begrijpen waar de nieuwe generatie behoefte aan heeft, waarin jonge medewerkers ontwikkeld willen worden. En hoe ze die individuele behoeftes kunnen laten aansluiten bij de eisen die de bedrijfsvoering stelt. Waarschijnlijk kan de generatie X, tussen 35 en 45 jaar, dat gat beter overbruggen dan de babyboomer. In de strijd om het talent is het zaak om eind dertigers op sleutelposities te zetten als het gaat om coaching en ontwikkeling. Quinty Danko Hoofdredacteur Advertentie 9? Thema van dit nummer: HR commentaar De bank van captains met een horizon. Alles draait bij u om de onderneming maar bij ons draait het om u. Om uw eigen dromen, eigen horizon en eigen welstand. Of cieel heet deze sport private banking. Wij doen dat volgens onze typisch Friese mentaliteit. willeniskunnen.nl Willen is kunnen Reacties Interview Aysel Erbudak (december 2007) Uit het interview met Aysel Erbudak wordt niet duidelijk wat nu eigenlijk de oorzaken zijn van het (zelfbenoemde) succes van de privatisering van het Slotervaartziekenhuis. De succesfactoren die zij noemt zijn niet uniek. In veel ziekenhuizen werken gepassioneerde medewerkers en er lopen veel meer betrokken, bekwame en geïnteresseerde managers rond dan mevrouw Erbudak ons wil doen geloven. Het Slotervaartziekenhuis verkeerde al jaren in een deplorabele financiële situatie en leek feitelijk niet aan te sturen. Mevrouw Erbudak voert nu crisismanagement uit en zij heeft daarbij het voordeel van die crisis: het is pompen of verzuipen. In die situatie zijn mensen bereid veel meer te slikken dan ze in normale omstandigheden zouden doen. En daar komt nog iets bij. In tegenstelling tot haar voorgangers en haar collega s in het land heeft mevrouw Erbudak macht. De macht van het geld. Als de prestaties van het Slotervaart onder de maat zijn en er géén geld wordt verdiend, trekt meneer Schram de stekker eruit. Ik geloof niet dat gepassioneerde en bekwame medewerkers blij zijn met een directeur met een strafblad, die geen verstand heeft van het bedrijf en te pas en te onpas langsloopt om vragen te stellen. Maar de medewerkers hebben inmiddels een fors aantal collega s de laan uit zien vliegen en ze kiezen dus eieren voor hun geld. Toch denk ik dat menig ziekenhuisbestuurder jaloers is op mevrouw Erbudak. Het moet fantastisch zijn om de problemen in je organisatie rechttoe rechtaan aan te kunnen pakken, zónder de rituele eierendans die de huidige verhoudingen in de ziekenhuizen nu eenmaal vergen. En als daarbij ook nog eens geld beschikbaar is om écht te investeren in de langere termijn, dan is naar mijn mening succes verzekerd. Op volle kracht vooruit dus met marktwerking en privatisering; laat minister Klink niet aarzelen! Hopelijk slagen de toekomstige ziekenhuisbestuurders er wel in de nieuwe machtsverhoudingen op een elegantere manier in te zetten dan mevrouw Erbudak. Esther van Houwelingen, interim-manager ziekenhuizen Februari

6 descopist Ouderen stuwen inflatie op Als over inflatie wordt gespeculeerd, gaat het vooral over de vraag wat er de komende maanden met de rente gebeurt. Op de lange termijn vrezen we het inflatiespook niet meer. Maar is dat wel terecht? Échte inflatie - vier, vijf, zes of zelfs acht procent - en dat langere tijd achter elkaar, dat is van vroeger, is de gedachte. Sinds Paul Volcker, de oud-voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken (FED), in de jaren zeventig de rente net zolang bleef opschroeven tot hij de inflatiebrand van die tijd had geblust, is het spook dood. De loon-prijsspiraal, stagflatie (een stilvallende economie met hoge inflatie): we zijn het vergeten. Onze beleggingen, pensioenen en spaargeld worden niet bedreigd. Of toch wel? Volgens Robeco-topman Lex Hoogduin denken we te gemakkelijk dat inflatie is uitgeroeid. De oud-ecb adviseur roept al langer dat we niet al te simpel moeten denken over het vermogen van centrale banken om ons van alle inflatieonheil te redden. In januari voerde hij het volume van zijn waarschuwingen op. De eurozone moet rekening houden met een fors hogere inflatie die lange tijd aanhoudt, zegt hij. Door de inhaalslag van opkomende markten en de klimaatverandering ontstaan de komende jaren groeiende tekorten aan grondstoffen, energie, voedsel, water, lucht en gezondheidszorg. En al die schaarste zal de prijzen opdrijven. Volgens Hoogduin moet de Nederlandse regering zelfs ophouden landbouwgrond om te laten vormen tot bossen. Door de schaarste zullen voedselprijzen zozeer gaan stijgen, dat we die grond weer nodig zullen hebben om gewassen te verbouwen. De tijd van het melk- en boteroverschot is definitief voorbij. Schaarste dus, als bron voor inflatie. Tel de prijsopdrijvende effecten van de vergrijzing daarbij op, en het inflatiespook is weer helemaal terug. Als de grote groep babyboomers met pensioen gaat, zal zij de enorme vermogens M A die N nu Anog Gvast zitten E Min pensioenverplichtingen E N T Fen Ohuizen, R gaan U opsouperen. M Uit onderzoek van verzekeringsconcern AXA, dat al jaren ouderen ondervraagt om zicht te krijgen op wat zij met hun pensioen willen gaan doen, blijkt dat babyboomers vooral van plan zijn hun geld uit te geven. Anders dan hun ouders, voelen ze zich niet verplicht geld na te laten aan hun kinderen. Da s dan jammer, want die gaan de kosten van de vergrijzing betalen. Op zich profiteren jongeren ook van de vergrijzing: de arbeidsmarkt wordt immers almaar krapper, dus voor wie zijn opleidingen op orde heeft, is er werk genoeg. En dat is, op zijn beurt, opnieuw een mogelijke bron van inflatie. Hogere lonen, hogere prijzen, hogere lonen... Kent u m nog? (EvR) M A N A G E M E N T F O R U M De Scopist bevat artikelen van Martijn Bennis, Hans Crooijmans, Quinty Danko, Mark Koster, Esther van Rijswijk en Jeroen Smit. Zij werken behalve aan het blad ook mee aan management-weblog De Scopist op De Scopist is het opinieplatform van Management Scope, waarop topjournalisten hun mening geven over financieel, economisch en bedrijfsnieuws. Foto: Bert Verhoeff / Hollandse Hoogte Sherlock Heijn, waar blijf je? Als regelmatige klant van Albert.nl, lever ik wekelijks een schat aan informatie voor de afdeling marketing. Het wordt tijd dat Albert Heijn daar op een intelligente manier iets mee doet. Ik koop bijvoorbeeld verse pasta, een beetje te veel wijn, bizar veel luiers (maat 4+) en gerookte paling. Je hoeft geen Sherlock Holmes te zijn om conclusies te trekken uit de gegevens die ik geheel vrijwillig afsta: meneer is een lekkerbek, het mag allemaal wat kosten, gemak boven milieu (sorry) en er zou wel eens een tweeling in het huishouden aanwezig kunnen zijn van een jaar of twee. En dat is nog maar het begin. Ik denk dat Albert Heijn op basis van mijn boodschappen een haarscherp familieprofiel kan maken. Albert moet zelfs in staat zijn om in ons huishouden de rol te vervullen van manager supplies. Vriend Albert kan redelijk adequaat voorspellen dat het wc-papier binnenkort op is en ons ook nog eens verrassen met producten die geschikt zijn voor consumenten van het type familie Bennis. Ik zou het fijn vinden. Maar het gebeurt niet. Waarom niet? Albert Heijn, waar blijft die op maat gesneden dienstverlening? Wanneer wordt die datamijn nou eens ontgonnen? Marketeers hebben een heel instrumentarium, variërend van een schot hagel (huis-aan-huisfolders, Ster-reclame) tot scherpschutterskwaliteit (volledig gepersonaliseerde middelen). Het schot hagel is behoorlijk duur en heeft veel verspilling, maatwerk is ook duur en heeft weinig verspilling. Kennelijk ligt het optimale recept voor veel bedrijven nog ergens in het midden (adverteren in special interest-bladen of sites, reclame verspreiden in postcodegebieden met een bepaalde welstand, telemarketing op basis van specifieke databestanden). De winnende marketeer is een micromarketeer. Hij of zij kruipt nog dieper in de geest - lees: het gedrag - van de (potentiële) klant en komt dan met een onontkoombare propositie. Volgens de Groningse hoogleraar marketing Peter Verhoef zit de moeilijkheid nu nog in de kwaliteit van de data, de beschikbare analytische modellen en een gebrek aan kennis in veel organisaties. Aan de slag dus. Ik nodig elk bedrijf uit om actief mee te denken met mijn bestedingsvraagstukken. Maar wel graag op een intelligente manier. (MB) Help, recessie! Trichet, doe iets. We slikken al vitamines, omdat we denken dat we verkouden worden. Geef maar toe: u verwacht ook een recessie. Daar wilt u fit ingaan. De meest recente CBS-cijfers duiden op angst. We hebben in 2007 fors meer geld geleend dan in 2006 (8,5 miljard euro tegen 7,8 miljard euro), maar de laatste maanden zijn we ook aan het sparen geslagen (14 miljard meer euro in 2007). We voorvoelen dat we een vetlaagje moeten opbouwen om een hongerjaar tegemoet te gaan. De groei van de Nederlandse economie liep lekker op tot het derde kwartaal van 2007, maar zal, dat is mijn voorspelling, daarna afvlakken. Het consumentenvertrouwen daalde al onder nul in december. Het kabinet heeft met halfhartige maatregelen geprobeerd de burger te ontzien, maar dat gaat de christen-socialisten uiteindelijk niet lukken. De inflatie kruipt langzaam omhoog nu de energie en voedselprijzen stijgen, met soms dubbele cijfers. U kán niet verrast zijn. De zuurstoftank van de Amerikaanse consument is leeg. De krimp, die begin januari in de Verenigde Staten werd geopenbaard, luidt een recessie in (twee opeenvolgende kwartalen van krimp). Het is vervelend om te constateren, maar de zwartkijkers hebben gelijk gekregen. Even dachten we nog weg te komen, met een tijdelijk dipje, maar dat bleek wishful thinking. De leenmanie van de Amerikanen heeft ons in coma gesust. De verkopen bij een paar grote retailers zijn al teruggelopen. Marks & Spencer werd twintig procent minder waard, na dramatische verkoopcijfers. Een horror-scenario tekent zich af. Als deze Britse burgerwinkel lijdt, dan lijdt de hele bevolking. Stuart Rose, de M&S-topman, gaf al een huiveringwekkende quote over de Engelse malaise: Als je een gemiddeld persoon bent met een gemiddeld salaris, heb je nu een moeilijke tijd. In Nederland en de rest van Europa fluiten we in het donker. De zachte landing, die door sommige economen wordt voorspeld, zal wel eens gepaard kunnen gaan met harde schokken. Ik durf het bijna niet te vragen. Zou meneer Trichet misschien alsjeblieft iets aan de hoge rente kunnen doen? Het inflatiespook zit in de kast, ja ja, dat is bekend, maar voordat het monster uit de spelonken kruipt, is het misschien raadzaam om wat verse lucht in de economie te pompen. De Nederlandse geldontwaarding is nog altijd de laagste in de eurozone. Wij zijn natuurlijk graag solidair met onze Italiaanse, Franse en Griekse vrienden, die soms iets meer uitgeven dan nodig is. We hebben er natuurlijk alles voor over om niet terecht te komen in de Amerikaanse helstaat, waarin onverantwoordelijk spenderen onderdeel is van de volksaard. En toch is er heel soms dat verlangen naar die tijd dat je zelf je rentestand mocht bepalen. Jean-Claude, alsjeblieft. (MK) 10 Management Scope Februari

7 Schiphol speelt zwartepiet Luchthaven Schiphol verwacht mindere tijden. Boosdoener is volgens topman Gerlach Cerfontaine de vliegtaks. Maar daarmee maakt hij zich er te gemakkelijk vanaf. Altijd handig om een ander de zwartepiet te kunnen toeschuiven, moet Cerfontaine hebben gedacht tijdens zijn nieuwjaarstoespraak. De directeur van Schiphol Group had dan ook een niet zo vrolijke mededeling (alhoewel omwonenden van de luchthaven daar waarschijnlijk anders over denken): het aantal passagiers dat Schiphol aandoet zal dit jaar zeker niet groeien, het aantal vluchten gaat dalen. De mainport breekt zo met een zesjarige periode van gestage groei van gemiddeld ruim vier procent. Cerfontaine denkt te weten wat de reden is van die terugval: de vliegtaks die Nederland wordt ingevoerd. Vanaf 1 juli legt de overheid een extra heffing van 45 euro op aan passagiers met bestemmingen buiten Europa. Wie binnen Europa vliegt, gaat 11,25 euro bovenop de ticketprijs betalen. Cerfontaine heeft grote problemen met die vliegtaks. Op de eerste plaats vreest hij dat Schiphol marktaandeel gaat verliezen aan andere grote Europese luchthavens. Dat zou inderdaad kunnen. Maar of dat aan de vliegtaks ligt, is maar zeer de vraag. De heffing is voor passagiers namelijk te luttel om uit te wijken naar Londen, Frankfurt of Parijs, de belangrijkste internationale concurrenten van de nationale luchthaven. Bovendien hoeven transferpassagiers - die ruim 42 procent vormen van het totale, bijna 48 miljoen passagiers omvattende reizigersaanbod op Schiphol - de vliegtaks niet te betalen. Evenmin is het waarschijnlijk dat hele volksstammen hun reisplannen gaan annuleren om de vliegtaks. Opnieuw: daarvoor is het bedrag te laag. Hoe het ministerie van Financiën er bij komt dat Schiphol zelfs tien procent minder passagiers zal krijgen, is dan ook een groot raadsel. Trouwens, van diverse kanten zijn al juridische acties aangekondigd tegen de vliegtaks. Het zou zomaar kunnen dat het hele gedoe uiteindelijk niet doorgaat. Gaat Cerfontaine in dat geval zijn sombere voorspelling herroepen en alsnog de gebruikelijke vier à vijf procent groei waarmaken? Dat valt nog te bezien. Want alles wijst erop dat de stagnatie van de toename van het aantal passagiers (en vluchten) op Schiphol eind vorig jaar al is ingezet. En dat had helemaal niks met de vliegtaks te maken. Begin oktober bevestigde de directie van Schiphol al dat deze winter duizenden vluchten minder plaats zullen hebben dan een jaar eerder. Er waren door luchtvaartmaatschappijen toen zo n 185 duizend slots aangevraagd, vierduizend minder dan in het winterseizoen 2006/2007. Dus als de totale West-Europese passagiersmarkt dit seizoen minstens stabiel blijft of licht groeit - iets wat we in redelijkheid mogen aannemen - dan verliest Schiphol al marktaandeel. Voor een belangrijk deel zal dat komen doordat budgetvliegmaatschappijen naar kleinere en goedkopere luchthavens uitwijken. Maar ook Lufthansa kiest de laatste tijd vaak liever voor Düsseldorf dan Amsterdam. Voor de bezorgde Cerfontaine is er dan ook alle reden om eens kritisch naar zijn - ook volgens toezichthouder NMA - te hoge tarieven voor starten, landen en afhandelen van vluchten te kijken. In elk geval is het veel te voorbarig en te gemakkelijk om naar de niet eens ingevoerde vliegtaks te wijzen. (HC) Wat vindt u ervan? Milieubelasting op vliegtickets is een goed plan Mee eens, de vervuiler moet betalen. (39 stemmen) Mee eens, mits het geld rechtstreeks naar milieu gaat. (36 stemmen) Oneens, dat gaat ten koste van Schiphol, dus van de economie. (11 stemmen) Oneens, passagiers betalen al genoeg extra kosten. (28 stemmen) 34% 32% 10% 24% Foto: Noëlle van der Lende Goeiemoggel, das hamdig. Makkelijk mobiel en. 9, 95 excl. BTW per maand* Net zo makkelijk mobiel en als mobiel bellen. Met de BlackBerry Curve 8310 bijvoorbeeld. Deze mobiele telefoon met groot beeldscherm en normaal toetsenbord werkt heel eenvoudig. En dat maakt het een stuk handiger om overal mobiel te en. Probeer het nu twee maanden gratis en geheel vrijblijvend. Kijk op kpn.com/ of neem contact op met uw contactpersoon en ervaar zelf hoe makkelijk mobiel en is. * Dit komt bovenop uw zakelijke abonnement voor mobiel bellen. De actie van twee maanden gratis proberen geldt tot en met 30 april Management Scope kpn.com/

8 Signalen Foto: Pierre Pim Ras/ Amerlynck HH Hr laat digitale voordelen liggen De elektronische variant van human resource management (e-hrm) wordt in het Nederlandse bedrijfsleven nog maar mondjesmaat gebruikt. Aan de voordelen kan het niet liggen. Weliswaar is twee derde van de ondernemingen met e-hrm bekend, maar nog geen dertig procent van deze organisaties maakt er gebruik van. Dat blijkt uit onderzoek van softwareleverancier IBS onder 127 middelgrote en grote bedrijven in Nederland. E-hrm ondersteunt de personeelsafdeling met internettechnologie, en vereenvoudigt doorsneetaken tijdens de instroom, doorstroom en uitstroom van personeel. Denk aan het beheren van personeelsgegevens, het melden van interne vacatures en personeelsregelingen. Waarom weten hr-managers wel van het bestaan van e-hrm, maar maken ze er nog lang niet allemaal gebruik van? Aan de voordelen zal het niet liggen: het overgrote deel van de hr-managers geeft aan dat dankzij e-hrm de administratieve lasten van de afdeling zijn verminderd, bijna de helft zegt dat de kosten zijn verlaagd en 44 procent denkt dat er dankzij e-hrm minder fouten worden gemaakt. Het digitaliseren van de loonstrook levert bijvoorbeeld een enorme kostenbesparing op. Onderzoek van IBS uit 2006 toont aan dat het Nederlandse bedrijfsleven tot 23 miljoen euro kan besparen door het versturen van digitale loonstroken. Aan het gebruik van e-hrm kleven volgens de hr-managers ook nadelen. De meeste bezwaren gaan over de afhankelijkheid van het systeem en de afname van persoonlijk contact. Van der Heiden, directeur HR Solutions bij IBS, ziet dat anders: Door het gebruik van e-hrm gaat de kwaliteit van de gegevens die een hr-adviseur heeft met sprongen omhoog. En het kost hem minder tijd om die gegevens bij te houden. Hierdoor is er juist meer tijd voor de hr-adviseur om daadwerkelijk te informeren en vragen te stellen aan de medewerkers. Waar ligt het dan aan dat de meeste bedrijven nog niet met een digitale hr-afdeling werken? Bij te veel bedrijven werkt de hrm-afdeling niet actief mee aan de winstgevendheid van de onderneming, omdat zij te veel met administratieve taken bezig is, meent Van der Heiden. Dat is zonde, want het gros van deze taken kan kostenefficiënt worden geautomatiseerd en dan heeft de hr-manager meer tijd om actief vorm te geven aan zijn strategische rol. Misschien zijn hr-managers nog niet toe aan die strategische rol? (QD) Foto: Pawel Zawistowski Belgisch imago Een uitgesproken nationaal imago is voor grensoverschrijdend zakendoen geen pre. Kijk naar het succes van de kosmopolitische Belgen. Fortis-voorzitter Lippens liet onlangs weten na de overname van ABN Amro af te willen van het Belgische imago van zijn onderneming. Een gelijke vertegenwoordiging van Belgen en Nederlanders in de board zou daaraan kunnen bijdragen. Lippens wil kennelijk rekening houden met gevoelens die leven bij management en medewerkers van ABN Amro. Dat Belgische imago is volgens hem overigens meer een kwestie van perceptie, in de realiteit valt het reuze mee. Overnames wekken altijd emoties op, zeker bij trouwe medewerkers die lager in de organisatie van de overgenomen partij zitten. Maar als het gaat om een boegbeeld van het Nederlandse bedrijfsleven, zoals de bank, laat zo n overname ook de burgerij, de klanten voorop, niet onberoerd. Toch roept de uitspraak van Lippens wel vragen op. Wat is een Belgisch imago en wat zou daarmee vanuit Nederlands perspectief mis zijn? Belgen en Belgische ondernemingen hebben in de wereld geen duidelijk imago, de cultuur en identiteit van land en volk zijn daarvoor te weinig uitgesproken. Ja, onze zuiderburen houden meer dan wij van het goede leven, maar dat roept bij ons toch eerder gevoelens van afgunst dan van afkeer op. Belgische managers zijn kosmopolitischer en daarmee vaak succesvoller dan hun Nederlandse collega s, juist bij gebrek aan een last aan uitgesproken eigen cultuurkenmerken. Zij passen zich makkelijker aan vreemde omstandigheden aan. Lippens: Wij Belgen willen niet overheersend werken. Dat ligt niet in onze cultuur. Nederlanders hebben vaak warme gevoelens jegens Belgen en hun levensstijl. Omgekeerd hebben Belgen veel respect voor de Nederlandse manier van werken. De mix van savoir vivre en savoir faire kan de nieuwe combinatie juist extra kracht geven. (BB) column Kennis, kunde en kassa Tijdens de Algemene Beschouwingen van vorig jaar riep de premier ons op ons te spiegelen aan de VOC-mentaliteit. En zoals dat gaat in de Haagse knipen-plakcultuur, krijgen we deze in mijn ogen enigszins misplaatste oproep sindsdien van nog veel meer volksvertegenwoordigers om de oren. We moeten terug naar die VOC-mentaliteit. We moeten weer over de grenzen kijken. Innovatief ondernemerschap is cruciaal voor ons land. De overlevingskansen van bedrijven die innovatie serieus integreren in hun ondernemingsfilosofie zijn een stuk groter dan van bedrijven die dit niet doen. Hetzelfde geldt voor samenlevingen. Een gebrek aan innovatiedrang kan gemakkelijk leiden tot een decadente verzadiging die vaak het begin van een neergang betekent. Een oproep voor innovatief ondernemerschap past ook bij de afspraken van de Europese Raad in Lissabon in 2000 en Barcelona in Het sluit aan bij de activiteiten van het Innovatieplatform. In de kenniseconomie moeten we van kennis naar kunde en van kunde naar kassa, zo wijst een Haagse politica ons vrolijk de weg. Dit alles heeft natuurlijk niets te maken met een VOC-mentaliteit. De VOC is in de beeldvorming verworden tot icoon van innovatief ondernemerschap. Ik ontken natuurlijk niet dat de VOC de eerste onderneming ter wereld was met een in aandelen verdeeld kapitaal. In 1602 was dat zeer modern. Maar het handelen van Jan Pieterszoon Coen cum suis kunnen we toch onmogelijk rijmen met onze corporate governance-code? De nu zo toegejuichte VOC-mentaliteit stond ook voor financieel wanbeleid, excessieve beloningen, corruptie, monopolisme, geweld, slavernij en zelfs (soms) religieus fanatisme. Kortom, voor van alles waar ons parlement tegen ten strijde trekt. In mijn ogen doet het kabinet er beter aan een verrijking van de oorspronkelijke Hollandse VOC-mentaliteit te bepleiten. Een VOCplus mentaliteit, die onderzoekingsdrift en vernieuwingsdrang combineert met gerichte duurzame investeringen in onze kennisinfrastructuur. Nederlandse kennisinstellingen zijn goed bezig met het genereren van kennis. Maar van kennis naar kunde naar kassa, het toepassen van nieuwe kennis bij succesvolle innovaties, dat lukt nog onvoldoende. Juist deze slag is van groot belang voor de concurrentiekracht van ons land. Innovatie is de historische kurk waarop de BV Nederland moet blijven drijven. Willem Hollander is voorzitter van het Nederlands Centrum van Directeuren en Commissarissen Reacties: Aan Signalen werkten mee: Bim Bensdorp (Woodpecker Counseling & Coaching) en Quinty Danko 14 Management Scope Februari

9 interview Fit met twee liter water per dag De nieuwe topman van Numico, Christian Neu, ziet geen grote verschillen tussen Danone en Numico. Wel zijn de Fransen wat ondernemender. Iets terug doen voor de maatschappij is voor beide concerns van belang. Daarom reisde Neu direct af naar Indonesië, voor de opening van een door Numico gesteund SOS-kinderdorp. Interview en fotografie Quinty Danko Christian Neu, nog vers in zijn functie als ceo van babyvoedingsconcern Numico, krijgt van zijn directeur communicatie de vraag mee te gaan met een tripje naar Indonesië. Met als aanleiding de officiële opening van een SOS-kinderdorp in Medan, de hoofdstad van Sumatra. Numico sponsort daar drie huizen voor dertig weeskinderen en een kleuterschool. Eigenlijk was het plan dat voormalig topman Jan Bennink mee zou gaan, die persoonlijk hechtte aan het project. Maar met de overname door het Franse Danone is Bennink vertrokken, onder heftige discussie over de slordige tachtig miljoen euro die hij bij zijn vertrek verzilvert. Neu, die vanuit zijn positie binnen Dairy bij Danone op 1 november de plek van Bennink innam, zei ja tegen de trip naar Indonesië. Zijn collega s in het bestuur van Numico vroegen hem nog of dat wel zo verstandig was in zijn eerste maand, maar hij liet zich niet weerhouden. Ook bij Danone hield hij zich bezig met goede doelen. Social responsability zit in het DNA van Danone en ook van mij. Het draait bij het bedrijf om duurzame groei, dus winstgevendheid, rentabiliteit en sociale verantwoordelijkheid. Danone sponsort bijvoorbeeld de Nations Cup voetbal voor kinderen van acht tot tien jaar. Daar gaat zo n driehonderd duizend dollar naar toe. Verder werken we samen met de Grameen-bank in Bangladesh, een bank die de armen helpt een bedrijfje te beginnen. En we steunen straatkinderen in Mexico. Er gaat meer dan tien miljoen euro naar dit soort projecten. Numico heeft sinds de tsunami een hechte relatie met SOS-kinderdorpen. Het concern wilde iets doen voor de getroffen gebieden en vond een partner in de organisatie die al zestig jaar zorgt voor de opvang van weeskinderen in de wereld. Neu zal samen met de directeur van SOS-kinderdorpen Nederland, Albert-Jaap Santbrink, de resultaten van de samenwerking aanschouwen. Sarong en kabaja Het kinderdorp ligt even buiten het centrum van Medan. De Numicoen SOS-Nederland-delegatie wordt onthaald door prachtig geklede dames in sarong en kabaja en door de directeur, de vader van het dorp. Een lange rij met vaders van andere dorpen in Indonesië staat gekleed in batik overhemd bij de ingang. Op het speelplein van het dorp staat een groot podium met drie tribunes, een voor de gasten recht voor het podium en twee aan weerzijden van het podium voor de moeders en de kinderen. Als de Indonesische hoogwaardigheidsbekleders - de minister van Sociale Zaken en een aantal in legeruniform geklede functionarissen en hun echtgenotes - aankomen, begint de muziek te spelen. Lange rijen kleurig geklede en getooide jongens en meisjes dansen en buigen. Nadat alle gasten zijn behangen met bloemenkransen, neemt iedereen plaats. Dan begint een ochtend met dankwoorden en speeches. Gelukkig worden deze afgewisseld met traditionele dans- en theatervoorstellingen door de kinderen en de moeders van het dorp. De kinderen gaan in Indonesië alleen in de ochtend naar school. Daarom zijn er in de middag altijd activiteiten voor de kinderen in het dorp. Ze leren er dansen, zingen, toneelspelen, doen aan sport of knutselen. Sommige kinderen zijn uitzonderlijk goed getraind. Dan het hoogtepunt van de dag: het doorknippen van het bloemenlint bij de poort van het dorp, dat in de praktijk al een aantal maanden in bedrijf is. De kinderen snellen naar hun eigen huis om het trots aan de vreemdelingen te tonen. De huizen zijn sober en netjes ingericht. Een fan aan het plafond en de stenen vloeren houden het koel. In de slaapkamers staan stapelbedden en er zijn badkamers voor de jongens en de meisjes. Er is geen tv of andere luxe te vinden. Wel is er altijd goed eten en drinken. De moeders gaan dagelijks verse spullen kopen. Ze krijgen een budget en hebben richtlijnen wat daarvoor gekocht moet worden. Hoe worden de kinderen en de moeders geselecteerd? vraagt Neu aan de vader van het dorp. Dat is altijd heel moeilijk, zegt deze. Er komen hier soms moeders aan de poort met een kindje dat ze zeggen niet te kunnen onderhouden. Over het algemeen nemen we die niet op. Die moeders komen wel in aanmerking voor gezinshulp en de kinderen kunnen naar de kleuterschool hier. We overleggen met de gemeente en soms met de politie over welke kinderen echt wees zijn en welke kinderen we opnemen. Het vinden van genoeg moeders voor de dorpen is voor SOS wereldwijd de bottleneck. De moeders moeten zich 24 uur per dag beschikbaar stellen, een opleiding volgen, van kinderen houden en stevig genoeg zijn om er tien in het gareel te krijgen. In Medan zijn christelijke huizen 16 Management Scope

10 Het doorknippen van het lint. Rechts van Christian Neu staat Albert-Jaap Santbrink, directeur van SOS-kinderdorpen Nederland Christian Neu (52) ceo Numico en president Babyvoeding Loopbaan: vanaf november 2007 ceo Numico en president Babyvoeding, tussen 2000 en 2007 bij Danone general manager Fresh Dairy Products Noord-Europa (VK, Ierland, Benelux, Duitsland, Oostenrijk en Scandinavië). Sinds 2007 ook verantwoordelijk voor de Fresh Dairy Products in Italië. Vanaf 1993 general manager Danone Benelux. Daarvoor verkoopdirecteur Danone Duitsland en in 1986 bij Danone gestart als regionaal verkoopdirecteur Vrije tijd: golf Christian Neu heeft drie kinderen en huizen met moslims. De kinderen en de moeders kunnen zo hun eigen geloof blijven belijden in het dorp. In de sloppenwijken van Medan verzorgt SOS gezinsversterkende programma s, waarbij de moeders voorlichting en opleidingen krijgen of hulp bij het opzetten van een bedrijfje. De kinderen gaan dan naar de kinderopvang. De ruimtes waar dit gebeurt, zijn bij iemand thuis die voor lokale begrippen een groot huis heeft. Die staat een kamer af aan de gemeenschap, dat is heel normaal in Indonesië. Er is geen behoefte aan privacy zoals wij dat gewend zijn. De kinderen in de opvang zijn net als andere kinderen op de wereld, ze zingen dezelfde liedjes, willen graag tekenen, zijn enthousiast en nieuwsgierig als er vreemden binnenkomen, maar tegelijkertijd ook verlegen. Belangrijke markt Het waren niet alleen de arme kinderen waarvoor Neu naar Indonesië afreisde. Het land is namelijk een belangrijke markt voor Numico en ook voor Danone. In Indonesië staat de grootste waterfabriek van de wereld, Aqua, die net als Evian onderdeel is van Danone. Neu is zelf een vervent waterdrinker. Ik drink twee liter water per dag. Dat is gezond en goed voor de lijn. Voor Numico is het land de grootste en belangrijkste afzetmarkt in de wereld. Het bedrijf heeft een Nutricia-babyvoedingfabriek in Jakarta, die voeding maakt voor de top van de markt. In 1998 nam het concern de Indonesische marktleider Sari Husada over, die in 2006 van de beurs werd gehaald en halverwege vorig jaar geheel werd geprivatiseerd. Dit bedrijf maakt goedkopere babyvoeding voor de rest van de markt. De hoofdkantoren van beide bedrijven staan vlak bij elkaar. De directeuren - bij Nutricia een Hollander en bij Sari Husada een Indonesiër - zijn met een aantal werknemers afgereisd naar Medan om de opening van het dorp bij te wonen. En natuurlijk om Neu te ontmoeten. Als het Numico-gezelschap de plattelandsschooltjes bezoekt, blijven Neu en de directeuren achter in het hotel. Er wordt direct zaken gedaan. De Indonesische bedrijven zullen vermoedelijk moeten integreren. Twee kantoren zo dicht bij elkaar, gaat Numico die samenvoegen? Christian Neu: Dat is mogelijk. We hebben daar goede mensen zitten. Die breng ik bij elkaar en samen bedenken ze een oplossing. Daar heb ik alle vertrouwen in. Dat zou betekenen dat een van beide directeuren zijn baan kwijt zou raken. Geen probleem, goede mensen hebben zo weer een andere plek. Danone heeft de komende vijf jaar acht tot tien procent meer mensen nodig. Numico en Danone hebben samen heel wat merken. Is het de bedoeling dat daarin gesneden gaat worden, zoals Unilever heeft gedaan? Nee, dat is juist onze kracht, wij hebben een goede portfolio. Is de divisie Clinical, die met de productie van ziekenhuisvoeding zo n dertig procent van de omzet uitmaakt van Numico, niet een vreemde eend in de bijt voor Danone? Clinical past perfect in de missie van Danone. Wij hebben een sterke gezondheidsfocus met de productcategorieën water, zuivel en babyvoeding. Clinical is heel ver met research en development, daar kunnen we van profiteren. Het management van de divisie blijft, daar ben ik blij mee. Op één persoon na is de gehele raad van bestuur van Numico vertrokken. Wat is het verschil in managementcultuur tussen Numico en Danone? Dat verschilt niet zoveel. Bij beide bedrijven heerst een cultuur van geen grote discussies, snel beslissen en gaan voor je doel. Bij Danone overheerst wel wat meer het ondernemerschap. We leggen beslissingsbevoegdheid en verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in de organisatie. Het geeft meer werkplezier als je zelf beslissingen kunt nemen. Wat voor leider bent u zelf? Ik ben meer een trainer dan een dictator en zie oplossingen in de discussie. Discussiëren op basis van argumenten is een goede manier om mensen te ontwikkelen, ze zelf beslissingen te laten nemen. Ik breng ze samen en laat ze zelf oplossingen bedenken. Net als bij een eventuele integratie van Sari Husada en Nutricia hier in Indonesië. Ik vind het mijn taak de juiste mensen op de juiste plaats te krijgen. U woont nu in München en werkt in Amsterdam. Is het zo niet lastig om voeling met het bedrijf te krijgen? Dat is afhankelijk van hoe vaak ik in Amsterdam moet zijn. Als ik maar twee avonden in Amsterdam ben, is een hotel wel zo makkelijk. Als dat meer wordt, ga ik verhuizen. Adv_kwartManagementScope.pdf :01:32 Advertentie Met de overname door Danone verdwijnt weer een bedrijf uit de AEX. Ook de afdeling corporate communicatie verdwijnt. En het koninklijke kroontje natuurlijk. Er is geen Nederlandse topman meer. Dat vinden wij Hollanders best jammer. Ik zie het probleem niet. Dan interviewen jullie toch gewoon de topman van Danone, Frank Riboud? HR Professionals vast of interim? Maak kennis met het grootste netwerk in HR Welkom bij Compagnon Amsterdam s-hertogenbosch Utrecht Zoetermeer Interviewer Quinty Danko is hoofdredacteur van Management Scope Reacties: 18 Management Scope Februari

11 Jacht op veelverdieners Politiek en bedrijfsleven verstaan elkaar steeds slechter in dit land. Dat is zorgwekkend omdat belangrijke problemen nauwelijks worden aangepakt. Denk aan het uitblijven van de noodzakelijke modernisering van ons ontslagrecht, het fileprobleem en de administratieve lastendruk. Ronduit angstaanjagend is het dat dit wantrouwen wordt gevoed door het aanhoudende gezeur over topbeloningen. In Den Haag lijken ze bijna met niets anders meer bezig. In de behandeling van het belastingplan stond de aanpak van topinkomens centraal. De belasting op dure huizen wordt verhoogd en er komen waarschijnlijk extra belastingen op bonussen en gouden handdrukken. Het symbool voor deze nivelleringsslagen is de Balkenende-norm voor overheidsdienaren en trendvolgers. De jacht op succesvolle/rijkere mensen in dit keurig genivelleerde land, dreigt de sfeer van een ouderwetse heksenjacht te krijgen. Veel pijlen gaan ten onrechte naar goed verdienende managers in het bedrijfsleven. Om de relatie tussen bedrijfsleven en overheid niet nog verder te verzieken, is het belangrijk dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen het belonen van succesvolle en falende managers. Succesvolle managers behartigen de belangen van alle stakeholders. Daarom is het goed dat de politiek meedenkt over een manier om de belangen van (top)managers los te koppelen van de belangen van op snelle winst beluste aandeelhouders. De suggestie van PvdA-kamerlid Paul Tang om de waarde van aan aandelen- en optiepakketten te bevriezen op het moment dat er overname- of fusieplannen zijn, ligt voor de hand. Voor het aanpakken van de beloning van slecht presterende managers ligt de bal niet bij de overheid. De commissie Frijns stelt terecht dat commissarissen moeten ingrijpen. Zij moeten de juiste mensen aanstellen en ze op tijd ontslaan. Een belangrijk instrument daarbij is de beloning. Commissarissen zullen moeten laten zien dat een manager die onvoldoende zijn best heeft gedaan met veel minder of, als het even kan, met niks naar huis wordt gestuurd. Managers die het goed doen, moeten vorstelijk worden beloond Dat er water uit de kraan blijft stromen, is helemaal niet zeker. Als leverancier van drinkwater heeft u ongetwijfeld wel eens te maken met slechte betalers. Lindorff kan u hierbij helpen. Wij zijn specialist in het managen van betalingsrisico s. Of het nu gaat om klantacceptatie, behoud van uw klanten, incassodienstverlening of het kopen van uw vorderingen. We zorgen ervoor dat de voorschot- en eindnota s betaald worden en dat het water kan blijven stromen. Nu en in de toekomst. Het klinkt simpel. Dat is het ook. Het is gewoon een andere benadering. Maak kennis met de credit managementmarktleider in Noord-Europa. Kijk op Lindorff.nl of bel Lindorff. Hoe je klanten laat betalen en hoe je ze behoudt. Dit vraagt een vergaande professionalisering van het vak van commissaris. Het goed kunnen beoordelen van de mate waarin managers succes hebben en ze daarop afrekenen, vraagt een grote mate van betrokkenheid. Dat lukt niet in zes tot acht vergaderingen per jaar. Het lijkt me logisch dat een stevig commissariaat één tot twee dagen werk per week met zich meebrengt, en dat daar een beloning van bijvoorbeeld honderdvijftig à tweehonderd duizend euro tegenover staat. De hogere beloning is belangrijk omdat zo ook veertig- tot vijftigjarige topmanagers ervoor kunnen kiezen van één of twee commissariaten hun werk te maken. Een commissariaat wordt zo een echte baan in plaats van een bijbaantje ( commissariaatje ). Wat trouwens ook enorm zal helpen is meer vrouwen in raden van commissarissen. Helemaal achterin het derde rapport van de commissie Frijns wordt geconstateerd dat vrouwen meer oog hebben voor andere zaken dan de belangen van aandeelhouders: werknemers, klanten, imago. Dat is precies wat we nodig hebben. Managers die fuseren, managers die falen, ze moeten qua beloning aan banden worden gelegd. Maar managers die het goed doen, moeten vorstelijk worden beloond. We hebben ze gewoon heel hard nodig. Het wordt helaas steeds moeilijker ze naar dit land te halen. Hans Wijers, de bestuursvoorzitter van Akzo Nobel, liet onlangs weten dat het vrijwel onmogelijk is om buitenlanders te vinden voor zijn raad van bestuur en de laag daaronder. Omdat zij naar Nederlandse maatstaven te duur zijn geworden. Dat is toch niet wat we willen, wat Den Haag wil? Nog niet zo lang geleden riepen ze ook daar in koor om een ondernemender land, om een VOC-mentaliteit en een Oranjegevoel, om mensen die risico s durven nemen en daarvoor beloond moeten worden. Om een land dat zijn successen durft te vieren en niet meer bang is voor alles wat met zijn hoofd boven het maaiveld uitsteekt. Als talent in dit land niet meer beloond kan worden zoals internationaal gebruikelijk is, dan hebben we over enige tijd geen state-of-the-artbedrijfsleven meer. Daarom dames en heren politici: natuurlijk is het electoraal makkelijk om te schelden op mensen die veel verdienen. Maar het is hetzelfde soort korte termijn stemmentrekkerij-winstbejag als van die managers die zich alleen maar richten op de aandelenkoers van morgen. Het is belangrijk dat bedrijfsleven én politiek die dagkoersen veel minder belangrijk gaan vinden. Jeroen Smit is publicist/moderator, hij schreef de bestseller Het drama Ahold, het managementboek van het jaar 2005 en was hoofdredacteur van FEM/De Week. Reacties: Jeroen Smit column Tekst Februari

12 ANALYSE De slag om generatie Zwaar weer op komst voor recruiters van jonge talenten. Om ze binnen te halen én vast te houden, moet het roer radicaal om. Wat moet het speerpunt worden in het hr-beleid van een organisatie, wil personeel niet het grootste struikelblok worden voor de groeiambities? HR Tekst Hieke de Zeeuw Illustratie Thielenpeters Miljoenen euro s geven bedrijven uit aan het werven van jonge talentvolle werknemers. Het binnenhalen van deze zogenoemde generatie Y is één, maar het vasthouden is de andere grote uitdaging voor de komende jaren. De Amerikaanse arbeidsmarktspecialist Kevin Wheeler, bekend van zijn analyses van generaties, stelt het onomwonden: de twintiger is een fantastische werknemer, maar hij of zij trekt een eigen plan en laat zich niet meer vertellen wat te doen en hoe zich te gedragen. De twintiger van nu is positief en betrouwbaar, hij onderneemt, wordt niet gemotiveerd door geld, maar door werk van betekenis. Hard werken vindt hij prima, maar niet ten koste van alles. Wat deze nieuwe generatie niet wil, is zich binden aan een bedrijf. En diegene die nu denkt dat het allemaal wel zal veranderen als de jongeren gaan trouwen, maakt een vergissing. De generatie Y trouwt niet, zegt Wheeler. Twintigers vinden bovendien ervaring belangrijker dan theorie. Eerst werken en dan pas diploma's halen, kort gezegd. Dat verklaart ook, volgens Wheeler, waarom vooral jongens steeds vaker zonder diploma afhaken in het reguliere onderwijs. Wie trots wijst op het feit dat steeds meer meisjes hoger opgeleid zijn dan jongens, maakt zichzelf blij met een dode mus. Vrouwen kiezen de veiligheid van een diploma omdat ze minder gestimuleerd worden tot ondernemerschap. Jongens kiezen voor de minder gebaande paden. De tijd zal leren wat hiervan het effect op de loopbaan zal zijn. Wat deze generatie niet wil, is zich binden aan een bedrijf Generatie Y is nog niet zo ver dat zij het roer in de raden van bestuur overneemt. Maar met zoveel ambitie zal dat niet lang duren. Krijgt zij de kans? Zijn bedrijven klaar om deze generatie, die fundamenteel anders is, op te nemen? Hoe flexibel is de bedrijfscultuur? Vergelijkbaar thema zijn de aanpassingsproblemen van vrouwen en allochtone Nederlanders. De manier waarop deze issues worden aangepakt, stemmen niet optimistisch over de innovatiekracht van de Nederlandse bedrijfscultuur. Kevin Wheeler is ook somber. Het meest negatief is hij over de rol van de generatie X, werknemers tussen 35 en 45 jaar. Die zijn volgens hem te cynisch, alleen te motiveren met geld en te veel op zoek naar een balans tussen werk en privé. De grootste fout die organisaties kunnen maken is een veertiger de baas maken van iemand uit de generatie Y. Onopvallende generatie X Tegenover deze negatieve Amerikaanse visie staan opmerkelijk positieve Nederlandse inzichten. Iedere generatie bezit op een bepaalde manier innoverend vermogen, stelt Aart Bontekoning, organisatiepsycholoog en recent gepromoveerd aan de Universiteit in Tilburg op het proefschrift Generaties in organisaties. Generatieverschillen zijn volgens hem de basis voor evolutie en duurzame vernieuwingen binnen een bedrijf. Vanaf komend jaar gaan we in versnelde vorm écht wat van de jonge generatie merken, voorspelt Bontekoning. Zij zijn nu nog niet met velen, maar hun aantal neemt snel toe. En ze gaan niet aan de kant. Juist de door Wheeler verguisde generatie X is volgens Bontekoning bij uitstek geschikt om organisaties klaar te maken voor al die veranderingen. Iedere generatie kent zijn eigen stijl van leiderschap. Bontekoning: In het bedrijfsleven zijn de belangrijkste rolmodellen nu nog vertegenwoordigers van de protestgeneratie, Herman Wijffels bijvoorbeeld. Of in de politiek Wim Kok en Hans Wiegel. Zij maakten het poldermodel groot en lieten van zich horen. Maar dat verandert snel. Opvolgers van die generatie nemen nu het roer over. In de politiek zijn dit Balkenende, Rouvoet en Bos. Zij zijn vertegenwoordigers van de generatie X. Die generatie werkt aan een nieuw Hollands model, dat is afgestemd op een multiculturele, multidisciplinaire en multigenerationele maatschappij. Vertegenwoordigers van de generatie X zijn een onopvallende generatie, maar staan veel meer tussen de mensen. Zij zijn geschikt als leider in meer multiculturele organisaties, ze zijn veel beter in staat verschillen te waarderen en constructief te benutten. Dat gaat allemaal stil en onopvallend, zonder de bekende bombarie van de babyboomers, maar is van groot belang voor het klaar maken van organisaties voor de komst van een heel nieuw type werknemers. Bontekoning noemt de generatie Y heel toepasselijk screenagers. X,Y, screenage of babyboom, wat moet het speerpunt worden in het hr-beleid van een organisatie, wil personeel niet het grootste struikelblok worden voor de groeiambities? Enkele tips van Wheeler: luister naar kandidaten, leg de keuze in hun handen en heb het antwoord klaar op de vraag: waarom zou ik bij jullie willen werken? En verkoop geen praatjes. Kijk niet meer naar diploma 's, maar ga zelf opleiden en verander van recruiter in opleidingsspecialist. 22 Management Scope Februari

13 Er is meer dan geld verdienen alleen Vierendertig jaar oud, senior manager bij McKinsey en vervolgens chief operations officer van een gerenommeerde bank. Ben je dan het schoolvoorbeeld van de ongeduldige internetgeneratie die gaat voor de snelle uitdaging? Michael Jongeneel werd afgelopen zomer het nieuwe lid van de raad van bestuur van Triodos Bank. Niet uit ongeduld, maar wel heel doelgericht: Al tijdens mijn studie nam ik mij voor te gaan werken in een organisatie waar winst niet de bottom line is. Ik kom uit een nest met wortels in ontwikkelingssamenwerking, ben in Indonesië geboren en van jongs af aan heb ik meegekregen dat er meer is dan geld verdienen alleen. Maar ik wilde eerst kennis en ervaring opdoen in het bedrijfsleven, om daarna wat ik geleerd had toe te passen in een ander soort organisatie. Consultancy is een goede mogelijkheid in korte tijd veel te leren en de kans bij Triodos Bank kwam op het juiste moment. Ik had me al wat georiënteerd op mijn carrière na McKinsey. De rode draad is dat iedereen steeds de afweging maakt: is dit wat ik wil? Ik wilde niet het partnertraject in, maar vasthouden aan mijn eerdere voornemen. De vacature bij Triodos Bank stond in de krant, maar ik werd er ook op geattendeerd door een headhunter. Nee, het old boys network is er niet aan te pas gekomen. Maatschappelijke verantwoordelijkheid Na zijn studie informatica in Twente werkte Michael Jongeneel ook nog bij ict-consultant Accenture en hij nam een half jaar een sabbatical. Hoewel ik natuurlijk ben opgegroeid met computers, zie ik mijzelf niet als een typische vertegenwoordiger van die jonge generatie waarover nu zo veel wordt geschreven. Van mijn studiegenoten is iedereen een eigen weg gegaan. Sommigen hebben nu succesvolle eigen bedrijven, anderen goede posities bij multinationals. Maar er zijn ook mensen die helemaal niet voor carrière gaan, die gelukkig zijn met werk als programmeur. De rode draad die ik zie, is dat iedereen steeds een afweging maakt: is dit wat ik wil? Leeftijdgenoten kiezen heel bewust ook voor de zorg voor kinderen of vrijwilligerswerk en hechten aan waarden die verder gaan dan geld en carrière. Dat zag je ook bij McKinsey. Diverse mensen die daar vertrokken, maakten de keuze om op een andere manier met hun Michael Jongeneel (34), coo van Triodos Bank carrière om te gaan. Dat wil niet zeggen dat je bij McKinsey alleen maar hard moest werken of dat het alleen ging om het verdienen van geld. Er wordt je daar zeker ook geleerd om maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. Leeftijdsverschil maakt niet uit Michael Jongeneel is bij Triodos Bank als coo verantwoordelijk voor ict en Operations, de achterkant van de bank. Als lid van de raad van bestuur heb ik invloed op het beleid van het bedrijf als geheel. ict is de levensader van een bank. Wij dragen, net als bijvoorbeeld medewerkers van de beleggingsfondsen, bij aan het realiseren van de doelstellingen die Triodos Bank nastreeft op het gebied van duurzaamheid en levenskwaliteit. Hij geeft leiding aan mensen van allerlei leeftijden. Dat is niet vreemd, daar ben ik aan gewend. Toen ik zestien was gaf ik al volleybaltraining aan mannen die mijn vader hadden kunnen zijn. Ook het leeftijdsverschil met mijn collega's in de raad van bestuur is natuurlijk groot, zij zijn in de vijftig. Dat verschil maakt niet uit. Het zijn de gezamenlijke waarden die verbinden. Dat voel ik zeker bij Triodos Bank. Deze functie is niet een stapje op mijn carrièreladder. Hier werken is niet instrumenteel voor mij, het is eerder andersom. Ik ben net begonnen en moet het allemaal nog waarmaken, maar dit is wat ik wil. Ik kan hier mijn ei kwijt en ga hier zeker veel tijd aan besteden. Zorgen voor uitdagingen Ebbinge & Company doet executive search voor grote en kleinere bedrijven en geeft advies over hr-beleid en arbeidsmarktbenadering. Ebbinge heeft de afgelopen jaren het werkveld verbreed en werft nu ook voor posities onder de top en heeft een snelgroeiende tak interim-management. De twintigers staan nog niet massaal in het kandidatenbestand, maar de eerste tekenen van een drastische wijziging van de jongste generatie werkenden, zijn er. Ron Jansen, managing partner: De slag om het jonge talent zal feller worden. Maar meer nog dan het permanent afstropen van de universiteiten zullen bedrijven ook open moeten staan voor zijinstromers. De tijd is voorbij dat iemand vanuit een managementtraineeship levenslang bij één bedrijf zijn carrière voortzet. De nieuwe generatie zal vaker van baan wisselen, af en toe kiezen voor ondernemerschap en zich laten inhuren voor projecten. Daar is niets mis mee, zolang het maar niet het karakter krijgt van jobhoppen. Op zich is dit niet nieuw, er vielen altijd mensen af op de weg naar de top. Er zijn per slot van rekening ook maar weinig plaatsen in de raad van bestuur. De kunst is en blijft om de goede mensen te behouden. En dat vergt bij de huidige generatie aanstormende talenten volgens Jansen een heel andere aanpak. De jonge generatie wil uitgedaagd worden en groeien, dat is de belangrijkste drijfveer. Gebeurt dit onvoldoende, dan piepen ze er tussen uit. Vroeger betaalden bedrijven de MBA-opleidingen van hun werknemers. Dat gebeurt nu veel minder omdat bedrijven een dergelijke investering niet meer willen doen. Maar het wordt meer dan ooit een noodzaak om werknemers die je wilt behouden nauwgezet te volgen, te ontwikkelen en uit te dagen. Dat betekent hoe dan ook: investeren. Ook al weet je dat ze straks weer vertrekken. Je moet als bedrijf bezig zijn mensen succesvol te maken. Je moet je bij wijze van spreken ieder half jaar afvragen: zit er iemand tussen die mij straks van mijn stoel afjast. Maar dat is natuurlijk wat ongebruikelijk in de Nederlandse cultuur. Daar mag je echt nog steeds niet te veel boven het maaiveld uitsteken. Ik zie wel interessante bewegingen die doen vermoeden dat de boel binnenkort flink ondersteboven gaat. Bedrijven beginnen het op te pakken. Maar ik zie het nog niet zo snel gebeuren dat de board van Shell bereid is iedere drie jaar zijn stoel ter beschikking te stellen aan een op dat moment geschiktere kandidaat. Meer gericht op samenwerken Nog een opmerkelijke conclusie in het onderzoek van Aart Bontekoning: iedere opvolgende generatie wordt feminiener en meer gericht op samenwerken. Dat is positief nieuws voor vrouwen met ambities. En voor al die bedrijven die er nog steeds niet in slagen diversiteit tot stand te brengen in raden van bestuur. Even geduld en het glazen plafond lost zich vanzelf op. Bontekoning: Uit mijn onderzoek komt naar voren dat vertegenwoordigers van de generatie babyboom heel anders met vrouwen omgaan dan jongere generaties. Dat blijkt bijvoorbeeld uit video-observaties waarbij voor mijn onderzoek vertegenwoordigers van verschillende generaties moesten samenwerken. Bij de screenagers is het verschil helemaal weg en zijn de seksen gelijkwaardig. Maar de experimenten van Bontekoning zijn nu nog geen realiteit in het Nederlandse bedrijfsleven. De babyboomers zijn er nog en de oudere generaties bepalen de cultuur. De positie van de nieuwe generatie is op een aantal punten goed te vergelijken met de huidige positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Elisa de Groot is oprichter en directeur van In Touch women resource management, gespecialiseerd in executive search en professionele ontwikkeling van hoog opgeleide vrouwen. In Touch werkt veel voor Amerikaanse bedrijven die ook voor hun Europese vestigingen moeten voldoen aan de in de Verenigde Staten gestelde streefcijfers voor de participatie van vrouwen. Zij merkt dat als gekozen kan worden tussen een man en een vrouw, de keuze bijna altijd valt op een man. Bedrijven die echt vrouwen willen, willen bewust alleen kunnen kiezen tussen geschikte vrouwen. De jonge generatie wil uitgedaagd worden, dat is de belangrijkste drijfveer Maar vrouwen werven is één, ze vasthouden is veel moeilijker, stelt De Groot. Als wij er in slagen de juiste vrouw voor een functie te vinden, zien wij haar toch vaak na vier jaar weer terug. Ze heeft er dan genoeg van zich steeds te moeten aanpassen of het is niet gelukt te bereiken wat ze ambieerde. Vrouwen zoeken vervolgens wat nieuws, of worden eigen baas. We hebben lang gedacht dat het vanzelf goed zou komen. Maar er is in die tien jaar dat wij nu zo werken niets veranderd. Het percentage vrouwen in raden van bestuur is de afgelopen jaren zelfs afgenomen. Wil je de cultuur van een bedrijf veranderen, dan moet je eerst meer massa krijgen. Volgens De Groot zijn er ongeschreven regels die bepalen of je hogerop kunt komen. Zij zijn heel impliciet en de gevestigde orde heeft zelf vaak niet eens door dat die regels er zijn. Toch krijgt cultuur bij steeds meer bedrijven daadwerkelijk een plek binnen het beleid. Ik denk echt dat we aan de vooravond staan van een verandering. De politie is een mooi voorbeeld van hoe je bewust cultuur moet veranderen door beleid. We vroegen de mannen wat ze waardeerden in vrouwelijke agenten. Dat bleek de kwaliteit escalaties te voorkomen. Maar in de feitelijke beoordeling van agenten was het aantal arrestaties dat werd uitgevoerd een hard criterium. Vrouwen kwamen er daardoor in de beoordeling vaak slechter van af dan mannen. Zij hoefden door hun houding veel minder vaak tot arrestatie over te gaan. Dit onbedoelde verschil is inmiddels aangepast in het beoordelingssysteem. 24 Management Scope Februari

14 Jonge mensen hebben veel meer lef Hoog opgeleid, ambitie en vrouw, maar je behoort niet tot de aanstormende generatie screenagers die straks geen last meer heeft van het glazenplafond. Lieve Declercq (41) is algemeen directeur van Maltha Glasrecycling Groep sinds Nadat zij afstudeerde als technisch bedrijfskundige aan de Universiteit in Leuven, werkte ze eerst tien jaar bij oliemaatschappij Esso. Lieve Declercq: Ik begon bij Esso als business development advisor, een typische junior functie. Daarna ging het omhoog. Via de raffinaderij naar een dynamische functie in het hart van de oliehandel als oiltrader. Ik maakte de overstap naar retail en uiteindelijk werkte ik als marketing- en salesmanager voor de Essocard. Het ging allemaal heel voorspoedig, maar als je bij Esso geen man bent, geen Amerikaan en geen échte ingenieur, dan red je het niet. Helaas ben ik geen van de drie. Ik maakte heel intelligente businessplannen voor directeuren, maar ik kreeg steeds meer het gevoel zelf verantwoordelijk te willen zijn, zelf het verschil te maken. Lieve Declercq (41), algemeen directeur van Maltha Glasrecycling Groep Voor één keer een uitvinding van Mercedes-Benz die de wereld niet verandert. Mercedes-Benz introduceert BlueTec. Deze schoonste dieseltechnologie ter wereld neutraliseert schadelijk stikstof (NOx). Kortom, een revolutie die de wereld nu eens ongemoeid laat. De E 300 BlueTec is vanaf nu leverbaar en is daarmee dé verantwoorde keuze. Zoeken naar complexer geheel Die kans kwam vrij snel toen een headhunter belde met de functie van commercieel directeur België voor afvalbedrijf AVR Van Gansewinkel. Twee jaar later maakte ze de overstap naar Maltha. Ik wilde graag meer verantwoordelijkheid. Toen ik kwam, was Maltha net overgenomen. Het was een klein, patriarchaal aangestuurd bedrijf waar echt alles moest worden verbeterd. We hebben het bedrijf vanaf de grond weer opgebouwd en hebben nu vestigingen en fabrieken in Portugal, Frankrijk en België en drijven handel in heel Europa. Het is een industrieel bedrijf waar niet alleen commerciële doelen van belang zijn, maar ook het kader van wetgeving rond glasrecycling. De werknemers zijn weer trots en de resultaten uitstekend. Maar ik merk dat ik verder wil, want ik zit nog niet aan de top. Bij Esso red je het alleen als je man bent, Amerikaan en een échte ingenieur Maltha is geen bedrijf met een miljard euro omzet en ik heb zeker wel die ambitie om een groter bedrijf te leiden. Ik zou in een strategisch complexer geheel het bedrijf en het team tot ontwikkeling willen brengen. Dat ik me dan meer moet gaan bezighouden met de politieke dimensie neem ik voor lief. Als je een groter bedrijf leidt, moet je ook meer loslaten, meer besturen. Maar dat maak ik nu ook mee als ik onze vestiging in Portugal bezoek en na twee dagen weer in het vliegtuig stap. Je leren profileren Als ik nu weer de arbeidsmarkt op ga, bots ik dan tegen een plafond? Ik laat mij niet zo beïnvloeden door de gedachte dat iemand er wat van vindt dat ik vrouw ben in een technisch-industriële omgeving. Ik heb één keer meegemaakt dat een commissaris moeite had met mijn aanstaande benoeming als directeur. Tijdens een heel aangename lunch zei hij plotseling tegen mij: Ik zou het er toch nog eens goed met je man over hebben of dit wel een baan voor je is, of je dit wel echt wilt. Maar zulke dingen schrikken mij niet af. Van mijn medestudentes uit Leuven ben ik wel degene die het hoogst is gestegen in de hiërarchie. Iedereen is blijven werken, soms parttime, en veel zijn nu bijvoorbeeld projectmanager. Jonge mensen, zeker vrouwen, hebben veel meer lef dan mijn generatie. Ik begeleid managementtrainees en laatst zei één tegen me: Dit bevalt me niet meer. Ik ben klaar en ik wil wat anders. Ik leg dan uit dat je, als je jong bent, ook moet luisteren en moet leren hoe je je profileert. Dat je ook té ambitieus kunt zijn. Ik heb bij Esso ook vervelende projecten gedaan, maar ik hield vol en klaagde niet. Je moet dingen leren voordat je een goede leider kunt zijn. Als ik mijn carrière over had kunnen doen, dan had ik gezorgd dat ik meer industriële ervaring had opgedaan. Techniek ligt mij en ik daar had ik ook in het begin operationeel meer mee willen doen. Maar ja, dat is achteraf praten. 26 Management Scope Gem. verbruik: 7,3 l/100 km, 13,7 km/l. CO 2 -uitstoot: 194 g/km. NOx 0,1 g/km.

15 Foto: Anya van Lit Foto: Erik van der Burgt Tiny Sanders Jack de Vries Ben Noteboom Ten onder in het fusiegeweld Eerst naar Huis Ten Bosch voor een kopje thee met de koningin en dan met de Koninklijke Militaire Kapel binnengehaald worden op je werkplek: het overkwam de kersverse staatssecretaris van Defensie Jack de Vries, voormalig PA van premier Jan Peter Balkenende en CDA-campagneleider. De Vries had het Binnenhof net achter zich gelaten om een van de dertien partners van adviesbureau Boer & Croon te worden, maar was binnen zes weken alweer terug op het oude nest, nu als bewindsman. De ex-spindoctor kan zijn oude beroep gewoon voortzetten: zijn communicatietrukendoos zal bij de verkoop van de Uruzgan-missie goed van pas komen. ceo s moeten het doorgaans zonder fanfaremuziek bij hun benoeming stellen en mogen pas na jaren trouwe dienst langskomen bij de koningin, voor een lintje. Al zijn de meesten al ruim voor die tijd gesneuveld door het aanhoudende fusiegeweld. Neem topman Tiny Sanders van Campina. Concurrent Friesland Foods wilde alleen met Campina fuseren als de dominante Sanders zijn hoofd op het hakblok legde, terwijl de coöperatie zelf nota bene momenteel zonder ceo zit. Het aanblijven van Sanders zou een bloedgroepenprobleem kunnen veroorzaken tussen het boerse Campina en het sophisticated Friesland Foods, dat de mestgeur allang achter zich heeft gelaten. Als troostprijs mag Campina wel de president-commissaris leveren, Kees Wantenaar. Die moet nu op zoek naar een nieuwe topper voor de zuivelgigant. Boer zoekt vrouw? Hij of zij zal de culturen van de twee coöperaties in elk geval vakkundig door elkaar moeten kunnen roeren tot een homogeen geheel. Vanilleyoghurt, in plaats van dubbelvla. Vedior-ceo Tex Gunning mag hetzelfde gaan doen bij de fusie met Randstad. Maar voor hem zal er na de integratie geen werk meer zijn, want Randstad-topman Ben Noteboom gaat de nieuwe uitzendcombinatie leiden. Gunning zal voor de ramen van zijn eigen vestigingen moeten posten om te kijken of er een geschikte vacature bij hangt. En dat terwijl hij net drie maanden in dienst was en zijn hele carrière bij Unilever eraan gaf om één keer zelf te kunnen vlammen als ceo. De intercedenten in de raad van commissarissen van Vedior hebben er destijds vast niet bijgezegd dat het om een tijdelijke baan ging. De fusie ging alleen door als Tiny Sanders zijn hoofd op het hakblok legde Ook René Frijters moet afscheid nemen van zijn droom. De directeur van onlinebroker Alex moet samen met medeoprichter Peter Verhaar het veld ruimen na de overname door concurrent BinckBank. Hopelijk gaat met het vertrek van de oprichters niet ook de cultuur verloren die Alex tot zo n succesvol jongetje maakte. Fusies maken soms meer kapot dan je lief is. Dat geldt ook voor energiebedrijf Nuon. Daar was het juist het niet doorgaan van de fusie met Essent die tot een bestuurscrisis in de top leidde. President-commissaris Wim Meijer en medetoezichthouders Pieter Bouw en Jacques Schraven zouden als een vijfde colonne binnen het bedrijf opereren en via de achterdeur van politiek Den Haag alsnog een lijmpoging hebben ondernomen. Tevergeefs. De temperatuur in de Nuon-boardroom zal er na deze stroomstoring niet aangenamer op zijn geworden. Bierbrouwer Grolsch is een van de weinige bedrijven waar de top wél aanblijft na de overname, door het Zuid-Afrikaanse SAB Miller. ceo Ab Pasman en bestuurders Arjan Kaaks en Rob Snel mogen gewoon blijven zitten, net als president-commissaris Rob Pieterse. Ook in de lagere regionen van het bedrijfsleven laten fusies en overnames vaak een spoor van vernieling achter. Zo ontstond er onrust in de verfdivisie van Akzo Nobel, omdat ICI-managers er bij Akzo Nobel met vijf van de zeven regiozetels vandoor gingen. En bij ABN Amro trekt ING aan de investmentbankers, inclusief hun gouden ketenen, voordat de splitsing door Royal Bank of Scotland een feit is. Fortis, de nieuwe eigenaar van ABN Amro Nederland, moet juist medewerkers zien te lozen, om te voldoen aan de Europese mededingingseisen. Jean Frijns, voorzitter van de Monitoring Commissie, ziet erop toe dat Fortis zich aan de afspraken houdt, in zijn hoedanigheid van monitoring trustee. De voormalige ABP-man lijkt daarmee een nieuwe markt aangeboord te hebben: naast de bewaking van de naleving van de governancecode, afficheert Frijns zich als een soort ombudsman voor het nakomen van afspraken op de groeimarkt voor fusies en overnames. Mr. Monitoring, nu ook voor al uw fusieperikelen. wandelgangen Februari

16 Bestuurders in naam Bedrijf functie reden per voorheen Dierckx, Filip Fortis voorzitter directiecomité opvolging lid executive committee Fortis Frequin, Michiel Gamma Holding lid RvB benoeming lid RvB Océ Groenewegen, Bert PCM ceo benoeming ad interim-ceo PCM Heukelom, van, Joris Ilse media ceo benoeming directeur content consumentenmarkt KPN Konings, Wim BAM Wegen ceo opvolging lid RvB BAM Wegen Ik wil projectteams die zelf de juiste besluiten kunnen nemen Muller, Victor Spyker ceo opvolging ceo Spyker Ramler, Hans BAM Wegen directeur benoeming directeur Multiconsult Roskam, Patrick Nyloplast cfo benoeming algemeen directeur Nyloplast Europe Taylor, Luke LBI International ceo opvolging verschillende functies binnen LBI International Vries, de, Dick Dico ceo benoeming algemeen directeur Dico Benelux en Duitsland Zalm, Gerrit DSB Bank cfo benoeming ad interim-cfo DSB Bank Bestuurders uit naam Bedrijf functie reden per nieuwe functie Herter, Michiel Dico ceo verschil van inzicht komende jaarverg. niet bekend Hugenholtz, Hans Spyker interim-ceo terugkeer oude ceo niet bekend Pickering, Robert LBI International ceo niet bekend advieseur en commissaris LBI Postbus 9400, 1006 AK Amsterdam, t: , f: , e: José van Gullik, Directeur Logisch denken in business software Rooda, Eelkman OPG Groep cfo niet bekend niet bekend Schultz, Ingolf Draka lid RvB niet bekend adviseur Triple-S RvB Draka Stegge, a/d, Ton PCM ceo verschil van inzicht niet bekend Werf, van der, Johan Aegon Lid RvB tijd voor een ander adviseur RvB Aegon Wierenga, Jan BAM Wegen ceo nieuwe functie elders niet bekend Commissarissen in naam Bedrijf functie reden per Basis Bonnier, Rob PCM voorzitter RvC benoeming oud-bestuurder KNP BT Boumeester, Pamela PCM lid RvC benoeming lid directie NS Commissarissen uit naam Bedrijf functie reden per Basis Hoving, Erik Dico lid RvC persoonlijke redenen ceo Zenitel Palmen, John Dico lid RvC persoonlijke redenen zelfstandig financieel adviseur Pickering, Robert LBI International lid RvC benoeming adviseur LBI, ex-ceo LBI Bestuursmutaties: komen&gaan Februari

17 ANALYSE Topman op de divan Je collega-bestuurders de maat nemen met een diepgravend assessment, dat doe je niet. We zijn toch vrinden? Nu gaat het toch gebeuren. Topmannen worden doorgelicht, tot diep terug in hun jeugd. HR Tekst Jeroen Siebelink Illustratie Aad Goudappel Heren, het was weer een mooi jaar! Ook dit jaar, op het afsluitende diner in een afgehuurd kasteeltje in Limburg, brengt de president-commissaris weer een toost vol lof uit. Bestuurders en mede-commissarissen, jullie hebben stuk voor stuk gewéldig werk geleverd. Men hoort het ontspannen aan. Zo, denken ze, hebben we vanavond meteen mooi voldaan aan de code-tabaksblat. Die verlangt dat topbestuurders zichzelf jaarlijks kritisch evalueren. Elke andere medewerker in het bedrijf wordt tot in zijn vezels de maat genomen in een functioneringsgesprek, maar bestuurders doen dat onder het genot van een mooi glas wijn, kwebbelende echtgenotes en een knapperend haardvuur. Als mensen eenmaal hun sporen hebben verdiend, worden ze niet meer expliciet beoordeeld, zegt Arjan Eleveld, directeur van LTP, het oudste psychologische adviesbureau van Nederland. Onder de vlag van dochter Jonathan Warner krijgt hij toch af en toe de kans zittende topmensen door te lichten. En dat is wennen voor ze. Toezichthouders, hr-mensen en beloningsbureaus behandelen topmensen met alle respect. Ze vinden het al reuze lastig om teleurstellende prestaties van bestuurders aan te kaarten in het licht van bonusafspraken. Laat staan dat ze eerlijk opbiechten wat ze persoonlijk van elkaar vinden. Moeten topdogs toch tegen kunnen, zou je zeggen. Zijn zij niet de gepantserde winnaars van de langdurige afvalrace van beoordelingen en afrekeningen? Excuus voor de dooddoener, maar het is lonely at the top, zegt Eleveld. Het is in die sferen daarom al snel: wij staan schouder aan schouder. Ze hebben het ook altijd graag over collegiaal bestuur. In werkelijkheid heerst er een ceo die in zijn eentje ferme besluiten doordrukt. Maar meteen daarna moet het weer gezellig zijn, vrienden onder elkaar. Nierenproeverij past daar niet bij. 180-gradensessie Jonge bestuurders zijn ontvankelijker voor kritiek, zegt Eleveld. Hij schat in dat Feike Sijbesma (DSM), Peter Bakker (TNT) en Ben Noteboom (Randstad) in zijn voor wat georganiseerd vuur aan de schenen. En hoewel tien jaar geleden nog geen bedrijf aan self-assessment voor de top dacht, hebben ook de ol boy-commissarissen van zeker een kwart van de grote ondernemingen er nu toch wel oren naar. Toezichthouders van pensioenfondsen worden door de Pensioenwet zelfs verplicht tot assessments. ABP, PGGM en alle grote bedrijfspensioenfondsen doen het al, en de commissarissen van banken en verzekeraars gaan het doen. Hoe meer regelgeving in hun sector, zegt Eleveld, hoe eerder ze zich bij Jonathan Warner melden. Lichtelijk balend van nóg meer compliance stappen ze hier weliswaar binnen, maar na een goede sessie denken ze daar meestal anders over. Wie zijn sporen heeft verdiend, wordt niet meer expliciet beoordeeld Zo komt het dat commissarissen van naam en faam zich inmiddels vrijwillig onderwerpen aan zogeheten 180-gradensessies. Dat gaat nog niet zover als een ontregelende 360-gradensessie, waarbij secretaresses en ondergeschikten hen anoniem tot in detail beoordelen. In de zachtere 180-variant beoordelen ze alleen zichzelf en elkaar, waarbij soms ook directieleden vragen over hen beantwoorden. Wat vind je van je van zijn inbreng? En van zijn deskundigheid over die en die markt? Hoe onafhankelijk vind je zijn oordeelsvorming? En dan gebeurt het, zegt Eleveld. Beperken commissarissen zich tien reguliere bijeenkomsten per jaar tot hun droge taken advies en controle en tonen ze in de omgang heel veel respect voor elkaar, nu schrijven ze ineens op dat die en die collega tekortschieten. Dat doen ze 32 Management Scope

18 op een schaal van één tot vijf. Een oordeel van één tot tien is voor hen nog een brug te ver, dat ervaren ze te veel als een rapportcijfer. Maar toch, als alle teamleden kritisch zijn op één lid, bestaat de kans dat die op een onderdeel gemiddeld een twee of minder van ze krijgt teruggekoppeld. Een onvoldoende dus. Dat wordt praten. Voor het zover is, worden de heren en dames - soms ook op eigen verzoek - getoetst tot in het innigste van hun gemoed. Dus niet slechts op hun kennis en vaardigheden, zoals bij veel oppervlakkige top-assessments het geval is. Wij bekijken dat Kunnen nadrukkelijk in samenhang met hun diepste drijfveren en eigenschappen, zegt Eleveld. Dus naar het geheel van hun Willen, Kunnen en Zijn. Ware drijfveren Het Willen van de topman. Dat is alles wat hem beweegt: zijn voorkeuren en afkeuren, zijn overtuigingen en zelfbeelden, maar vooral ook zijn diepst weggestopte angsten en remmingen. Die eerste dingen kennen we wel van hem. Ik doe dit werk niet voor het geld of de macht of het aanzien, maar omdat dit zo n mooi bedrijf is. En eigenlijk doe ik het allemaal voor mijn kinderen, al zie ik die niet zoveel. Het zijn de oppervlakkiger motieven, die hij zelf makkelijk in de mond neemt, maar die zich vaak ontwikkelen gedurende een leven, zegt Eleveld. In de onmiddellijke laag daaronder bevinden zich wel degelijk motivatoren als macht en vooral status. Ik koos deze baan niet om het geld, maar om de vrijheid die ik er krijg. In de persoonlijke leiderschapsprogramma s boren de psychologen van Jonathan Warner nog dieper dan dat. Tot in de zachte kinderbuik, waar de ware drijfveren rusten. Ik wil aardig worden gevonden. Het moet gedaan worden zoals ik het wil. Ik wil schitteren. Ik wil geen conflicten. Deze motieven, op de bodem van zijn ziel, gelden een leven lang. Als we er in een gesprek op stuiten, volgen vaak emotionele momenten. Niet dat hij gaat huilen, hoor. Maar hij zwijgt dan plotseling. Na lang nadenken zegt hij bijvoorbeeld: Ik moet dit niet doen. Ik ben hier al zo lang mee bezig. Het leidt tot niks, ik maak alleen mezelf maar kapot. Dat kan een goed besluit zijn. Toch zou regressie, een tocht naar zijn jeugd, ook heel nuttig zijn - wil de man een betere leider worden dan hij nu is. Als hij almaar in control wil zijn, almaar situaties van onzekerheid en conflict wil mijden, nooit en te nimmer verrast wil worden, belemmert dat hem in zijn rol. Zijn hunkering om bijvoorbeeld aardig gevonden te worden, maakt dat hij onduidelijk communiceert. Heldere en effectieve communicatie is daarom geen vaardigheid, geen kwestie van Kunnen. Het is een kwestie van Willen. Niet dat de psychologen van Jonathan Warner altijd heel diep moeten boren voor dat zwarte goud. De oppervlakkiger fossiele brandstoffen van een bestuurder - macht, status, geld - liggen vaak voor het oprapen als Eleveld zijn motieven met hem doorneemt. Zo moet een topman met macht kunnen omgaan. Hij moet het accepteren als instrument. Maar zo politiek correct als moderne leiders graag willen overkomen, zeggen ze: Macht? Nee zeg, dat mag je niet gebruiken. Een topman die daar echt mee worstelt, belemmert zichzelf. Er is niks mis mee om te zeggen: Het gebeurt omdat ik het wil. Er is niks mis mee om te zeggen: Het gebeurt omdat ik het wil De denderende vuist op tafel; een weliswaar klassieke stijl, maar naast rede en verleiding een prima instrument voor een moderne leider, aldus Eleveld. Hoe gaan de heldenverhalen over beroemde topmannen altijd? Niemand zag het, maar híj wel. Dat ging nooit zonder slag of stoot. Zijn inzicht was één. Stap twee was dat hij alle bezwaren van tafel veegde en riep: En zo doen we het! Het interessante aan dit type leider vindt Eleveld dat hij niet zo nodig aardig gevonden hoeft te worden, maar tóch sociaal vaardig is. Terwijl sociale vaardigheden - behorende tot het domein van het Kunnen - vaak het best zijn ontwikkeld bij de types die wél die diepe zucht naar sympathie hebben. Hij wordt er niet door gedreven, maar hij heeft die vaardigheden toch. Het schaap met de vijf poten. Die unieke cocktail van drijfveren en vaardigheden maakt de echte topman. Enerzijds wil hij dat medewerkers het precies zo doen zoals hij het wil, maar anderzijds kan hij ze toch over hem laten denken: hij geeft ons alle ruimte om het naar eigen inzicht in te vullen. Hij wil vooral zélf schitteren, maar hij kan ze toch het gevoel geven dat we met zijn allen schitteren. Eleveld: Van een topman denkt men vaak: die zal wel enorm gedreven worden door prestaties. Zo rechtlijnig zoeken commissarissen vaak ook bij een vacature. Voor alles moet hij een toppresteerder zijn. Maar zo vind je hem niet. Zijn prestatiedrang is niet groter dan bij gewone mensen. Het geheim zit hem in zijn mix. In zijn bovenmatige behoefte aan controle en macht én de kunde anderen te laten geloven dat dit niet zo is. Van der Hoeven Acteurs dus, die topmensen, van de bovenste plank. Psychopaten, is ook al eens gezegd. Te uitgekookt voor ons allemaal. Eleveld: Onder psychologen hier bij LTP doen we graag een spelletje. Met een fles wijn op tafel kijken we naar bekende topmensen op televisie en vragen ons af hoe zij diep van binnen in elkaar zitten. Het is namelijk heel makkelijk oordelen over de mannen die in ongenade vielen, de Groeninks, de Van der Hoevens. Maar wíj kunnen het niet verklaren. Natuurlijk, er was het Zonnekoninggedrag, een teveel aan ijdelheid. Maar Van der Hoeven was ook gewoon heel erg goed, een ongelooflijk talent, dat helaas niet werd gekanaliseerd door zijn omgeving. Als wij hem hadden onderzocht, waren we laaiend enthousiast over hem geweest. Het Zijn van de topman bestaat uit vijf stabiele eigenschappen die de persoonlijkheid van elk mens typeren. Ze zijn van grote invloed op de ontwikkeling van competenties (Kunnen) en motieven (Willen). Hoe vaak psychologen ook in het duister tasten als het gaat om de menselijke ziel, zegt Eleveld, wereldwijd zijn ze het na honderden onderzoeken eens dat die vijf factoren gelden voor elke Europeaan, Rus, Aziaat, Amerikaan, Arabier en Afrikaan. Het zijn eigenschappen die voor vijftig procent erfelijk zijn bepaald. Iemand is meer extravert of juist meer introvert. Emotioneel stabiel of minder stabiel. Intellectueel onderzoekend of vasthoudend. Gewetensvol of minder punctueel en principieel. En tot slot: vriendelijk of minder vriendelijk. Hoog extraverte, emotioneel stabiele mensen stonden vooraan toen ze hersenschors en zenuwstelsel uitdeelden. Want in dat besturingssysteem draait het om het bereiken of handhaven van een optimaal niveau van activatie. Extraverte personen hebben een permanent lage activatie in hun hersenschors, introverten juist een hoge en sluiten zich daarom liever af van externe stimuli. Door hun sterke zenuwen verwerken extraverte personen juist gemakkelijk veel stimuli. Ze zijn soms ook meer intellectueel onderzoekend, gevoelig voor nieuwe ideeën. Het zegt allemaal niks over het succes van een topman, denkt Eleveld. Laat staan dat aan deze drie eigenschappen nog te sleutelen valt. De enige van de stabiele vijf die volgens hem rechtstreeks correleert met succes is nummer vier: gewetensvolheid. Hoe zorgvuldiger, punctueler en ethischer, hoe beter? Sommige mensen zijn altijd te laat, zo beperkt Eleveld zich even tot punctualtiteit. Hoeveel cursussen time management je ze ook laat volgen, het maakt weinig tot niets uit. Want gewetensvolheid is geen vaardigheid, maar een eigenschap. Het is van jongs af aan: waarmaken wat je belooft. Maar wat als die punctualiteit nou samenhangt met een diepgewortelde angst voor te laat komen, voor conflicten? Dat is minder mooi voor een topman. Daarom bekijken we het Zijn altijd in onderlinge samenhang, en met Willen en Kunnen. Neem de stabiele Zijnsfactor nummer vijf: vriendelijkheid. Tot verbazing van veel kandidaten hier is hun mate van inschikkelijkheid, invoelendheid en zorgzaamheid een aangeboren eigenschap die van groot belang is voor leiderschap. Een niet-vriendelijke extraverte is de opdringerige autoverkoper, die moet je niet hebben. Maar toch is ook een wel-vriendelijke extraverte niet de ideale topman. De ideale topman is een niet al te vriendelijke, maar wel sociaal vaardige persoon. Vooral bij buy-outs en turn-arounds: is hij in staat alle spelers zo ver te krijgen dat ze zijn strategie accepteren? Moeilijke boodschap Als dan alles over die leider op papier staat, moet Eleveld de moeilijke boodschappen nog brengen. We zitten dan niet tegen over elkaar, maar naast elkaar. Hij ligt niet op een divan, nee. Het is wél werken, al trekken we ons rustig terug in een wat sfeervollere kamer. Dan wijs ik hem wat scores aan en zeg ik wat mij aan hem opvalt. Meestal is zo iemand heel welwillend. Liever dit dan een 360-gradensessie in zijn eigen MT. Hij schuwt zelfs niet over zijn vader te praten. Kijk, je hebt vaak behoefte aan applaus. Wie zit er op die momenten dan in je hoofd? Juist. Ogen kunnen dan vochtig worden. Database met mensenkennis LTP is in 1927 opgezet door een aantal hoogleraren psychodiagnostiek aan de VU in Amsterdam. Tot ver voorbij de oorlog testte LTP vooral arbeiders, onder meer met de Rorschach-test (Wat ziet u in deze inktvlek?) en met de van het Amerikaanse leger overgenomen hilarische stokkentest, die Ted de Braak later gebruikte in zijn televisieshow. Nu vinden we dat nergens meer op slaan, zegt Arjan Eleveld, organisatiepsycholoog en sinds 1998 algemeen directeur bij LTP. Wat moet een afdelingschef met een hoog reactievermogen? LTP werkt tegenwoordig met rollenspellen, digitale tests en gesprekken. Het telt honderddertig medewerkers en heeft vestigingen in Amsterdam, Groningen, Eindhoven en Rotterdam. Nieuwe activiteiten van LTP zijn werving en selectie, waarmee het concurreert met executive searchers als Egon Zehnder en Spencer Stuart, en executive assessment onder het label Jonathan Warner. Daarmee raakt het aan het werk van bureaus als Krauthammer en Manfred Kets de Vries. Manfred werkt meer á la Sigmund Freud. Hij duikt in het onderbewuste van de topman, en past gerust nog de vlekkentest van Rorschach toe. Wij onderzoeken een bestuurder meer empirisch onderbouwd, gebaseerd op wetenschappelijke kennis en onze eigen uitgebreide database met mensenkennis. Want iedereen die hier komt, vult ook lange vragenlijsten in. Hoe groot de angst ook is voor teamsessies, zij graven iets minder diep in de persoonlijke ziel. Het gaat dan meer om groepsdynamiek en rolgedrag, hoewel Eleveld er niet minder voor op eieren moet lopen. Laatst deden de leden van de concerndirectie van een grote scheepsbouwer bij hem een individueel traject en een gezamenlijke businesscase. De conclusie van Jonathan Warner: Jullie zijn veel te aardig voor elkaar. Alleen de cfo probeert kritisch te zijn, maar krijgt daartoe niet de ruimte van de anderen. Gevaarlijk hoor. Die enorme investeringen waar zij over moeten besluiten raken de continuïteit van het bedrijf, zegt Eleveld. En dat met zoveel jaknikkers in een zaal. Doe iets aan de samenstelling, adviseerden we. Aanvankelijk vonden ze dat wij veel te ver gingen, maar ze haalden toch een gepensioneerde ouwe rot uit het vak erbij. Dat is een echte ijzervreter die voortaan als een soort teamcoach aanzit om te observeren en bij te sturen. Dat deden ze toch maar mooi. Knap. Eleveld staart naar de analyse van een cliënt, een topman. Net af, binnenkort gaat hij met hem naar die sfeervolle kamer verderop. Hoge scores op inschikkelijkheid, kwaliteitsstreven én prestatie-onzekerheid. Matige op gewetensvolheid. Mmm. Even kijken naar zijn actieniveau, want dat kan duiden op verhoogd burn-outrisico. Als een leider aardig gevonden wil worden, moet hij sowieso oppassen. Hoe ik hem dat ga vertellen? Ik zeg: Joh, je bent een heel aardige vent, maar in bepaalde situaties zul je wel een beetje met jezelf in de knoop zitten. Een wonder, dat deze man leider is? Bedenk dat hij over meerdere instrumenten beschikt. Hij redeneert ook goed en schuwt niet de manipulatieve emotie. In plaats van het machtswoord, de botte bijl, laat hij de ander zich schuldig voelen. Zo overreedt hij, waarna hij het meteen weer gezellig maakt. Lukt dat niet, schikt hij in. Prima profiel, voor een personeelsmanager. Maar voor een topman? Mm. Nee, dit bespreek ik niet met hem in een diepe, zachte fauteuil. Dit wordt écht werken. Februari

19 De LIFESTYLE -systemen van Bose Elegant vanbuiten Unieke BOSE innovaties vanbinnen Onze DVD home entertainment-systemen dragen de naam LIFESTYLE met reden. Zij weerspiegelen daadwerkelijk hoe u optimaal kunt genieten van muziek en home cinema zonder compromissen te sluiten: een combinatie van pure elegantie met de nieuwste technische innovaties zoals u die alleen van Bose mag verwachten. Onze LIFESTYLE -systemen zijn complete muziek- en home cinema-systemen, waarin hoge weergavekwaliteit, elegantie, bedieningsgemak en uitbreidbaarheid samenkomen. Unieke Bose technologieën echte luistervoordelen: Het ADAPTiQ audiocalibratiesysteem Automatische geluidsafstelling, houdt rekening met de kamergrootte, luidsprekeropstelling en luisterposities. umusic intelligent weergavesysteem Slaat honderden cd s op in het media center, onthoudt uw muzikale smaak, zelfs voor bepaalde tijden en stemmingen. BOSE link Speelt verschillende bronnen in verschillende ruimten af. Tegelijkertijd, vanaf één systeem. HD Video Compatible De meegeleverde VS-2 verbetert het videosignaal van alle bronnen automatisch naar de hoogste resolutie die de tv via hdmi kan accepteren, tot wel 1080p. VIDEO Compatible O ble NIEUW! LIFESTYLE 48 DVD-systeem - Ons meest ge avanceerde NIEUW! LIFESTYLE 38 DVD-systeem - Ons populairste NIEUW! LIFESTYLE 28 DVD-systeem - Het hoogwaardige LIFESTYLE 18 DVD-systeem - Ons voordeligste LIFESTYLE -systeem ooit is uit gerust met het intelligente weergave- LIFESTYLE -systeem is uitgerust met het intelligente weergave- LIFESTYLE -systeem met VIRTUALLY INVISIBLE LIFESTYLE -systeem combineert geweldige prestaties voor systeem umusic en met opslagmogelijkheden voor cd-inhoud. systeem umusic en opslagmogelijkheden voor cd-inhoud. cube luidsprekerarrays en horizontale centerluidspreker. muziek en fi lms met een elegant en gebruiks vriendelijk systeem. Ervaar het verschil dat BOSE technologie maakt. Vraag om een demonstratie bij een geautoriseerde Bose-dealer. Voor dealer-adressen bel +31 (0) , of bezoek

20 rondetafel Informatie- overload Er zijn managers die voor ze naar bed gaan op de trap nog even hun checken. Werkt het krijgen van informatie verslavend? Een discussie over de huidige informatieberg en hoe die te bedwingen. Interviewer Guus Pijpers Tekst Leo Klaver Fotografie Erik van der Burgt 38 Management Scope Vlnr: Foppe Vogd (cio-platform Nederland), Henny van Egmond (Rabobank), Rob Elsinga (Microsoft) en Udo Groen Februari (Prorail)

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt vooruit'-bijeenkomsten, gehouden tussen 21 en 28 september 2010. Een

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012 . Winstgevendheid door wenbaarheid Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst 24 april 2012 wie zijn wij Optines Consultancy is als HRM business partner gespecialiseerd in verandermanagement,

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

CNV VAKMENSEN 'DE VAKBOND WAAR DEZE TIJD OM VRAAGT'

CNV VAKMENSEN 'DE VAKBOND WAAR DEZE TIJD OM VRAAGT' CNV VAKMENSEN 'DE VAKBOND WAAR DEZE TIJD OM VRAAGT' De wereld verandert. Steeds meer mensen weten steeds meer. Steeds meer mensen laten zich steeds minder wijs maken. Voor vakbonden is dat een nieuwe realiteit,

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank.

Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank. Rabobank Utrechtse Heuvelrug, de bank die ambities waarmaakt... Het is tijd voor de Rabobank. Een dynamische bank in een dynamische regio De Rabobank is één van de grootste financiële dienstverleners van

Nadere informatie

Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie voor de media Klantgerichtheid is de belangrijkste aanjager voor economische groei in Europa

Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie voor de media Klantgerichtheid is de belangrijkste aanjager voor economische groei in Europa Voor nadere informatie, neem contact op met: Wilma Buis Algemeen Directeur van Mercuri Urval b.v. Tel: 033 450 1400 of 06 5025 3038 wilma.buis@mercuriurval.com Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

Zaken die niet meer zo zeker zijn

Zaken die niet meer zo zeker zijn Een goed gesprek over Zaken die niet meer zo zeker zijn Met u praten wij vaak over zekerheid. Dat is namelijk ons vak: het organiseren van uw zekerheid. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door verstandig

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Timemanagement? Manage jezelf!

Timemanagement? Manage jezelf! Timemanagement? Manage jezelf! Trefwoorden Citeren timemanagement, zelfmanagement, stress, overtuigingen, logische niveaus van Bateson, RET, succes citeren vanuit dit artikel mag o.v.v. bron: www.sustrainability.nl

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Isabel De Clercq (Wolters Kluwer) deelt haar kennis met ons Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Kennis delen heeft een positieve invloed op het innoverend vermogen en op het vinden van oplossingen

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Waarover gaat M/Powerbook #1?

Waarover gaat M/Powerbook #1? Waarover gaat M/Powerbook #1? Jongeren Crisis Arbeidsmarkt Vervolg op conclusie uit De Grenzeloze Generatie: Bijna onafhankelijk van de economische ontwikkelingen neemt de krapte op de arbeidsmarkt de

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Interview. Innoveren is een. manier van denken. mei 2015 EMERCE 100

Interview. Innoveren is een. manier van denken. mei 2015 EMERCE 100 Innoveren is een 32 manier van denken janneke niessen CIO Improve Digital Door ellen nap FOTOgrafie vincent boon 33 > Advertentietechnologiebedrijf Improve Digital wil op termijn hét Euro pese platform

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Persbericht Yacht, 23 februari 2010 Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Trends en ontwikkelingen op de financiële arbeidsmarkt Door: mr.drs. E. Kolthof, Yacht, Competence

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talent wordt schaars en er zal om gevochten worden. Dat was kort samengevat de gedachte achter de term The War for Talent, die eind vorige eeuw werd

Nadere informatie

Loyalis als deskundige partner Inzicht in uw organisatie en uw werknemers

Loyalis als deskundige partner Inzicht in uw organisatie en uw werknemers Loyalis als deskundige partner Inzicht in uw organisatie en uw werknemers De expertise van Loyalis is mensenwerk U wilt altijd het beste voor uw werknemers. Als HR-professional neemt u uw verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Recente ervaringen bij diverse kapsalons hebben geleerd dat de gemiddelde salon

Recente ervaringen bij diverse kapsalons hebben geleerd dat de gemiddelde salon Don t cut your margin! Recente ervaringen bij diverse kapsalons hebben geleerd dat de gemiddelde salon al snel 30.000 per jaar aan resultaat laat weglopen! Letterlijk wel te verstaan. Gewoon, omdat door

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Waar toezicht opduikt daar zijn of daar komen problemen zullen veel mensen denken.

Waar toezicht opduikt daar zijn of daar komen problemen zullen veel mensen denken. Dames en heren, De uitnodiging om hier op het lustrumsymposium te komen spreken grijp ik graag aan om mij als toezichthouder nu eens een keer niet te richten op problemen. Waar toezicht opduikt daar zijn

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

>Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213. Datum > 05-09-2014

>Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213. Datum > 05-09-2014 Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213 >Profiel /14.083 Onderwerp > Functie- en competentieprofiel Lid Raad van Commissarissen

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

24-uurs inspirerend leiderschap

24-uurs inspirerend leiderschap 10 juni 2015 Amsterdam 24-uurs inspirerend leiderschap Copyright 2014 De Transformatie Groep Het programma van een 24-uurs leidt tot een diepere verbinding met jezelf en je omgeving PROGRAMMA Avond Ochtend

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Habilis Executive Search. Productie en Techniek

Habilis Executive Search. Productie en Techniek Habilis Executive Search Productie en Techniek Habilis mens en organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel het meest optimale resultaat

Nadere informatie

De allerliefste oppas

De allerliefste oppas De allerliefste oppas Met de ene oppas ga ik buiten spelen door de andere wordt altijd thee gezet bij de derde zal ik mij echt nooit vervelen en van de vierde mag ik lekker laat naar bed Met de ene oppas

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

Mens en werk in zorg & welzijn. HRM in de zorg 15 september 2015

Mens en werk in zorg & welzijn. HRM in de zorg 15 september 2015 Mens en werk in zorg & welzijn HRM in de zorg 15 september 2015 Even voorstellen Nic Huiskes, TNS Nipo Bas van Leeuwen, Driessen HRM Onderzoek zorg & welzijn Publicaties i.s.m. TNS Nipo 2015 - Werk(t)

Nadere informatie

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein Oefening 5 Persoon 1: Annet Kok (moeder) Talent: Prestatiegericht Betrouwbaar Humoristisch Optimistisch Vasthoudend Concreet voorbeeld: Tijdens de hockeywedstrijden Dat ze klaarstaat voor haar vrienden

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

MONITOR WERK Meting maart 2014. 34993 Maart 2014 Francette Broekman

MONITOR WERK Meting maart 2014. 34993 Maart 2014 Francette Broekman MONITOR WERK Meting maart 2014 34993 Maart 2014 Francette Broekman GfK Intomart 2014 34993 Achmea Volgens Nederland Werk Maart 2014 1 Inleiding GfK Intomart 2014 34993 Achmea Volgens Nederland Werk Maart

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

RExP. Retail Executive Platform. Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties. Het Retail Executive Platform (RExP)

RExP. Retail Executive Platform. Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties. Het Retail Executive Platform (RExP) RExP Retail Executive Platform Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties Het Retail Executive Platform (RExP) Het RExP is een besloten ledencentrum bestaande uit directieleden,

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

U wilt een cultuuromslag binnen ING: mensen afrekenen op meetbare resultaten, meer aandacht voor klanten en betere prestaties, hoe doet u dat?

U wilt een cultuuromslag binnen ING: mensen afrekenen op meetbare resultaten, meer aandacht voor klanten en betere prestaties, hoe doet u dat? Kop Tilmant: ik hoef niet te kopen Tekst: Martin Voorn Intro Michel Tilmant heeft ING aardig op de rails. De bankverzekeraar wil nu vooral surfen op de vergrijzingsgolf en investeren in Azië en in ING

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie Habilis Executive Search - Interim Management Marketing, Sales en Communicatie Habilis Mens en Organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

Mislukken in nieuwe baan veroorzaakt door verschil in stijl en gedrag en botsen met organisatiecultuur

Mislukken in nieuwe baan veroorzaakt door verschil in stijl en gedrag en botsen met organisatiecultuur PERSBERICHT REFQ 9 op de 10 HR-managers en topbestuurders geconfronteerd met kostbare mismatch Mislukken in nieuwe baan veroorzaakt door verschil in stijl en gedrag en botsen met organisatiecultuur Leiden,

Nadere informatie

De kredietverzekering

De kredietverzekering Euler Hermes Nederland De kredietverzekering Met een gerust hart zaken doen. Exclusief voor klanten van de Rabobank www.eulerhermes.nl Euler Hermes is wereldmarktleider op het gebied van kredietverzekeren

Nadere informatie

MotivatieMonitor voor HR-professionals

MotivatieMonitor voor HR-professionals MotivatieMonitor voor HR-professionals Een onderzoek naar de ambities en verwachtingen van studenten en starters betreffende de arbeidsmarkt en het beeld dat HR-professionals van deze nieuwe generatie

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn.

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn. Actuele opdracht leesvaardigheid Goede voornemens januari - 2013 2 vmbo Opdracht 1 Veel mensen maken goede voornemens aan het begin van een nieuw jaar. Ze bedenken dan wat ze in het nieuwe jaar anders

Nadere informatie

ORGANISATIEDISSONANTIE

ORGANISATIEDISSONANTIE ORGANISATIEDISSONANTIE Hebben wij dat? Marianne Kok 2015 Marianne Kok Titel Organisatiedissonantie Ondertitel Hebben wij dat? ISBN 978-90-823911-0-7 Druk Eerste druk, 2015 NUR 801 management algemeen Trefwoorden:

Nadere informatie

Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit

Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit Iedere tiener is weleens somber en verdrietig, en vaak is het in één, twee dagen voorbij zonder dat je als

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Sociale media en Sociale innovatie

Sociale media en Sociale innovatie 1 Sociale media en Sociale innovatie Een innovatief duo Ivo van Ham Syntens 11-5-2011 2 Veranderingen in onze arbeidsmarkt de afgelopen 50 jaar Typering van werk: Transformatie: omzetten van grondstoffen

Nadere informatie

Welkom, Gezien de kritiek gisteren uit de krantenwereld doen we het als NOS kennelijk nog niet zo slecht. Wellicht zelfs wel iets te goed. Althans in de ogen van sommigen. Ik heb nieuws voor jullie. We

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten President/CEO en lid van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

T A S K. Wim Dubbink. Winst & Verlies. over zelfverbetering en morele excuses TASK. 13 mei 2015

T A S K. Wim Dubbink. Winst & Verlies. over zelfverbetering en morele excuses TASK. 13 mei 2015 T A S K Wim Dubbink 13 mei 2015 Winst & Verlies over zelfverbetering en morele excuses Waarom is een wethouder corrupt? Waarom schendt een Tweede Kamerlid de integriteitsregels? Waarom speculeert een directeur

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

over de perfecte match met iemand

over de perfecte match met iemand over de perfecte match met iemand De perfecte match met iemand Iemand zoekt iemand. Iemand die meteen inzetbaar is en het verschil kan maken. Iemand die de branche begrijpt en de situatie in het bedrijf

Nadere informatie

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank!

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank! - LET OP: ALLEEN HET GESPROKEN WOORD GELDT - Openingswoord Locoburgemeester Gehrels bij de ondertekening verzelfstandiging Haven Amsterdam op donderdag 21 maart 2013 Dames en heren, Excellentie, Het is

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Filosofie 3 Postmoderne mediaconsumptie. Kind of minivolwassene?

Filosofie 3 Postmoderne mediaconsumptie. Kind of minivolwassene? Filosofie 3 Postmoderne mediaconsumptie Kind of minivolwassene? Marlou Kemperman Klas Com3b S1007734 Juni 2009 Mark Eckhart Korte samenvatting Kinderen worden steeds meer blootgesteld aan reclame en marketing

Nadere informatie

Voorkennis. IEX redactie

Voorkennis. IEX redactie Voorkennis 2007 Van iex-columnisten wordt méér gevraagd dan alleen het schrijven van scherpe beleggingsanalyses en diepgravende columns. Aan het eind van elk jaar krijgen ze in iexmagazine een mooi podium

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie