Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klin. Farmacologie najaar 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klin. Farmacologie najaar 2012"

Transcriptie

1 Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klin. Farmacologie najaar 2012 ZSO 1.1 a) Wat was de geschatte GFR voor de angiografie? Cockroft: ((140-L) x G/Plasma Creat x 0,83) x 0,8 = 60 ml/min (NB: dit is en geschatte endogene creatinineklaring, welke de GFR 20% overschat. Dus gebaseerd op deze gegevens is de GFR 50 ml/min. MDRD is 60/ml/min/1,73 m2. Lichaamsoppervlakte is (bij 80 kg en 165 cm) 1,87 m2. MDRD is dus 60 x 1,87/1,73 = 65 ml/min b) Wat is de geschatte GFR daags na de angiografie? Niet te berekenen, geen steady state c) Wat is uw beleid? Furosemide 1 x 40 mg, Even STOP (uit farmacodynamische overwegingen). Uit farmacokinetisch perspectief zou de dosis opgehoogd moeten worden. Enalapril 2 x 20 mg Even STOP (uit farmacodynamische overwegingen). Uit farmacokinetisch perspectief moet de dosis verlaagd worden Spironolacton 1 x 25 mg Even STOP (uit farmacodynamische overwegingen). Uit farmacokinetisch perspectief kan de dosis hetzelfde blijven. Tolbutamide 3 x 500 mg Dosis idem (of ophogen op geleide van glucose bij STOP merformin). Metformin 2 x 850 mg STOP Digoxine 1 x 0,125 mg STOP. Heeft zeer lange T ½ Acenocoumarol Dosis idem Amoxicilline 3 x 250 mg Dosis idem, (mag ook minder) Atenolol 1 x 50 mg Dosis verminderen, doseren op polsfrequentie. Uiteindelijk stabiliseert het creatinine op 240 μmol/l. 1

2 d) Bereken de digoxinespiegel die u zou krijgen als u de dosis niet zou aanpassen. Vóór de coronairangiografie: F x D/T = Cl x Css Cl Totaal = Cl lever + Cl nier, Lever 25%, nier 75%. Na het nierfunctieverlies wordt nierklaring 1/3 deel. De leverklaring blijft onveranderd. De nieuwe totale klaring word dus de helft van oorspronkelijk. Dus de nieuwe spiegel wordt 2 maal zo hoog en dus 2,8 μg/l. e) Wanneer wordt deze spiegel ongeveer bereikt? T ½ = 0,7 x Vd/Cl Vóór de coronairangiografie F x D/T = Cl x Css 0,6 x 0,25 mg/24 uur = Cl x 1,4 μg/l Cl = 4,46 l/uur T ½ = 0,7 x 500 l /4,46 l/uur = 78,5 uur Dus na de angio wordt de T ½ 157 uur (bijna 1 week). Nieuwe steady state wordt na ongeveer 4 weken bereikt. f) U besluit de digoxine daags na de angiografie niet verder te geven. Een week later ziet u haar weer op controle. Creat is nog steeds 240 μg/l. Er is nu weer snel atriumfibrilleren. U wilt digoxine herstarten. Hoe doet u dat? (oplaad en onderhoudsdosis). Oplaaddosis 50% van normaal (we zijn een halfwaardetijd verder). Onderhoudsdosis 50% van oorspronkelijk (klaring is nu de helft). g) Zij gebruikt nu: Furosemide 1 x 40 mg, Spironolacton 1 x 25 mg Enalapril 2 x 20 mg Tolbutamide 3 x 1000 mg Digoxine 1 x 0,125 mg Acenocoumarol Atenolol 1 x 25 mg Op welke electrolietstoornis moet u bij deze patient bedacht zijn? Hyperkaliaemie. Door nierfunctieverlies is renale K uitescheiding beperkt 2

3 ACE remmer en spironolacton (en atenolol) beperken renale K uitscheiding. Digoxine beperken K uitwisseling met intracellulair. Deze laatste kan bij DM sowieso gestoord zijn (er is insuline resistentie). (Eventueel is er hyporeninisme-hypoaldosteronisme) ZSO 1.2 1) Cholecalciferol wordt gegeven. Dit wordt zonder terugkoppeling omgezet door de in 25-hydroxycholecalciferol (Calcidiol). Dit wordt in de nier onder strikte terugkoppeling omgezet in 1,25 dihydroxycholecalciferol (calcitriol) 2) In het bloed wordt calcidiol gemeten. Dit noemen we de vitamine D spiegel. Als we vitamine D geven, dan geven we cholecalciferol. De lange t1/2 komt enerzijds door het grote verdelingsvolume van deze stoffen (agv vetoplosbaarheid). Daarnaast wordt calcidiol zeer langzaam gevormd uit cholecalciferol, hetgeen ook bijdraagt tot de lange t ½ van calcidiol en de mede de basis is van het feit dat je cholecalciferol 6 maal per jaar in zeer hoge dosis kan geven. 3) Langere T ½. Minder vitamine D stijging die langer aanhoudt. 4) Agv van beperkte afbraak in perifere weefsels, Daarnaast bescherming van afbraak door de neonatale Fc receptor. 5) Agv vorming van neutraliserende antilichamen tegen de MoAb. 6) Verzadigbare kinetiek agv verzadigbare binding via het variabele deel van het MoAb aan het doelwit antigeen. Bij hogere bloedconcentraties minder klaring en disproportioneel stijgen van bloedspiegels en mogelijk cumulatie. Klinische consequentie niet geheel duidelijk. Bijwerkingen kunnen nog lang na de laatste toediening optreden. 7) Infusie gerelateerde symptomen (algehele malaise, koorts, koude rilliongen), bijwerkingen agv effect in doelwitorgaan (infecties bij anti-tnf), cardiotoxiciteit (trastuzumab 3

4 ZSO 1.3 1) minder first pass en minder metabolisme: (oplaad) en onderhoudsdosis minder. Als je van iv naar oraal gaat kleinere sprong in dosis. (dus niet van 10 naar 100, maar wellicht van 10 naar 25 mg). 2) Bij 90 jaar: minder oplaad agv van vervetting van spieren. Digoxine verdellt zich namelijk in spierweefsel. Minder onderhoud agv geschatte klaring van 25 ml/min (dus start met 1 maal daags 1/16 mg). Dus groter Vd, kleinere klaring en veel langere T ½ agv deze beide feiten. Diazepam: meer vet en daardoor groter Vd langere T ½ bij zelfde klaring. Daardoor duurt het langer voordat je je uiteindelijke spiegel hebt gehaald; gevaar voor cumulatie. NB: bepaalde actieve metabolieten door nier uitgescheiden, normaal weinig bijdragend, bij nierinsufficiëntie wellicht toch relevant: lagere onderhoudsdosis. 3) Zie ook stukje UpTpDate. Doseren op ABW (in dit geval ongeveer 100 kg). Dosis wordt dus 300 mg.(dus niet rucksichloss 3 mg/kg = 450 mg geven!!) Klaring is hetzelfde als van een normale gebouwd persoon (=65 kg). Ten opzichte van een normaal gebouwd persoon (65 kg) is er een vergroot verdelingsvolume en geef je dus meer (300 mg tov 195 (3 x 65) mg). Een groter Vd en eenzelfde klaring levert een langere halfwaardetijd op en daarom duurt het mogelijk langer voordat de dalspiegel gehaal wordt. (Extra) spiegels doen dus. 4) Meer Vd, dus meer Gentamycine geven. Klaring idem; T ½ langer, dosis interval verlengen cq spiegels doen. 4

5 Antwoorden ZSO 1.4 Vragen 1. Met welke formule kunt u het best de nierfunctie schatten bij een patiënt met een BMI van 50, een patiënt van 102 jaar oud, een lengte van 2,20 meter en gewicht van 110 kg? BMI van 50, MDRD formule, eventueel corrigeren voor lichaamsoppervlakte 102 jaar oud: MDRD formule, eventueel corrigeren voor lichaamsoppervlakte Lengte 2,20 meter en gewicht van 110 kg: MDRD formule, zeker corrigeren voor lichaamsoppervlakte 2. Hoe kunt u het beste een inschatting van de nierfunctie maken bij cimetidine gebruik, na een langdurige inactiviteit bij een langdurig ziekbed, na status na een bovenbeensamputatie. In al deze situatie kan je het beste urine laten verzamelen en via UxV/P de creatinineklaring schatten. In het geval van cimetidine gebruik heb je dan al een goede inschatting van de GFR. In andere gevallen al de creatinineklaring met 20% overschatten (bij slechte nierfunctie meer). 3. Kunt u hieruit de creatinine concentratie van een man van 70 kg berekenen? Cl x Css = D/t D/t = 12 mmol per 24 uur Creatinineklaring is 120% van 110 ml/min = 132 ml/min Css = 12 mmol/24 uur x 1/132 min/ml = 63 micromol/liter 4. Stel dat bij een patiënt beide nieren verwijderd worden, wat is dan 24 uur later de creatinine concentratie? (Tip: de dan geproduceerde creatinine zal zich in het verdelingsvolume verdelen). Verdelingsvolume is 42 liter, daarin verdeeld zich 12 mmol = micromol. Dus gaat de cretinine waarde in 24 uur omhoog met 286 micromol per liter. Op 24 uur wordt de waarde dus = 349 micromol per liter en de dag daarna is hij 643 micromol per liter. 5. Stel dat erbij een patiënt uit vraag 1 plots ernstig nierfunctie verlies optreedt, zodanig dat de GFR nog 10 ml/min is. Ga ervan dit dat dit direct optreedt, dus de patiënt gaat binnen 1 seconde van een GFR van 100 ml/min naar 10 ml/min. Onder deze omstandigheden wordt de tubulaire secretie van creatinine relatief meer; deze wordt dan % van de GFR. De nieuwe creatinineklaring wordt 17,5 mmol/l. Cl x Css = D/t D/t = 12 mmol per 24 uur Creatinineklaring is 135% van 10 ml/min = 17,5 ml/min Css = 12 mmol/24 uur x 1/17,5 min/ml = 476 micromol/liter 6. Bereken nu de halfwaardetijd van creatinine voordat en nadat de patiënt nierfunctieverlies heeft gekregen 5

6 T ½ = 0,7 x Vd/Cl Aanvankelijk T ½ = 0,7 x 42 liter/ 132 ml/min = 3,71 uur = 3 uur en 45 minuten Na het nierfunctieverlies T ½ = 0,7 x 42 liter / 13,5 ml/min = 28 uur 7. Geef nu de curve van de creatinine concentratie in de tijd, vanaf het moment dat het nierfunctieverlies optrad. Dus na 28 uur is het creatininegetal ,5 (476-63) = 269 micromol/liter en na 56 is dit 373 micromol/liter. 8. Cystatine C is een andere endogene stof die gebruikt kan worden om de nierfunctie te bepalen. Het heeft sommige eigenschappen hetzelfde als creatinine (vrijwel volledig geklaard door glomerulaire filtratie en geen andere route van uitscheiding). Een belangrijk verschil is echter is dat bij nierfunctieverlies, het cystatine C eerder de uiteindelijk waarde bereikt dan creatinine. Je weet dus eerder wat de nierfunctie uiteindelijk is. In welk opzicht zal de kinetiek van cystatine C dus verschillen van die van creatinine? Omdat je eerder Css bereikt met cystatine C is de T ½ dus kleiner dan die van creatinine. Omdat de klaring van beide stoffen per definitie hetzelfde is (beiden worden namelijk vrijwel volledig geklaard via glomerulaire filtratie., moet het verschil in T ½ het gevolg zijn van een verschil in Vd. Cytatine C heeft een kleiner Vd dan creatinine. Het verdeelt zich extracellulair. 6

7 ZSO 2.1 Casus 1: De combinatie paroxetine met tramadol wordt afgeraden vanwege het risico op serotonerg syndroom. Dit risico is bij deze patiënt met name aanwezig omdat beide medicamenten in een hoge dosis gegeven worden. Tramadol is naast een (zwakke) µ agonist, ook een SNRI (serotonine-noradernaline-reuptake-inhibitor). Deze eigenschap levert in combinatie met een SSRI het risico op sertonerg syndroom op. Bij een SSRI kan je beter niet ook nog tramadol starten. Een lage dosis oraal morfine (MS contin 2 x 10 mg of 2 x 20 mg) is een beter alternatief. NSAID s geef je bij deze patiënt liever niet vanwege risico op bloedingen (bij acenocoumarol + ASA + SSRI). Het is ook verstandig om de paroxtine te evalueren. Dit medicament is hier een probleem, terwijl de effectiviteit bij depressie op zijn best beperkt is. Casus 2: Fluconazol is een remmer van CYP3A4. Tacrolimus is een substraat van dit enzym en hierdoor zal de tacrolimus spiegel oplopen met nierinsufficiëntie tot gevolg. Het liefst zou je een middel geven zonder invloed op CYP3a4, maar dat is in dit geval niet goed mogelijk. Als de combinatie gegeven moet worden moet je spiegels monitoren. Houdt er rekening mee dat de T ½ minstens 20 uur is en dat de steady state concentratie dus pas na 100 uur bereikt wordt. Daarnaast kan door remming van CYP3a4 de simvastatine spiegel oplopen, hetgeen kan leiden tot rhabdmyolyse. Rhabdomyolyse kan leiden tot myoglobinurie en nierfunctieverlies. Dit is te voorkomen door simvatatine te vervangen door pravastatine hetgeen substraat van CYP3A4 is. Casus 3: Waarschijnlijk is er sprake geweest op een ventriculaire tachycardie in het kader van een torsade de point bij QT verlenging. Er zijn 3 QT verlengende middelen aan boord, namelijk haldol, sotalol en clarythromycine. Men had in ieder geval beter voor een ander antibioticum kunnen kiezen. Ook de combinatie sotalol haldol is ongelukkig. Las het toch moet dan voor starten van de haldol en daarna ECG monitoring. Bedenk dat bij een laag serum K het risico op QT verlenging en torsades groter is. Casus 4 Val agv Lage RR agv uitdroging bij 3 (!) soorten diuretica en diarree Lage pols agv hoge sotalol spiegel bij nierfunctieverlies Mogelijke torsade agv lang QT bij hoge spiegel sotalol en hypokaliamie Hypokaliaemie agv thiazide en lisdiureticaum en diarree. Hyponatraemie agv thiazide + SSRI Gevaar is plots stoppen bètablokker geeft rebound tachycardie. Sotalol vervangen door metoprolol. Voorzichtig vullen. K suppleren. En vaak controleren 7

8 ZSO 2.2 Mevrouw de Graaf is 82 jaar. Ze heeft Diabetes mellitus type 2 waarvoor ze metformin 3 x 500 mg, gliclazide 2 x 80 mg en simvastatine 1 x 40 mg gebruikt. Ze is redelijk ingesteld (Hb A1C = 7,7%). Er zijn geen tekenen van nefropathie of retinopathie. Er is wel polyneuropathie. De bloeddruk is 144/86 mm Hg. Lengte is 1 meter 65 cm, gewicht 78 kg. Serum creatinine is 82 micromol/l. Cholesterolwaarden zijn conform de streefwaarden. Haar voorgeschiedenis is verder blanco. Recent heeft ze proximale spierklachten en malaise ontwikkeld. De bezinking is verhoogd (46 mm in het eerste uur). De diagnose polymyalgia reumatica wordt gesteld. Stap 1 Diagnose: polymyalgia reumatica. Tevens bekend met ongecompliceerde DM type 2, waarvoor orale bloedsuikerverlagende middelen Oorzaak: onbekend Gevolg: spierzwakte en algemene malaiseklachten, eventueel arteritis temporalis Ernst: gemiddeld Evalueer bestaande behandeling: HbA1c is niet optimaal onder twee orale bloedsuikerverlagende middelen. Cholesterol is goed gereguleerd Gewicht is te ruim en bloeddruk is ook wat ruim. Stap 2 Doel van de behandeling Tav polymyalgia reumatica: Symptomatisch Spierklachten en algemene malaise klachten verminderen/wegnemen Preventie van verergering van beeld, ontwikkeling van arteritis temporalis Tav prednison therpaie Preventie mogelijke bijwerkingen van prednisonbehandeling: verhoging van bloedglucoses, gewichtstoename, osteoporose, hypertensie (NB voor al deze bijwerkingen zou je een volledige 6step kunnen maken). Stap 3 Tav PMR Prednison is eerste keuze Startdosis 15 mg per dag gedurende 1 maand, daarna langzaam afbouwen, bijv.in 4 weken tot 10 mg per dag. Tav bijwerkingenprednison Hogere glucose Ophogen gliclazide Ophogen metformine 8

9 Toevoegen langwerkende insuline. (ander middel) Gewichtstoename Adviezen Osteoporose Calcium, vitamine D, bisfosfonaat Stap 4 Prednison is OK. Stuur patiënte naar diabetesverpleegkundige en diëtiste. Leer haar zelf de glucoses te meten en geef instructie. Hoog de gliclazide op tot 3 x daags 80 mg. Gezien de MDRD van 62 ml/min 1,73 m2 is ophogen van de metformin geen optie. Bij oplopen glucose: 1 x daags langwerkend insuline (NPH insuline) s avonds erbij. Geef calcium en vitamine D. Voeg (nog) geen bisfosfonaat toe (patiente heeft overgewicht, boven 85 jaar is effect niet onderzocht, prednison dosis is niet zo hoog). Controleer het gewicht en de bloeddruk. Stap 5 Prednison 1 x 15 mg Calcium/vitamine D 2 x daags 500 mg/400 IE. Gliclazide 3 x 80 mg. Patienteninformatie: leg patiente uit dat de bloedsuiker zou kunnen oplopen, of wellicht lager zou kunnen worden onder dit beleid.. Leg het belang van regelmatige bloedsuikercontroles af. Spreek af dat patiente 2 x per week een dagcurve maakt en de eerste week iedere dag nuchter. Bij symptomen of bij een bloedsuiker van > 20 mmol/l moet zij zich melden Bespreek andere mogelijke bijwerkingen van prednison (aankomen, opgeblazen gelaat, slapeloosheid, soms verwardheid). Bespreek ook dat er binnen enkele dag een aanzienlijke verbetering van de klachten te verwachten is. Benadruk het belang van therapietrouw gezien de mogelijk arteritis temporalis. Stap 6 Maak een afspraak voor over 2-3 weken. Controleer klachten, bloedsuikers, gewicht, bloeddruk. 9

10 Dhr. Janssen is 42 jaar. Hij gebruikt al jaren veel alcohol. Nu is hij op de afdeling spoedeisende hulp vanwege heftige buikpijn die al een paar dagen bestaat. Een inmiddels gemaakte CT scan laat het beeld zien van een necrotiserende pancreatitis. Hij heeft hoge koorts (39,3 0 C). In het lab heeft hij een sterk verhoogd amylase en een CRP van 225 mg/l. Creat = 120 micromol/l, ureum = 16 mmol/l; glucose = 10 mmol/l; albumine = 32 gram/l; calcium is 2,12 mmol/l. Bloedgasanalyse toont geen metabole acidose en shet erum lactaat is normaal. Hij is overgevoelig voor amoxicilline. Stap 1 Necrotiserende pancreatitis als gevolg van alochol Oorzaak: alcohol gebruik. Eventueel secundaire infectie Gevolg: secundaire infectie. Peritonitis. Vetnecrose. MOF. Ernst: ernstig. Imrie score niet toe te passen gezien gebrek aan gegevens. CRP sterk verhoogd. Hoge koorts. Stap 2 Symptomatisch: pijnbestrijding Oorzakelijk: mogelijke infectie bestrijden. Preventief: voorkom complicaties zoals boven beschreven. Preventief: voorkom recidief pancreatitis en andere complicaties van alcoholgebruik. Stap 3 Pijnstilling: opiaten (morfine of pethidine) epiduraal catheter Vochtresuscitatie Glucoses reguleren met insuline Voedingsmaatregelen (mogelijk: even niets per os gevolgd door: oraal, via neussonde (eventueel voorbij Treitz) of TPV) Zuurremming Antibiotica eventueel na punctie Tzt behandelplan ten aanzien van alcoholisme Stap 4 Ga na of er sprake is van leverinsufficientie gezien chronisch alcoholgebruik. Wees in dat geval voorzichtig met morfine en houdt rekening met vorming van ascites, oedemen en mogelijk nierdoorbloedingsstoornissen. Houdt rekening met alcoholonttrekking Patiënt is overgevoelig voor amoxicilline. Stap 5 Morfine sc tot 6 x daags 5 mg, bij onvoldoende resultaat: overweeg epiduraal Infuus: 2, 5 liter Na Cl 0,9 % Start insuline iv, probeer glucoses tussen de 4 en 8 mmol/l te houden 10

11 Niets per os. Omeprazol 2 x 20 mg iv Punctie voor kweek, start met Leg patiënt uit dat hij ernstig ziek is en dat de situatie van dag tot dag bekeken zal worden. Stap 6 Dagelijks wegen Laat patient pijnscores op een VAS schaal bijhouden. Iedere 4 uur vitale functies. Vochtbalans per 6 uur bijhouden. Mik op diurese van minimaal 35 ml per uur. Twee maal per dag de buik controleren. Overleg emt de intensive care als patiënt achteruit mocht gaan. Als patiënt is opgeknapt zet via huisarts/verslavingszorg/psychiatrie behandelplan ten aanzien van alcoholisme in werking. Bouw in ieder geval opiaten af naar nul. Dhr. de Vries is 55 jaar. Hij gebruikt al jaren veel alcohol. Hij is in sterk verwaarloosde toestand opgenomen. Hij is suf en verward en er is perifeer oedeem en ascites. U constateert een levercirrose en analyse van ascitesvocht laat een leucocyten getal zien wat past bij een spontane bacteriële peritonitis. Het serum ammoniak gehalte is sterk verhoogd. Stap 1 Leverinsufficientie Hepatische encefalitis Spontane bacteriele peritonitis Ascites Oorzaak: alcohol Gevolg: sepsis, coma hepaticum Ernst: ernstig beeld. Child Pugh niet te bepalen. Stap 2 Bestrijdt de encefalitis, door ammoniakvorming te voorkomen Curatieve behandeling van SBP. Voorkom toekomstige problematiek als gevolg van alcoholisme Verbeter eventuele slechte voedingstoestand Verbeter stollingsstatus. Stap 3 Lactitol clysma s, lactitol per os/neussonde, neomycine per os/neussonde Voedingsmaatregelen Antibiotica Vitamine K per os, iv, im of sc. Tzt behandelplan ten aanzien van alcoholisme (Daarna eventueel levertranplantatie) 11

12 Stap 4 Houdt rekening met leverinsufficientie Houdt rekening met problemen ten aanzien van vocht electrolietenhuishouding Houdt rekening met alcoholonttrekking Stap 5 Lactitol clysma s, 2 x daags 20 g clysma s Lactitol per os 4 x daags 20 g per neussonde Start voeding zodra het beeld opknapt, in eerste instantie eiwitbeperkt. Vitamine K druppels 1 x daags 10 mg per neussonde Antibiotica Stap 6 Dagelijks wegen Urine vochtbalans 4 x daags vitale functie Zorg voor 2-4 daags zacht ontlasting. Controleer 2 x daags de buik 12

13 ZSO ) Strikt genomen is dit MBM. Immers alle onderzoek zijn met warfarine gedaan. 2) Zie boven 3) 2%.; 88% bereikt het eindpunt sowieso niet (ook zonder de therapie) en 10% bereikt het eindpunt ondanks de therapie. 4) Het kan gewoon een bloeddruk effect zijn: During the run-in period, during which all patients received perindopril, blood pressure was reduced from 137/82 to 128/78 mm Hg. After randomisation, systolic and diastolic blood pressures among patients treated with perindopril were maintained and the average blood pressure during double-blind treatment was 5/2 mm Hg (SD 15/9) higher in the placebo group. 5) Hypertensie, diabetes, post MI. 6) - 7) Voor: voor telmisartan is deze evidence er en voor andere sartanen niet. Bij Telmisartan weet je ook welke dosis je moet geven. Tegen: het werkt geheid ook met andere sartanen. Het feit dat deze indicaties er ook al voor ACE remmers was ondersteunt dat. Bovendien doseer je niet naar 1 bepaalde dosis toe, maar doseer je de patiënt individueel op bloeddruk, K en creat waarbij je probeert de volle geregistreerde dosis te halen. Je kunt wellicht beter met oude vertrouwde sartanen werken omdat je die kent en omdat daarvan de bijwerkingen bij grotere groepen patiënten op langere termijn bekend zijn. Aan de andere kant is dit voor Telmisartan ook redelijk bekend, want dit middel is al even op de markt. Ander argument voor opname zou kunnen zijn dat dit middel nu vaker voorgeschreven zou kunnen gaan worden (terecht of onterecht) en dat als je het niet op de plank hebt liggen er veel patiënten tijdelijk omgezet zouden moeten worden. Dit is lastig (wat is precies een equipotente dosis) en werkt ook therapiefouten bij ontslag uit het ziekenhuis in de hand. 13

14 ZSO 2.4 1) lisdiureticum ACE remmer Spironolacton Bètablokker Statine ASA 2) a) diabetische nefropathie en/of vasculair nierlijden. Eventueel prerenale component bij geneesmiddelen. b) RR scruprleus behandelen (onder de 130/80) primair middels ACE remming. Diabetes goed instellen en metformin wordt wel gevaarlijker. In ieder geval laag doseren (aanpassen aaan de nierfunctie). c) Agv nierfunctieverlies heb je hogere dosis lisdiureticum nodig. 3) Gynaecomastrie agv spironolacton. 4) Hyperkaliaemie 5) Exclusie gezien ernstig nierfunctieverlies. Had niet gegeven moeten worden. 14

15 ZSO 3.1 a) GHB (al of niet met alcohol) Alcohol alleen (benzodiazepine) (opiaat) b) Urinescreening: duurt 30 minuten, kwalitatief, dekt benzodiazepines, barbituraten, opiaten, amfetamines, TCAs, cocaine en cannabis. c) Volledige bloedgas (inclusief pco2), glucose, ethanolspiegel, electrolieten d) Relatieve contra-indicatie tegen naloxon en anexate Casus 2 a) Vreemde combi; loerpamide is een opiaat wat alleen in de darm werkt. Naltrexon is een antagonist. b) Neen c) Als hij het kan slikken wel. d) NEEN, kan agitatie en cocaïnetoxiciteit boven water halen e) NEEN, kan agitatie en cocaïnetoxiciteit boven water halen. f) Beademen, ASA toedienen, diagnostiek naar eventueel acuut infarct. g) Spoed CAG eventueel PTCA of trombolyse; bètablokker gecontraindiceerd. Heparine/NTG. Casus 3 a) Berekende osmolaliteit. 2 x Na + gluc + ureum + 21,7 x alcoholpromillage = 2 x ,9 + 6,9 + (21,7 x 6,1) = 447. Dat is ongeveer glijk aan de gemten osmolaliteit. R is dus geen osmolgap. b) Bloedgas: Gecombineerde metabole en respiratoire acidose. Anion gap = 147 ( ,5) = 22,5 (n 5-11) Welke vreemde anionen?: Lactaat hypoperfusie lactaat acidose Aceet-aldehyde afbraakproduct van alcohol Ketonen weinig koolhydraatinname en daardoor laag insuline en hoog glucagon + remming gluconeogenese en stimulatie lipolyse. c) Zo snel mogelijk glucose toedienen. Thiamine moet ook gegeven worden, maar er hoeft nier perse met glucose gewacht te worden totdat thiamine gegeven is. 15

16 d) geen antidota. e) Geen indicatie f) Alcohol promillage 6,1. Vd alcohol = 0,6 l/kg Stel man van 70 kg. Dosis alcohol = C x Vd = 6,1 g/liter x 42 = 256 gram Nulde ordekinetiek. Metabolisme = 100 mg/kg/uur = 7 gram per uur. Het duurt (256-42)/7 uur = 30,6 uur voordat de spiegel 1 promille is. g) Eventueel dialyseren. Veel eerder opklaren ven het klinisch beeld en IC bed weer ter beschikking. Over het algemeen worden chronisch alcohol gebruikers minder snel gedialyseerd, dan incidentele drinkers, waarbij meer problemen te verwachten zijn. Nier dialyseren po promillage, mar primair op klinisch beeld. Casus 4 Flumazenil? Eventueel perfusor om van de beademing af te houden. Niet spoelen. Wel na wakker worden op flumazenil actieve kool geven. Ethanolspiegel bepalen. ECG maken (gezien Venlafaxine) QT verlenging? X thorax: aspiratie? Bewaken, dus niet op gewone afdeling. 16

17 ZSO 3.2 1) Actieve kool geven. Anamnese is onbetrouwbaar. In principe wel spiegel doen en geleide daarvan behandelen. 2) A) NAC geven tot spiegels bekend zijn. Niet spoelen, wel actieve kool. B) idem bij leverenzymstoornissen sowieso NAC geven. Als spiegel boven nomogram: gedurende 24 uur NAC en stoppen als leverenzymen goed zijn of zich weer verbeteren. C. Lagere behandellijn in Rumack s nomogram gebruiken. 3) Uitzonderlijk hoge spiegel, discrepant met anamnese 1) Veel meer ingenomen, maar dan verwacht je leverenzymstoornissen 2) Veel later ingenomen 3) Heel lange T ½ maar dan verwacht je leverenzymstoornissen Actieve kool Start NAC gedurende 24 uur, stop als er geen leverenzymstoornissen ontstaan. 4) Op 3 uur na inname is de spiegel niet goed bruikbaar. Als hij 10 mg/l was, dan komen het er nog wel mee door, maar bij deze waarde weet je het niet. Dus patiënt oproepen en weer paracetamolspiegel doen. Als boven Rumack s nomgram behandellijn,dan NAC geven. 17

Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klin. Farmacologie voorjaar 2014

Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klin. Farmacologie voorjaar 2014 Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klin. Farmacologie voorjaar 2014 ZSO 1.1 a) Wat was de geschatte GFR voor de angiografie? Cockroft: ((140-L) x G/Plasma Creat x 0,83) x 0,8 = 60 ml/min (NB:

Nadere informatie

Vulling. Hoeveel water heeft een mens en waar zit het?

Vulling. Hoeveel water heeft een mens en waar zit het? Vulling Hoeveel water heeft een mens en waar zit het? Vulling Lichaamswater Bij mannen 60%; vrouwen 50% ECV: iets minder dan de helft ICV: iets meer dan de helft Intravasculair (plasma): onderdeel van

Nadere informatie

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Workshop chronische nierschade Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Mevr. Muis 73 jaar Voorgeschiedenis: diabetes mellitus type 2 hartfalen regelmatig urineweginfecties, 2x pyelonefritis aspecifieke

Nadere informatie

Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klinische Farmacologie voorjaar 2016

Antwoorden zelfstudieopdrachten COIG-cursus Klinische Farmacologie voorjaar 2016 ZSO 1.1 a) Wat was de geschatte GFR voor de angiografie? Cockroft: ((140-L) x G/Plasma Creat x 0,83) x 0,8 = 60 ml/min (NB: dit is een geschatte endogene creatinineklaring, welke de GFR 20% overschat.

Nadere informatie

Schakels in de zorg14 en 31 oktober 2013 Medicatietoediening op Intensive Care

Schakels in de zorg14 en 31 oktober 2013 Medicatietoediening op Intensive Care Schakels in de zorg14 en 31 oktober 2013 Medicatietoediening op Intensive Care Dr. Nicole Hunfeld ziekenhuisapotheker Intensive Care Volwassenen De keerzijde? 1250 doden per jaar door geneesmiddelen voorgeschreven

Nadere informatie

Nierfunctie bij oudere patiënten

Nierfunctie bij oudere patiënten Nierfunctie bij oudere patiënten Aris Prins, apotheker Apotheek Poeldijk Wie ben ik? Apotheker sinds april 2004 Na studie gewerkt als ziekenhuis apotheker in Ninewells Hospital Dundee, Schotland Sinds

Nadere informatie

DIABETISCHE NEFROPATHIE

DIABETISCHE NEFROPATHIE DIABETISCHE NEFROPATHIE Onderdeel van de micro-angiopathie bij diabetes mellitus. Insuline-afhankelijke DM 30% vd ptn krijgt nefropathie Niet-insuline-dependente DM 5% vd ptn Pathogenese: Meerdere factoren

Nadere informatie

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts Topics in Chronic Disease Chronische Nierschade en de huisarts Toets Nierinsufficiëntie Casus Metabole stoornissen Vervolg casus Nabespreking toets Nierinsufficiëntie komt bij ruim 10% van de Nederlandse

Nadere informatie

Een ernstige metformine intoxicatie

Een ernstige metformine intoxicatie 1 Een ernstige metformine intoxicatie M. Olde Bekkink & A. Esselink AIOS Interne geneeskunde 12 april 2013 2 Casus 43 jarige patiënte RvO/ Metformine intoxicatie Voorgeschiedenis Diabetes mellitus type

Nadere informatie

Verder bordurend op bovenstaande. Je koos optie 2 en herhaalde de tensie en MDRD na 3 maand: MDRD nog steeds 50 ml/min; RR 140/85.

Verder bordurend op bovenstaande. Je koos optie 2 en herhaalde de tensie en MDRD na 3 maand: MDRD nog steeds 50 ml/min; RR 140/85. Casusschets 1 De heer. H. is 55 jaar. Hij is bekend met DM type 2, goed gereguleerd met metformine en tolbutamide. De bloeddruk heb je recent een paar keer achter elkaar gemeten en bedroeg gemiddeld 150/90.

Nadere informatie

Workshop farmacokinetiek. Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde Klinisch farmacoloog i.o.

Workshop farmacokinetiek. Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde Klinisch farmacoloog i.o. Workshop farmacokinetiek Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde Klinisch farmacoloog i.o. De wachtkamer Patiënt M Patiënt B Patiënt C Patiënt D Recapitulatie Oplaaddosis C 0 = F x D / Vd Klaring Cl

Nadere informatie

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015

Chronische nierschade A. van Tellingen. Smeerolie voor de poli 2015 Chronische nierschade A. van Tellingen Smeerolie voor de poli 2015 Wie dient verwezen te worden? 52-jarige vrouw met diabetische nefropathie: MDRD 62 ml/min/1.73m 2 en albuminurie 28 mg/l? 68-jarige man:

Nadere informatie

28-10-2010. Leefregels en voorlichting bij chronische nierschade. Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade

28-10-2010. Leefregels en voorlichting bij chronische nierschade. Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade Welkom bij workshop 3 leefregels en voorlichting bij chronische nierschade Kathy Schoenmakers, nursepractitioner Hagaziekenhuis Anneke Boon, diabetesverpleegkundige SHG Annick Linders, huisarts SHG Leefregels

Nadere informatie

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Workshop Toxicologie Casuistiek PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Casus 1 48 jarige man opgenomen met trekkingen thuis en in de ambulance - Op SEH ademstilstand en asystolie - Bradycardie - Insulten

Nadere informatie

CASE REPORT FORM. (1) Bronovo (2) MCH (3) Haga Ziekenhuis (4) LUMC (5) Maasstad zks (6) Lucas Andreas (7) St. Antonius Nieuwegein.

CASE REPORT FORM. (1) Bronovo (2) MCH (3) Haga Ziekenhuis (4) LUMC (5) Maasstad zks (6) Lucas Andreas (7) St. Antonius Nieuwegein. CASE REPORT FORM Patientgegevens Ziekenhuis (1) Bronovo (2) MCH (3) Haga Ziekenhuis (4) LUMC (5) Maasstad zks (6) Lucas Andreas (7) St. Antonius Nieuwegein Studienummer patient Patientidentificatie in

Nadere informatie

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Intensive Care & Apotheek VU medisch centrum Netherlands Farmaco-terminologie Farmacologie de studie van geneesmiddelen observeerbare

Nadere informatie

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010 Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis 30 september 2010 Onderwerpen 1. Definitie 2. Prevalentie 3. Richtlijnen 4. Diagnostiek 5. Preventie nierfunctieverlies 6. Behandeling metabole complicaties 7.

Nadere informatie

Als je diabetes hebt en ziek wordt

Als je diabetes hebt en ziek wordt Als je diabetes hebt en ziek wordt 1 Iedere infectie induceert insuline resistentie en daarmee verhoogde insuline behoefte Anticiperend beleid Diabetes patiënten waarschuwen voor ontregeling bloedsuiker

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen FTO maart 2016 WAGRO Polyfarmacie en Medicatiebeoordeling IGZ HARM NTVG Optimale zorg voor ouderen Ephor Start en Stopp criteria Strip methode 1 Opzet FTO Casussen (veel) Interactie

Nadere informatie

Nierinsufficiëntie bij DM en CVRM

Nierinsufficiëntie bij DM en CVRM Nierinsufficiëntie bij DM en CVRM Dr. Tom Geers, internist - nefroloog en opleider St. Antonius ziekenhuis Nieuwegein Nierfunctie beloop met de leeftijd 1 Hoge sterfte bij dialyse patiënten Prevalentie

Nadere informatie

Nierinsufficiëntie: Van alles de helft?

Nierinsufficiëntie: Van alles de helft? Nierinsufficiëntie: Van alles de helft? dr. Bert Vandewiele nefroloog AZ Sint-Lucas non solum, sed etiam niet alleen, maar ook netwerk AZ Sint-Lucas Brugge - AZ Zeno Van alles de helft? 2 Ook van de presentatie?

Nadere informatie

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring MDRD vs kreatinine klaring Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine Dr. Wim JC de Grauw Huisarts Afd. Eerstelijnsgeneeskunde UMC St. Radboud Nijmegen Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) Lid

Nadere informatie

Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten

Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten 2015 Agenda Historie Ondervoeding en oncologie Refeeding Casus tijdens de presentatie 1ste lijn Refeeding? Historie Belegeringen

Nadere informatie

28-10-2010. Programma. Casuïstiek. Vragen. Vervolg casuïstiek. Workshop 2: Chronische nierschade en geneesmiddelen

28-10-2010. Programma. Casuïstiek. Vragen. Vervolg casuïstiek. Workshop 2: Chronische nierschade en geneesmiddelen Programma Workshop 2: Chronische nierschade en geneesmiddelen Lia Dekker, apotheker Apotheek De Klipper, s-gravenzande Willem Kamermans, huisarts te s-gravenzande Prataap Chandie Shaw, nefroloog MCH Leerdoelen:

Nadere informatie

Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt!

Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt! (Diabetes-)(dialyse-)verpleegkundigen, internisten, arts-assistenten,.. Medicatieaanpassing bij gestoorde nierfunctie: vaker dan u denkt! Dr. T. van Gelder internist-nefroloog en internist-klinisch farmacoloog

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA A. Doel en achtergrondinformatie Doel Patiënten met chronische nierschade in een vroege fase diagnosticeren en het juiste behandeltraject inzetten om

Nadere informatie

Consequenties voor de voeding

Consequenties voor de voeding Alleen Diabetes? Chronische Nierschade Diabetes Mellitustype 2 wat betekent dat voor de voeding? DieGo, diëtisten Gooi en Omstreken Mariëtte Hoogers, diëtist te Hilversum Bron: DieGo Caresharing Nevendiagnoses

Nadere informatie

Diabe&sche ketoacidose. Diana Jansen, ANIOS IC 6 maart 2015

Diabe&sche ketoacidose. Diana Jansen, ANIOS IC 6 maart 2015 Diabe&sche ketoacidose Diana Jansen, ANIOS IC 6 maart 2015 Casus 38- jarige man VG: blanco Buiten bewustzijn aangetroffen, onduidelijk of hij voordien klachten had Bij verdenking hypoglycemie in ambulance

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Workshop voor apothekers en huisartsen (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Diabetes Mellitus type 2 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Bijwerkingen op de nier Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Belangrijkste aandoeningen Acuut nierfalen Pre-renaal Renaal Post-renaal Nefrotisch syndroom Chronisch nierfalen Acuut nierfalen

Nadere informatie

Interactiemeldingen: wegklikken of niet? Kees Kramers, internist, Klinisch Farmacoloog UMC St. Radboud Afd. Farmacologie-Toxicologie.

Interactiemeldingen: wegklikken of niet? Kees Kramers, internist, Klinisch Farmacoloog UMC St. Radboud Afd. Farmacologie-Toxicologie. Interactiemeldingen: wegklikken of niet? Kees Kramers, internist, Klinisch Farmacoloog UMC St. Radboud Afd. Farmacologie-Toxicologie. Interacties Kinetisch of Dynamisch Interacties Kinetisch Absorptie

Nadere informatie

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850, omhulde tabletten 850 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse HARM-onderzoek fouten kosten risicofactoren frequentie 1 op de 18 Leendertse et al. Arch Intern

Nadere informatie

Polyfarmacie in de cardiologie

Polyfarmacie in de cardiologie Polyfarmacie in de cardiologie CarVasZ congres 21 november 2014 Alina Constantinescu cardioloog Indeling Casus 1: - patient met hartfalen - belangrijkste medicatieklassen - introductie medicatie in de

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap.

Diabetes en zwangerschap. Diabetes en zwangerschap. Samenvatting van de lezing door dr. B.W. Mol, als gynaecoloog verbonden aan het Máxima Medisch Centrum te Eindhoven en Veldhoven, op dinsdag 24 oktober 2006 voor de DVN afd. Eindhoven.

Nadere informatie

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo De nieren deel I Nanno Kleefstra Henk Bilo De nier en de rotonde Googelen op rotondes in België Wat gaat er mis bij diabetes? Wat gaat er mis bij de rotonde? Nieren 1 Functie & schade Functie & schade

Nadere informatie

Chronische nierschade

Chronische nierschade Chronische nierschade Pauline Heijstee Kaderhuisarts diabetes Nierfunctie n Afvalstoffen klaren n Vochtbalans handhaven n Electrolytenbalans handhaven Nierschade n Verlies van stoffen die we niet willen

Nadere informatie

Medicatie, diabetes en verminderde nierfunctie. Lieke Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker

Medicatie, diabetes en verminderde nierfunctie. Lieke Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker Medicatie, diabetes en verminderde nierfunctie Lieke Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker Diabetes medicatie en verminderde nierfunctie Kort overzicht Verminderde nierfunctie Metabolisme/eliminatie van

Nadere informatie

Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven. Wat gaan we doen? Lipiden 28-12-2011

Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven. Wat gaan we doen? Lipiden 28-12-2011 Laboratoriumaanvragen bij diabetes. Wat, wanneer en waarom. Dr. S.T. Houweling Dr. S. Verhoeven 1 Wat gaan we doen? Lipiden Controle in lab van statines Leverfunctiestoornissen Nierschade: Albuminurie

Nadere informatie

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler BSD september 2014 Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler Casuïstiek chronische nierschade Wat kan de huisarts Wanneer consultatie nefroloog Wanneer verwijzing

Nadere informatie

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing 9 november 2015 Gent HarriëtVerkoelen.nl Insuline resistentie Achtergrond van insuline resistentie, de invloed hiervan op de

Nadere informatie

12/22/2010. Haagsenieren protocol. Haagsenieren protocol. Kant B: klaring. Kant A: albuminurie. Haagsenieren protocol Toelichting beleid

12/22/2010. Haagsenieren protocol. Haagsenieren protocol. Kant B: klaring. Kant A: albuminurie. Haagsenieren protocol Toelichting beleid 1//010 Haagsenieren protocol Kant A: albuminurie Haagsenieren protocol Kant B: klaring 1 Haagsenieren protocol Aanvullend onderzoek bij verminderde klaring Haagsenieren protocol Toelichting beleid 3 4

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io

Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io Medicijnen: jaarlijks 1254 doden Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen AMSTERDAM - Gemiddeld sterven

Nadere informatie

Bloedvergiftiging (sepsis)

Bloedvergiftiging (sepsis) Bloedvergiftiging (sepsis) Albert Schweitzer ziekenhuis december 2014 pavo 0661 Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw familielid een bloedvergiftiging heeft. Een bloedvergiftiging wordt meestal

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Nierschade. Kernboodschap. Nierfunctiestoornissen en albuminurie. Hart- en vaatziekten. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen!

Nierschade. Kernboodschap. Nierfunctiestoornissen en albuminurie. Hart- en vaatziekten. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen! Nierschade April 2013 Leonie Tromp huisarts te Tilburg Kaderarts Hart- en Vaatziekten Kernboodschap Nierfunctiestoornissen en albuminurie Hart- en vaatziekten Tijdige behandeling kan dit risico verminderen!

Nadere informatie

Het Refeeding Syndroom

Het Refeeding Syndroom Het Refeeding Syndroom Presentatie t.b.v. symposium Voeding op leeftijd Neeltje Nabuurs, diëtist 29 september 2016 Waarom? 14-15% ondervoed op 1 e opnamedag (meting NPOZ 2015) Refeeding kan fatale gevolgen

Nadere informatie

Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis

Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Corticosteroïden Veel voorgeschreven in palliatieve fase

Nadere informatie

Verder bordurend op bovenstaande. Je koos optie 2 en herhaalde de tensie en MDRD na 3 maand: MDRD nog steeds 50 ml/min; RR 140/85.

Verder bordurend op bovenstaande. Je koos optie 2 en herhaalde de tensie en MDRD na 3 maand: MDRD nog steeds 50 ml/min; RR 140/85. Casusschets 1 De heer. H. is 55 jaar. Hij is bekend met DM type 2, goed gereguleerd met metformine en tolbutamide. De bloeddruk heb je recent een paar keer achter elkaar gemeten en bedroeg gemiddeld 150/90.

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders Kind met diabetes en intensieve therapie Algemene informatie voor kind en ouders KIND MET DIABETES EN INTENSIEVE THERAPIE ALGEMENE INFORMATIE VOOR KIND EN OUDERS INLEIDING Je bent voor de behandeling van

Nadere informatie

Orale anti-diabetica, Wat hiermee te doen als Dvk en Poh. Bela Pagrach Diabetesverpleegkundige eerste en tweede lijn

Orale anti-diabetica, Wat hiermee te doen als Dvk en Poh. Bela Pagrach Diabetesverpleegkundige eerste en tweede lijn Orale anti-diabetica, Wat hiermee te doen als Dvk en Poh Bela Pagrach Diabetesverpleegkundige eerste en tweede lijn Agenda Orale anti-diabetica medicatie Voorschrijf gedrag huisartsen Nederland NHG standaard

Nadere informatie

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur DIABETES DAGBOEK E I G E N A A R D I A B E T E S D A G B O E K Naam Adres Contactpersoon Telefoon E-mail O V E R L E G Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Naam huisarts

Nadere informatie

Nefroloog? Mooi vak, maar... Chronische nierinsufficientie: wie doet wat?

Nefroloog? Mooi vak, maar... Chronische nierinsufficientie: wie doet wat? Chronische nierinsufficientie: wie doet wat? Arno Kuijper Anneke Dalinghaus Nefroloog? Mooi vak, maar... Trails in medicine Cardiologie MDL Nefrologie De ene MDRD is de andere niet Man 47jr 2009 kreat

Nadere informatie

Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade

Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade Regulatie van DM en hypertensie bij ouderen met chronische nierschade Symposium Chronische Nierschade, MCHaaglanden, 29-10-2012 Anneke Boon, diabetesverpleegkundige / POH Eduard Scholten, internist-nefroloog

Nadere informatie

Bijlage III. Aanpassingen aan relevante rubrieken van de samenvatting van de productkenmerken en bijsluiters

Bijlage III. Aanpassingen aan relevante rubrieken van de samenvatting van de productkenmerken en bijsluiters Bijlage III Aanpassingen aan relevante rubrieken van de samenvatting van de productkenmerken en bijsluiters Opmerking: Het kan zijn dat de aanpassingen aan de samenvatting van de productkenmerken en bijsluiters

Nadere informatie

3. Diagnostiek en risico-inventarisatie

3. Diagnostiek en risico-inventarisatie LEIDRAAD DIABETES_BINNENWERK-BSL_100 x 150 4-4 01-09-11 15:01 Pagina 1 3. Diagnostiek en risico-inventarisatie 3.1 Diagnostiek Indien een patiënt de klassieke symptomen van diabetes heeft, is de diagnose

Nadere informatie

Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde

Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde Presentatie Dia s en casussen die ook voorkomen in de workshop vloeistoftherapie en dwangvoeding Zo indruk van hoe de workshop is opgebouwd Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking.

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Casusschets 1 Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Vraag 1: welke anamnestische punten zijn van belang om al dan niet tot een DEXA over te gaan?

Nadere informatie

Anesthesie Gelrebreed

Anesthesie Gelrebreed Trefwoord Pijnbestrijding Epidurale pijnbestrijding PCA (Patiënt Controlled Analgesia) PCA pomp (Numeric Rating Scale) Sedatiescore Bestemd voor Verpleegkundigen van de verpleegafdelingen waar patiënten

Nadere informatie

C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING

C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING INHOUDSOPGAVE WERKING OP DE HERSENEN ACUTE ALCOHOLINTOXICATIE ALCOHOL ONTHOUDINGSSYNDROOM DELIER BIJ ALCOHOL THIAMINE (DEFICIENTIE) WERKING OP DE HERSENEN EFFECTEN ALCOHOL

Nadere informatie

Kruidvat Paracetamol 120, 240, 500 en 1000 mg, zetpillen bevatten als werkzaam bestanddeel per zetpil 120, 240, 500 resp. 1000 mg paracetamol.

Kruidvat Paracetamol 120, 240, 500 en 1000 mg, zetpillen bevatten als werkzaam bestanddeel per zetpil 120, 240, 500 resp. 1000 mg paracetamol. 1.3.1.1 SmPC Page 1 of 5 1.3.1.1 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS Samenvatting van de productkenmerken 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Kruidvat Paracetamol 120 mg, zetpillen. Kruidvat Paracetamol 240 mg,

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis PATIËNTEN INFORMATIE Bloedvergiftiging of sepsis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw naaste een bloedvergiftiging heeft, ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie

Bloedgasanalyse. Doelstelling. Bloedgasanalyse. 4 mei 2004 Blad 1. Sacha Schellaars IC centrum UMC Utrecht. Zuur base evenwicht Oxygenatie

Bloedgasanalyse. Doelstelling. Bloedgasanalyse. 4 mei 2004 Blad 1. Sacha Schellaars IC centrum UMC Utrecht. Zuur base evenwicht Oxygenatie Bloedgasanalyse Sacha Schellaars IC centrum UMC Utrecht Doelstelling De student kan de 4 stoornissen in het zuurbase evenwicht benoemen. De student kan compensatiemechanismen herkennen en benoemen. De

Nadere informatie

Metformine HCl Teva 500 mg, filmomhulde tabletten Metformine HCl Teva 850 mg, filmomhulde tabletten Metformine HCl Teva 1000 mg, filmomhulde tabletten

Metformine HCl Teva 500 mg, filmomhulde tabletten Metformine HCl Teva 850 mg, filmomhulde tabletten Metformine HCl Teva 1000 mg, filmomhulde tabletten 1.3.3 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Metformine HCl Teva 500 mg, Metformine HCl Teva 850 mg, Metformine HCl Teva 1000 mg, Metforminehydrochloride Lees goed de hele

Nadere informatie

METFORMINE HCl RATIOPHARM MG filmomhulde tabletten. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum 16 oktober : Bijsluiter Bladzijde : 1

METFORMINE HCl RATIOPHARM MG filmomhulde tabletten. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum 16 oktober : Bijsluiter Bladzijde : 1 1.3.3 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Metformine HCl ratiopharm 500 mg, Metformine HCl ratiopharm 850 mg, Metformine HCl ratiopharm 1000 mg, metforminehydrochloride

Nadere informatie

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen Transmurale afspraken interne huisartsen dr. D.R. Faber, internist-vasculair geneeskundige A. van Essen-Rubingh, huisarts 18-03-2014 Casus Hypertensie Vrouw, 44 jaar, belaste familie anamnese, was

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES?

KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES? KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES? E. Meulen, klinisch geriater Inhoud van dit praatje Casus Wat maakt de oudere patiënt kwetsbaar? Het inschatten van kwetsbaarheid Terug

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 138 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een belangrijke functie van de nier is het uitscheiden van afvalstoffen via de urine. Grote hoeveelheden water en kleine stoffen

Nadere informatie

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen 200906_oefen.pdf Tentamen 25 juni 2009, vragen Universiteit Utrecht Farmacie Geneesmiddel en patient Naam: Collegekaartnummer: OPGAVEN TENTAMEN BLOK FA-201 GENEESMIDDEL EN PATIENT 25 juni 2009 9.00 12.00

Nadere informatie

Tropische verrassingen in de huisartsenpraktijk. Malaria

Tropische verrassingen in de huisartsenpraktijk. Malaria Tropische verrassingen in de huisartsenpraktijk Malaria Dr Bert Mulder, arts microbioloog 14 januari 2015 1 Casus Met dank aan Hanna Tuinhof, co-assistent 57-jarige man ingestuurde door huisarts naar SEH:

Nadere informatie

RTA CVRM Regio Oss-Uden-Veghel ZH Bernhoven - ZorggroepSynchroon. Regionale Transmurale afspraak CVRM. Doel: Waarom?

RTA CVRM Regio Oss-Uden-Veghel ZH Bernhoven - ZorggroepSynchroon. Regionale Transmurale afspraak CVRM. Doel: Waarom? RTA CVRM Regio Oss-Uden-Veghel ZH Bernhoven - ZorggroepSynchroon B. Brenninkmeijer, internist M.Rubens, huisarts F. Assouiki, internist K.Tersmette, huisarts N. Haenen, cardioloog G.Pijnenburg, huisarts

Nadere informatie

Cardiologie. Verder na het hartinfarct.

Cardiologie. Verder na het hartinfarct. Cardiologie Verder na het hartinfarct. Machiel van de Wetering Sylvia de Waal 18-3-2014 presentatie 1 inleiding 2 Richtlijn/protocol aan de hand van voorbeelden 3 samenvatting / discussie inleiding - Informatieoverdracht

Nadere informatie

RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT

RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT RICHTLIJN BASISPAKKET LABORATORIUMBEPALINGEN BIJ STABIELE CHRONISCHE CENTRUM HEMODIALYSEPATIËNT EN PERITONEALE DIALYSEPATIËNT De richtlijn bevat aanbevelingen van algemene aard. Het is mogelijk dat in

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM

Fries Wisselprotocol CVRM Fries Wisselprotocol CVRM Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding waaronder zoutbeperking (tot 5 gram/dag) o stoppen roken o voldoende lichamelijke activiteiten

Nadere informatie

Medicatiebewaking 2.0

Medicatiebewaking 2.0 Medicatiebewaking 2.0 Personalized medicine op basis van individuele nierfunctiewaarden Frans van de Vaart Marianne van de Berg Brigit van Soest Leonora Grandia Ka-Chun Cheung Programma 13.45 uur Inleiding

Nadere informatie

Casuïstiek voor workshop SAFE-dag

Casuïstiek voor workshop SAFE-dag Casuïstiek voor workshop SAFE-dag CASUS 1 Mevrouw van Breukelen, 70 jaar, heeft onlangs een nieuwe heup gekregen en is sinds kort terug uit het revalidatiecentrum. U vindt dit een mooi moment om haar medicatie

Nadere informatie

De (vergiftigde) patiënt in shock. Prof.dr. Jan Meulenbelt 24 juni 2011 UMC Utrecht

De (vergiftigde) patiënt in shock. Prof.dr. Jan Meulenbelt 24 juni 2011 UMC Utrecht De (vergiftigde) patiënt in shock Prof.dr. Jan Meulenbelt 24 juni 2011 UMC Utrecht Hypotensie Shock Komt veel voor bij vergiftigingen Herken hypotensie lage bloeddruk en polsdruk capillary refill afgenomen

Nadere informatie

Preventieve zorg in de pre-dialyse de verpleegkundige rol

Preventieve zorg in de pre-dialyse de verpleegkundige rol Preventieve zorg in de pre-dialyse de verpleegkundige rol ADRY BAKKER DIEPENBROEK Nurse Practitioner Nefrologie Meander Medisch Centrum & MAAIKE HENGST Nurse Practitioner Nefrologie Knowing is not enough;

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Paracetamol Mylan 1 g, tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Per tablet 1000 mg paracetamol Voor een volledige lijst

Nadere informatie

Functie van de nieren en wat kan fout gaan

Functie van de nieren en wat kan fout gaan Functie van de nieren en wat kan fout gaan Dr Lucien Hoekx Kliniekhoofd oncologische urologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen 1 staalname MIDSTREAM urine Renogram 1. reinigen met chloramine 2. steriel

Nadere informatie

3 Persoonlijke gegevens

3 Persoonlijke gegevens 3 Persoonlijke gegevens Naam Telefoonnummer Voorgeschiedenis en SCORE-risico (%)* Diagnose(n) centrale zorgverlener Mevrouw Jansen Tensieweg 120 3415 BP Bovendruk 011-22110022 Zwangerschapshypertensie.

Nadere informatie

11-11-2013. Farmacologie. De ziekenhuisapotheek. Inhoud les. Fasen van toediening tot effect. Farmacokinetiek. Farmacokinetiek

11-11-2013. Farmacologie. De ziekenhuisapotheek. Inhoud les. Fasen van toediening tot effect. Farmacokinetiek. Farmacokinetiek Farmacologie Eline Muilwijk AIOS Ziekenhuisfarmacie 24 25 oktober 2013 eline.muilwijk@radboudumc.nl De ziekenhuisapotheek Taken en functies (o.a.): Assortimentsbeheer en geneesmiddelenlogistiek Bereidingen

Nadere informatie

Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006

Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006 RICHTLIJN LABORATORIUMBEPALINGEN EN PERIODIEK ONDERZOEK BIJ STABIELE CHRONISCHE HD EN PD PATIËNTEN Wijzigingen laboratoriumbepalingen ten opzichte van de richtlijn 2006 - Bepaling van de aluminiumspiegel

Nadere informatie

Regionale Transmurale Afspraken - DM

Regionale Transmurale Afspraken - DM Diagnostiek Aanwijzingen voor ander type diabetes dan type 2 (o.a. LADA en MODY) Overweegt consultatie bij: 1. BMI < 27 kg/m2 2. Leeftijd < 25 jaar 3. Vroegtijdig falen orale medicatie 4. Diabetespakket

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie SELECTIEVE SEROTONINE HEROPNAME REMMERS Geldt voor Indicatiegebied Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie doelgroepen: volwassenen depressie en angststoornissen grote buis

Nadere informatie

Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt?

Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt? Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt? ClaudicatioNet Jaarcongres 12-03-2015 Dr. Ben Janssen UHD, Farmacoloog b.janssen@maastrichtuniversity.nl We worden in allemaal ouder. In een betere

Nadere informatie

Deze procedure beschrijft de medische aanpak bij het optreden van diabetische ketoacidose of hyperglycemische hyperosmolaire ontregeling.

Deze procedure beschrijft de medische aanpak bij het optreden van diabetische ketoacidose of hyperglycemische hyperosmolaire ontregeling. 1. Samenvatting Deze medische procedure beschrijft de evaluatie, behandeling en opvolging bij diabetische ketoacidose of hyperglycemische hyperosmolaire ontregeling bij volwassen patiënten. 2. Inleiding/doel

Nadere informatie

Metabole acidose. Bob Zietse 15 december 2016

Metabole acidose. Bob Zietse 15 december 2016 Metabole acidose Bob Zietse 15 december 2016 ACID-BASE BALANCE langzaam volledig Metabole verstoring Compensatie renaal ph = pk + 10 log [HCO3-] 0.03 * pco 2 Respiratoire verstoring Compensatie ventilatie

Nadere informatie

12 Langdurige epileptische aanvallen

12 Langdurige epileptische aanvallen 12 Langdurige epileptische aanvallen Definitie en etiologie Incidentie Anamnese Lichamelijk onderzoek Epileptische aanvallen duren van enkele seconden tot hooguit enkele minuten. In de literatuur wordt

Nadere informatie

Presentatie Casus 1b. Victoria Janes & Yvonne Poel

Presentatie Casus 1b. Victoria Janes & Yvonne Poel Presentatie Casus 1b Victoria Janes & Yvonne Poel Casusbeschrijving Vrouw: 55 jaar wordt door de ambulance naar de SEH gebracht, waar u als arts-assistent assistent werkzaam bent. Dezelfde ochtend heeft

Nadere informatie

Het dynamische geneesmiddel:

Het dynamische geneesmiddel: Het dynamische geneesmiddel: effecten van veroudering op geneesmiddelen. L. Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker Ikazia/Maasstad ziekenhuis Disclosures Potentiële belangenverstrengeling: geen Mw Jacobs

Nadere informatie

Diabetes en. Vitamine D deficiëntie. ntie. Vitamine D is een hormoon! Klinische presentatie vit. D deficiëntie. Interpretatie 25 (OH)2 spiegel?

Diabetes en. Vitamine D deficiëntie. ntie. Vitamine D is een hormoon! Klinische presentatie vit. D deficiëntie. Interpretatie 25 (OH)2 spiegel? Vitamine D is een hormoon! Diabetes en vitamine D deficiëntie Dr. Yvo Sijpkens, internist-nefroloog nefroloog Bronovo, Den Haag Derde Landelijk Symposium Diabetes en Nierziekten Klinische presentatie vit.

Nadere informatie