Financiële markten. Quarterly PERSPECTIVES ON BANKING. Lieve Mostrey van Euroclear over de toekomst van het financiële landschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Financiële markten. Quarterly PERSPECTIVES ON BANKING. Lieve Mostrey van Euroclear over de toekomst van het financiële landschap"

Transcriptie

1 Quarterly PERSPECTIVES ON BANKING Financiële markten Lieve Mostrey van Euroclear over de toekomst van het financiële landschap Een initiatief van BNP Paribas Fortis in samenwerking met Tijd Connect.

2 4 Etienne de Callataÿ: We zijn halverwege scherpgesteld Er bestaat vandaag een grote paradox: de publieke opinie en tal van beleidsmakers koesteren een groot wantrouwen tegenover de financiële markten, maar onze moderne economie zou niet lang kunnen functioneren zonder diezelfde financiële markten. De financiële markten zijn de plek waar initiatieven en projecten met een financieringsnood, spaarders met een financieringsoverschot vinden. Financiële markten vervullen essentiële functies in de economie. Ze brengen geld bij projecten. En ze zorgen er ook voor dat beleggers risico s kunnen spreiden over verschillende activa, sectoren en zelfs landen. Zonder de financiële markten zou een belegger ook altijd gebonden zijn aan de looptijd van zijn investeringen. Nu kan een belegger die zijn investering weer liquide wil maken zijn beleggingen verhandelen, zodat hij altijd het juiste evenwicht voor zijn beleggingsportefeuille vindt. Bovendien plakken financiële markten een waardering op alle activa die er verhandeld worden, zodat belegger en spaarder kunnen oordelen of hun investeringen goed presteren en waar de opportuniteiten liggen. Waren de financiële markten de voorbije jaren perfect? Natuurlijk niet. Maar financiële bubbels maken we al eeuwen mee. In de 17de eeuw waren het tulpenbollen, in 2000 internetaandelen en in 2007 Amerikaanse woningen. Zulke zeepbellen ondermijnen het vertrouwen in de financiële markten en daarom moeten we ze zo veel mogelijk vermijden. En daar kunnen de centrale banken een belangrijke rol spelen. Zij kunnen de geldkraan open of dicht draaien en zo zeepbellen aanmoedigen of afremmen. Dat is een moeilijke evenwichtsoefening. Houdt de centrale bank de rente hoog? Dan zijn er weinig zeepbellen, maar krijgt de economie het moeilijk. Houdt ze de rente laag? Dan bestaat er een risico op zeepbellen, maar draait de economie wel beter. Ondertussen heeft iedereen begrepen dat het essentieel is om het vertrouwen van de publieke opinie in de financiële markten te herstellen. Want we moeten beseffen dat de markten een directe impact hebben op ons dagelijks leven. We maken allemaal gebruik van die markten - al beseffen we het soms zelf niet - telkens als we een brandverzekering afsluiten voor onze woning, als we kapitaal storten in onze groepsverzekering, als we een hypothecaire lening afsluiten, of als onze onderneming wil investeren of exporteren. Ieder is op zijn eigen manier een klein onderdeeltje van de financiële markt. De financiële markten, dat zijn wij allemaal. 12 Een team is zo sterk als zijn bank 8 B NK situering Herman Daems Voorzitter BNP Paribas Fortis Panelgesprek: Een efficiënte markt voor een dynamische economie B NK is een crossmediaal contentplatform over maatschappelijk verantwoord en modern bankieren. Door te informeren wil B NK het debat en de dialoog aangaan met opmerkelijke, vernieuwende en concrete verhalen. Deze editie is gepubliceerd op 12 juni

3 6 Wie is er bang van de markt? 16 Aandeel in de winst Van der Beurse 18 Lieve Mostrey, Euroclear: België speelt een voortrekkersrol 17 VOC 24 Roland Duchâtelet en Max Jadot: Een bank moet wereldwijd actief zijn 20 Nobelprijs winnaars Eugene Fama en Robert Schiller over efficiënte markten en zeepbellen Colofon Een initiatief van BNP Paribas Fortis in samenwerking met Tijd Connect. Coördinatie: Veronique Soetaert Lay-out: Björn De Greef, Christine Dubois Foto: Frank Toussaint VU: WalterTorfs, Stuiversstraat 2, 1000 Brussel Tijd Connect biedt bedrijven, organisaties en overheden toegang tot het netwerk van De Tijd. Om hun visie, ideeën en oplossingen te delen met de De Tijd-community. De betrokken partner is zelf verantwoordelijk voor de inhoud. CONNECT

4 Halverwege Etienne de Callataÿ: De fouten die de crisis aan het licht bracht, mogen niet de volledige beroepssector in diskrediet brengen.

5 I Financiële markten I De financiële sector staat niet stil. Er zijn de gevolgen van de maatregelen die de sector na de crisis moesten stabiliseren, en ook de technologische vooruitgang leidt tot structurele veranderingen. Wat kunnen we halverwege het traject besluiten? Eén ding zal niemand betwisten: het is nu veiliger. De bankensector is niet perfect en zal dat ook nooit zijn. Maar de sector doet het alvast een pak beter dan 20 of 30 jaar geleden. Er kwamen maatregelen om te stabiliseren en de belangen van de klant en de belastingbetaler beter te beschermen. Sommige gevolgen zullen pas op termijn zichtbaar worden. De Basel III-regels bijvoorbeeld, zijn pas integraal van toepassing vanaf 2019, en de spreiding van de risico s in de eurozone zal pas tegen 2025 op kruissnelheid zijn. We zijn dus ongeveer halverwege. En ik stel een aantal bemoedigende zaken vast. Klanten blijven zeer trouw aan hun bank. Waren ze echt ontevreden over de dienstverlening, dan zouden ze wel assertiever reageren. De technologie heeft de klant flexibeler gemaakt. Hij doet alle soorten verrichtingen via een bankautomaat of van thuis uit, ook s avonds of in het weekend. Het gamma beschikbare beleggingen is sterk uitgebreid zodat er voor elk risicoprofiel een geschikte belegging is. Gemeenschappelijke beleggingsfondsen, geïndexeerde producten en producten voor actief beheer zijn democratischer geworden. De hypothecaire leningen hebben een metamorfose ondergaan. Nog niet zo lang geleden waren er alleen vaste rentevoeten: totaal geen soepelheid qua duur of stortingen. En de marges die de banken realiseerden, waren moeilijk te verantwoorden. Aan de basis kun je het financieel systeem vergelijken met een bloedvatenstelsel, dat bloed geeft aan de economie, ook al doet het steeds minder een beroep op tussenschakels. Want sommige financiële operaties verlopen niet meer via de bank. Zo financieren almaar meer ondernemingen zich door bedrijfsobligaties (corporate bonds) die elke burger kan onderschrijven. Het Amerikaanse model dringt zich op. Voor de crisis verliep in de Verenigde Staten pakweg een vierde van de financiering van de economie via banken, in Europa drie vierde. Toch denk ik dat de financiering van mensen die wel ideeën hebben maar geen geld, door mensen die wel beschikken over individueel of collectief spaargeld, vrijwel exclusief het terrein van de banken zal blijven. Zij hebben een echte meerwaarde, dankzij hun kennis van de bedrijfswereld, hun competenties in risicobeheer, en hun inzichten om de risico s te spreiden. De fouten die de crisis aan het licht bracht, mogen niet de volledige beroepssector in diskrediet brengen. Want slechts enkelen zijn in de fout gegaan. Elke vooruitgang brengt natuurlijk risico s en ongemakken mee. Voor er sprake was van de gebroeders Wright waren er ook geen vliegtuigongelukken We moeten toegeven dat de nieuwe regels meer administratieve logheid veroorzaken. Goedkope financiering is ook moeilijker geworden. Want er bestaat geen feilloos instrument dat goede van slechte kredieten onderscheidt, en dus zijn de toepassingsmodaliteiten voor iedereen strenger geworden. In tijden van wereldwijde financiering kan het risico op een nieuwe crisis niet volledig worden uitgesloten. Een nulrisico bestaat niet. Maar de eurozone heeft voor eigen deur geveegd. De sanering van de financiële sector is halverwege. We hebben de facto dus ruim 50 procent van de weg afgelegd. Want als we op onze stappen willen terugkeren, moeten we eerst rechtsomkeert maken. De crisis heeft de financiële sector ertoe gedwongen zich aan te passen en te verbeteren. Daardoor is de sector minder rendabel geworden voor zijn aandeelhouders, voorzichtiger tegenover kandidaat-kredietnemers, transparanter voor de klanten en stabieler voor de gemeenschap. Etienne de Callataÿ, Hoofdeconoom Bank Degroof DE CRISIS HEEFT DE FINANCIËLE SECTOR GEDWONGEN OM ZICH AAN TE PASSEN EN TE VERBETEREN. Etienne de Callataÿ I 5 I

6 l Financiële markten l Wie is er bang van Schrijf over een markt in de Provence en iedereen begint te dromen. Een groot aanbod, prijzen vergelijken, unieke of innovatieve producten, direct contact tussen koper en verkoper én het gevoel dat je zelf alle beslissingen kunt nemen. Maar schrijf over de financiële markt en het sentiment slaat om in ongemak, onbegrip of zelfs wrevel. Plots gaat het niet meer over herkenbare transacties op mensenmaat, maar over een schijnbaar anonieme moloch die wereldwijd het leven van mensen beheerst. Het Provençaalse marktje met handelaars is sympathiek, dé financiële markt een bedreiging vol duistere machinaties. Toch is het verschil veel kleiner dan u zou denken. Ook de financiële markt is een ontmoetingsplaats tussen vragers en aanbieders. In de Provence bouwen de aanbieders hun kraampjes op en stallen ze hun waren uit. Vragers slenteren tussen de kraampjes, bekijken de waren, stellen vragen en kopen iets of niet. Op de financiële markt wordt de kilo kersen vervangen door de financiering van een brug, de indekking van een wisselkoersrisico, de overname van een bedrijf of de uitwisseling van aandelen. De wekelijkse lokale markt wordt een financiële markt die dag en nacht geopend is. Een mondeling akkoord over een kilo kersen wordt een vuistdikke prospectus. Ook de financiële markt brengt partijen samen: mensen met veel plannen en weinig geld enerzijds en mensen met veel geld maar weinig plannen anderzijds. Een pensioenfonds ontmoet op de financiële markt bijvoorbeeld een overheid met een budgettair tekort. Het pensioenfonds beschikt wel over financiële middelen en is op zoek naar een investering met een interessant rendement. Of een verzekeraar ontmoet er een groeibedrijf. Het bedrijf zoekt investeerders om aandelen te verkopen, terwijl de verzekeraar zijn reserves winstgevend wil beleggen. Of een kleine boer ontmoet er een groot voedingsconcern. Allebei zijn ze op zoek naar financiële zekerheid. De boer wil een minimale prijs hebben voor zijn graanoogst de volgende jaren, zelfs als de marktprijs heel laag zou zakken. Het grote voedingsconcern wil beperken wat het maximaal zou moeten betalen, hoe hoog de marktprijs ook stijgt. Telkens zijn beide partijen - van overheid tot kleine boer en van voedingsconcern tot verzekeraar na de transactie beter af dan voor de transactie. Dat is dan ook de cruciale rol van markten: vraag en aanbod samenbrengen, zodat burgers, bedrijven en overheden hun plannen kunnen uitvoeren. En erop vooruitgaan. Peter De Keyzer Hoofdeconoom - BNP Paribas Fortis Kleitabletten Priesters in Mesopotamië en Babylonië ontvangen giften van mensen die de bescherming van de goden willen afkopen. Zo verzamelen ze een groot kapitaal in de vorm van graan, vee of akkers die ze vervolgens uitlenen aan handelaars en landbouwers. De priesters leggen de finan - ciële transacties vast in kleitabletten: het zijn de eerste financiële contracten in de geschiedenis. Brokers avant la lettre In Frankrijk ontstaat een nieuw beroep: les courtiers de change. Deze tussenpersonen houden in opdracht van hun geldschieters toezicht op agrarische leningen, die ze ook reguleren en beheren. Ze worden gezien als de eerste brokers en hun functie wint snel aan belang naarmate een steeds actievere handel ontstaat in overheidspapier. Ontstaan van de obligatiemarkt Om zijn oorlogen te financieren, verplicht Venetië in 1171 zijn inwoners om geld te lenen aan de stadstaat. De leningen raken bekend als prestiti: de lening biedt een jaarlijkse intrest van 5 procent en heeft geen einddatum. Al gauw beschouwen de inwoners van Venetië het als een waardevolle investering en ontstaat er een bloeiende handel in het schuldpapier. De obligatiemarkt is geboren. Beurshandel Het concept van een beurs als handelsplaats ontstaat in Brugge, waar de familie Van der Beurse vanaf 1285 gedurende vijf generaties een herberg uitbaat. De herberg en vooral het plein ervoor (het Oude Beursplein) groeien uit tot een ontmoetingsplaats voor kooplieden, die er handels- en wisseltransacties afhandelen. Vanaf 1400 houden ze zelfs een lijst bij met de wisselkoersnoteringen van de belangrijkste Europese handelscentra vc 11de eeuw I 6 I

7 l Financiële markten l de markt? 2007 Online beleggen De Amerikaanse effectenhandelaar K. Aufhauer & Company is de eerste broker die zijn klanten de mogelijkheid biedt om effecten te verhandelen via internet. Sindsdien heeft online beleggen een grote vlucht genomen en geven steeds meer beleggers via een internetplatform zelf beursorders door. Intussen hebben beleggers ook probleemloos toegang tot beurskoersen in realtime VOC 1602 Wereldwijde beurscrash Op donderdag 24 oktober 1929 gaan de aandelenkoersen op de New York Stock Exchange in vrije val en breekt er paniek uit bij beleggers. Die dag gaat de geschiedenisboeken in als Zwarte Donderdag. Het is de eerste beurscrash met wereldwijde gevolgen, want de crisis op de aandelenmarkten mondt uit in de Grote Depressie van de jaren dertig. De recessie waait over naar Europa, dat door de Eerste Wereldoorlog sterk afhankelijk is van Amerikaanse leningen. Aandelenbeurs Het eerste beursgebouw dateert uit 1535 (Antwerpen) en in 1565 ziet in Londen de Royal Exchange het daglicht. Er worden op dat moment vooral goederen en schuldpapier verhandeld. In Londen zijn aandelenhandelaars er zelfs niet welkom omdat het ruige lieden zijn. Daarom organiseren ze de aandelenhandel vanuit koffiehuizen. De London Stock Exchange wordt pas in 1801 officieel opgericht. Het eerste aandeel Op het eerste aandeel is het wachten tot 1602, als de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) het daglicht ziet. Het is niet de eerste onderneming in de geschiedenis die aandelen uitgeeft, maar het zijn wel de eerste aandelen waarin een bloeiende handel ontstaat. Omdat de VOC bijna twee eeuwen zal bestaan, moeten de aandeelhouders hun aandelen wel verkopen op de secundaire markt als ze hun investering willen verzilveren. Wist u dat Wall Street oorspronkelijk Wal Straat werd genoemd, naar de wal die de Nederlandse kolonisten bouwden rond het toenmalige New Amsterdam? er in de 17de eeuw zwaar gespeculeerd werd op de prijzen van tulpen bollen en dat dat een van de eerste financiële zeepbellen was in de geschiedenis? de Wall Street Journal de meest gelezen krant is in de Verenigde Staten? de term beurs, afgeleid van de Brugse familie Van der Beurse, voortleeft in verschillende talen? In het Italiaans (borsa), het Frans (bourse), het Duits (Börse), het Russisch (birza), het Tsjechisch (burza), het Zweeds (börs) en het Noors en het Deens (bors). het eerste Belgische beleggingsfonds in 1946 werd opgericht? Tien jaar later was België het eerste land in Europa dat daarvoor ook een specifieke wetgeving had uitgewerkt. er sinds 1996 geen papieren effecten meer worden verhandeld in het Brusselse beursgebouw? I 7 I

8 Een efficiënte markt voor een dynamische economie Welke rol spelen de financiële markten in ons dagelijkse leven? En hoe kunnen ze nog beter functioneren? Vijf specialisten zoeken naar antwoorden. Een goed functionerende financiële markt pompt zuurstof in de economie en schept ruimte om de oplossingen van maatschappelijke problemen te financieren. Net daarom zetten regelgevers alle zeilen bij om de excessen van de voorbije jaren te vermijden. Soms dreigen de nieuwe regels banken en ondernemingen in een te strak keurslijf te dwingen, maar dat maakt deel uit van de moeilijke zoektocht naar een nieuw evenwicht. Want we hebben nood aan een stabiele, efficiënte en transparante financiële markt. Dat is de sleutel om het vertrouwen van investeerders te krijgen. En intussen loert er met de digitale revolutie al een nieuwe uitdaging om de hoek. Ziedaar de conclusie van vijf specialisten die ieder vanuit een andere hoek I 8 I

9 Van links naar rechts: Rudi Thomaes (ICC), Yvan De Cock (BNP Paribas Fortis), Katherine Dior (BNP Paribas Fortis), Peter Sucaet (Euroclear), Steven De Bie (Besix). vertrouwd zijn met de financiële markten: Steven De Bie (CFO Besix), Yvan De Cock (Head of Corporate & Public Bank BNP Paribas Fortis), Katherine Dior (Head of Primary Market BNP Paribas Fortis), Rudi Thomaes (secretaris-generaal International Chamber of Commerce België) en Peter Sucaet (Head of Strategy & Corporate Planning Euroclear). Waarom is een goed georganiseerde en efficiënte financiële markt belangrijk? Thomaes: Zonder efficiënte financiële markt zou de dynamiek helemaal uit onze economie verdwijnen, omdat veel ondernemingen niet langer toegang zouden hebben tot de financiële middelen voor nieuwe initiatieven. Bovendien zouden we zonder een stabiele financiële markt afstevenen op een regelrechte maatschappelijke crisis. Ons land staat voor enorme uitdagingen: een gebrek aan scholen, een grote nood aan nieuwe rusthuizen door de vergrijzing, en een verschrikkelijk mobiliteitsprobleem. De overheden in ons land kunnen die uitdagingen niet alleen financieren. Daarom hebben we nood aan een vlotte toegang tot de financiële markten, waar wel middelen zijn om de ellenlange wachtlijsten weg te werken. De Bie: Je ziet nu al dat steeds meer internationale fondsen grote infrastructuurprojecten financieren tegen soms zeer lage kostprijs. Het bewijst dat de internationale markt bijdraagt aan de financiering van projecten die anders op de lange baan worden geschoven. Vanuit het standpunt van ondernemers is die toenemende globalisering ontzettend belangrijk. Alleen vergeet men daarbij wel eens dat een goed contact onderhouden met de plaatselijke bankier cruciaal blijft. Zelfs in een wereldeconomie is er nood aan een lokaal aanspreekpunt. Welke bijdrage levert een organisatie zoals het ICC aan een stabiele en veilige marktomgeving? Thomaes: ICC staat voor International Chamber of Commerce. Die laat de internationale handel van goederen en diensten op een eerlijke en efficiënte manier verlopen. We leggen niet alleen internationale regels op, we beschikken ook over een handelsregister waarmee we de financiering van de buitenlandse handel in kaart brengen. Dat is een ontzettend nuttig instrument. We toonden er mee aan dat de regels die aan de banken worden opgelegd minder streng moeten zijn. De Cock: Dat was een heel goede zaak. Een efficiënte markt heeft nood aan een regelgevend kader, maar we mogen niet vervallen in overregulering. Dat was de voorbije jaren een wezenlijk gevaar: de strenge beperkingen dreigden een > I 9 I

10 l Financiële markten l WE KUNNEN NIET ANDERS DAN BESLUITEN DAT DE FINANCIËLE MARKTEN ZEKER NIET ALTIJD GELIJK HEBBEN. Katherine Dior, BNP Paribas Fortis Peter Sucaet Rudi Thomaes > rem te zetten op de internationale transacties en waren nefast voor onze economie. Sucaet: Zulke handelsassociaties gaan een steeds belangrijkere rol spelen. De regelgeving in Europa is steevast het eindresultaat van een compromis tussen 28 landen, en daardoor ontzettend complex. De impact van bepaalde regels op de reële economie is dan ook soms heel onvoorspelbaar. Er zijn organisaties nodig die wijzen op excessen en ongewenste gevolgen. De komende vijf jaar zal dat nog veel vaker gebeuren, zodat we uiteindelijk een regulering overhouden die voor iedereen aanvaardbaar is. Maar zijn de financiële markten intussen niet te complex en te sterk met elkaar gecorreleerd? Dior: Op dat vlak zijn we nog een goed evenwicht aan het zoeken. De nieuwe en strengere regelgeving stimuleert dat ook. Schaduwbankieren is daar een goed voorbeeld van. Banken moeten zich daaraan aanpassen, dat creëert ruimte voor nieuwe vormen van financiering. Wat natuurlijk een goede zaak is, maar we mogen het kind niet met het badwater weggooien. Schaduwbankieren staat in een slecht daglicht, maar het biedt wel de mogelijkheid om de financieringsbronnen voor de reële economie te diversifiëren. We moeten wel een kader vinden om risico s die op de balansen van banken stonden niet zonder regelgeving te verplaatsen. De Bie: De financiële markten moeten natuurlijk wel ten dienste blijven staan van de reële economie, ze mogen geen doel op zich worden. Transparantie speelt daarbij een sleutelrol. Sommige producten zijn zo complex dat veel mensen niet langer begrijpen waarin ze eigenlijk investeren. En dat is een van de belangrijkste oorzaken van de crisis die we de voorbije jaren hebben meegemaakt. Er valt wel eens kritiek te horen op de omvang van de financiële sector. Is die te groot in verhouding tot de gehele reële economie? De Cock: Het balanstotaal van de banken is intussen al sterk teruggedrongen. Veel banken hebben een deel van hun activiteiten afgestoten en tegelijkertijd gelden er nieuwe beperkingen waardoor banken met spaardeposito s niet ongebreideld voor eigen rekening kunnen handelen. Dat is uiteraard een goede evolutie. Maar hoe ver moeten die beperkingen gaan? Als speculanten niet langer actief kunnen zijn, verdwijnt er meteen een groot stuk liquiditeit uit de financiële markten. Sucaet: De omvang van de financiële markten is ook een gevolg van de omschakeling van de westerse economie vanaf de jaren 70 en 80. Sindsdien is het belang van de dienstensector fors toegenomen. En banken zijn nu eenmaal grote dienstverlenende ondernemingen met een grote toegevoegde waarde. De financiële markten hebben altijd gelijk, zo wordt beweerd. Maar is dat wel zo? Nemen de emoties niet te snel de overhand? Dior: Als we terugblikken op de voorbije jaren kunnen we niet anders dan concluderen dat de financiële markten zeker niet altijd gelijk hebben. Het marktsentiment duwt de financiële markten soms ontegensprekelijk te ver in een bepaalde richting. Net daarom is het zo belangrijk dat er voldoende transparantie is en dat er voldoende informatie gegeven wordt. Alleen zo kun je het vertrouwen van investeerders krijgen, zodat zij bereid zijn om te investeren in de reële economie. Sucaet: Je mag ook het groepsgedrag van investeerders niet onderschatten. Dat is van alle tijden, maar de technologische evoluties werken dat nu extra in de hand. Zo maken we steeds vaker crashes mee, omdat er veel meer wordt verhandeld via computers. Een grote partij die een verkeerd verkooporder doorgeeft veroorzaakt een kettingreactie, waarbij computers automatisch een groot aantal verkooporders de markt insturen. Een treffend voorbeeld van gevaarlijk kuddegedrag. Thomaes: Ik vind ook dat je een onderscheid moet maken tussen markten en marktanalisten. Bij telecombedrijf Alcatel I 10 I

11 Yvan De Cock Steven De Bie Katherine Dior heb ik van heel nabij de internetzeepbel zien ontstaan. Die had vermeden kunnen worden als marktanalisten beter hun werk hadden gedaan en de juiste berekeningen hadden gebruikt. Er is nood aan meer kritische marktanalisten die tegendraadse rapporten publiceren. Dergelijke rapporten zijn al met mondjesmaat opgedoken over de hype rond groene energie en ik hoop dat die trend zich doorzet. Dior: Er moeten natuurlijk wel mensen zijn die de tijd nemen om tegendraadse rapporten te lezen. Diepgaande rapporten alleen zullen de vorming van een zeepbel niet vermijden. Ze zijn slechts een deel van de puzzel. Kunnen kredietbeoordelaars een bijdrage leveren aan een meer stabiele marktomgeving? En slagen ze er momenteel in om die rol voldoende op zich te nemen? Thomaes: De crisis en de lage rentevoeten zijn belangrijke drijfveren voor ondernemingen om meer dan vroeger directe toegang tot de financiële markten te zoeken. Dat is natuurlijk heel aanlokkelijk, maar het heeft wel een nadeel: beleggers kunnen niet terugvallen op het oordeel van de bankier die de onderneming jarenlang heeft gevolgd. Dat moet je compenseren, en dat is de rol van kredietbeoordelaars. Maar hun werking moeten we de komende jaren toch eens grondig herbekijken, want het zijn allemaal grote Amerikaanse instellingen. Dat lijkt me geen gezonde situatie. Er is nood aan een meer gediversifieerd landschap. De Bie: Kredietbeoordelaars hebben een belangrijke rol, maar ze lijken me niet altijd in staat om een juist advies te geven en een correcte inschatting van de risico s te maken. Ik ben nog niet dikwijls onder de indruk geweest van hun analyses. Ze lijken vooral in hokjes te denken en het is moeilijk om daar uit te geraken. Je kunt je ook vragen stellen bij hun onafhankelijkheid, want ze worden betaald door de partijen waaraan ze een kredietbeoordeling toekennen. In die zin zijn ze rechter en partij. Dior: Bedrijven kennen hun eigen zaken natuurlijk beter dan de kredietbeoordelaars. Dat maakt het hen heel moeilijk om een grote toegevoegde waarde te bieden tegenover een interne beoordeling. Wat nog niet betekent dat ze niet nuttig zijn. Zo stappen de meeste grote investeerders niet in een project als er geen kredietbeoordeling op tafel ligt. Dat is nu eenmaal zo. Bovendien zullen investeerders in de toekomst uit een nog veel bredere waaier van financiële producten kunnen kiezen, waardoor het belang van de kredietbeoordelaars nog toeneemt. Daarom is het belangrijk dat er meerdere spelers op de markt komen. Maar dan moeten ze wel allemaal dezelfde criteria hanteren en gelijkwaardige ratings toekennen om een echte vergelijking voor investeerders mogelijk te maken. Schuilen er ook opportuniteiten in de technologische evolutie? De Cock: De technologie heeft natuurlijk al langer haar intrede gedaan op de financiële markten. Intussen is het mogelijk om in enkele nanoseconden effecten te kopen en te verkopen. Daarnaast ontstaan er ook nieuwe initiatieven door de evoluties op internet, denk maar aan crowdfunding. Zo n alternatieve financieringsvorm biedt zeker meerwaarde, al was het maar om te testen of er veel enthousiasme bestaat voor het product dat je aanbiedt. We moeten er wel voor zorgen dat er ook voor dergelijke initiatieven een regelgevend kader is. Dat is nu nog onvoldoende het geval. Sucaet: Wie vandaag twintig is, kijkt op een heel andere manier naar bankieren. Twintigers zijn heel erg vertrouwd met nieuwe initiatieven zoals crowdfunding, waardoor het belang van die financieringsmogelijkheden nog zal toenemen. Het is een onomkeerbare evolutie die voor een nieuwe dynamiek zal zorgen. Ik ben ervan overtuigd dat de financiering van kmo s er binnen tien jaar helemaal anders zal uitzien. I 11 I

12 I Financiële markten I I 12 I

13 I 13 I I Financiële markten I

14 l Financiële markten l De beurswereld en haar bevolking De financiële markten lijken complex. Maar als u weet wie daar wat komt zoeken, wordt het al een stuk gemakkelijker om er uw weg te vinden. Een van de belangrijkste rollen van de beurs is het koppelen van spaarders en investeerders aan ondernemers. Bedrijven vinden er geld om te groeien en investeerders pikken in ruil een graantje mee van succesverhalen. Dat kan door mede-eigenaar te worden via aandelen, of door schuldpapier te kopen van ondernemingen. In het eerste geval krijgen ze variabele dividenden, in het tweede geval (meestal) vaste coupons. Hoe het er aan toegaat op die financiële marktplaats is een belangrijke graadmeter van de economie, maar zeker geen perfecte spiegel ervan. De twee beïnvloeden elkaar wel, maar lopen bijna nooit gelijk. De Joods-Hongaarse meesterbelegger André Kostolany bedacht er de metafoor van het hondje en de man voor. Als ze gaan wandelen neemt de hond soms voorsprong, soms blijft hij achter. De man is de economie, de hond is de beurs. Het beestje loopt voor op de reële economie als de beursstemming euforisch is en loopt achter als beleggers somber zijn. Rolls vs metro In Europa loopt 25 procent van de financiering van ondernemingen via de beurs, en vindt het gros van de bedrijven bij de banken kredieten. In de VS zijn financiële markten in de ruimste zin van het woord dan weer goed voor 75 procent van de bedrijfsfinanciering. CHAPERON OP HET BEURSBAL In België ziet de FSMA er op toe dat alles op de beurs volgens de regels verloopt. Ziet de financiële toezichthouder bijvoorbeeld plots verdacht veel handel in een bepaald aandeel? Dan kan hij de handel in dat effect schorsen. Want alle koersgevoelige informatie moet voor alle beleggers op hetzelfde ogenblik beschikbaar zijn. Als blijkt dat er misbruik van voorkennis is, kan de FSMA boetes opleggen. Bedrijven die naar de beurs trekken moeten ook een prospectus opstellen. De toezichthouder controleert of dat document duidelijk genoeg is. Maar ook overheden vinden vlotjes hun weg naar de financiële markt. U kunt dan wel geen aandeel in de NV België kopen, maar wel een stukje van zijn schuld die meer dan 392 miljard euro bedraagt. Vooral langetermijnbeleggers zoals verzekeraars en pensioenfondsen zijn tuk op schuldpapier met een hoge rating. De reden is simpel: ramen hoeveel ze in de toekomst aan pensioenen en schadeclaims moeten uitkeren is nattevingerwerk, maar hangt in grote mate af van de rente op staatspapier. Met veel staatspapier in portefeuille, beweegt het giswerk rond de toekomstige verplichtingen in lijn met het nu al opgebouwde spaarpotje. De beurs is ook de plaats waar partijen hun risico s afdekken. Zo kan een koffieboer via zogenoemde futures nu al vastleggen welke prijs hij volgend jaar zal krijgen voor zijn oogst. Die zekerheid helpt hem vooruit te plannen. De tegenpartij van die transactie probeert op haar beurt het eigen risico af te dekken of speculeert dat ze er winst mee zal maken. Vermogensbeheerders beheren het kapitaal van klanten, gaande van welgestelde particulieren tot grote pensioenfondsen. Die klanten kiezen hoeveel beslissingsmacht ze die financiële dienstverlener geven. Ze besteden het beheer volledig uit, of beperken zijn inbreng tot een adviserende rol. Hoe goed dat advies ook mag zijn, het is in elk geval onbegonnen werk om de beurs helemaal te doorgronden. Per definitie zal na aftrek van kosten minder dan de helft van de professionele beleggers de beurs kloppen. Ook al is heel die miljardenindustrie gebouwd op de fundering dat mensen wíllen geloven dat net hun adviseur die witte raaf is die continu beter doet dan de rest. Wall Street is de enige plek waar mensen in een Rolls naar toe rijden om raad te vragen aan iemand die de metro neemt, grapte doe-hetzelfbelegger Warren Buffett ooit. I 14 I

15 l Financiële markten l De marktenzaal is geen karikatuur Het beeld van de marktenzaal zoals die vaak in de film wordt opgevoerd strookt al lang niet meer met de realiteit. De marktenzalen van de Belgische banken hebben de laatste vijf jaar een fundamentele verandering ondergaan. Onze activiteiten in de marktenzaal staan uitsluitend in dienst van onze klanten, aldus Frederic Van Gheluwe, Head Capital Markets bij BNP Paribas Fortis. Wij ontwikkelen en bieden drie grote productgroepen aan: financierings-, hedgingen investeringsproducten. Wij zorgen met andere woorden voor de fundingbehoeften van bedrijven, dekken hun rente- en koersrisico s af en bieden investeringsproducten aan. De marktenzaal van BNP Paribas Fortis steunt voor haar activiteiten op twee grote metiers. Eerst en vooral zijn er de sales of commerciële medewerkers. Zij staan ofwel rechtstreeks in contact met de klanten hoofdzakelijk ondernemingen, maar ook institutionele spelers zoals vermogensbeheerders of pensioenfondsen - ofwel met de relatiebeheerders in andere entiteiten van de bank, die op hun beurt contacten met de klanten onderhouden. Daarnaast zijn er de traders, die de risico s beheren en indekken. Neem bijvoorbeeld een Europese importeur van Amerikaanse producten. Zijn inkomsten zijn in euro en zijn uitgaven in dollar. Hij moet dus zijn euro s verkopen om dollars aan te kopen om zijn leveranciers te betalen. Afhankelijk van zijn indekkingsbeleid, de koersevolutie van de euro tegenover de dollar, en de marktvooruitzichten, benadert hij tegenpartijen om euro s te verkopen en dollars aan te kopen. En daar passen de traders van de bank in het plaatje, als tussenpersonen belast met de transit van het risico via de bank en het zo snel mogelijk verwerken ervan in de markt. En tot slot, worden marktenzalen ook echt bevolkt door driftige mannetjes die met drie telefoons tegelijk in de weer zijn? Dat is een karikaturaal beeld uit Amerikaanse films, weerlegt Van Gheluwe. Wij hebben maar één telefoontoestel, dat volstaat. De meeste handel verloopt toch langs de schermen. I 15 I

16 l Financiële markten l Aandeel in de winst Van der Beurse Aandelenmarkten maken het bedrijven gemakkelijker om geld op te halen. En bieden beleggers de kans om hun risico te spreiden. Ons land heeft de vaak vergeten eer zich de bakermat van de beurs te mogen noemen. Al in de 13de eeuw speelde de herberg Van der Beurse in Brugge de rol van handelsplatform waar Italiaanse textielhandelaars hun waren wisselden voor de pelsen en gepekelde vis van hun tegenhangers uit het Balticum. In Antwerpen stond in de vroege 16de eeuw dan weer het eerste echte beursgebouw en in het begin van de 20ste eeuw mocht Brussel zich een van de belangrijkste financiële centra ter wereld noemen. Mede-eigenaar Die glorieperiode ligt al een tijdje achter ons. De Belgische beurs is maar een fractie meer van wat zich wereldwijd afspeelt op de financiële markten. Dat heeft vooral te maken met de globalisering van de financiële markten en dan hebben de beurzen van grote, goed ontwikkelde landen een voetje voor. EEN FYSIEKE BEURSVLOER MET KLEURRIJKE HANDE- LAARS DIENT ALLEEN NOG ALS ACHTERGROND VOOR BEURSPRAATJES OP TV. Aandeelhouderschap maakt een geldschieter mede-eigenaar van een onderneming. De beursnotering geeft vervolgens weer wat de waarde van dat bedrijf is. De koers van dat aandeel zegt eigenlijk wat beleggers denken over de toekomstige winstgevendheid. Er zijn veel voordelen verbonden aan publiek verhandelde bedrijven. Het stelt beleggers in staat om hun geld vlot te spreiden over meerdere bedrijven, zodat niet alle eieren in hetzelfde mandje belanden. Als het fout gaat met een aandeel, verliezen ze dus ook niet meteen al hun geld. Het zorgt er bovendien ook voor dat ze gemakkelijker in en uit het kapitaal van een onderneming kunnen stappen. Ze betalen daar wel transactiekosten voor, maar die liggen veel lager dan wanneer ze zelf op zoek moeten naar een tegenpartij om hun aandelen aan te verkopen. Bedrijven kiezen zelf voor de beurs (of beurzen) waarop ze willen noteren. De bekendste Europese aandelenmarkt is Euronext, een holding waartoe ook de Brusselse beurs behoort. In de VS is dat de New York Stock Exchange, in het VK de London Stock Exchange. Bij beurzen denken we nog altijd aan een gebouw, zoals het paleis aan de Brusselse An - spachlaan. Maar een fysieke beursvloer met kleurrijke handelaars, zoals we die nog in New York en Frankfurt kennen, dient eigenlijk alleen nog als achtergrond voor beurspraatjes op zakenzenders als CNBC. Beurzen zijn nu nog slechts een reeks van aan elkaar gekoppelde serverparken in anonieme voorsteden waarlangs orders elektronisch geregistreerd worden. I 16 I

17 l Financiële markten l De ene marktplaats is de andere niet Hoe begint u als belegger in spe? Met aandelenmarkten? Valuta? Of grondstoffen (van uranium over goud tot buikspek)? Misschien zijn aandelen wel het gemakkelijkste startpunt. Het zijn eigendomsbewijzen van bedrijven die recht geven op een deel van de winst. Kies bij voorkeur namen die u kent, spreid uw geld over meerdere aandelen en durf uw verliezers tijdig te verkopen en uw winnaars te houden. Een andere bekende markt is die van obligaties. Afhankelijk van de kredietwaardigheid van de emittent (een overheid of een bedrijf) biedt dat schuldpapier een hoge of lage coupon. De koers van een obligatie bepaalt hoe hoog de effectieve rente is. Een tienjaarsobligatie van euro met een coupon van 50 euro biedt bijvoorbeeld bij uitgifte een rente van 5 procent. Als diezelfde obligatie later op de beurs verhandeld wordt tegen 110 euro, is het effectieve rendement voor de koper maar 3,8 procent meer. Beleggers met veel geld in obligaties dekken soms het inflatierisico af via goud. Aangezien de coupons een vaste nominale waarde hebben, vreet een stijgende inflatie aan het reëel rendement. Goud wordt beschouwd als een rem op dat risico, want de waarde van het edelmetaal stijgt doorgaans als de inflatie toeneemt. Beleggers in goud kunnen een goudtracker kopen, een financieel instrument dat de evolutie van de goudprijs volgt, of beleggen in aandelen van goudmijnen. Omdat de goudprijs noteert in dollar, is het rendement ook afhankelijk van de wisselkoers met de euro. En niets lijkt moeilijker te voorspellen dan de waarde van een munt. Er zijn talloze variabelen: het saldo van de betalingsbalans, de inflatie, het renteniveau, de politieke stabiliteit, Deze markten zijn ook onderling met elkaar verbonden. Neem het voorbeeld van één specifieke beleggingsstrategie: de carry trade. Daarbij ontlenen beleggers geld in een land waar de rente laag staat, en beleggen het vervolgens in landen waar bedrijven een hoge rente bieden op hun schuldpapier. Dat is lucratief, als de wisselkoers stabiel blijft. Maar begint de munt van het land waar het geld geleend is te stijgen, dan dreigt de rendementszoeker zijn broek te scheuren en moet hij zo snel mogelijk dat geld repatriëren. Geen strategie voor hartlijders dus. I 17 I

18 Lieve Mostrey België speelt een voortrekkersrol Er is nog een toekomst weggelegd voor ons land als belangrijk financieel centrum in Europa. Maar dan wel als grote vernieuwer in gespecialiseerde diensten en innovaties, zoals in de effectensector, het betalings - verkeer of financiële messaging. Dat zegt Lieve Mostrey, Chief Technology & Services Officer van Euroclear. Welke impact heeft de crisis gehad op Euroclear? Mostrey: De financiële crisis heeft aangetoond hoe belangrijk een degelijke marktinfrastructuur is voor het goed functioneren van de financiële markten. De gevolgen van de financiële crisis zouden nog veel zwaarder zijn geweest als toen ook de infrastructuur bezweken zou zijn onder de grote stress. Dat is gelukkig niet gebeurd, waardoor de rol van Euroclear nog meer dan vroeger wordt gewaardeerd. Een ander gevolg van de financiële crisis is de sterke toename van het aantal financieringstransacties met onderpand. Dat is een activiteit waarin Euroclear een belangrijke rol kan spelen en waarrond we een nieuw businessmodel hebben gecreëerd. Hoe veranderen de nieuwe technologische evoluties het financieel landschap? Mostrey: De technologische ontwikkelingen resulteren vaak in nieuwe, betere en dikwijls goedkopere oplossingen. Cloud- I 18 I

19 I Financiële markten I platformen reduceren in grote mate de infrastructuurkosten, met big data kunnen marktspelers hun klanten nog beter leren kennen en de toegenomen mogelijkheden voor mobiel bankieren vergemakkelijken het betalingsverkeer. Daarnaast duiken ook evoluties op die de bestaande systemen helemaal ter discussie stellen. De virtuele munt bitcoin is daarvan een mooi voorbeeld, want die zet het bestaande muntsysteem helemaal op zijn kop. Het vraagt van de actoren in de financiële sector een grote openheid van geest om die nieuwe opportuniteiten te omarmen en tegelijkertijd waakzaam te blijven, zodat de bestaande veiligheidsmechanismen door de nieuwe initiatieven hun impact niet verliezen. Hoe staat u tegenover high frequency trading en de toenemende automatisering van de effectenhandel? Mostrey: Het heeft geen enkele zin om die evolutie af te remmen: de technologische ontwikkelingen brengen nu eenmaal nieuwe mogelijkheden mee die we volop moeten exploreren. High frequency trading versterkt de liquiditeit van de financiële markten, garandeert daardoor een efficiëntere vorming van de aandelen- en obligatiekoersen en heeft uiteindelijk een positief effect op de reële economie. Het klopt dat high frequency trading ongewenste neveneffecten kan hebben en een flashcrash kan veroorzaken. Maar net omdat je die evolutie niet kunt tegenhouden, moet je vooral een sterk regelgevend kader in het leven roepen dat dergelijke voorvallen kan vermijden. Meer dan ooit worden de financiële markten gedomineerd door grote institutionele beleggers. Is dat een gezonde evolutie? Mostrey: Je mag niet vergeten dat achter een grote speler, zoals een pensioenfonds, ook een enorm aantal kleinere beleggers schuilgaat. Bovendien verschaffen institutionele beleggers een grote liquiditeit aan de financiële markten. Dat creëert een gezondere situatie dan wanneer één enkele transactie meteen een grote impact heeft op de koers van een effect, omdat de liquiditeit heel beperkt is. Zowel grote als kleine beleggers hebben er daarom alle belang bij om toegang te hebben tot een heel liquide markt. Daar hebben grote marktspelers zeker een belangrijke rol te spelen. Is er nog een toekomst voor Brussel als financieel centrum? Mostrey: Dat hangt af van welke definitie je hanteert voor een financieel centrum. We moeten niet proberen om in termen van aantal transacties de concurrentie aan te gaan met Londen, Parijs of Frankfurt. Die trein is gepasseerd. Onze focus moet in eerste instantie gaan naar de financiering van de lokale bedrijven. Dat betekent niet dat ons land niets te bieden heeft aan de globale financiële sector. We hebben historisch een sterke plaats op wereldvlak opgebouwd, met bedrijven zoals Euroclear voor de afwikkeling van effectentransacties en Swift voor financiële berichtenuitwisseling. En ons land speelt een echte voortrekkersrol in het ontwikkelen van innovatieve toepassingen voor het betaalverkeer. Ik denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van Isabel (een informatienetwerk tussen Belgische banken), aan het succes van mobiele betalingen in ons land of aan het sterke internetaanbod in de banksector. In die niche speelt België een belangrijke rol en die moeten we verder uitbouwen. DE IJZEREN RUGGENGRAAT VAN DE BEURS We hebben zelfs een scenario getest waarbij ons hoofdkantoor in Brussel ontploft. Maak je geen zorgen: ons systeem blijft overeind. Bij Euroclear nemen ze het zekere voor het onzekere. En dat moet ook, want s werelds grootste specialist in de afhandeling van effectentransacties is onmisbaar. Eenvoudig gesteld is Euroclear de neutrale speler tussen twee partijen, die er voor zorgt dat cash tegelijk tegen effecten wordt uitgewisseld. Vorig jaar settelde het meer dan 170 miljoen transacties met een gezamenlijke waarde van miljard euro. Dat is 44 keer wat de Europese Unie jaarlijks aan welvaart voortbrengt. Euroclear speelt ook een cruciale rol als beheerder van onderpand tussen financiële instellingen. Het zorgt er voor dat financiële transacties tussen partijen altijd gedekt zijn door voldoende kwaliteitsvol onderpand, ook al schommelt de waarde van die effecten. Dat is bijvoorbeeld belangrijk voor repo s, overeenkomsten waarbij banken geld onderling ontlenen door effecten aan elkaar te verkopen en ze na de afgesproken termijn weer terug te kopen. In tegenstelling tot wat zijn naam laat vermoeden, doet Euroclear geen clearing. Dat is de fase voorafgaand aan de settlement, waarbij koop- en verkooptransacties tegen elkaar afgestreept worden, zodat er aan het eind van de dag een nettopositie voor alle partijen berekend kan worden. Die taak neemt een clearinghuis voor zijn rekening. In alle landen waar Euroclear actief is, wordt het door meer dan twintig toezichthouders opgevolgd. In België is dat de Nationale Bank. ONZE FOCUS MOET IN EERSTE INSTANTIE GAAN NAAR DE FINANCIERING VAN DE LOKALE BEDRIJVEN. Lieve Mostrey, Chief Technology & Services Officer van Euroclear. I 19 I

20 l Financiële markten l Geen efficiënte markten zonder zeepbellen Op de beurs ontmoeten vraag en aanbod elkaar. Maar dat betekent niet dat de prijs die daar tot stand komt ook de juiste is. Water en vuur vallen niet te verzoenen, tenzij je het Nobelcomité bent. Denk maar aan het drietal dat vorig jaar de Nobelprijs Economie in de wacht sleepte. Die onderscheiding werd toen gedeeld door een voorvechter van een vrije, immer efficiënt werkende markt (Eugene Fama), iemand die daar helemaal niet in gelooft (Robert Shiller) en iemand die wiskundige modellen heeft gebouwd om de stellingen van beide heren te testen (Lars Peter Hansen). Het enige wat nog opmerkelijker was dan de bekroning van die twee tegengestelde opvattingen, was dat Fama de eer te beurt viel. Hij stond jarenlang op de lijst van grootste kanshebbers, maar leek na de financiële crisis voorgoed uit de gratie gevallen. Fama had zijn efficiëntemarktenhypothese opgebouwd rond de stelling dat beurzen volstrekt onvoorspelbaar zijn. De koers houdt namelijk al rekening met alle beschikbare informatie. Wie beter presteert dan de beurs heeft volgens deze overbekende theorie dus gewoon geluk. Dat bleek in 2007 en vooral 2008 een misrekening van formaat. Amerikaanse hypotheekeffecten die als superveilig beschouwd werden, bleken plotseling lege dozen met een mooi maar vals ratingstrikje eromheen. Na de val van de zakenbank Lehman Brothers op 15 september 2008 beleefden de beurzen apocalyptische tijden. Panische beleggers dumpten hun effecten, sommige markten droogden helemaal op omdat er geen enkele geïnteresseerde koper meer overbleef. Dat kon toch moeilijk efficiënt zijn? Het betekent dat niemand wil kopen tegen de prijs waartegen de verkopers willen verkopen, zei een koppige Fama in 2010 tijdens een interview met De Tijd. Ik zie niet in hoe dat niet efficiënt zou zijn. Het doet denken aan een uitspraak van Friedrich von Hayek. Die verklaarde in 1945 dat het prijssysteem gewoon een van die dingen is die de mensheid heeft leren te gebruiken - en zelfs nog niet eens zo goed - nadat ze het per ongeluk had ontdekt en zonder het te begrijpen. De legendarische econoom sprak zich toen ook uit tegen het gebruik van ingewikkelde wiskundige modellen. De theoretische veronderstelling dat iedereen op de hoogte is van alles verblindt ons, vond hij. Dat tovert alle problemen weg, en negeert dus ook alles wat belangrijk is in de echte wereld. Pittig detail: von Hayek zou later in zijn carrière zelf ook met complexe wiskundige modellen aan de slag gaan, maar brak er weinig potten mee. Eugene Fama is niet toevallig hoogleraar aan de universiteit van Chicago, het bastion van rabiate voorvechters van de vrije markt. Hij heeft ook een hekel aan de school van de behavioral finance, die hij een pseudowetenschap noemt, niet meer dan een tak van zijn efficiënte markten die op zoek gaat naar contradicties. Onberekenbaar Opmerkelijk genoeg, of misschien net daarom, koppelde het Nobelcomité Fama aan Robert Shiller. Die econoom, verbonden aan de universiteit van Yale, heeft zich toegelegd op gedragseconomie. Shiller is bij het grote publiek vooral bekend als bestsellerauteur van onder meer Animal Spirits, The Subprime Solution en Irrational Exuberance. Kort samengevat toonde Shiller in zijn academisch werk vooral aan hoe inefficiënt markten wel kunnen zijn. Ze zijn helemaal niet bevolkt door puur rationele beleggers. Shiller voegde er EPA I 20 I

Beleggen op uw eigen tempo.

Beleggen op uw eigen tempo. Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo. FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. 2 De voordelen van beleggen en het gemak van sparen Flexinvest is een beleggingsplan waarmee u maandelijks een klein bedrag opzij

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

EUROPESE RICHTLIJN BETREFFENDE MARKTEN VOOR FINANCIËLE INSTRUMENTEN (MIFID)

EUROPESE RICHTLIJN BETREFFENDE MARKTEN VOOR FINANCIËLE INSTRUMENTEN (MIFID) EUROPESE RICHTLIJN BETREFFENDE MARKTEN VOOR FINANCIËLE INSTRUMENTEN (MIFID) EEN BETERE BESCHERMING VAN DE BELEGGER INHOUD MEER TRANSPARANTIE VOOR BELEGGINGSDIENSTEN 3 DE VOORNAAMSTE THEMA S 4 VOORDELEN

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Het beste scenario voor uw belegging

Het beste scenario voor uw belegging db Best Strategy Notes Het beste scenario voor uw belegging gegarandeerd de beste strategie een gediversifieerde belegging een coupon van maximum 25% bruto* op vervaldag een korte looptijd van 2,5 jaar

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL. Beheersreglement (ref. : RG PFL + / N / 09-2010) V834NL 2

INHOUDSTAFEL. Beheersreglement (ref. : RG PFL + / N / 09-2010) V834NL 2 - V834NL INHOUDSTAFEL 1. BESCHRIJVING VAN DE BELEGGINGSFONDSEN... 3 1.1 Capital Secure... 3 1.2 Capital Balanced... 3 1.3 Capital Dynamic... 3 1.4 Capital Growth... 4 1.5 Capital Focus... 4 2. GEMEENSCHAPPELIJKE

Nadere informatie

Binaire opties termen

Binaire opties termen Binaire opties termen Bij het handelen in binaire opties zijn er termen die bekend of onbekend in de oren klinken. Als voorbereiding is het dan ook handig om op de hoogte te zijn van de verschillende termen

Nadere informatie

«De Morning Buy strategie op Europese en Amerikaanse indices»

«De Morning Buy strategie op Europese en Amerikaanse indices» Tradingstrategieën voor CFD's «De Morning Buy strategie op Europese en Amerikaanse indices» Spreker: Philippe Dassonville WH Selfinvest 1) Ons bedrijf en haar diensten 2) CFD op indices 3) Morning Buy

Nadere informatie

Rendement Certificaten

Rendement Certificaten Rendement Certificaten Een alternatief voor een rechtstreekse belegging in aandelen!* Aantrekkelijk vast rendement, indien de onderliggende waarde boven de rendementgrens blijft handelen Ook kans op een

Nadere informatie

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1 Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven 24 september 2013 1 1 1 Inhoud Alternatieve vormen van financiering Een Europese Private Placement? Financiering van NPEX Contact: Victor Meijer (victor.meijer@nibc.com)

Nadere informatie

The good, the bad and the ugly

The good, the bad and the ugly The good, the bad and the ugly Rendement, risico en domheid Eelco Hessling Manager Retail Investor Services NYSE Euronext 2007 NYSE Euronext. All Rights Reserved. Vecon dag Amsterdam 3 april 2008 2007

Nadere informatie

Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn

Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn >> U zult beleggen in een obligatie met AAA-rating. >> Gedurende de eerste 10 jaar ontvangt u een van coupon van minimum 4% bruto. >> Vervolgens, tot

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ.

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Via het beleggersprofiel naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Drie valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1 Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie Financial Forum Gent, 29 mei 1 Agenda 19.00u. Welkomstwoord 19.15u. Presentatie door Michel Vermaerke, Gedelegeerd Bestuurder Febelfin

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20 Structured products tember 2014 Index Garantie Notes 2 De VL Index Garantie Note AEX 14-20 (de Note ) wordt uitgegeven onder het Basis Prospectus van het Structured Note Programme ter waarde van 2 miljard

Nadere informatie

Index Garantie Notes

Index Garantie Notes Structured products Januari 2015 Index Garantie Notes 2 De voorwaarden van de VL Index Garantie Note Wereld 15-20 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final Terms ). De Final Terms

Nadere informatie

Nobelprijswinnaar Robert Merton: zó kun je de markt verslaan

Nobelprijswinnaar Robert Merton: zó kun je de markt verslaan Economie & Politiek Nobelprijswinnaar Robert Merton: zó kun je de markt verslaan Joris Kooiman en Nelleke Trappenburg zaterdag 11 oktober 2014, 01:30update: zaterdag 11 oktober 2014, 08:52 Robert Merton

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Beleid van ABN AMRO over uitvoering van orders

Beleid van ABN AMRO over uitvoering van orders Beleid van ABN AMRO over uitvoering van orders 1..Inleiding 1.1.. Wat is het doel van dit beleid? In dit beleid leest u de werkwijze en regels die de bank gebruikt als de bank orders voor u uitvoert. In

Nadere informatie

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Capital Life Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Situatie op 31/10/2014 Capital Balanced Benchmark obligaties: EuroMTS Global Index Datum Performance (%) Sterren NIW Info oprichting 1 maand 3 maanden

Nadere informatie

Dinsdag 22 september 2015. Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie

Dinsdag 22 september 2015. Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie Dinsdag 22 september 2015 Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie Wie geven deze presentatie? Tycho Schaaf Beleggingsspecialist LYNX Martijn Rozemuller Oprichter en directeur Think ETF s 1 De agenda

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen Bepaal uw beleggersprofiel Sparen en beleggen Via het beleggersprofiel...... Naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële situatie,

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014 Belfius Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius 18 december 2014 Wat was. 2008-2011 2008 2011 20,8 A+ 11,9 2002 2008 BBB- 2008 2011 ICELAND 30 A 12 2002 2008 Vertrouwen

Nadere informatie

Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo SPAREN EN BELEGGEN

Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo SPAREN EN BELEGGEN Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo SPAREN EN BELEGGEN Daniël Elke maand stort ik 120 als appeltje voor de dorst voor later. #flexinvest#extraatjevoormijnpensioen Inge Het geld van Kerstmis, Nieuwjaar,

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Slim beleggen met een hefboom Rob Stuiver 29 september Programma Het ver-1000 voudigen van uw vermogen in 20 jaar Bouwen van de portefeuille Bouwstenen: Aandelen, Alternatives,

Nadere informatie

Tarieven Beleggen bij de Rabobank

Tarieven Beleggen bij de Rabobank Tarieven Beleggen bij de Rabobank In dit overzicht vindt u de tarieven voor de beleggings dienstverlening van de Rabobank. Laten beleggen Rabo BeheerdBeleggen fondsen Rabo RendeMix Basis dienst verlening

Nadere informatie

Laat uw geld zijn vruchten afwerpen. db Renteportefeuille. n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten

Laat uw geld zijn vruchten afwerpen. db Renteportefeuille. n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten db Renteportefeuille Laat uw geld zijn vruchten afwerpen n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten n Dankzij een veilige, transparante en flexibele oplossing n Kwalitatief voor u beheerd door onze specialisten

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer Uitkomen voor de beste resultaten DB Star Performer Gestimuleerd rendement Voordelen Hoe het werkt Simulatie aan de hand van historische gegevens geeft consistente resultaten op lange termijn Voordelen

Nadere informatie

Welkom. Finance Day 1 juni 2013. Christophe REGOUT

Welkom. Finance Day 1 juni 2013. Christophe REGOUT Welkom Finance Day 1 juni 2013 Christophe REGOUT Wegens de dalende rentes, bestaat er nog een belegging die uw spaargeld in alle veiligheid laat opgroeien? AFER Europe AFER Europe Bestaat sinds 37 jaar

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) :

Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) : Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) : Naam persoon 1 :.Voornaam :.. Naam persoon 2 :.Voornaam :.. Adres :. Heeft u een partner? : ja / neen Aantal kinderen ten laste + hun leeftijd :. Voor

Nadere informatie

ING Inflatie Protectie Note

ING Inflatie Protectie Note Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Call en put opties 3 2. Koper en schrijver 4 3. Standaardisatie 5 Onderliggende

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010 Banken en ondernemingen Op zoek naar een nieuwe relatie Herman Daems Deze presentatie is onvolledig zonder de mondelinge toelichting van de auteur. Gelieve dit document

Nadere informatie

Lock fondsen. Voor wie tactisch wil beleggen

Lock fondsen. Voor wie tactisch wil beleggen Lock fondsen Voor wie tactisch wil beleggen Lock fondsen Wilt u graag beleggen in de aandelen- of obligatiemarkten en tegelijk eventuele verliezen trachten te beperken? Belegt u liefst in open fondsen,

Nadere informatie

HEFBOOMPRODUCTEN (FACTOR CERTIFICATEN) NYSE Euronext in samenwerking met Commerzbank. NYSE Euronext. All Rights Reserved.

HEFBOOMPRODUCTEN (FACTOR CERTIFICATEN) NYSE Euronext in samenwerking met Commerzbank. NYSE Euronext. All Rights Reserved. HEFBOOMPRODUCTEN (FACTOR CERTIFICATEN) NYSE Euronext in samenwerking met Commerzbank NYSE Euronext. All Rights Reserved. Gestructureerde producten markt van NYSE Euronext NYSE Euronext Brussel NYSE Euronext

Nadere informatie

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN beleggen Autocall Belgacom-ING-Total PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN n Een coupon van 11% bruto bij een stijging of een daling tot -50% van Belgacom-ING-Total n Looptijd van 1 tot 4 jaar De voordelen

Nadere informatie

De geld- en kapitaalmarkt

De geld- en kapitaalmarkt De geld- en kapitaalmarkt Omschrijf het begrip kapitaal. - geldkapitaal: - goederenkapitaal: De financiële markt - 1 op 6 DE FINANCIËLE MARKT Situeer de financiële markt in de economische kringloop. Bedrijven

Nadere informatie

Deutsche Bank. De obligaties stap voor stap

Deutsche Bank. De obligaties stap voor stap Deutsche Bank De obligaties stap voor stap De obligaties stap voor stap Definitie P. 3 Belangrijkste kenmerken P. 3-4 Waarom beleggen in obligaties? P. 4-5 De verhouding tussen risico en rendement P. 5

Nadere informatie

VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN

VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN OPLOSSINGEN OP MAAT VAN UW VERWACHTINGEN 30.30.023/10 10/13 VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN Oplossingen op maat van uw verwachtingen U wilt uw geld

Nadere informatie

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Beleggen is keuzes maken. Hoe weet u als belegger welk type belegging voor u het meest geschikt is? Hoe vindt u het juiste evenwicht tussen rendement

Nadere informatie

OPTIES IN VOGELVLUCHT

OPTIES IN VOGELVLUCHT OPTIES IN VOGELVLUCHT Inleiding Deze brochure biedt een snelle, beknopte inleiding in de beginselen van opties. U leert wat een optie is, wat de kenmerken zijn van een optie en wat een belegger kan doen

Nadere informatie

MeDirect. Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen. Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen?

MeDirect. Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen. Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen? MeDirect Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen? Goeiedag Bij MeDirect zijn wij ervan overtuigd dat iedereen

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Gestructureerde ProductenWijzer

Gestructureerde ProductenWijzer Gestructureerde ProductenWijzer Producten met gehele of gedeeltelijke hoofdsombescherming U bent mogelijk geïnteresseerd in beleggen in gestructureerde producten. Maar wat zijn gestructureerde producten?

Nadere informatie

ORDERUITVOERINGSBELEID VOOR DE VERRICHTINGEN OP FINANCIELE INSTRUMENTEN

ORDERUITVOERINGSBELEID VOOR DE VERRICHTINGEN OP FINANCIELE INSTRUMENTEN ORDERUITVOERINGSBELEID VOOR DE VERRICHTINGEN OP FINANCIELE INSTRUMENTEN 1. Inwerkingtreding Dit orderuitvoeringsbeleid voor de verrichtingen op financiële instrumenten werd bijgewerkt op 31/12/2009. Het

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

Realiseer betere valutakoersen bij uw eigen bank!

Realiseer betere valutakoersen bij uw eigen bank! Strategic Finance Solutions Interest Rate Risk Management Currency Risk Management Februari 2014 ICC White Paper Bedrijven die valutatransacties doen in de contante ( spot ) markt krijgen op het moment

Nadere informatie

Vaak is de eenvoudigste oplossing ook de beste!

Vaak is de eenvoudigste oplossing ook de beste! Vaak is de eenvoudigste oplossing ook de beste! 12 december 2014 Martijn Rozemuller Thinketfs.nl Wat is indexbeleggen? Indexbeleggen is passief beleggen Ac8ef beleggend fonds Er wordt geprobeerd een hoger

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Wat zijn de voordelen van een beleggingsfonds? 4 3. Hoe uw rendement

Nadere informatie

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt.

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt. Vaststellen beleggersprofiel Met de volgende vragen probeert Stichting Obligatiebeheer Noordenwind inzicht te krijgen in uw financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid ten

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever.

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. Reverse Exchangeable Notes Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. 02 Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Profiteer van een vaste

Nadere informatie

De grootste financiële beslissing in een mensenleven

De grootste financiële beslissing in een mensenleven De grootste financiële beslissing in een mensenleven 1 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens Bron: NMa 2 170.000,- De gemiddelde grootte van een hypotheek in Nederland

Nadere informatie

Finance Avenue 20 Oktober 2012. Christophe REGOUT

Finance Avenue 20 Oktober 2012. Christophe REGOUT Welkom Finance Avenue 20 Oktober 2012 Christophe REGOUT Wegens de dalende rentes, bestaat er nog een belegging g die uw spaargeld in alle veiligheid laat opgroeien? AFER Europe AFER Europe Bestaat sinds

Nadere informatie

Beursupdate september 2015 Is het weer net zo erg als in 2008?

Beursupdate september 2015 Is het weer net zo erg als in 2008? Beursupdate september 2015 Is het weer net zo erg als in 2008? Karel Mercx Sinds september weer terug bij Beleggers Belangen Beleggingsspecialist RTL Z Beursspel (2015) Beurstwitteraar van het jaar (2014)

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Indexmatig beheer indexmatig beheer.

Indexmatig beheer indexmatig beheer. Indexmatig beheer Naast actief beheer van beleggingen, wint een andere aanpak veld: die van het indexmatig beheer. Bij deze beheersvorm streeft men naar een marktconform rendement tegen een zo laag mogelijke

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20 Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015 Trigger Notes 2 De voorwaarden van de VL Dutch Trigger Note 15-20 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final

Nadere informatie

l Discipline in aandelen l

l Discipline in aandelen l AandelensERVICE l l Waarom in aandelen beleggen? Aandelen leveren op langere termijn een hoger rendement op dan obligaties. Op één voorwaarde: dat u niet alle eieren in één mand legt. Op langere termijn

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

SAMENVATTING. Credit Suisse International

SAMENVATTING. Credit Suisse International SAMENVATTING Credit Suisse International Tot EUR 30.000.000 Automatisch Terugbetaalbare Indexgerelateerde Notes (Auto-Callable Index-linked Notes) met vervaldatum in 2013, Serie NCSI 2007-1634 (de Effecten

Nadere informatie

Bereid u voor op méér. NIEUW! CombiPlan. Combineer naar méér op úw manier. Voor hetzelfde geld een hoger rendement

Bereid u voor op méér. NIEUW! CombiPlan. Combineer naar méér op úw manier. Voor hetzelfde geld een hoger rendement Bereid u voor op méér. NIEUW! CombiPlan Combineer naar méér op úw manier. Voor hetzelfde geld een hoger rendement Stop met dromen begin met plannen maken. Iedereen heeft zo zijn dromen. Wilde dromen, zoals

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Deel A: Beleggingsdoelstelling, risicohouding en financiële situatie

Deel A: Beleggingsdoelstelling, risicohouding en financiële situatie Vragenlijst risicoprofiel Vermogensopbouw Hypotheek Cliëntgegevens Naam Adres Postcode Woonplaats Hypotheek, leningnummer Beleggingsrekening, nummer Bij deze vragenlijst is een toelichting opgesteld. Deze

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Elke belegger staat voor de moeilijke keuze om zijn portefeuille samen te stellen uit de diverse mogelijke beleggingsvormen (beleggingsfondsen, aandelen,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 3 DEEL 1. Hoofdstuk 1 Vermogensvorming 17. Hoofdstuk 2 De beurs 45

Inhoudsopgave. Voorwoord 3 DEEL 1. Hoofdstuk 1 Vermogensvorming 17. Hoofdstuk 2 De beurs 45 Inhoudsopgave Voorwoord 3 DEEL 1 Beleggen 15 Hoofdstuk 1 Vermogensvorming 17 1.1 Sparen en beleggen 17 1.2 Beoordelingscriteria van beleggingsvormen 18 1.2.1 Veiligheid 18 1.2.1.1 Soorten risico s 19 1.2.1.2

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie