Vorming Wat doet de bank met mijn geld? Ontwikkeld door Netwerk Vlaanderen. Aanbod KWB, werkjaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vorming Wat doet de bank met mijn geld? Ontwikkeld door Netwerk Vlaanderen. Aanbod KWB, werkjaar 2010-2011"

Transcriptie

1 Vorming Wat doet de bank met mijn geld? Ontwikkeld door Netwerk Vlaanderen Aanbod KWB, werkjaar Inhoud 1. DOEL pag OPBOUW pag METHODIEK EN TIMING pag. 4 A. Voorbereiding pag. 4 B. Kennismaking pag. 4 C. Uitsmijter: de Kredietcrisis pag. 4 D. Bankgeheimen pag Introductie 2. Concrete voorbeelden 3. Wat kan de bank doen? 4. Nabespreking en ruimte voor reacties E. Alternatieven pag Direct investeren 2. Indirect investeren 3. Een duurzame spaarrekening 4. Duurzaam beleggen F. Afsluiting pag ACHTERGRONDINFORMATIE pag. 22 1

2 1. DOEL Welke kennis/houding willen we met deze vorming aan de deelnemers meegeven? Minimaal Kennis: - Banken investeren ons spaar- en beleggingsgeld in concrete bedrijven en projecten. - Deze investeringen zijn van cruciaal belang voor deze bedrijven. - Sommige van deze bedrijven tonen geen respect voor milieu of mensenrechten. - De investeringen door banken in deze bedrijven, betekenen een steun voor deze wanpraktijken. - De bank en een spaarder-belegger (wij) kunnen hierin ook andere keuzes maken. - Er is een campagne van Netwerk Vlaanderen voor duurzame investeringen, die mensen hiertoe wil aanzetten. - Je kan meer informatie hierover vinden op en - Basisbegrip van de financiële, economische en landencrisis Optimaal Kennis: - Er zijn verschillende soorten van investeringen en de verschillende niveaus van engagement van banken in controversiële bedrijven: verschil tussen aandelen, obligaties, spaargeld en wat banken met dit geld doen. - Er zijn verschillende vormen en niveaus van duurzaam sparen en beleggen + niet ieder product dat er duurzaam uit ziet, is dat ook. - Er zijn een aantal concrete aandachtspunten bij het kiezen van een alternatief product. - Er zijn actiemiddelen om druk uit te oefenen op banken om tot een duurzamer algemeen investeringsbeleid te komen. Bereidheid: - Zelf op zoek gaan naar duurzame spaar- of beleggingsvormen - Hierbij kritisch zijn (aandachtspunten meenemen) - Banken oproepen tot een algemeen duurzaam beleid, door één van de actiemiddelen van Netwerk Vlaanderen te gebruiken 2

3 2. OPBOUW Hieronder een beknopt overzicht van de opbouw van de vorming. A. Kennismaking B. Uitsmijter: de kredietcrisis De kredietcrisis begon in 2007 maar laat tot op vandaag de gevolgen voelen. We beginnen dus met een uitsmijter. We vragen niet 'wat doet de bank met uw geld', maar op welke manier is een financiële crisis kunnen ontstaan? Het concrete verhaal achter de kredietcrisis biedt enig inzicht in een vorm van schadelijke investeringen die potentieel ontwrichtend is voor het systeem. C. Bankgeheimen Het publiek krijgt aan de hand van de video 'ACE Bank' een inleiding in Netwerk Vlaanderens campagnewerking rond onethische investeringen. We zoomen in op een aantal concrete investeringen die controversieel is. Per investering laten we middels een voorbeeld zien hoe ons spaar- en beleggingsgeld hieraan is gekoppeld. Dit via een geleid bezoek aan Geef kort mee dat Netwerk Vlaanderen hieraan iets wil doen, onder meer door mensen te informeren en actiemiddelen aan te reiken. Uitleg: deze schadelijke investeringen zijn symptomatisch voor ons financieel systeem, dat gekenmerkt wordt door: - Gebrek aan transparantie: we weten niet wat er met ons geld gebeurt; - Gebrek aan langetermijndenken: banken genereren en multipliceren geld met allerhande financiële constructies, zonder criteria over de duurzaamheid van deze activiteiten. Dat ons financieel systeem niet duurzaam is, in de brede zin van het woord, voelden we allemaal heel goed met de financiële crisis, die een economische crisis en zelfs een landencrisis tot gevolg had. D. Info over alternatieven Wie als particulier wat geld aan de kant wil zetten, weet misschien niet meer waar hij/zij terecht kan. Dit laatste deel geeft een aantal alternatieven. Het geeft ook wat aandachtspunten waarmee men rekening moet houden bij de keuze van een product. Noot: De totale voorziene duur van de vorming = 120 min. Het is krap getimed. Indien blijkt dat de groep meer tijd nodig heeft, kan er geschrapt worden door in deel B voorbeelden weg te laten of de duur van deel D te beperken. 3

4 3. METHODIEK EN TIMING Hieronder nemen we de vorming stap voor stap uitgebreid door. Tekst waarop je je uitleg kunt baseren, staat steeds in een cursief lettertype. A. Voorbereiding Zorg ervoor dat de computer aanstaat en dat volgende schermen geopend zijn: (het filmpje van de ACE Bank op voorhand laten inladen) option=com_content&task=blogcategory&id=34&itemid=321 - Powerpoint presentatie: Wat doet de bank met mijn geld? Zorg ervoor dat je de volgende documenten klaar hebt liggen: prints van de petitie tegen klimaatschadelijke investeringen de folder over het BNP Paribas fonds de folder over het Triodos fonds het magazine RAAK (sept '10) het magazine Anders Omgaan met Geld (maart-mei '09) Zorg ervoor dat de powerpointpresentatie klaar staat. B. Kennismaking 5 min Deelnemers verwelkomen, namenrondje, evt polsen naar verwachtingen over de vorming. Grote lijnen van opzet vorming uitleggen (zie 1/Doel) C. Uitsmijter: de Kredietcrisis 25 min De kredietcrisis toont tot op vandaag zijn gevolgen. We willen dan ook graag wat uitleg geven bij het ontstaan van die crisis, en hoe die gevolgen kreeg voor de hele financiële markt. Om dit uitleg te geven bestaat een heel goed filmpje op internet (www.crisisofcredit.com), alleen is dit enkel in het Engels te bekijken. Daarom geven we hier bijkomend een uitleg in verschillende stappen. 1. De kredietcrisis Het verhaal achter de kredietcrisis uitgelegd in 5 stappen: 1. Lage rente zorgt voor goedkoop krediet Banken konden in de V.S. reeds jaren zeer goedkoop aan krediet geraken. De rente van de Amerikaanse centrale bank, de Federal 4

5 Reserve Bank, bedroeg slechts één procent. Na 11 september en de dot com crisis werd gevreesd voor recessie. Om de economie sterk te houden werd de rente laag gehouden. Dit maakt kredietverlenening aantrekkelijk. 2. Kuddegedrag op de woonmarkt Vastgoed blijkt een betere investeringsopportuniteit. Steeds meer mensen kochten een huis of speculeerden op een waardestijging in de huizenmarkt. Banken en kredietmakelaars verdienden goed. Politici waren blij dat veel kiezers zich rijk waanden. 3. Kredieten worden gegeven zonder na te gaan of mensen nog kredietwaardig zijn Het probleem ligt niet in het geven van hypotheken aan kredietwaardige huisgezinnen. Het probleem was echter dat het risico dat mensen hun hypotheek niet konden terugbetalen, ontkoppeld werd van de eigen resultaten van de bank. Hypotheken werden samengenomen en gebundeld in zogenaamde CDO's (collateralised debt obligations), en die gebundelde hypotheken werden opnieuw doorverkocht. Banken en andere investeerders zagen een goudmijn in de stijgende prijzen op de huizenmarkt. Ze belegden massaal geld en investeerden het in de herverpakte hypotheekleningen. Ze kochten deze leningen over van hypotheekverleners, die hypotheekleningen verstrekken aan mensen die een huis willen kopen. Hypotheekobligaties waren zogezegd even veilig als staatsobligaties maar gaven een tijdlang een hoger rendement. Op die manier ontstond een situatie die economisch interessant was, omdat het risico op wanbetaling werd gespreid, maar een explosieve situatie opleverde omdat het risico op wanbetaling niet langer werd gevoeld. Bovendien trad kuddegedrag op: het investeren in deze producten werd collectief gezien als een goeie investering. De situatie leek dus een win-win situatie voor hypotheekverstrekkers en financiële instellingen... Hypotheekverleners werden door de rest van het financiële systeem onder druk gezet om meer hypotheken te verkopen. Om de vraag naar hypotheken te vergroten, begonnen de hypotheekbanken leningen aan te bieden aan mensen die niet aan de normen voldoen om een hypotheek te krijgen. Mensen die niet genoeg kapitaal hebben. De banken vonden dit geen probleem. Als deze mensen hun huizen niet zouden terugbetalen, kreeg de hypotheekeigenaar het huis in onderpand en konden ze dit huis verkopen. Dit vond men geen probleem, want de prijzen op de huizenmarkt stegen al jaren. [Een luchtbel ontstaat steeds zo: er wordt vastgesteld dat enkelen, wellicht toevallig, veel geld verdienen. Beleggers merken dit, geraken overtuigd dat de hoge opbrengsten zullen aanhouden en hebben er dus alle belang bij vandaag te kopen. Als dit lange tijd aanhoudt, dan wordt het vertrouwen steeds groter. Beleggers laten zich als een kudde leiden en verwaarlozen het risico. Er heerst een sfeer van 'vandaag is het anders'. Bovendien hebben beleggers het gevoel dat ze slimmer zijn dan de anderen en dat ze dus op tijd zullen kunnen verkopen mocht zich een probleem voordoen. Probleem is natuurlijk dat als iedereen tegelijk wilt verkopen, de luchtbel uiteenspat.] Na verloop van tijd waren er veel wanbetalers: veel niet kapitaalkrachtige mensen konden hun hypotheeklening niet afbetalen. Dit zorgde ervoor dat hypotheekeigenaars meer en meer huizen begonnen aan te bieden op de huizenmarkt. Het gevolg hiervan was dat de prijs van de huizenmarkt begon te dalen. Hierdoor begon ook de waarde te dalen van de hypotheken die over heel het financieel systeem verspreid zaten. Hoeveel de waarde van deze hypotheken daalde kon niemand met zekerheid zeggen, want het was onduidelijk hoe groot de risico s waren van de herverpakte hypotheken die als financiële producten verkocht werden. 5

6 [Sommige managers verwijten leners huizen te kopen die ze zich niet kunnen veroorloven. Maar veel van deze leners waren financieel analfabeet en begrepen niet waaraan ze begonnen. Bovendien werden mensen gewoon opgebeld met de vraag of ze wat geld nodig hadden en werd hen daarna een soort van hypotheek aan de man gebracht. De uitkomst van de kredietcrisis is dat mensen uit hun huis werden gezet, wat tot sociale drama's heeft geleid.] 4. Kredietbeoordelaars hebben niet opgetreden (systemisch risico) Kredietbeoordelaars beoordelen het kredietrisico van een bepaalde belegging en geven ratings aan beleggingen of bedrijven. Ze worden blindelings vertrouwd door beleggers en financiële instellingen: hun beoordeling geeft een duidelijke indicatie van het risico dat gelopen wordt. De beoordelaars hebben dit risico onvoldoende ingeschat. Pas na het uitbreken van de kredietcrisis werden de ratings van de gestructureerde producten herhaaldelijk verlaagd. Dit heeft tot een domino-effect geleid: prijsdalingen van gestructureerde obligaties resulteerden in verliezen voor financiële instellingen. 5. Wantrouwen tussen banken, liquiditeitsproblemen,.. De luchtbel op de vastgoedmarkt had grote internationale gevolgen, omdat de wereldwijde financiële sector erbij betrokken was. Banken lenen veel aan elkaar en zijn dus onderling afhankelijk; banken financieren zich meer met geld van elkaar dan van klanten. Toen bepaalde banken met betalingsproblemen kampten, kwamen ook andere banken in de problemen. De overheid voelde zich dus genoodzaakt tussen te komen. 2. Vragen en antwoorden Zie bijlage Zie tekst RAAK Zie achtergrondartikels online Zie volgende documenten: filmpje Jonathan Jarvis: Jef Vluchelen - De essentie: de kredietcrisis De Swert Gilbert - Crisismoordenboek Joseph Stiglitz - Vrije Val 3. Conclusie De kredietcrisis toont dat risico's soms worden doorgeschoven, waardoor risico en rendement niet langer in verbinding staan. Het ging om risicovolle en schadelijke investeringen, met enorme gevolgen. Eén van de achterliggende oorzaken is een zoektocht naar een zo groot mogelijke winst. Dit gedrag werd in berichtgeving vaak bestempeld als de hebzucht van de bankiers. Er wordt echter vergeten dat de zoektocht naar zoveel mogelijk winst een basiskenmerk is van de vrije markt economie. Een ander symptoom van het huidige financieel systeem kan in een andere vorm van schadelijke investeringen gevonden worden: doordat de banken veelal internationaal functioneren, komt ons spaargeld soms terecht in bedrijven die een loopje nement met internationale normen. Daarom startte Netwerk Vlaanderen in 2001 de campagne Mijn Geld Goed Geweten rond schadelijke investeringen. 6

7 D. Bankgeheimen 50 min 1. ACE bank video 15 min Toon de ACE bank video. Op deze manier wordt het publiek ingeleid in de campagnewerking rond onethische investeringen. ; min 1-12 Achtergrond Brussel, oktober Een mysterieuze bank probeert de Belgische markt te veroveren. De bank pakt trots uit met haar investeringen in de wapenindustrie, olie en gas en bedrijven die mensenrechten schenden. ACE-bank staat voor totale transparantie: wij kiezen enkel voor rendement, zonder compromissen. ACE bank roept onmiddellijk reacties op. Na weken van ongeloof, enthousiasme, verontwaardiging en speculaties bij pers en publiek, onthult Netwerk Vlaanderen achter deze fictieve bank te zitten. De actie blijkt een opgezet spel te zijn (een hoax ) en deel uit te maken van de campagne 'Mijn geld: Goed geweten?' waarmee de organisatie opkomt tegen schadelijke investeringen. Meer informatie over de Ace-bank campagne en de artikels die toen in de Belgische pers verschenen vind je via 2. Nabespreking 5 min Vraag het publiek wat ze denken dat de opzet van deze video is. Vraag mensen naar hun mening over wat ze in de video te zien kregen. Ideaal gezien heeft het publiek nu een duidelijk beeld van de centrale problematiek van banken en hun onethische investeringen: grootbanken investeren het spaargeld van hun klanten in onethische producten, maar zijn niet transparant. Ze communiceren hier zo min mogelijk over. Hoe functioneert een bank? De basisfunctie van een bank bestaat eruit dat ze het geld verzamelt dat mensen niet direct nodig hebben. Ze financiert daarmee bedrijven, overheden, particulieren die in geldnood zitten. Banken investeren meer geld dan ze in kas hebben om er rendement voor zichzelf uit te halen. Banken hebben verschillende manieren waarop ze geld voorzien voor bedrijven (straks wordt uitgelegd wat vermogensbeheer, kredietverlening en investeringsbankieren juist inhoudt). In een situatie waarin banken vooral op nationaal niveau aan financiële dienstverlening doen, worden de grenzen bepaald door wat toegelaten is binnen een bepaald land. België bepaalt bijv. dat ze geen kinderarbeid toelaat, een bank die nationaal opereert kan daarin dus ook niet investeren. Aangezien het bankenlandschap vandaag vooral internationaal georiënteerd is, worden geen ethische grenzen bepaald door de politiek. De campagne Bankgeheimen van Netwerk Vlaanderen wil mensen informeren over wat er fout loopt, en hoe de bankwereld kan veranderen. De banken worden opgeroepen om hun algemeen investeringsbeleid duurzamer te maken, maar ook de klanten krijgen informatie over hoe ze zelf anders kunnen omgaan met hun geld. Verder in deze vorming gaan we het hebben over alternatieve spaar- en beleggingsproducten 3. Bankgeheimen 30 min 7

8 Open de website Kies voor Nederlands (een animatie wordt vertoond terwijl de website wordt opgeladen). Ondertussen vertel je wat op deze website te zien zal zijn: een aantal grote Europese banken en hun investeringen wereldwijd. Klik na de animatie op banken Hieronder staan 4 uitgewerkte voorbeelden van verschillende investeringsproducten die banken hebben. Om deze voorbeelden te laten leven, is het goed om de groep te vragen bij welke van de banken op de site (KBC, Dexia, BNP..?) ze klant zijn. Zo wordt direct duidelijk waarvoor 'ons' geld wordt gebruikt. Twee mogelijke methodes: Je vertrekt van de opgelijste voorbeelden en vraagt aan de mensen wie klant is bij de besproken bank. OF Je vraagt een willekeurig iemand bij welke bank hij/zij zit om vervolgens een voorbeeld te geven van een controversiële investering deze bank maakt. Deze optie vergt wel iets meer kennis over de verschillende controversiële investeringen. Per voorbeeld beantwoord je volgende vragen: - Waarom is dit bedrijf controversieel? - Welke vorm van financiering heeft de bank hierin lopen? (leningen, eigen aandelen en obligaties, marktlancering aandelen of obligaties, projectfinanciering) - Hoe relevant is deze financiering voor dit bedrijf? Welk engagement neemt de bank hiermee in dit bedrijf/project? - Welke link bestaat er tussen dit soort financiering en ons spaar- of beleggingsgeld (spaargeld, aandelenportefeuilles, verzekeringen en pensioenfondsen)? Voorbeeld 1 5 min Wie? Deutsche Bank Wat? Steenkoolcentrale Hoe? Projectfinanciering Wie en wat: gebruik de site Klik op Deutsche Bank - een aantal kruisjes verschijnt Op de wereldkaart zie je verschillende voorbeelden van schadelijke investeringen waar Deutsche Bank bij betrokken is. Klik op icoon in Duitsland met thermometer. Leg uit wat het project inhoudt, waarom het controversieel is en hoeveel Deutsche Bank hierin investeert. Dit is een voorbeeld van een project dat ernstige en onomkeerbare milieuschade veroorzaakt, nl. een steenkoolcentrale. In mei 2009 kondigde het Duitse bedrijf Grosskraftwerk Mannheim (GKM) aan dat het projectfinanciering zocht voor de ontwikkeling van een 911 MW kolencentrale voor zijn Mannheim site. De centrale zou operationeel worden in 2013, en zal twee bestaande blokken met een gecombineerde output van 440 MW vervangen. Energieopwekking uit steenkool is dubbel zo vervuilend als die uit aardgas. Het staat in voor 25% van de totale opgewekte energie in de wereld, maar veroorzaakt 42% van de mondiale CO2-uitstoot bij energieopwekking. Maar steenkool is goedkoop en er zijn enorme reserves van. De elektriciteitsproductie 8

9 uit steenkool stijgt spectaculair met 5-10% per jaar. Die evolutie bedreigt de cruciale inspanningen om zo ver mogelijk uit de buurt van de 2 C opwarming te blijven. De klimaatwinst die we boeken door windmolens en zonnepanelen wordt zelfs in de meest optimistische scenario's volledig uitgewist door extra steenkoolproductie. Deutsche Bank nam deel aan een projectfinanciering voor deze steenkoolcentrale ter waarde van 800 miljoen. Hoe: leg uit wat een projectfinanciering is. Een projectfinanciering is een vorm van lening waarbij de terugbetaling voortkomt uit de opbrengsten van een specifiek project, bijvoorbeeld een grote oliepijplijn of een stuwdam voor elektriciteit. Verschillende banken verenigen zich hiervoor in een bankensyndicaat, onder leiding van 1 bank. Ze lenen elk een bedrag om het project te kunnen opstarten en krijgen later, als het project goed loopt, het geleende geld en de interesten terug. Als het project niet goed loopt, mogen de banken geen beroep doen op de middelen van het bedrijf dat het project runt, dus alles staat of valt met het slagen van het project. Deze methode van financiering wordt meestal gebruikt voor grootschalige constructieprojecten die veel kapitaal vergen, zoals dammen, olie- en gasleidingen, en telecommunicatie infrastructuur, petrochemische bedrijven, elektriciteitsbedrijven enz. Leg uit dat dit gebeurt met middelen van de bank, dus ook met ons spaargeld. Het geld dat wij evt op een spaarboekje hebben staan, kan de bank gebruiken voor dit soort leningen. Leg uit dat dit een directe steun is van een bepaalde praktijk. Het hele proces om tot een projectfinanciering te komen is langdurig en omslachtig. Eerst moet het project goedgekeurd worden door de overheid, daarna gaat het bedrijf op zoek naar financiers, nl. een leidende bank en de anderen leden voor het bankensyndicaat. Deze leggen de voorwaarden voor de financiering vast en maken onderlinge afspraken. Iedere bank die in projectfinanciering stapt, heeft dus alle tijd om alle mogelijke problemen met het project te leren kennen. De bank maakt een bewuste keuze om een project al dan niet te steunen. Projectfinanciering is een directe manier om een bepaald project te steunen, in dit geval dus een controversieel olieproject met ernstige gevolgen voor het milieu. Maar er zijn ook investeringen die meer het algemene beleid van een bedrijf ondersteunen: Voorbeeld 2 5 min Wie? Dexia en KBC Wat? Steunen van dictatoriale regimes Hoe? Vermogensbeheer Wie en wat: gebruik de site Klik op banken om terug de lijst van banken te zien, klik daarna op Dexia Klik op icoon ter hoogte van Birma (met vliegtuigje) Leg uit waarom Dong Feng controversieel is + voor hoeveel geld Dexia aandelen van Dongfeng in bezit of beheer heeft. Dit is een voorbeeld van een investering in een bedrijf dat samenwerkt met repressieve regimes, zoals de militaire dictatuur in Birma. Dongfeng levert militaire trucks aan Birma. Het brutale militaire regime in Birma toonde al meermaals haar ware gelaat in de afgelopen jaren. De protesten voor democratie van monniken werden bloedig onderdrukt. Toen een natuurramp het land 9

10 teisterde werd de verpauperde bevolking aan haar lot overgelaten. De Nobelprijs winnares San Suu Kyi wordt al voor meer dan 14 jaar onder huisarrest gehouden, zonder eerlijk proces. Een dochteronderneming van Dongfeng, DFL, leverde 900 militaire trucks aan Birma in Het ethisch comité van het Noors Pensioenfonds kwam tot de conclusie dat zulke leveringen nog voort gaan en dat er ook nog reserve onderdelen worden nagestuurd. Zowel de EU als de VS hebben een embargo op wapenuitvoer naar Birma. Militaire trucks vallen onder dat embargo. Door militaire trucks te exporteren naar Birma, ondersteunt het Chinese bedrijf Dongfeng een regime dat 3000 slaven inzet, meer dan politieke gevangenen achter de tralies houdt en dat regelmatig de ergste inbreuken op de mensenrechten begaat zoals willekeurige executie, foltering en verkrachting van burgers. Dexia heeft aandelen in bezit of beheer van Dongfeng, ter waarde van 1,47 miljoen US$. Hoe: leg uit wat de relevantie is van deze vorm van financiële steun. Waarom zijn onze aandelen cruciaal voor het bedrijf? Een beursgenoteerd bedrijf haalt middelen binnen via de verkoop van aandelen op de markt. Een aandeel is een waardepapier dat een aantal rechten met betrekking tot een vennootschap geeft. Alle aandeelhouders samen kunnen economisch gezien als eigenaren van de vennootschap worden beschouwd. (Dus verklaart men zich ook principieel akkoord met het beleid van dit bedrijf.) Een aandeel geeft zeggenschap in de onderneming en men kan winstuitkeringen in de vorm van dividend ontvangen. Maar een aandeelhouder neemt ook mee de bedrijfsrisico s. Als een bedrijf veel verlies maakt, is het geld dat in een aandeel zit ook in gevaar. De risico s die een bedrijf neemt, door bijvoorbeeld mensenrechten te schenden, kunnen dus ook een weerslag hebben op de inkomsten of het verlies bij dit soort aandelen. Wat is de link met ons geld? Leg twee soorten aandelen bezit uit: aandelen voor eigen rekening van de financiële instelling, en aandelen in handen van de klanten. Aandelen voor eigen rekening van de bank betekent dat de bank zelf beslist aandelen te nemen in het bedrijf. Aandelen voor derden betekent dat de bank aandelen koopt omdat de klant haar hiertoe de opdracht geeft. Bepaalde klanten kiezen hierin zelf, maar de doorsnee klant maakt hier geen bewuste keuze voor. Veel investeringen gebeuren immers via beleggingsfondsen, korven waarin aandelen zitten van een hele lijst bedrijven. Een beleggingsfonds is in feite een verzamelpunt voor beleggers. Op dat punt komt het geld van alle in het betreffende fonds investerende beleggers samen. Het totaalbedrag wordt het fondsvermogen genoemd. Een beleggingsfonds is vaak een naamloze vennootschap. Beleggers kopen aandelen in deze vennootschap en kopen daarmee indirect aandelen, obligaties, onroerend goed, enz. Het beleggingsfonds ontvangt inkomsten zoals dividend, rente en/of huur, enz. en er zijn waardeschommelingen in de bezittingen van het fonds. Na aftrek van kosten worden de positieve en negatieve resultaten doorgegeven aan de aandeelhouders van het fonds in de vorm van koersschommelingen in het fonds en meestal ook dividend. Via pensioensparen, verzekeringsproducten, indexfondsen etc. komt ons geld in dergelijke fondsen terecht. Een fondsbeheerder van, bijvoorbeeld, Dexia beheert deze fondsen en beslist in welke bedrijven je gaat beleggen. Hij/zij volgt hierin dikwijls bepaalde indexen, of lijsten van bedrijven waarin mag worden belegd voor een specifiek fonds. Deze min of meer vaste lijsten vormen bij de banken een argument om hun investeringsbeleid niet te moeten aanpassen. Ze kunnen er immers niets aan doen. Nochtans heeft een fondsbeheerder altijd de keuze om al dan niet in bepaalde bedrijven (of indexen) te stappen. Dexia maakt het mogelijk dat jouw geld geïnvesteerd wordt in bedrijven die de militaire dictatuur in Birma steunen. Voorbeeld 3 5 min Wie? ING Wat? Schenden van arbeidsrechten 10

11 Hoe? Uitgifte van obligaties Wie en wat: gebruik de site Klik op banken om de lijst van banken weer te zien, klik daarna op ING Klik op icoontje in USA Leg uit wat de kritiek op Wal-Mart is en dat ING hier uitgifte van obligaties voor organiseert. Walmart is een Amerikaans bedrijf dat systematisch de rechten van werknemers schendt. De grootste distributieketen ter wereld is befaamd. Niet enkel om haar lage prijzen, maar ook omwille van haar inbreuken op de arbeidsrechten. Wal-Mart censureert vakbondsinformatie, ontslaat vakbondsleden en sluit zelfs hele vestingen als dat de syndicalisering kan dwarsbomen. De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch besluit: Het effect van Wal-Marts tactieken is dat de werknemers hun internationaal erkend recht om zich te organiseren, ontnomen wordt. Het Noors pensioenfonds wees eerder al op de houding van de Amerikaanse onderneming: Het is uitgebreid gedocumenteerd dat Wal- Mart regelmatig minderjarigen tewerkstelt in overtreding met internationale regels, dat de werkomstandigheden bij veel toeleveranciers gevaarlijk en ongezond zijn, dat werknemers gedwongen worden tot overwerk zonder vergoeding, dat er loondiscriminatie is tegen vrouwen en dat werknemers tenslotte in sommige gevallen onredelijk worden gestraft en in de bedrijfsgebouwen worden opgesloten. Hoe: leg uit wat een obligatie-uitgifte van een bedrijf inhoudt. Een bedrijf heeft naast eigen kapitaal (onder meer in de vorm van aandelen) ook nood aan financiering door middel van leningen. Bijvoorbeeld om een nieuwe fabriek te bouwen. Hiervoor kan het bij een bank een groot bedrag lenen, of het kan obligaties uitbrengen. Een obligatie is een verhandelbaar bewijs voor een lening die door een overheid, een onderneming of een instelling is aangegaan. Als een bedrijf geld nodig heeft, kan het door het uitgeven van een obligatielening aan financiering komen. De koper van de obligatie ontvangt van de uitgever rentevergoeding. Het is eigenlijk een lening die in allemaal kleine stukken wordt verdeeld, om ze vervolgens te koop aan te bieden op de markt. Hiervoor doet het bedrijf beroep op een bank, die de obligaties op deze markt lanceert. De bank die obligaties lanceert, zorgt er zo voor dat dit bedrijf aan het nodige kapitaal geraakt bij de beleggers. Leg uit dat aandelenpakketten ook obligaties kunnen bevatten. Een beleggingsfonds kan bestaan uit enkel aandelen en/of obligaties. De meeste obligaties zijn die bij de overheid, maar ook bedrijven schrijven obligaties uit. Het kan dus zijn dat je via je brandverzekering of je pensioensparen aandelen hebt in een bedrijf als Wal-Mart. Voorbeeld 4 5 min Wie? BNP Paribas Wat? Controversiële wapens Hoe? Lening Wie en wat: gebruik de site Klik op banken om de lijst van banken te zien, klik daarna op BNP Paribas Klik op icoontje in de USA Leg uit wat verkeerd loopt bij Textron. Leg uit dat BNP Paribas aan dit bedrijf een lening heeft lopen. Dit voorbeeld toont dat bedrijven die controversiële wapens produceren die het internationaal recht schenden, gefinancierd worden door banken actief in België. 11

12 Textron, een Amerikaans bedrijf, produceert clustermunitie. Clustermunitie verspreidt tientallen kleine bommetjes over een immens gebied. Veel van die bommen exploderen niet direct en blijven zo gevaarlijk, lang nadat een conflict beëindigd is. 98% Van de slachtoffers van clustermunitie zijn burgers. Het CBU-97 en het CBU-105 Sensor Fused Weapon, geproduceerd door Textron, zijn gebruikt door het leger van de VS tijdens de Iraqi Freedom Operation in BNP Paribas verstrekte in 2007 verschillende leningen aan dit bedrijf, ter waarde van in totaal minstens US$ 200 miljoen. Hoe: leg uit dat banken leningen kunnen geven met een portefeuille die o.m. bestaat uit spaargeld. Banken hebben de beschikking over geld dat door de klanten bij hen in bewaring gegeven is. Die personen willen daar graag rente over ontvangen. De bank kan die rente vergoeden als de bank rendement op het in bewaring gegeven geld kan bereiken. Dit kan de bank doen door het geld te beleggen, of door het uit te lenen. De rente die wij ontvangen op ons spaarboekje, wordt gecreëerd door ons geld opnieuw uit te lenen tegen een hogere rente. Het verschil tussen de twee is de winst voor de bank. (Er bestaan verschillende soorten leningen. Bij een bedrijf kan het gaan om: Een lening met een onderpand, bijvoorbeeld een bedrijfsgebouw of aandelen. Een doorlopend krediet. Hierbij ligt het bedrag niet vast, er wordt naar behoefte geld opgenomen en afgelost. Een achtergestelde lening. Een lening, vooral door bedrijven aangegaan, die slechts terugbetaald zal worden als de andere schuldeisers (inclusief de gewone leningen) eerst uitbetaald zijn. Dit verhoogt het risico en dus is de rente ook hoger. Een overbruggingskrediet. Typisch hierbij is dat het een beperkte periode in de tijd moet overbruggen, bijv. de tijd tussen de aankoop van een nieuw gebouw, dat eerst betaald moet worden en de verkoop van de ander gebouw, waarvan de eigenaar pas later het geld kan krijgen, om het overbruggingskrediet terug te betalen.) De klant heeft bij de meeste banken geen inspraak in de bedrijven waaraan de bank zijn of haar geld investeert. Het is dus best mogelijk dat een klant van KBC ongewild een lening verstrekt aan een controversieel olieproject in Soedan. 3. Mogelijke oplossingen 10 min Een bank heeft met zijn investeringsgedrag een belangrijke hefboom in handen om bepaalde bedrijven te steunen of niet. Een bank kan op verschillende manieren deze keuze maken: Een bank kan onverbeterbaar gedrag afstraffen door te desinvesteren in een bepaald bedrijf. Een bedrijf dat zwaar over de schreef gaat op het vlak van mensenrechten of verboden wapens produceert, krijgt dan geen financiering van deze bank. Een bank kan overtreders van bepaalde normen tot verbetering aanzetten: de bank, die vaak ook aandeelhouders is bij de bedrijven in kwestie, probeert haar invloed dan aan te wenden om het bedrijf van gedrag te doen veranderen. Dit 'engagement', zoals dat heet, kan een belangrijke stap zijn, maar alleen als er tegenover dit engagement een duidelijke tijdslijn en verwachting staat: een stok achter de deur als het ware. Aanmoedigen van de beste in de klas door extra te investeren kan een manier zijn om bepaalde voorlopers, bedrijven die boven de anderen uitsteken, te stimuleren. 12

13 Een bank kan heel duidelijk stellen dat ze een bepaalde praktijk niet wil financieren: door haar beleid te wijzigen kan een bank ervoor zorgen dat bedrijven die bepaalde normen schenden niet voor investering in aanmerking komen. Zo'n uitsluitingsbeleid legt criteria vast; een bedrijf dat aan de criteria voldoet kan niet gefinancierd worden. Belangrijk bij zo'n uitsluitingsbeleid is dat dit geldt voor alle producten van een bank: sommige financiele instellingen sluiten wel bepaalde bedrijven uit, maar doen dit enkel voor vermogensbeheer en niet voor kredietverlening bijvoorbeeld. Op die manier worden die bedrijven nog steeds gefinancierd. Het meeste vooruitgang is vandaag geboekt op het gebied van controversiële wapens, meer specifiek clustermunitie en anti-persoonsmijnen. Maar Netwerk Vlaanderen ijvert voor een uitlsuitingsbeleid op andere domeinen ook. Die domeinen worden bepaald door internationale conventies en regulering die door staten werd overeengekomen. Het gaat meer specifiek over: - bedrijven die ernstige of onomkeerbare milieuschade veroorzaken en bedrijven die de leefomstandigheden van lokale bevolkingsgroepen ernstig schaden (bijv. financieren van steenkoolcentrales) - bedrijven die systematisch de arbeidsrechten schenden: kinderarbeid, dwangarbied, onderdrukking vakbondsvrijheid, etc. (Wal-Mart) - bedrijven die samenwerken met repressieve regimes (bijv. Dongfeng) - bedrijven die controversiële wapens produceren (= wapens die het Internationaal Humanitair Recht schenden), naast clustermunitie en anti-persoonsmijnen gaat het hier over bv. Nucleaire wapens. Of bedrijven die wapens exporteren naar landen die de mensenrechten systematisch schenden. Op basis van deze vier domeinen heeft Netwerk Vlaanderen het beleid van acht grootbanken in België onderzocht om te zien welk risico een spaarder loopt op schadelijk investeren. Het resultaat is een ranking van deze banken; waarbij enkel Triodos een laag risico heeft op schadelijk investeren. De andere banken hebben ofwel geen (voldoende) beleid, ofwel slechts op één van de domeinen (KBC, Dexia en ING). De overheid kan hier ook een rol in spelen: ze kan via regulering vastleggen welke bedrijven wel of niet voor investering in aanmerking komen. Eén van de successen die de voorbije jaren op dit vlak geboekt zijn, is de wetgeving in België: sinds 2007 is in België investeren in producenten van clustermunitie en anti-persoonsmijnen bij wet verboden. Elke bank actief in België moet zich aan deze wet houden. Er zijn weliswaar nog wat problemen bij de controle van de wet, maar hij heeft er al voor gezorgd dat elke bank actief in België 13

14 vandaag producenten van deze wapens uitsluit van hun investeringen. De laatste jaren heeft een aantal andere landen België gevolgd en een verbod geïnstalleerd op investeringen in producenten van clustermunitie. Op die manier worden die bedrijven gedwongen een einde te maken aan hun productielijn. Ook de klant kan zijn keuze duidelijk maken: door te kiezen voor duurzame producten kan de klant ervoor zorgen dat geen geld naar mensenrechtenschenders of overtreders van internationale conventies gaat. Later in deze vorming komen we hierop terug. Netwerk Vlaanderen probeert op deze drie terreinen te werken om tot meer duurzame geldstromen te komen. 4. Nabespreking/ruimte voor reacties 5 min of langer, door een voorbeeld weg te laten Vraag het publiek welke afweging ze maken over het ethische karakter van de investeringen met hun geld. Zijn ze bereid winst te ontvangen uit bovengenoemde activiteiten? Zien ze voor zichzelf een ondergrens? Hoewel een duurzame investering geen lager rendement genereert, kan ook de vraag gesteld worden of je noodzakelijk voor het hoogste financieel rendement gaat, of ook tevreden bent met een lagere return op kapitaal dat zinvol wordt geïnvesteerd. 14

15 E. Alternatieven 20 min Toon de website option=com_content&task=blogcategory&id=34&itemid=321 OF Deel het Netwerk Vlaanderen magazine uit waarin de wegwijzer in het kort beschreven staat (nr. maart-mei 09) In de menubalk bovenaan de site vind je onder 'duurzame wegwijzer' de verschillende mogelijke manieren om anders om te gaan met geld. Je kan dit als leidraad bij je verhaal gebruiken. Als je zeker wilt zijn dat je geld op een positieve manier wordt geïnvesteerd, heb je verschillende mogelijkheden. Dit kan bij een klassieke bank, of bij een bank die zich specialiseert in duurzaam investeren. We overlopen een aantal mogelijkheden en gaan hierbij telkens in op een aantal elementen waar je bij je keuze best rekening mee houdt. 1. Direct investeren Met deze vorm van investeren geef je een lening of teken je in op een aandeel of obligatie van een organisatie of bedrijf uit de duurzame en sociale economie. Deze formule is wat risicovoller dan andere investeringsmogelijkheden. Maar je bouwt wel een directe band op met een initiatief, en je weet dat een goede bestemming van je spaargeld gegarandeerd is. Enkele voorbeelden van direct investeren: Ecopower zet duurzame energieprojecten op. Ze bouwen windturbines, beheren waterkrachtcentrales en leveren groene stroom aan hun coöperanten. Het Hinkelspel is een coöperatieve kaasproducent die enkel met biologische grondstoffen werkt. Oxfam Fairtrade cvba is een coöperatieve vennootschap die fairtrade goederen aankoopt, invoert, verhandelt en verdeelt. 2. Indirect investeren Als je indirect wilt investeren in duurzaamheid, teken je in op aandelen of obligaties van organisaties die zelf gespecialiseerd zijn in het financieren van initiatieven uit de duurzame en sociale economie. Enkele voorbeelden van indirect investeren: Alterfin financiert microkredietinstellingen (kleine leningen aan lokale, kleinschalige bedrijven) en fair-trade organisaties in het zuiden. Netwerk Rentevrij is gespecialiseerd in het verlenen van rentevrije leningen aan organisaties en initiatieven met een hoge maatschappelijke meerwaarde. Trividend is risicokapitaalverschaffer (aandelen en achtergestelde leningen) voor de sociale economie. 3. Een duurzame spaarrekening Het spaarboekje is het bekendste en meest veilige bankproduct. Als je kiest voor een duurzame spaarrekening, krijg je hetzelfde rendement en voorwaarden als bij 15

16 gewone spaarboekjes. En bovendien de garantie dat je geld wordt geïnvesteerd in plaatselijke projecten en activiteiten met een meerwaarde voor de maatschappij. Duurzaam sparen voorbeeld 1 Een duurzame spaarrekening bij een klassieke bank: BNP Paribas Krekelsparen Het Krekelsparen, een duurzame en solidaire spaarformule waarbij Netwerk Vlaanderen aan de wieg stond, dateert uit Bij de start bestond de Krekelspaarovereenkomst met de toenmalige ASLK bank voornamelijk uit het vastleggen van de vergoeding die ontvangen werd voor het geld op de spaarrekeningen. Na verloop van tijd zijn daar ook wederbeleggingscriteria bijgekomen. Onlangs heeft Netwerk Vlaanderen, samen met de bank de sociale, ecologische en ethische investeringscriteria aangescherpt. De wederbeleggingscriteria bevatten twee luiken: positieve criteria en uitsluitingscriteria. Positieve criteria De positieve criteria omschrijven de initiatieven die met Krekelspaargelden gefinancierd mogen worden. De criteria bepalen dat Krekelspaargelden belegd mogen in volgende segmenten: - duurzame sectoren of activiteiten: welzijn, cultuur, opvoeding en onderwijs, gezondheidszorg, tewerkstelling kansengroepen, duurzaam transport, hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, milieutechnologie, duurzame landbouw en vis- en houtwinning - sociale huisvesting tegen gunsttarief - waardepapieren van lokale en nationale overheden uit de euro-zone - openbare nutsbedrijven waarin de overheid een belangrijke aandeelhouder is. Uitsluitingscriteria Alle onder de positieve criteria geselecteerde bedrijven of initiatieven mogen ook niet betrokken zijn bij een reeks uitgesloten activiteiten. Zo worden bedrijven uitgesloten die betrokken zijn bij de productie en handel in wapens en kernenergie. Ook financieringen van bedrijven en initiatieven betrokken bij de dienstverlening rond, handel in of productie van fossiele brandstoffen en omstreden biobrandstoffen, schadelijke grootschalige projecten, bont, omstreden gentechnologie, voor mens of milieu schadelijke wettelijk verboden producten en financiële diensten zonder duurzaam investeringsbeleid, worden uitgesloten. Verder worden uitgesloten: bedrijven die ongewenste dierproeven, schending van de mensenrechten en inbreuken op het wettelijk kader, belastingontduiking en onverantwoorde exploitatie van gemeenschapsgoederen en diensten ten laste worden gelegd. Duurzaam sparen voorbeeld 2 Een spaarrekening bij een duurzame bank: Triodos spaar- en termijnrekening Triodos Bank gebruikt uw spaargeld ter financiering van initiatieven die een positieve meerwaarde hebben voor mens en milieu. Triodos werkt, net als bij het Krekelsparen, met zowel positieve als negatieve criteria. De kredieten van Triodos Bank gaan naar volgende sectoren (positieve criteria): - Natuur & milieu: biologische landbouw, natuurvoeding, duurzame energie, milieutechnologie,... - Sociale economie: detailhandel non-food, productie, recreatie, woningbouw,... - Cultuur & welzijn : onderwijs, kinderopvang, gezondheidszorg, kunst en cultuur, - Noord-Zuid: fair-trade en ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast belegt Triodos Bank in waardepapieren van overheden die de mensenrechten niet met voeten treden 16

17 Triodos Bank sluit ook een aantal activiteiten en bedrijfsprocessen uit van financiering (negatieve criteria). Triodos Bank verleent geen kredieten aan organisaties, bedrijven en projecten die voor meer dan 5% van hun activiteiten betrokken zijn bij niet-duurzame producten en diensten. Dit zijn: bontindustrie, kansspelen, pornografie en tabak. Voor wapenindustrie, kernenergie en milieugevaarlijke stoffen ligt de grens zelfs op 0%. Ze sluiten ook niet-duurzame bedrijfsprocessen uit. Dit zijn : bio-industrie, corruptie, bijdragen aan of profiteren van repressieve regimes, dierproeven, genetische modificatie en frequente en ernstige overtreding van wetgeving gedragscodes of conventies Triodos noemt zichzelf de eerste duurzame bank ter wereld. Triodos Bank is in België de enige bank die al zijn activiteiten toelegt op duurzaam bankieren. De bank bestaat 30 jaar, waaronder ruim 15 jaar in België. Het aanbod aan particulieren, ondernemingen of instellingen is uitsluitend duurzaam. Triodos biedt leningen en projectfinanciering aan bedrijven of organisaties met een sociale, culturele of ecologische meerwaarde. Voor particulieren zijn er hypotheekkredieten voor passiefwoningen of voor ecologische renovaties. Deze leningen gebeuren met het geld van de spaarder. Triodos biedt verschillende spaarformules aan: gewone spaarrekeningen, Junior spaarrekeningen en termijnrekeningen, waarvan het geld wordt gebruikt om duurzame projecten en bedrijven te financieren. In tegenstelling tot bij een klassieke bank, kan je als klant volgen waar je geld naartoe gaat. Op de website staat een korte beschrijving van de projecten die gesteund worden. (eventueel online gaan naar en door website navigeren tot bij interactieve kaart) GOED OM WETEN Rente ligt vandaag heel laag voor alle spaarrekeningen, komt omdat de rente bepaald door de nationale bank heel laag ligt; wat dan weer zijn oorsprong heeft in het feit dat de economische crisis op die manier aangepakt moet worden. 4. Duurzaam beleggen Voor wie wil beleggen op de beurs biedt het merendeel van de banken momenteel beleggingsproducten (fondsen, structured notes, ) aan onder de noemer ethisch, groen, goed voor een betere wereld, duurzaam,. Maar let hierbij op: deze vlag dekt niet altijd de lading. Veel producten zien er groen of duurzaam uit, maar zijn dat niet automatisch. Vragen die je kan stellen: Worden sociale, ethische en/of ecologische criteria gebruikt? Gaan de criteria slechts over één domein of over de drie domeinen? Welke positieve niet-financiële criteria worden gehanteerd? Wordt er gekozen voor de Beste van de Klas benadering (de beste bedrijven binnen een specifieke sector)? Worden bepaalde bedrijven niet gefinancierd op basis van uitsluitingscriteria? Zo ja, welke? Is het product transparant over zijn beleggingscriteria? Wordt er in organisaties zonder winstdoelstelling geïnvesteerd? Voorbeeld 'duurzaam beleggen' 1: Coupon Note 1 Sustainable van BNP Paribas Deel het document van de Coupon Note 1 Sustainable uit. Vraag aan de mensen of ze hierin zouden beleggen, waarom wel/niet. Vraag hen of ze bovenstaande 17

18 aandachtspunten in het product herkennen. Checklist Coupon Note 1 Sustainable van BNP Paribas > Worden sociale, ethische en/of ecologische criteria gebruikt? Gaan de criteria slechts over één domein of over de drie domeinen? Ja. Het rendement wordt bepaald door aandelen uit het Socially Responsible Investment universum van Fortis Investments. Dit universum bestaat uit een lijst van ondernemingen die op duurzaamheidscriteria gescreend zijn. > Welke positieve niet-financiële criteria worden gehanteerd? Het betreft ondernemingen die: - aan specifieke criteria beantwoorden op het vlak van milieubewustzijn, op sociaal vlak en inzake «Corporate Governance» - of die producten en diensten aanbieden die bijdragen tot het oplossen van problemen die te maken hebben met milieu of met duurzame ontwikkeling. > Worden bepaalde bedrijven niet gefinancierd op basis van uitsluitingscriteria? Zo ja, welke? Zeer onduidelijk. Wie leest «Het betreft ondernemingen die aan specifieke criteria beantwoorden op het vlak van milieubewustzijn, op sociaal vlak en inzake «Corporate Governance», verwacht allicht van wel. Maar is dat ook zo? Als we in de korf van ondernemingen kijken, zien we bedrijven staan zoals Wal- Mart Het voorliggend document licht niet toe of en welke uitsluitingscriteria gehanteerd worden. > Is het product transparant over zijn beleggingscriteria en de bedrijven waarin het investeert? Het zegt niet op welke andere plaats meer info te vinden is over de gehanteerde criteria en/of onderzoeksmethoden. De namen van de geselecteerde bedrijven worden wel gegeven. Daaruit leren we dat «Wal-Mart», een beruchte schender van arbeidsrechten, behoort tot de geselecteerde bedrijven. > Wordt er in organisaties zonder winstdoelstelling geïnvesteerd?? Nee. Beleggingsproducten investeren in beursgenoteerde bedrijven en organisaties zonder winstoogmerk zijn nooit beursgenoteerd.. Wie wil investeren in not for profit organisaties, zoals bv. een Wereldwinkel, een sociaal tewerkstellingsinitiatief, e.a., moet kiezen voor direct investeren of spaarproducten. Conclusie: Hoewel dit fonds het label duurzaam draagt, zien we een notoir schender van arbeidsrechten in de korf zitten. Dit wekt vragen op over de criteria voor investeringen en het duurzame karakter van het fonds. Voorbeeld 'duurzaam beleggen' 2: Triodos Sustainable Pioneer Fund Deel het document van de Triodos Sustainable Pioneer Fund uit. Vraag aan de mensen of ze hierin zouden beleggen, waarom wel/niet. Vraag hen of ze de genoemde aandachtspunten in het product herkennen. Checklist Triodos Sustainable Pioneer Fund > Worden sociale, ethische en/of ecologische criteria gebruikt? Ja. 18

19 > Welke positieve niet-financiële criteria worden gehanteerd? Triodos kiest voor bedrijven die als hoofdactiviteit producten en diensten leveren die bijdragen tot een schone aarde, klimaatbescherming of een gezond leven. Daarnaast werkt Triodos met een Beste in de Klas benadering. Ook bedrijven die binnen hun sector het best scoren op een reeks duurzaamheidscriteria komen in aanmerking. Opmerking : Ook de in de Triodosfondsen opgenomen bedrijven zijn niet vrij van kritiek. Triodos fondsen nemen bijvoorbeeld bedrijven op die op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen tot de beste van hun sector behoren. Zo kan een bedrijf dat in de luchtvaartsector zit, opgenomen zijn in de beleggingsproducten van Triodos. Je kan de luchtvaartsector moeilijk milieuvriendelijk noemen. > Worden bepaalde bedrijven niet gefinancierd op basis van uitsluitingscriteria? Zo ja, welke? Betrokkenheid bij niet-duurzame producten en diensten en niet-duurzame bedrijfsprocessen leidt onder bepaalde voorwaarden tot uitsluiting. Niet-duurzame producten en diensten zijn: bontindustrie, kansspelen, kernenergie, milieugevaarlijke stoffen, pornografie, tabak, wapenindustrie. Niet-duurzame bedrijfsprocessen zijn : bio-industrie, corruptie, repressieve regimes, dierproeven, genetische modificatie, overtreding wetgeving gedragscodes of conventies, mens- en arbeidsrechten. > Is het product transparant over zijn beleggingscriteria en de bedrijven waarin het investeert? Op de website van Triodos kan je zowel de positieve als uitsluitingscriteria vinden, alsook een overzicht van de beursgenoteerde bedrijven waarin de fondsen van Triodos investeren. > Wordt er in organisaties zonder winstdoelstelling geïnvesteerd? Nee. Beleggingsproducten investeren in beursgenoteerde bedrijven en organisaties zonder winstoogmerk zijn nooit beursgenoteerd.. Wie wil investeren in not for profit organisaties, zoals bijv. een Wereldwinkel, een sociaal tewerkstellingsinitiatief, e.a., moet kiezen voor direct investeren of spaarproducten. Omdat veel beleggingsproducten die als duurzaam verkocht worden, niet per definitie duurzaam zijn, hanteert Netwerk Vlaanderen een aantal scherpe criteria in de beleggingsfondsen die ze mensen aanbiedt: Netwerk Vlaanderen kiest voor producten die inhoudelijk sterke en strenge selectiecriteria hanteren. Concreet staan we achter: de Triodos producten, producten met een Ethibel label of AlterVision Balance Europe. Deze producten hanteren beleggingscriteria die bedrijven betrokken bij door Netwerk aangeklaagde schadelijke praktijken (wapenindustrie, schending mensenrechten, steun aan dictaturen, ernstige milieuschade) in grote mate uitsluiten. De selectiecriteria van deze producten en de lijst met bedrijven waarin deze producten mogen beleggen is publiek consulteerbaar op het internet. Afsluitend stel je de vraag of beleggen op de beurs de noemer duurzaam verdraagt. Zelfs bij beleggingsfondsen via een duurzame bank kan je je nog vragen stellen, want het blijft beleggen op de beurs. Investeren of speculeren? Je geld, ook al is dat duurzaam belegd op de beurs, zorgt niet noodzakelijk voor extra financiering van het bedrijf waarin belegd wordt. Het bedrijf waarin geïnvesteerd wordt ontvangt enkel bij de beursintroductie extra geld. Wanneer een beleggingsfonds nadien een aandeel van een andere aandeelhouder overneemt, zorgt dit niet voor extra financiering van het bedrijf. Ook via duurzame beleggingsfondsen draait je geld mee in een wereld waarin aandelen en obligaties met het oog op korte termijnwinsten en het incasseren van commissies gekocht en verkocht worden. Niet het aangaan van aandeelhoudersrelaties of een kredietbehoefe geeft er aanleiding tot investeren, maar wel het speculeren op een verwachte stijging of daling van de waarde van de aandelen/obligaties van een bedrijf. De drijfveer tot de handel in aandelen is het halen van een zo hoog mogelijk financieel rendement, liefst op korte termijn. 19

20 Wat heet duurzaam? Het risico dat je bij het duurzaam beleggen investeert in schadelijke activiteiten is kleiner dan bij klassiek beleggen, maar blijft bestaan. Je geld blijft immers voor het overgrote deel terecht komen bij multinationale ondernemingen. (zie bijv. korf bij Coupon Note 1 Sustainable). Deze ondernemingen zijn geselecteerd op slechts enkele criteria. De bedrijven die het op deze criteria beter doen dan hun sectorgenoten, krijgen het etiket duurzaam. Deze screening en selectie sluit betrokkenheid bij maatschappelijk schadelijke praktijken echter niet uit. Zo kan een bedrijf dat een windmolenpark heeft, en daarom goed scoort op vlak van milieucriteria, ondertussen wel de rechten van zijn werknemers schenden. Investeer in de duurzame economie Bij duurzaam sparen en (in)direct investeren wordt vooral geïnvesteerd in not for profit bedrijven en kleinschalige initiatieven actief in duurzame sectoren. De kans dat zij betrokken zijn in het ondersteunen van dictators, zware milieudelicten of uitbuiting van arbeiders is veel kleiner dan bij multinationale ondernemingen. Tot slot. Vergeet ook het financieel risico niet. Beleggen op de beurs belooft een hoger rendement dan het sparen of (in)direct investeren. Daar staat tegenover dat je bij het beleggen al je geld kan kwijtraken. Je spaargeld daarentegen wordt tot euro beschermd. 20

Uw spaarrekening: een lage opbrengst in ruil voor veiligheid?

Uw spaarrekening: een lage opbrengst in ruil voor veiligheid? Inhoudstafel Deel 1. Uw spaarrekening: een lage opbrengst in ruil voor veiligheid? 1. Hoe werkt een spaarrekening eigenlijk?............................... 1 1.1. De rente op uw spaarrekening: basisrente

Nadere informatie

1 CRITERIA Voor de wederbelegging worden volgende negatieve en positieve criteria en toepassingsmodaliteiten gehanteerd.

1 CRITERIA Voor de wederbelegging worden volgende negatieve en positieve criteria en toepassingsmodaliteiten gehanteerd. Wederbeleggingscriteria Krekelsparen Epargne Cigale In de samenwerkingsovereenkomst van 26 juni 2008, verbindt BNP Paribas BNP Paribas Fortis zich ertoe de volledige portefeuille spaar- en beleggingsproducten,

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Goed voor u, Goed voor natuur en milieu Een goed rendement én een belastingvoordeel.

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland 1. Doelstellingen en uitgangspunten De doelstellingen van het vermogensbeleid van Greenpeace Nederland zijn: minimaal het instandhouden van de reële waarde

Nadere informatie

1 BNP PARIBAS FORTIS AG INSURANCE SMART INVEST BON SRI EUROPE AANKONDIGING VAN CERTIFICATIE Aan de intekenaars, Aan het publiek, Forum ETHIBEL vzw i werd aangesteld door AG Insurance SA en BNP Paribas

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

Rendement Certificaten

Rendement Certificaten Rendement Certificaten Een alternatief voor een rechtstreekse belegging in aandelen!* Aantrekkelijk vast rendement, indien de onderliggende waarde boven de rendementgrens blijft handelen Ook kans op een

Nadere informatie

De grootste financiële beslissing in een mensenleven

De grootste financiële beslissing in een mensenleven De grootste financiële beslissing in een mensenleven 1 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens Bron: NMa 2 170.000,- De gemiddelde grootte van een hypotheek in Nederland

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

11. Zet greenwashers in hun hemd 12. laat je supergeld voor jou spreken 13. Word lid van FairFin

11. Zet greenwashers in hun hemd 12. laat je supergeld voor jou spreken 13. Word lid van FairFin Mijn Checklist: 1. Wat doet jouw geld? 2. Kies je bank bewust 3. Open een duurzame spaarrekening 4. Doe een duurzame spaarrekening kado 5. Bedenk of je wilt beleggen 6. Kies je verzekering bewust 7. Geef

Nadere informatie

Doordacht beleggen begint bij Belfius Bank. Ontdek onze beleggingsaanpak

Doordacht beleggen begint bij Belfius Bank. Ontdek onze beleggingsaanpak Doordacht beleggen begint bij Belfius Bank Ontdek onze beleggingsaanpak Onze beleggingsaanpak: op maat én persoonlijk Ontdek het verschil. Beleg bij Belfius Bank. Beleggen is complex. Er bestaan immers

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Beleggen op uw eigen tempo.

Beleggen op uw eigen tempo. Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo. FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. 2 De voordelen van beleggen en het gemak van sparen Flexinvest is een beleggingsplan waarmee u maandelijks een klein bedrag opzij

Nadere informatie

Op de bank, of op de beurs? Sparen of beleggen: wat kies jij?

Op de bank, of op de beurs? Sparen of beleggen: wat kies jij? Op de bank, of op de beurs? Sparen of beleggen: wat kies jij? 1 Inhoud Inleiding... 3 Sparen... 3 A. Waarom wel?... 3 B. Waarom niet?... 4 Beleggen... 4 A. Waarom wel?... 4 B. Waarom niet?... 5 Besluit:

Nadere informatie

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Beschrijving De vermogensbeheerders van Van Tornhout & Partners bespreken allerlei producten met hun cliënten. Hierna volgen vijf situaties waarin verschillende

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel. FINTRO. Gaat ver, blijft dichbij.

Bepaal uw beleggersprofiel. FINTRO. Gaat ver, blijft dichbij. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. Gaat ver, blijft dichbij. Via het beleggersprofiel naar een beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren 9 juni 2016

Duurzaam Bankieren 9 juni 2016 Duurzaam Bankieren 9 juni 2016 FairFin vzw - Actuele verhalen brengen rond geld en het financieel systeem (deeleconomie, eurocrisis, klimaatcrisis, ) - Financieel systeem verduurzamen (meer kleine banken,

Nadere informatie

Wat is mis met onze banken? Presentatie 15 juni - Bank to Basics

Wat is mis met onze banken? Presentatie 15 juni - Bank to Basics Wat is mis met onze banken? Presentatie 15 juni - Bank to Basics 1 Voorbeeld debat Wat is mis? Oorzaken financiële crisis Foute evaluatie van het risico door banksector Massale investeringen in VS-rommelhypotheken

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

MeDirect. Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen. Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen?

MeDirect. Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen. Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen? MeDirect Online vermogensbeheer, op maat gemaakt en toegankelijk voor iedereen Hoe creëert u voor uzelf een bijkomend inkomen voor u pensioen? Goeiedag Bij MeDirect zijn wij ervan overtuigd dat iedereen

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen Bepaal uw beleggersprofiel Sparen en beleggen Via het beleggersprofiel...... Naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële situatie,

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ.

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Via het beleggersprofiel naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

Premium Special Report

Premium Special Report Premium Special Report The Leading Authority on Value Research 15 Juni 2010 Hoog dividend als alternatief voor obligaties De grote problemen die zijn ontstaan bij de banken tijdens de kredietcrisis, scheppen

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) :

Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) : Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) : Naam persoon 1 :.Voornaam :.. Naam persoon 2 :.Voornaam :.. Adres :. Heeft u een partner? : ja / neen Aantal kinderen ten laste + hun leeftijd :. Voor

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat Beleggingsfondsen zijn vergelijkbaar met vaten waarin het vermogen van vele beleggers wordt beheerd met als doel een goed rendement te behalen. Afhankelijk van de organisatie van het fonds wordt het vermogen

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

RegioBank Doelbeleggen

RegioBank Doelbeleggen RegioBank Doelbeleggen Denkt u erover om te beleggen? En wilt u hierbij gemak en niet meer risico lopen dan bij u past? Dan is Doelbeleggen de oplossing voor u. Met Doelbeleggen beleggen onze experts uw

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN

VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN OPLOSSINGEN OP MAAT VAN UW VERWACHTINGEN 30.30.023/10 10/13 VITA INVEST.2 - FONDS INVEST.2 - SAFE PLAN Oplossingen op maat van uw verwachtingen U wilt uw geld

Nadere informatie

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Opstap Hypotheek 2 Hypotheken 2 Naam product Opstap Hypotheek 3 Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Een huis kopen. Een spannend avontuur. Daarbij gaat u niet over één nacht ijs. Bij

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

Euro Garant Note. Profiteer van de 50 belangrijkste aandelen uit de Eurozone Met een garantie op einddatum Dagelijks verhandelbaar.

Euro Garant Note. Profiteer van de 50 belangrijkste aandelen uit de Eurozone Met een garantie op einddatum Dagelijks verhandelbaar. Protection Equity Interest Other Euro Garant Note Profiteer van de 50 belangrijkste aandelen uit de Eurozone Met een garantie op einddatum Dagelijks verhandelbaar Beleg in de 50 belangrijkste aandelen

Nadere informatie

Samen uw risico profiel bepalen

Samen uw risico profiel bepalen Klant naam: Woonplaats:.. Samen uw risico profiel bepalen Deze vragenlijst is bestemd voor de belegger. Beleggen betekent investeren, tegen al dan niet onzekere rendementen en eventueel met een risico.

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ.

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Via het beleggersprofiel naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Triodos Bank. Dit zijn onze criteria voor financiering.

Triodos Bank. Dit zijn onze criteria voor financiering. Triodos Bank. Dit zijn onze criteria voor financiering. Vragen? Heeft u vragen over deze criteria, neemt u dan contact op met Triodos Bank via telefoon 02 548 28 51 of mail naar info@triodos.be. Inleiding

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Individueel pensioensparen

Individueel pensioensparen Individueel pensioensparen Sparen voor extra pensioen Meer weten? Hoeveel extra pensioen krijgt u? 8 Hoe werkt beleggen? 5 Uw keuzemogelijkheden 6 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 Wat is Individueel

Nadere informatie

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Wat zijn de voordelen van een beleggingsfonds? 4 3. Hoe uw rendement

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo SPAREN EN BELEGGEN

Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo SPAREN EN BELEGGEN Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo SPAREN EN BELEGGEN Daniël Elke maand stort ik 120 als appeltje voor de dorst voor later. #flexinvest#extraatjevoormijnpensioen Inge Het geld van Kerstmis, Nieuwjaar,

Nadere informatie

FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger

FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger 1 Inleiding Sinds een aantal jaren stellen we vast dat heel wat gemeenten en steden inzetten op eerlijke handel en duurzame ontwikkeling.

Nadere informatie

Groenbeleggen met de Rabobank

Groenbeleggen met de Rabobank Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We weten allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief zorgen voor een betere leefomgeving. Alleen: vaak

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments...

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments... Page 1 of 5 Home > Résultats de la recherche > Circulaires > Circulaire nr. Ci.RH.231/532.259 (AAFisc Nr. 3/2013) dd. 25.01.2013 Algemene administratie van de FISCALITEIT - Centrale diensten Personenbelasting

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

1. De Belgische Energiecrisis

1. De Belgische Energiecrisis 1. De Belgische Energiecrisis Storm Storm Coöperatieve Westerlo Voorjaar 2014 Najaar/Winter 2009 Inhoud 1. Windpark Westerlo 2. Over Storm 3. De coöperatieve Storm CVBA 4. Groene stroom 5. Volgende stappen

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Gestructureerde ProductenWijzer

Gestructureerde ProductenWijzer Gestructureerde ProductenWijzer Producten met gehele of gedeeltelijke hoofdsombescherming U bent mogelijk geïnteresseerd in beleggen in gestructureerde producten. Maar wat zijn gestructureerde producten?

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

De Belg en duurzaam beleggen.

De Belg en duurzaam beleggen. De Belg en duurzaam beleggen. BANK & VERZEKERINGEN De Belg verkiest duurzame beleggingen ook al weet hij niet precies wat dat betekent Voorwoord Maatschappelijk verantwoord beleggen, duurzaam beleggen,

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën.

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Groen Obligaties Rabobank. Een bank met ideeën. Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We beseffen allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers Juni 2015 GfK 2015 AFM Consumentenmonitor Juni 2015 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Beleggersprofiel Beleggingsportefeuille Risico, rendement

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services TIP 2: Ezcorp Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten EZPW US3023011063 Credit Services Ezcorp (EZPW) is een bedrijf dat leningen verstrekt en daarnaast tweedehands spullen

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever.

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. Reverse Exchangeable Notes Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. 02 Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Profiteer van een vaste

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36%

Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36% B R U S S E L, 2 6 f e b r u a r i 2015 Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36% Crelan haalt 200 miljoen euro coöperatief kapitaal op en verwelkomt meer dan 25.000 nieuwe coöperanten

Nadere informatie

Dinsdag 22 september 2015. Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie

Dinsdag 22 september 2015. Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie Dinsdag 22 september 2015 Beleggen met ETF s Van theorie tot strategie Wie geven deze presentatie? Tycho Schaaf Beleggingsspecialist LYNX Martijn Rozemuller Oprichter en directeur Think ETF s 1 De agenda

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro Top speler in Europa BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro 1 Wij denken dat dit een goed moment is om in Europese ondernemingen te beleggen en wel om de volgende redenen: Ze zijn momenteel sterk: ondanks

Nadere informatie

het gemak van het Pension Lifecycle Fund

het gemak van het Pension Lifecycle Fund het gemak van het Pension Lifecycle Fund 1 inhoud Omschrijving Pagina 1. Wat is een lifecycle fonds? 2 2. Hoe werkt het ABN AMRO Pension Lifecycle Fund? 2 3. Hoeveel rendement kunt u behalen? 3 4. Wat

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2009 - II

Eindexamen m&o havo 2009 - II Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 8. Beleggingsvereniging De Toekomst heeft als doel door middel van scholing, advies en het uitwisselen van ervaringen er toe bij te dragen

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

SwingRIZIV. Denk eraan om ook voor uzelf te zorgen.

SwingRIZIV. Denk eraan om ook voor uzelf te zorgen. SwingRIZIV Denk eraan om ook voor uzelf te zorgen. U bent geneesheer, tandarts, apotheker of kinesist en u geniet het RIZIV-statuut. Jaarlijks keert het RIZIV dus een bedrag uit voor de opbouw van een

Nadere informatie