Richtlijnen voor de behandeling van alcoholproblemen Samenvatting van de aanbevelingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Richtlijnen voor de behandeling van alcoholproblemen Samenvatting van de aanbevelingen"

Transcriptie

1 Richtlijnen voor behanling van alcoholproblemen Samenvatting van en Gebaseerd op Guilines for the treatment of alcohol problems. Summary of recommendations. (2009) ontwikkeld door the ustralian Government epartment of Health and geing V, Vereniging voor lcohol- en anre rugproblemen vzw Vanrlinnstraat 15, 1030 Brussel

2 Colofon Vertaling Vertaalbureau lfabet V Verantwoorlijke uitgever F. Matthys, Vanrlinnstraat 15, 1030 Brussel 2011 V, Vereniging voor lcohol- en anre rugproblemen vzw Vanrlinnstraat 15, 1030 Brussel T F Met steun van het Fonds tot bestrijding van verslavingen lle rechten voorbehoun. Niets uit ze uitgave mag worn verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonr voorafgaan toestemming van auteur. 2

3 INLEIING e oorspronkelijke richtlijn werd zo getrouw mogelijk vertaald. 1 V is dan ook niet verantwoorlijk voor inhoud van ze richtlijn. eze kern werd vertaald in het kar van het project Kwaliteitsbevorring in Verslavingszorg, gesubsidieerd door het fonds ter bestrijding van verslavingen. In ze publicatie vindt u een vertaling van kernen horend bij richtlijn Guilines for the treatment of alcohol problems die ontwikkeld werd door the ustralian Government epartment of Health and geing e kernen kan gezien worn als een samenvatting van bovenstaan richtlijnen. e kernen zijn op duilijke en gestructureer wijze aangebon. Indien u graag uitgebreire informatie wil kan u ze vinn in oorspronkelijke richtlijn. 1 Bron: Guilines for the treatment of alcohol problems. Summary of recommendations. (2009) epartment of Health and geing. Sydney 3

4 KERNNBEVELINGEN Screening 3.1 Screening op risiconiveaus van alcoholgebruik en geschikte interventiesystemen zoun in huisartsenpraktijk en in spoeddiensten op grote schaal moeten worn toegepast. 3.2 Screening op risiconiveaus van alcoholgebruik en geschikte interventiesystemen zoun in ziekenhuizen op grote schaal moeten worn toegepast. 3.3 Screening op risiconiveaus van alcoholgebruik en geschikte interventiesystemen zoun in het algemeen welzijnswerk en eerstelijnsgezondheidszorg op grote schaal moeten worn toegepast. 3.4 Screening op risiconiveaus van alcoholgebruik en geschikte interventiesystemen zoun op werkplekken waar gebruik van alcohol een hoog veiligheidsrisico inhoudt op grote schaal moeten worn toegepast. 3.5 UIT is het meest precieze screeninginstrument dat tegenwoordig beschikbaar is en aanbevolen wordt voor gebruik bij algemene bevolking. 3.6 Bij zwangere vrouwen is een hoeveelheid- en frequentieschatting aanbevolen om alle alcoholgebruik op te sporen. Bij ze bevolkingsgroep kunnen vragenlijsten T-CE en TWEK worn gebruikt om alcoholgebruik op te sporen op niveaus die voor foetus een beduind risico van alcoholgerelateer scha kunnen inhoun. 3.7 Rechtstreekse metingen van alcohol in am en/of het bloed kunnen nuttige markers zijn van een recent gebruik en voor beoorling van intoxicatie. Niveau van evintie I II 4

5 3.8 Indirecte biologische markers (leverfunctietests of koolhydraatficiënte transferrine) mogen alleen als aanvulling op anre screeningmaatregelen worn gebruikt, aangezien ze een lagere sensitiviteit en specificiteit hebben voor opsporing van risicopersonen dan gestructureer vragenlijsten zoals UIT. 5

6 Uitgebrei assessment 3.9 Het assessment moet het volgen bevatten: een interview met patiënt, gestructureer vragenlijsten, een lichamelijk onrzoek, klinische onrzoeken en relevante anamnestische gegevens. e lengte van het assessment moet worn afgewogen tegen noodzaak om patiënt in behanling te houn en onmidllijke non te behanlen Er moet een kwantitatieve voorgeschienis van het alcoholgebruik worn opgemaakt e motivatie om het gedrag te veranren moet worn beooreld aan hand van rechtstreekse vraagstelling, hoewel een duilijk uitgedrukte motivatie slechts een beperkte impact heeft op het resultaat van behanling. B Niveau van evintie I II 3.12 Het assessment van alcoholgerelateer problemen van patiënt, diagnose en ernst van afhankelijkheid moeten worn opgetekend Er moet stelselmatig een assessment van alcoholgerelateer lichamelijke gezondheidsproblemen worn uitgevoerd. Een arts moet patiënten onrzoeken die een risico op lichamelijke gezondheidsproblemen lopen Er moet stelselmatig een assessment van geestelijke gezondheidsproblemen, bijvoorbeeld angst, pressiesymptomen en zelfmoordrisico, worn uitgevoerd, evenals een onrzoek van geestelijke gezondheidstoestand. Een doorverwijzing naar een specialist voor verr onrzoek kan nodig zijn indien er een vermoen van ernstige psychiatrische problemen bestaat Een screening op cognitieve dysfuncties moet worn uitgevoerd indien clinicus vermoedt dat patiënt aan een cognitieve stoornis lijdt. Een doorverwijzing naar een klinische psycholoog of een neuropsycholoog voor verr onrzoek kan aangewezen zijn. e noodzaak van een formele cognitieve evaluatie wordt normalerwijze uitgesteld 6

7 tot patiënt een aantal weken abstinent is Verslagen van anre behanlaars moeten in beoorling worn opgenomen wanneer inconsistenties waarschijnlijk lijken, indien mogelijk met toestemming van patiënt en met inachtneming van wettelijke en ethische grenzen e sociale onrsteuning van patiënt moet worn beooreld en die informatie moet in het behanlplan worn opgenomen Clinici moeten bepalen of patiënt zorg heeft over kinren van minr dan 16 jaar en gerechtelijke richtlijnen volgen indien er twijfels bestaan over het welzijn van kinren Indien wordt vermoed dat veiligheid van patiënt of anren in gevaar is of bij een aanhoun bezorgdheid daarover, is het aangeran om het advies van een specialist in te winnen. 2 nvdr:opgemaakt vanuit ustralische juridische context 7

8 ssessment 3.20 Het assessment moet lein tot een duilijk, werzijds aanvaardbaar en uitgebreid behanlplan dat specifieke interventies omvat om aan non van patiënt tegemoet te komen e patiënten moeten betrokken worn in het formuleren van behanldoelen en het behanlplan. Niveau van evintie I 3.22 e behanlplannen moeten aangepast worn naargelang herbeoorlingen en respons op interventies (stepped-care) Er moet een evince-based behanling worn aangebon in een klinische setting met geschikte midlen die op non van patiënt zijn afgestemd lcoholafhankelijkheid is een chronische stoornis waarin patiënten terugvallen. Langetermijnzorg is dus doorgaans het meest geschikt, met zelfhulpprogramma s, eerstelijnszorg of anre ingrepen die voor patiënt aanvaardbaar zijn. 8

9 Kortduren interventies 4.1 Kortduren interventies zijn efficiënt om het alcoholgebruik te verminren bij personen met riskant alcoholgebruik en bij niet-afhankelijke drinkers die alcoholgerelateer scha ervaren, zij moeten aan ze groepen dus stelselmatig worn aangebon. 4.2 Kortduren interventies zijn niet aanbevolen voor mensen met ernstigere alcoholproblemen of een alcoholafhankelijkheid. 4.3 Kortduren interventies kunnen bestaan uit vijf componenten van afkorting FLGS: feedback, luisteren, advies, goals (doelen) en strategieën (of gelijkwaardig). evintie Ib 4.4 Kort advies kan volstaan voor mensen die meer drinken dan en van NHMRC, maar er geen nalen van onrvinn Kortduren interventies moeten worn toegepast in huisartsenpraktijk en in anre eerstelijnssettings. 4.6 Kortduren interventies moeten worn toegepast in spoeddiensten. 1a 1a 4.7 Kortduren interventies moeten worn toegepast in algemene ziekenhuizen. 4.8 Kortduren interventies kunnen worn gebruikt in het algemeen welzijnswerk maar mogen niet enige strategie zijn. 4.9 Korte interventies kunnen worn gebruikt op werkplekken waar alcoholgebruik grote veiligheidsrisico s inhoudt, maar mogen niet enige strategie zijn. 3 nvdr:opgemaakt vanuit ustralische context Vlaamse richtlijnen: 9

10 lcoholontwenning: assessment en behanlplan 5.1 Het risico van ernstige alcoholontwenning moet worn beooreld op basis van het huidige drinkpatroon, ervaringen met ontwenning uit het verlen, gecombineerd midlengebruik en lichamelijke- en psychiatrische comorbiditeit. 5.2 Een succesvolle alcoholontwenning is niet voldoen om terugval te voorkomen. Bijkomen interventies zullen nodig zijn om een stopzetting of verminring van het alcoholgebruik op lange termijn te realiseren. 5.3 Realistische doelen van clinici, patiënten en hun verzorgers bij een behanling in geval van alcoholontwenning zijn onr anre: een patroon van zwaar en regelmatig alcoholgebruik doorbreken, ontwenningssymptomen verlichten, ernstige complicaties bij ontwenning voorkomen, contacten met een voortgezette behanling voor alcoholafhankelijkheid faciliteren, hulp verlenen bij eenr welke anre problemen (bijvoorbeeld huisvesting, werkgelegenheidsdiensten). 5.4 mbulante ontwenning is geschikt voor personen met mil tot midlmatige te verwachten ontwenningsverschijnselen, een veilige thuisomgeving en sociale onrsteuning, geen geschienis van ernstige complicaties bij ontwenning en geen ernstige begelein medische, psychiatrische of anre stoornissen in midlengebruik. 5.5 Resintiële ontwenning is aangewezen voor personen met midlmatige tot ernstige te verwachten ontwenningsverschijnselen, een geschienis van ernstige complicaties bij ontwenning, ontwenning van meerre midlen, geen veilige omgeving of sociale onrsteuning, herhaal mislukte ambulante ontwenningspogingen en geen ernstige medische of psychiatrische comorbiditeit. B evintie II 10

11 5.6 Behanling met opname in een ziekenhuis is aangewezen voor mensen met ernstige complicaties bij ontwenning (zoals lirium of insulten met een ongeken oorzaak) en/of een ernstige medische of psychiatrische comorbiditeit. 5.7 Liaisondiensten die advies en overleg aanbien in verband met medicijnen tegen afhankelijkheid moeten in ziekenhuizen beschikbaar zijn om te helpen bij beoorling, het beheer en planning van het ontslag uit het ziekenhuis. 11

12 Opvolging van ernst van toxificatie evintie 5.8 Patiënten die een toxificatiekuur volgen moeten regelmatig worn opgevolgd om lichamelijke tekenen, ernst van symptomen van alcoholontwenning en algemene toestand tijns ontwenning op te volgen. 5.9 Beoorlingsschalen voor alcoholontwenning (CIW-r, WS) kunnen worn gebruikt om ernst van ontwenningsverschijnselen te beoorlen, behanling te sturen (bijvoorbeeld symptom-triggered (van symptomen afhankelijke) medicatieregimes) en communicatie tussen clinici te onrsteunen. Ze mogen echter niet als diagnostische instrumenten worn gebruikt Beoorlingsschalen voor alcoholontwenning mogen niet worn gebruikt om behanling te sturen wanneer patiënten tegelijk een ontwenningskuur voor anre midlen volgen of wanneer er een significante medische of psychiatrische comorbiditeit is. Gezondheidsprofessionals moeten een clinicus raadplegen die gespecialiseerd is in drugs en alcohol om te weten hoe opvolging en het beheer van ontwenning moeten worn aangepakt. B Ib 5.11 Scores op beoorlingsschalen voor alcoholontwenning zijn niet altijd reproduceerbaar en moeten worn gecontroleerd alvorens ze worn gebruikt om beslissingen te nemen over hoe een patiënt moet worn behanld. 12

13 Onrsteuning tijns toxificatie 5.12 Patiënten (en hulpverleners) moeten informatie krijgen over te verwachten aard en het verloop van alcoholontwenning en over strategieën om met gebruikelijke symptomen en met craving ( extreme behoefte om opnieuw alcohol te drinken) om te gaan. C evintie III 5.13 e behanling moet gebeuren in een omgeving die rustig, prikkelarm en niet-bedreigend is en waar alcohol en anre drugs niet verkrijgbaar zijn Er moet counseling worn aangebon om motivatie te behoun, strategieën aan te reiken om met symptomen om te gaan en situaties met een hoog risico te beperken. III 5.15 Clinici moeten voor zorgen voor een passen orale rehydratatie. Intraveneuze vloeistoffen kunnen noodzakelijk zijn bij ernstige hydratatie en/of bij personen die geen orale vloeistoffen verdragen. 13

14 Profylaxe van het syndroom van Wernicke 5.16 an alle patiënten die een alcoholontwenningskuur volgen, moet thiamine worn toegediend om het optren van het syndroom van Wernicke te vermijn Thiamine moet worn toegediend vóór er koolhydraten (zoals intraveneuze glucose) worn gegeven, aangezien koolhydraten een snel verbruik of een afbraak van thiamine kunnen veroorzaken en encefalopathie van Wernicke kunnen versnellen an gezon patiënten met een goe voedselinname moet oraal 300 mg thiamine per dag worn toegediend geduren 3 tot 5 dagen, met daarna 100 mg orale thiamine geduren nog eens 4 tot 9 dagen (dus in totaal moet thiamine geduren 1 tot 2 weken worn toegediend) an chronische drinkers die weinig eten en een zwakke voedingstoestand hebben, moeten parenteraal (intramusculair of intraveneus) thiaminedoses van 300 mg per dag worn toegedien geduren 3 tot 5 dagen, met daarna orale thiaminedoses van 300 mg per dag geduren verscheine weken. Voor intramusculaire toediening mag niet worn gekozen bij patiënten met coagulopathie. evintie III Ib 5.20 Thiaminesupplementen moeten blijvend worn toegediend aan alcoholafhankelijke patiënten die alcohol blijven drinken Sedativa (bijvoorbeeld benzodiazepines) mogen niet meer worn toegediend na eerste week na ontwenning. Gedragstherapie moet worn aangemoedigd om angst en slaapproblemen beter te kunnen aanpakken Clinici moeten bij behanling van ontwenning contacten vergemakkelijken met diensten die behanlingen na ontwenningsperio aanbien. III 14

15 Gebruik van benzodiazepines tijns aanpak van alcoholontwenning 5.23 Benzodiazepines zijn het aanbevolen geneesmidl voor aanpak van alcoholontwenning. In ustralië wordt diazepam aanbevolen als goun standaard en als eerstelijnsbehanling, wegens zijn snelle werking, lange halfwaartijd en bewezen effectiviteit Benzodiazepines met een kortere werkingstijd (lorazepam, oxazepam, midazolam) kunnen aangewezen zijn, wanneer clinicus zich zorgen maakt over accumulatie en te seren werking van diazepam, bijvoorbeeld bij ouren, ernstige leverziekten, een recente hoofdwon, amhalingsinsufficiëntie, patiënten met obesitas of als diagnose onduilijk is Benzodiazepines mogen na eerste week niet meer worn toegediend bij een alcoholontwenningskuur wegens het gevaar van reboundverschijnselen en afhankelijkheid iazepam moet worn toegediend in een behanlingsstrategie die gebaseerd is op symptomen (symptom-triggered), in resintiële omgevingen waar ontwenning wordt behanld en aan personen die geen bijkomen medische of psychiatrische stoornissen of stoornissen in midlengebruik hebben iazepam moet worn toegediend in een opbouwschema (20 mg 2 maal per uur tot 60 tot 80 mg of lichte sedatie) bij patiënten met een voorgeschienis van ernstige complicaties bij ontwenning (epileptisch insult, lirium), bij patiënten die ernstige alcoholontwenningsverschijnselen vertonen en/of ernstige complicaties bij ontwenning (bijvoorbeeld lirium, hallucinaties, epileptisch insult na ontwenning). B B evintie III III Ib 15

16 5.28 iazepam moet in een vaste dosis worn toegediend in ambulante omgevingen of aan personen met bijkomen medische of psychiatrische stoornissen of stoornissen in midlengebruik. C Ib 16

17 lternatieve and symptomatische medicatie in behanling van alcoholontwenning 5.29 Carbamazepine is veilig en efficiënt als alternatief voor benzodiazepines, alhoewel het midl niet doeltreffend is om verre epileptisch insulten te vermijn in zelf ontwenningsepiso. evintie 5.30 Fenotoïne en valproaat zijn niet effectief in het voorkomen van epileptisch insult bij alcoholontwenning en niet aanbevolen voor behanling ervan Nieuwere anticonvulsiva (bijv. gabapentine) zijn in ze fase niet aanbevolen wegens het beperkte klinische bewijs e toevoeging van anticonvulsiva aan benzodiazepines voor behanling van alcoholontwenning biedt geen voorlen nticonvulsiva moeten verr worn toegediend aan patiënten die ze medicatie regelmatig nemen (bijvoorbeeld voor epilepsie die niets te maken heeft met alcoholontwenning) ntipsychotische medicatie mag enkel worn gebruikt als aanvullend midl bij een geschikte benzodiazepinetherapie voor hallucinaties of lirium met agitatie. Ze mag niet worn gebruikt als enige medicatie bij ontwenning ntihypertensiva (bètablokkers) moeten worn gebruikt voor behanling van extreme hypertensie (verhoog bloeddruk) die niet heeft gereageerd op passen doses diazepam bij alcoholontwenning Een aantal symptomatische geneesmidlen kunnen worn gebruikt om specifieke symptomen te behanlen (bijvoorbeeld paracetamol voor hoofdpijn, anti-braakmidlen (anti-emetica), anti- 17

18 diarreemidlen) Elektrolytvervanging kan nodig zijn als bijkomen behanling voor patiënten met afwijken elektrolytwaarn (zoals hypomagnesiëmie (magnesiumtekort), hypokaliëmie (kaliumtekort). Hyponatriëmie (natriumtekort) mag niet op een agressieve manier worn gecorrigeerd wegens het risico van centrale pontiene myelinolyse Chloormethiazol, barbituraten, alcohol, bètablokkers, clonidine en gammahydroxyboterzuur (GHB) zijn niet aanbevolen voor normale behanling bij alcoholontwenning. 18

19 Behanling van epileptisch insult bij alcoholontwenning 5.39 Epileptische insulten bij alcoholontwenning mogen alleen worn behanld indien het klinische beeld typisch is voor insulten bij alcoholontwenning, er geen anre oorzaken van insulten worn vermoed en patiënt een voorgeschienis van insulten na alcoholontwenning heeft. In alle anre gevallen is een grondig onrzoek noodzakelijk Zware drinkers met insulten waarvan oorzaak niet is gekend, moeten in het ziekenhuis worn opgenomen en ten minste 24 uren worn geobserveerd. ie onrzoeken omvatten biochemische tests en MR neuro-imaging, eventueel ook een EEG e toediening van benzodiazepines (diazepam, lorazepam) en een strikte opvolging geduren ten minste 24 uren zijn aanbevolen na epileptisch insulten door alcoholontwenning nti-epileptica zijn niet doeltreffend om verre epileptisch insult te vermijn in zelf ontwenningsperio Een langetermijnbehanling met anti-epileptica is niet aanbevolen om verre insulten bij alcoholontwenning te vermijn. B C evintie II III 19

20 Behanling van een lirium door alcoholontwenning 5.44 Bij een lirium door alcoholontwenning zijn een opname in het ziekenhuis, een medische evaluatie en een strikte opvolging vereist e patiënt moet worn gevolgd in een rustige omgeving met een minimale sensorische stimulatie. C evintie I III 5.46 ehydratatie en verstoring van het elektrolytevenwicht moeten worn gecorrigeerd Er moeten benzodiazepines worn gebruikt om een lichte sedatie teweeg te brengen. e voorkeursbehanling bestaat erin om diazepam of lorazepam oraal toe te dienen tot het gewenste effect is bereikt. e intraveneuze toediening van diazepam of midazolam kan worn gebruikt indien een snelle sedatie nodig is ntipsychotische geneesmidlen moeten worn gebruikt om agitatie na alcoholontwenning onr controle te houn als bijkomend midl naast (en niet in plaats van) aquate doses benzodiazepines. 1a 1a 20

21 Beoorling en behanling van het syndroom van Wernicke 5.49 Clinici moeten overwegen om MR contrast neuroimaging te gebruiken indien diagnose van het syndroom van Wernicke niet klinisch is vastgesteld 5.50 lle patiënten die eenr welke symptomen van het syndroom van Wernicke vertonen, moeten worn behanld net alsof het syndroom van Wernicke werd vastgesteld lle patiënten voor wie een vermoen van het syndroom van Wernicke bestaat, moeten worn behanld met hoge doses parenterale thiamine (minstens 500 mg per dag) geduren ten minste 3 tot 5 dagen. Een intramusculaire toediening mag niet worn gebruikt voor patiënten met coagulopathie. aarna moeten geduren verscheine weken orale thiaminedoses van 300 mg per dag worn toegediend Bij patiënten van wie wordt vermoed dat ze het syndroom van Wernicke hebben, moet hypomagnesiëmie eerst worn verholpen alvorens thiaminesupplementen werkzaam kunnen zijn. evintie III III III III 21

22 Psychosociale interventies bij alcoholgerelateer stoornissen 6.1 Een stepped-care aanpak is aanbevolen als raamwerk voor keuze van psychosociale interventies, die beoorling, opvolging en uitvoering van een behanlingsplan, een regelmatige beoorling van vooruitgang en een toename van intensiteit van interventie omvat indien er geen positieve respons is op behanling. 6.2 Motivationele interviewtechnieken kunnen worn gebruikt als eerstelijns- of als alleenstaan behanling, of als aanvulling op anre behanlingstechnieken voor aanpak van ambivalente gevoelens van patiënten over veranring van hun drinkgedrag of anre gedragingen. 6.3 Zelfcontrole-technieken kunnen worn aanbevolen als behanlingsstrategie voor mensen die niet of slechts zeer weinig afhankelijk zijn en wanneer patiënt en clinicus het erover eens zijn dat het matigen van het alcoholgebruik een aangewezen doelstelling is. evintie Ib 6.4 Training van coping-vaardighen is aanbevolen voor personen die nodige vaardighen niet blijken te hebben om abstinent te worn en te blijven. 6.5 Cue exposure kan, in combinatie met anre psychosociale interventies, doeltreffend zijn om alcoholafhankelijkheid te behanlen. 6.6 Gedragstherapeutische partnerrelatietherapie die zich toelegt op het drinkgedrag als het probleem, kan effecten op het drinkgedrag na een behanling verbeteren en moet door een goed opgelei clinicus worn gegeven. 6.7 Psychosociale terugvalpreventiestrategieën zijn aanbevolen voor alle patiënten die matig tot zwaar alcoholafhankelijk zijn. Ib Ib Ib Ib 22

23 6.8 Psychosociale terugvalpreventiestrategieën worn het best toegepast zodra acute ontwenningssymptomen afgenomen zijn. 6.9 Resintiële revalidatieprogramma s kunnen efficiënt zijn voor patiënten met een matige tot ernstige afhankelijkheid die voor hun behanling een gestructureer resintiële omgeving nodig hebben C III 23

24 Farmacotherapieën voor alcoholafhankelijkheid 7.1 Farmacotherapie moet voor alle alcoholafhankelijke patiënten in aanmerking worn genomen, in combinatie met psychosociale onrsteuningsmaatregelen. 7.2 Naltrexone is aanbevolen als preventiemidl tegen een terugval voor alcoholafhankelijke patiënten. evintie 7.3. Naltrexone is niet geschikt voor mensen die afhankelijk zijn van opioïn of die opioïn als pijnstillend midl gebruiken bij een pijnstoornis 7.4 Met toediening van naltrexone moet zo snel mogelijk na afloop van ontwenning (normaal 3 tot 7 dagen na laatste alcoholische drank) worn gestart. 7.5 Naltrexone wordt normaal geduren minstens 3 tot 6 maann ingenomen. 7.6 camprosaat is aanbevolen als preventiemidl tegen een terugval voor alcoholafhankelijke patiënten. 7.7 Met toediening van acamprosaat moet zo snel mogelijk na afloop van ontwenning (normaal 3 tot 7 dagen na laatste alcoholische drank) worn gestart. 7.8 camprosaat wordt normaal geduren minstens 3 tot 6 maann ingenomen. Ib Ib 7.9 isulfiram is aanbevolen voor alcoholafhankelijke patiënten die van nabij worn gevolgd, gemotiveerd zijn om met hun alcoholgebruik te stoppen en geen contra-indicaties vertonen isulfiram wordt normaal geduren minstens 3 tot 6 maann ingenomen Een aantal geneesmidlen lijken veelbelovend om terugval in alcoholgebruik te verminren (onr B II 24

25 anre topiramaat, gabapentine, baclofen, aripiprazol); er is echter nog verr onrzoek nodig en ze zijn op dit ogenblik niet aanbevolen als eerstelijnsopties Benzodiazepines en antipressiva zijn niet aanbevolen om terugval in alcoholafhankelijkheid te vermijn Het strikt volgen van het geneesmidlenplan (medicatietrouw) kan worn verbeterd door gebruik te maken van strategieën die hier specifiek op focussen. B B II 25

26 Zelhulpprogramma s 8.1 e langdurige elname aan programma s van nonieme lcoholisten kan voor sommige patiënten een doeltreffen strategie zijn om zich te onthoun van alcohol. 8.2 Een assertieve doorverwijzing naar nonieme lcoholisten verhoogt elname en verbetert resultaten. 8.3 SMRT Recovery kan een doeltreffend zelfhulpalternatief zijn voor nonieme lcoholisten om het alcoholgebruik te verminren Zelfhulpgroepen voor gezinnen kunnen onrsteuning bien aan mensen die te maken hebben met alcoholafhankelijke personen. B evintie II I 4 nvdr: specifieke ustralische context. 26

27 Specifieke bevolkingsgroepen: adolescenten en jongeren 9.1 e NHMRC-richtlijnen bevelen aan dat geen alcohol drinken veiligste optie is voor kinren en jongeren onr 18 jaar Screening en een korte interventie voor tabak-, alcohol- en anr druggebruik moeten op geregel tijdstippen gebeuren. Binge drinking (comazuipen) en het gelijktijdige gebruik van meerre drugs komen in regel voor bij adolescente probleemdrinkers. evintie 9.3 Een bre medische en psychosociale voorgeschienis is vereist om op een doeltreffen manier met jongeren te kunnen werken. 9.4 Engagement en therapeutische relaties vereisen een begrip van ontwikkeling van adolescenten en een passen aanpak die inspeelt op hun cognitieve vaardighen en ontwikkeling. 9.5 Korte interventies kunnen geschikt zijn voor sommige jongeren die overmatig drinken en/of alcoholgerelateer nalen onrvinn. 9.6 Het is gebleken dat motivationele interviews, cognitieve gedrags- en gezinstherapieën voorlen opleveren om alcohol- en druggebruik en anre daarmee samenhangen nalen te verminren. 9.7 Er is maar een beperkt bewijs van rol van farmacotherapieën voor verminring van alcoholgebruik bij adolescenten. 9.8 Bij adolescenten die alcohol drinken, kunnen een aantal psychosociale crisissen voorkomen. In die gevallen moet worn teruggegrepen naar hulpverlening en crisisinterventies. 9.9 Geestelijke gezondheidsstoornissen, waaronr pressies, zelfmoordieën, angstgevoelens, B II 5 nvdr: specifieke ustralische context. Vlaamse richtlijnen: 27

28 seksueel misbruik en antisociaal gedrag, komen zeer geregeld voor bij jongeren met alcohol- en anre drugsproblemen en moeten in het behanlingsplan worn aangepakt. 28

29 Specifieke bevolkingsgroepen: zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven evintie 9.10 Vrouwen die zwanger zijn of zoun kunnen worn, moeten op hoogte worn gebracht van nieuwe NHMRC-richtlijnen, die aanbevelen om geen alcohol te drinken. Clinici die advies geven aan zwangere vrouwen, moeten zichzelf vertrouwd maken met risicoanalyse die in die richtlijnen wordt beschreven. Vrouwen die weinig alcohol drinken (minr dan één standaardglas per dag zonr dronkenschap) mogen ervan worn verzekerd dat er geen consistent bewijs bestaat dat dit schalijk is Vrouwen die borstvoeding geven, moeten op hoogte worn gebracht van huidige NHMRCrichtlijnen 7, die aanbevelen om geen alcohol te drinken. Indien een vrouw toch wenst te drinken, is het aangeran om borstvoeding te geven vóór ze alcohol drinkt. nrs moet worn gewacht tot het alcoholpeil terug nul is (één uur per gedronken standaardglas alcohol) alvorens opnieuw borstvoeding te geven. Het is niet nodig om daarvóór melk af te kolven of weg te gooien Korte interventies zijn aanbevolen tijns zwangerschap, indien aangewezen ook voor partner. Een opvolgingsevaluatie van respons op interventie is belangrijk Indien een vrouw tijns zwangerschap verschijnselen van dronkenschap vertoont, is het aanbevolen om haar in het ziekenhuis te laten opnemen om veiligheid van foetus en van moer na te gaan, een uitgebrei evaluatie te maken en zorg te plannen. B II 9.14 lcoholontwenningsverschijnselen tijns zwangerschap moeten in een algemeen ziekenhuis worn behanld, ialiter in een materniteitsafling voor aanstaan moers met 6 nvdr: specifieke ustralische context. 7 nvdr: specifieke ustralische context. 29

30 een hoog risico, in overleg met een team dat gespecialiseerd is in druggebruik tijns zwangerschap. Indien nodig kan diazepam worn gegeven om ontwenning onr controle te houn. In het ziekenhuis moet worn begonnen met voedingsinterventie, met inbegrip van parenterale thiamine, folaatvervanging en evaluatie van anre supplementen Vrouwen die tijns zwangerschap ernstige alcoholproblemen (en/of anre, drugsproblemen) hebben, moeten worn opgenomen in een aangepast ziekenhuis, om hun toestand te stabiliseren, een uitgebrei beoorling uit te voeren en zorg te plannen Een assertieve opvolging is aanbevolen voor prenatale zorg, behanling van midlenmisbruik, welzijnssteun en kinrbescherming Farmacotherapie om alcoholontwenning in stand te houn, kan tijns zwangerschap niet worn aanbevolen, omdat gegevens over veiligheid van die behanling onvoldoen zijn ssertieve prenatale zorg, met inbegrip van opvolging van groei en gezondheid van foetus, is aanbevolen Het beheer van zuigelingen met neonatale symptomen van alcoholontwenning moet gebeuren in overleg met een gespecialiseer afling Zuigelingen die zijn geboren nadat hun moer tijns zwangerschap regelmatig alcohol heeft gedronken, moeten zorgvuldig worn onrzocht op foetale alcoholspectrumstoornissen door een pediater die op hoogte is van voorgeschienis van moer; er moet een opvolging worn verzekerd door geschikte specialisten Een beoorling van gezinseenheid is van essentieel belang om het midlengebruik bij vrouwen te verminren. e interventie moet zich tot volledige gezinseenheid richten om het alcoholgebruik te verminren. 30

31 9.22 utochtone vrouwen moeten naar cultureel geschikte klinische diensten worn doorverwezen Een omvatten beoorling van geestelijke gezondheid is een essentieel onrel van een geïntegreerd zorgplan voor zwangere vrouwen met een alcoholprobleem. 8 nvdr;specifieke ustralische context. 31

32 Specifieke bevolkingsgroepen: ouren 9.31 Ouren moeten gescreend worn op alcoholgebruik en daarmee verbonn nalen (zoals trauma, verergering van bestaan ziekten, wisselwerking tussen verschillen geneesmidlen, geweld of fysieke verwaarlozing) en dit door een hele reeks van settingsomgevingen die gezondheids- en welzijnsdiensten aanbien Kortduren interventies moeten worn gebruikt voor ouren die riskant drinkgedrag vertonen of te maken krijgen met alcoholgerelateer risico s (bijvoorbeeld vallen, ongeschiktheid om een voertuig te besturen, wisselwerkingen tussen geneesmidlen) Een tegelijk voorkomen lichamelijke of geestelijke aandoening, medicatie, sociale omstandighen en functionele beperkingen moeten in aanmerking worn genomen bij evaluatie van ouren die drinken bstinentie kan gepaard gaan met duilijke verbeteringen van lichamelijke, geestelijke en cognitieve toestand. nrzijds kan alcoholgebruik ook een onrliggen ziekte hebben gemaskeerd. Bijgevolg moeten ernst en behanling van begelein lichamelijke en geestelijke toestand verscheine weken tot maann nadat met drinken werd gestopt worn opgevolgd. evintie 9.35 e behanling van ontwenningsverschijnselen bij oure alcoholafhankelijke personen vereist rhalve een strikte opvolging, voedingssupplementen, een zorgvuldig gebruik van sedatieve medicatie en aanpak van comorbi stoornissen. 32

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

6 10 weken 10-13 weken 14-18 weken 18-20 weken 24 26 weken 27 32 weken 32 36 weken 37-40 weken 41 42 weken

6 10 weken 10-13 weken 14-18 weken 18-20 weken 24 26 weken 27 32 weken 32 36 weken 37-40 weken 41 42 weken Time task matrix zorgproces bij risico op dragerschap GBS 10 maart 2015 Alles in rood is specifiek voor zwangeren risicofactoren op GBS ziekte bij pasgeborene, alles in zwart is gebruikelijke zorg voor

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 +

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 + De benzodiazepinen vormen de op een na meest voorgeschreven groep geneesmiddelen in Nederland. In een gemiddelde huisartsenpraktijk krijgt ongeveer 10% van de patiënten één of meer keer per jaar een benzodiazepine

Nadere informatie

Alcohol en Eerstelijns Gezondheidszorg Klinische aanbevelingen voor identificatie en korte interventies. Samenvatting

Alcohol en Eerstelijns Gezondheidszorg Klinische aanbevelingen voor identificatie en korte interventies. Samenvatting Inleiding De Europese Unie is de regio in de wereld met het hoogste aandeel drinkers en met de hoogste alcoholconsumptie per persoon. Overmatig alcoholgebruik is de derde risicofactor voor ziekte en voortijdige

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Wat is duizeligheid? evenwichtsorgaan, dit heet Benigne Paroxysmale Positie Duizeligheid (BPPD). Dit beeld kenmerkt zich door acute

Wat is duizeligheid? evenwichtsorgaan, dit heet Benigne Paroxysmale Positie Duizeligheid (BPPD). Dit beeld kenmerkt zich door acute Wat is duizeligheid? Wat is duizeligheid? Iereen is wel eens duizelig geweest. Toch is moeilijk begrip duizeligheid te omschrijven. De meeste mensen klagen duizeligheid over draaierigheid, een licht gevoel

Nadere informatie

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet BIJSLUITER OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Zetpillen volwassenen bevatten 500 mg paracetamol per zetpil.

Zetpillen volwassenen bevatten 500 mg paracetamol per zetpil. Publieksbijsluiter PERDOLAN VOLWASSENEN Lees de hele bijsluiter aandachtig door, omdat er voor u belangrijke informatie in staat. Dit geneesmiddel is vrij verkrijgbaar. Desalniettemin dient u PERDOLAN

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING

C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING C2H5OH PROBLEMATIEK + BEHANDELING INHOUDSOPGAVE WERKING OP DE HERSENEN ACUTE ALCOHOLINTOXICATIE ALCOHOL ONTHOUDINGSSYNDROOM DELIER BIJ ALCOHOL THIAMINE (DEFICIENTIE) WERKING OP DE HERSENEN EFFECTEN ALCOHOL

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Paracetamol EG 500 mg tabletten Paracetamol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Paracetamol EG 500 mg tabletten Paracetamol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Paracetamol EG 500 mg tabletten Paracetamol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u informatie gekregen over het maken van een afspraak met een medisch psycholoog van de afdeling

Nadere informatie

BIJSLUITER 1. WAT IS DAFALGAN VOLWASSENEN 600 MG EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT?

BIJSLUITER 1. WAT IS DAFALGAN VOLWASSENEN 600 MG EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT? BIJSLUITER Lees de hele bijsluiter aandachtig door, omdat er voor u belangrijke informatie in staat. Raadpleeg uw arts of apotheker als u aanvullende vragen heeft. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Paracetamol Genmed 500 mg tabletten (paracetamol)

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Paracetamol Genmed 500 mg tabletten (paracetamol) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Paracetamol Genmed 500 mg tabletten (paracetamol) Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt u zonder voorschrift

Nadere informatie

Voorstelling Team Verslavingszorg

Voorstelling Team Verslavingszorg 27/05/2015 Voorstelling Team Verslavingszorg Ivo Vanschooland Doelgroep De afdeling staat open voor mannen en vrouwen uit gans Vlaanderen en Nederland met problemen gekoppeld aan misbruik of afhankelijkheid

Nadere informatie

BIJSLUITER. Diazepam Teva 5 mg tabletten Diazepam Teva 10 mg tabletten Diazepam

BIJSLUITER. Diazepam Teva 5 mg tabletten Diazepam Teva 10 mg tabletten Diazepam BIJSLUITER Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel in te nemen. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft u hem nog een keer nodig. Raadpleeg uw arts of apotheker, als u aanvullende

Nadere informatie

Temazepam Teva 10 mg, capsules Temazepam Teva 20 mg, capsules

Temazepam Teva 10 mg, capsules Temazepam Teva 20 mg, capsules 1.3.3 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen. Heeft

Nadere informatie

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan GEGEVENS PATIËNT Naam Adres Tel HUISARTS Naam Adres Tel SPECIALIST Naam Ziekenhuis Tel ANTISTOLLINGSMEDICATIE

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Dat scheelt een slok op een borrel?

Dat scheelt een slok op een borrel? Dat scheelt een slok op een borrel? Alcoholpoli voor MDL-patiënten Tamara van Lieshout Verpleegkundig Specialist GGZ Onze Lieve Vrouwe Gasthuis 550 bedden Toonaangevend Gastvrij Businessunits PBU Psychiatrie

Nadere informatie

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Alcohol en drugs Waar denken we aan? Nadine Mouchart, MSc Medewerker Verslavingspreventie Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? En wat missen

Nadere informatie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie Doelgroepen kasteelplus Ontwennen meer dan stoppen. Hoe helpen we mensen om te veranderen? dag van de zorg 17/03/2013 Patrick Lobbens Hoofdverpleegkundige verslavingszorg kasteelplus Kasteelplus 1 : mensen

Nadere informatie

Additions appear in italics and underlined deletions in italics and strikethrough

Additions appear in italics and underlined deletions in italics and strikethrough BIJLAGE III 1 AMENDMENTS TO BE INCLUDED IN THE RELEVANT SECTIONS OF THE SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS OF NIMESULIDE CONTAINING MEDICINAL PRODUCTS (SYSTEMIC FORMULATIONS) Additions appear in italics

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. ALGOSTASE MONO 1 g tabletten Paracetamol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. ALGOSTASE MONO 1 g tabletten Paracetamol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS ALGOSTASE MONO 1 g tabletten Paracetamol Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt u zonder recept krijgen. Maar

Nadere informatie

CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN

CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN DR. E.J. SULKERS, KINDERARTS ADRZ Symposium Nehalennia, 11 april 2013 MOEHEID KAN EEN SYMPTOOM ZIJN VAN EEN: - infectieziekte; - orgaanziekte (hart,

Nadere informatie

Organogram Werkgebied

Organogram Werkgebied Wat doet Tactus Verslavingszorg? Tactus is specialist op het terrein van de verslavingszorg. Mensen die door hun verslaving aan alcohol, drugs, medicijnen, gokken, gamen, eten of andere verslavingen in

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg VMDB 15-06-2013 Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg DUBBELE DIAGNOSE Psychiatrische Stoornis + middelenproblematiek Er bestaat wederzijdse beïnvloeding Prognose is minder goed Afzonderlijke

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. ALGOSTASE MONO 1 g, poeder voor drank

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. ALGOSTASE MONO 1 g, poeder voor drank BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS ALGOSTASE MONO 1 g, poeder voor drank Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt u zonder voorschrift krijgen. Maar

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat MELISANA N.V., Kareelovenlaan 1, Pagina 1 van 10 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst Nederlandse samenvatting Patiënten met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) hebben last van recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst veroorzaken. Om deze angst

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat MELISANA N.V., Kareelovenlaan 1, Pagina 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing. Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing. Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. Tinctuur van Serenoa repens (Bartram Small), Sap van Echinacea purpurea (Moench)

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. Tinctuur van Serenoa repens (Bartram Small), Sap van Echinacea purpurea (Moench) Bijsluiter: informatie voor de patiënt Urgenin druppels Tinctuur van Serenoa repens (Bartram Small), Sap van Echinacea purpurea (Moench) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Methotrexaat. Poli Reumatologie

Methotrexaat. Poli Reumatologie 00 Methotrexaat Poli Reumatologie 1 U heeft in overleg met uw arts besloten Methotrexaat te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen nog vragen dan kunt

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 Patiëntenbijsluiter PARACETAMOL/VITAMINE C 500/50 MG DRANK BIJ VERKOUDHEID, poeder voor drank Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren PTSS - diagnostiek en behandeling drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren Opbouw Diagnose PTSS Prevalentiecijfers PTSS en arbeid Preventie van PTSS Behandeling

Nadere informatie

6 a 8 controles afhankelijk van professionele noodzaak en/of behoefte vrouw. -Er is aandacht gegeven aan medische en psychosociale.

6 a 8 controles afhankelijk van professionele noodzaak en/of behoefte vrouw. -Er is aandacht gegeven aan medische en psychosociale. Time task matrix zorgproces SSRI gebruik in de zwangerschap Versie 10 maart 2015 Alles in rood is specifiek voor gebruik SSRI, alles in zwart is gebruikelijke zorg voor iedere zwangere (voor de meest recente

Nadere informatie

Alcohol gebruik bij ouderen. 16-09-2010 Dick van Etten

Alcohol gebruik bij ouderen. 16-09-2010 Dick van Etten Alcohol gebruik bij ouderen 16-09-2010 Dick van Etten Inleiding Prevalentie Risicofactoren, lichamelijke aandoeningen Vroegsignaleren en diagnostiek Ontwikkelde interventies U moet de bakens verzetten

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1 Patiëntenbijsluiter ETOS PARACETAMOL/VITAMINE C 500/50 MG DRANK, poeder voor drank Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u.

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Vaak is het door keuze van het juiste geneesmiddel mogelijk om borstvoeding veilig te handhaven 11. Niveau 4 Toelichting Indien

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium)

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Liothyroninenatrium ERC 25 microgram, tabletten liothyronine (in de vorm van liothyroninenatrium) Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken

Nadere informatie

1. WAT IS NITRAZEPAM TEVA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT?

1. WAT IS NITRAZEPAM TEVA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT? BIJSLUITER Lees deze bijsluiter zorgvuldig door alvorens dit geneesmiddel in te nemen. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft u hem nog een keer nodig. Raadpleeg dan uw arts of apotheker, als u aanvullende

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Perdolan volwassenen 500 mg, zetpillen Perdolan volwassenen 500 mg, tabletten Perdolan 500 mg, bruistabletten

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Perdolan volwassenen 500 mg, zetpillen Perdolan volwassenen 500 mg, tabletten Perdolan 500 mg, bruistabletten BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Perdolan volwassenen 500 mg, zetpillen Perdolan volwassenen 500 mg, tabletten Perdolan 500 mg, bruistabletten Paracetamol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Protocol ADHD bij verslaving 139

Protocol ADHD bij verslaving 139 Bijlage 12 Checklist Coaching Protocol ADHD bij verslaving 139 CHECKLIST ADHD-COACH Naam Cliënt: Naam Coach: Geboortedatum cliënt dag maand jaar De start van dit coordinerende coachingstraject vindt plaats

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu Het foetaal alcohol syndroom Wat is het foetaal alcohol syndroom? Het foetaal alcohol syndroom is een combinatie van aangeboren afwijkingen bij een baby die veroorzaakt zijn door alcohol gebruik van de

Nadere informatie

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850, omhulde tabletten 850 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

IB-2 Panadol Zetpillen 1000 mg voor Volwassenen maart 2010 en Kinderen vanaf 12 jaar Blz.1/5 RVG 29787 NL

IB-2 Panadol Zetpillen 1000 mg voor Volwassenen maart 2010 en Kinderen vanaf 12 jaar Blz.1/5 RVG 29787 NL Blz.1/5 RVG 29787 NL Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel is verkrijgbaar zonder doktersvoorschrift (recept), voor de behandeling van een

Nadere informatie

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Strategie om de verpakkingsgrootten of de verpakkingsvorm beschikbaar in voor het publiek opengestelde apotheken te beperken 1. Inleiding Het

Nadere informatie

Zorgnormen voor mensen met osteoartritis

Zorgnormen voor mensen met osteoartritis Vertaling in het: Ingevuld door: E mail: 1 1 2 3 4 Zorgnormen voor mensen met osteoartritis Mensen met symptomen van OA moeten toegang hebben tot een zorgprofessional die bekwaam is in het stellen van

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Epilepsie en het schoolgaande kind Programma voor schoolgaande kinderen met ontwikkelingsproblemen ten gevolge van epilepsie

Epilepsie en het schoolgaande kind Programma voor schoolgaande kinderen met ontwikkelingsproblemen ten gevolge van epilepsie EPILEPSIE Epilepsie en het schoolgaande kind Programma voor schoolgaande kinderen met ontwikkelingsproblemen ten gevolge van epilepsie Het programma Epilepsie en het schoolgaande kind van het epilepsiecentrum

Nadere informatie

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving MSc Esther Beraha Dr. Elske Salemink Dr. Anneke Goudriaan Dr. Bram Bakker Prof. Dr. Wim van den Brink Prof. Dr. Reinout Wiers Academisch Medisch Centrum

Nadere informatie

NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN VOOR PREVENTIE, DETECTIE EN BEHANDELING VAN DEPRESSIE IN

NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN VOOR PREVENTIE, DETECTIE EN BEHANDELING VAN DEPRESSIE IN NIEUWE EUROPESE RICHTLIJN VOOR PREVENTIE, DETECTIE EN BEHANDELING VAN DEPRESSIE IN PALLIATIEVE ZORG Referentie. Rayner, L., Price, A., Hotopf, M., Higginson, I.J. (2011). The development of evidencebased

Nadere informatie

Naltrexon HCl 50 PCH. Veel gestelde vragen en antwoorden. Nederland. Dit boekje wordt u aangeboden door: Teva Nederland, Postbus 552, 2003 RN Haarlem

Naltrexon HCl 50 PCH. Veel gestelde vragen en antwoorden. Nederland. Dit boekje wordt u aangeboden door: Teva Nederland, Postbus 552, 2003 RN Haarlem Nederland Naltrexon HCl 50 PCH Dit boekje wordt u aangeboden door: Teva Nederland, Postbus 552, 2003 RN Haarlem Veel gestelde vragen en antwoorden LEES DEZE INFORMATIE OVER NALTREXON HCl 50 PCH U heeft

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Wijnekus organisatieontwikkeling

Algemene voorwaarden Wijnekus organisatieontwikkeling Algemene voorwaarn Wijnekus organisatieontwikkeling 1 Algemeen 1.1 Onr ze Algemene Voorwaarn wordt verstaan: Opdrachtnemer: Wijnekus Organisatieontwikkeling V.O.F., ingeschreven in het hanlsregister van

Nadere informatie

Triple Trouble in de praktijk. Triple Trouble in de praktijk. Komt een man bij de dokter. Drie soorten middelen. Stoornis in het gebruik van middelen

Triple Trouble in de praktijk. Triple Trouble in de praktijk. Komt een man bij de dokter. Drie soorten middelen. Stoornis in het gebruik van middelen Triple Trouble in de praktijk Triple Trouble in de praktijk LEDD congres 2014 Joanneke van der Nagel Jannelien Wieland Robert Didden Van enkelvoudig naar complex licht tot ernstig Over wat te doen wie

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

3. Misbruik en verslaving. Inleiding. suggestievragen

3. Misbruik en verslaving. Inleiding. suggestievragen 3. Misbruik en verslaving Inleiding De goede samenwerking tussen de huisarts en de apotheker is essentieel bij de begeleiding van patiënten waarbij er blijk is van overmatig geneesmiddelengebruik. De aanpak

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Dextromethorphan Teva 1,5 mg/ml drank dextromethorphan hydrobromide

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Dextromethorphan Teva 1,5 mg/ml drank dextromethorphan hydrobromide BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Dextromethorphan Teva 1,5 mg/ml drank dextromethorphan hydrobromide Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke

Nadere informatie

Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers

Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers Overzicht Situering onderzoek Voorstelling vragenlijsten Resultaten Samenstelling doelgroep: leeftijd en geslacht Frequentie symptomatologie Evolutie

Nadere informatie

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Bijsluiter Naam product Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling De werkzame stof in de tabletten is lormetazepam. De tabletten bevatten respectievelijk

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie