De Maatschappij tot Nut van t Algemeen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Maatschappij tot Nut van t Algemeen"

Transcriptie

1 De Maatschappij tot Nut van t Algemeen Aan het eind van de achttiende eeuw was Nederland een kleine natie aan de rand van het grote Europa. Nederland werd gekenmerkt door zijn lokale en regionale vrijheid en onafhankelijkheid, gehandhaafd door handel en intellectuele vooruitstrevendheid. In de achttiende eeuw was het bepaald niet vanzelfsprekend, dat regeringen er waren ten behoeve van het volk, met als taak dienstbaar te zijn aan het algemeen welzijn van de bevolking. In tegendeel: het volk was er om de soevereinen te dienen. Het was in die tijd niet gebruikelijk en soms zelfs niet zonder gevaar om het tegendeel te beweren. Nederland kende in die tijd, en dat was revolutionair, een sfeer van vrijdenkers en democratie, een vrijzinnigdemocratische humanitaire (patriottische) sfeer. Men streefde ernaar, en geloofde er in, dat allen door betere educatie zouden kunnen delen in een wereld van vooruitgang; dat er door betere educatie een betere toekomst zou kunnen komen met welvaart en welzijn voor allen. Jan Nieuwenhuijzen In die tijd bracht sociale betrokkenheid een predikant en enkele eenvoudige klein-stedelingen ertoe om een genootschap te stichten dat zich richtte op bevordering van het algemeen volksgeluk met name door initiatieven te nemen op het terrein van de volksontwikkeling. In de gesprekskring met leden uit Monnickendam en Edam opperde de doopsgezinde predikant te Monnickendam, Jan Nieuwenhuijzen, het - in de sfeer van de tijd passende - plan om een genootschap voor volksontwikkeling te stichten. Het doel was om mensen die daartoe zelf niet de mogelijkheid hadden, te helpen om kennis te verwerven door hen te voorzien van (school)boeken die in eenvoudige taal geschreven waren. Dit initiatief werd concreet uitgewerkt door zijn zoon Martinus Nieuwenhuijzen, arts te Edam. Hij stelde voor om een genootschap te stichten met als doelstelling "de verbetering van het schoolwezen en de opvoeding der jeugd als de voornaamste grondslag ter vorming, verbetering en beschaving van den burger". Tijdens de op 16 november 1784 in de doopsgezinde pastorie te Edam gehouden oprichtingsvergadering werd deze doelstelling aanvaard. Besloten werd tot oprichting van een "Genoodschap van Konsten en Wetenschappen, onder de zinspreuk: Tot Nut van 't Algemeen". In navolging van dit initiatief ontstonden aanvankelijk in Noord-Holland, Friesland en Groningen, en vervolgens ook in de rest van Nederland boven de grote rivieren plaatselijke departementen van dit genootschap. Later volgde de oprichting van Nutsdepartementen in Zuid-Nederland en in Vlaanderen. De educatieve taken van het Nut werden na de onafhankelijkheid van België in Vlaanderen opgepakt en voortgezet door het in 1851 opgerichte Willemsfonds, thans gevestigd te Gent. Ter concrete verbetering van de leefomstandigheden van de werkende bevolking werd sinds de oprichting van het Nut gestreefd naar bereikbaarheid van onderwijs voor iedereen door: het stichten van kleuter- en lagere scholen; de uitgave van schoolboeken etc.; het stichten van onderwijzersopleidingen De eerste Algemene Vergadering in Het onderschrift van deze prent luidt: "Vergadering van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, gehouden in de Lutersche Oude Kerk, den 10 Aug. 1790".

2 (kweekscholen) en andere vormen van beroepsonderwijs. Daarnaast werden vele educatieve- en voor de samenleving nuttige initiatieven genomen, zoals het stichten van bibliotheken, spaarbanken en verzekeringen, alsmede initiatieven op het terrein van de maatschappelijke zorg en het geven van cursussen op velerlei terrein (volksontwikkeling). Later zijn veel door het Nut genomen initiatieven door de overheid en andere organisaties overgenomen en voortgezet. Het Nut wordt sinds zijn oprichting gekenmerkt door de volgende aspecten: het Nut is een organisatie die werkzaam is ten algemene nutte; het Nut is bereid tot een brede samenwerking; het Nut is een open organisatie zonder voorwaarden voor lidmaatschap; het Nut kent geen uitgangspunten die verplicht worden opgelegd of waarvan de naleving wordt verlangd; het Nut is een humanitaire (mensgerichte) organisatie; het Nut streeft naar individuele en maatschappelijke ontplooiing met een zo hoog mogelijk cultureel gehalte; het Nut ontplooit zijn activiteiten vooral in het verband van de aangesloten plaatselijke departementen (verenigingen met eigen rechtspersoonlijkheid); het Nut heeft een Maatschappijbestuur dat zich ten doel stelt op landelijk niveau een bijdrage te leveren aan het maatschappelijk debat en daarnaast de departementen te stimuleren om met hun activiteiten in de eigen omgeving een sociaal-maatschappelijke en educatieve functie te vervullen. Met de bovenstaande uitgangspunten organiseert het landelijke Maatschappijbestuur jaarlijks een congres met een lezing door een of meer eminente deskundige(n) over een maatschappelijk relevant thema. Daarmee en met het uitgeven van een jaarlijkse nieuwsbrief over het jaarthema wordt een bijdrage geleverd aan de maatschappelijke discussie van onze tijd. Het Maatschappijbestuur wil daarnaast de departementen stimuleren om dat ook in hun eigen omgeving te doen. Daarbij is het van belang om - zonder politieke of kerkelijke binding - alert in te spelen op de plaatselijke maatschappelijke ontwikkelingen. De departementen ontplooien vanouds en ook nu nog educatieve activiteiten ten behoeve van de mensen in hun omgeving. Dat gebeurt in de vorm van lezingen, cursussen, educatieve excursies, cultuurreizen en andere culturele activiteiten, soms ook door middel van subsidiëring van activiteiten van andere organisaties. Door het Nut wordt aan de Universiteit van Utrecht bij de faculteit der Sociale Wetenschappen een bijzondere leerstoel in stand gehouden voor onderwijs in de 'Geschiedenis van het Onderwijs'. Deze leerstoel wordt op dit moment bezet door prof. dr. J.F.A. Braster. De Maatschappij tot Nut van 't Algemeen telt op dit moment ongeveer 100 plaatselijke departementen met in totaal ruim leden. Het landelijk bureau van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen is gevestigd in het oorspronkelijke woonhuis van Martinus Nieuwenhuijzen te Edam. Bestuur Het Maatschappijbestuur is het uitvoerend en initiërend orgaan, benoemd door de algemene vergadering. In dit bestuur wordt het behoud van het gedachtegoed van de maatschappij bewaakt. De coördinatie vindt plaats tussen de districten en departementen, waarin de landelijke contacten met overheden en andere maatschappelijke instellingen worden onderhouden. Meer informatie over de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen vindt u in de statuten.

3 De identiteit van de Nutsbasisschool De Maatschappij tot Nut van t Algemeen heeft vanaf de oprichting in 1784 de verbetering van het onderwijs als kernactiviteit beschouwd. Volksontwikkeling was de opdracht: Kennis als weg naar persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling. Het uitgeven van eenvoudige leerboeken was het middel (om een breed publiek te bereiken). Samen streven naar een betere wereld voor iedereen. Vanuit sociale bewogenheid werd gewerkt aan een verbetering van de samenleving; gemeenschappelijk welzijn als resultaat van democratisch denken. De ontwikkeling van de individuele mens staat centraal. Onderwijsvernieuwing wordt gezien als onderdeel van een doorlopend maatschappelijk ontwikkelingsproces, los van een bepaald levensbeschouwelijk of politiek standpunt. Naast kleuterscholen, basisscholen en vervolgonderwijs werden ook opleidingsscholen voor onderwijzers en het Nutsseminarium voor pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam gestart. Het Nutsbasisonderwijs is daar nu nog van over. Sinds 1984 is er vanwege de Maatschappij tot Nut van t Algemeen een Leerstoel in de Geschiedenis van het Onderwijs aan de faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Utrecht. Algemeen toegankelijk onderwijs Nutsonderwijs is algemeen toegankelijk onderwijs. Het wordt gefinancierd door de overheid. Nutsbasisscholen zijn bestuurlijk geen openbare scholen, maar zijn bijzonder neutraal van karakter. Dat wil zeggen dat het beleid in handen is van een vereniging of stichting met een eigen (school)bestuur, meestal bestaand uit ouders van leerlingen. In de loop der jaren zijn op verschillende plaatsen fusies met andere, steeds openbare scholen, aangegaan. Waar staat de Nutsbasisschool voor? Onderwijs dat onafhankelijk is van een bepaalde levensbeschouwing en/of maatschappelijke stroming, met als voornaamste doelstellingen: - Respect voor andere levensbeschouwingen. - Nadruk op kritisch denken en het komen tot een weloverwogen oordeel op basis van vrijwilligheid. - Het bieden van een ononderbroken ontwikkelingsproces, afgestemd op de talenten en mogelijkheden van de individuele leerling. - Ontwikkeling van de gehele mens, zowel emotioneel als verstandelijk. - Het verwerven van de nodige kennis en sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden. - Onderwijs dat uitgaat van het feit dat kinderen opgroeien in een multiculturele samenleving. Mensbeeld Iedereen wordt in de gelegenheid gesteld een volwaardig, actief lid te zijn van onze samenleving, rekening houdend met de eigen kwaliteiten en beperkingen. - Algemene uitgangspunten gelijkwaardigheid rechtvaardigheid betrouwbaarheid verantwoordelijkheid - Onderwijskundige uitgangspunten veiligheid vertrouwen orde en rust wederzijds respect stimulerende leeromgeving - Didactische uitgangspunten leerling als mens centraal doorlopende ontwikkelingslijn planmatig vernieuwend - Sociaal-culturele uitgangspunten aandacht voor eigen identiteit onderlinge samenwerking opbouwend kritisch respect en ruimte voor verschil de school als levend organisme in de samenleving - Bestuurlijke identiteit onafhankelijk democratisch

4 ouders in bestuur samenwerking met andere scholen betrokken bij de schoolomgeving Past de Nutsbasisschool ook bij uw kind? Elke Nutsbasisschool geeft op eigen wijze vorm aan eerder genoemde doelen. Dit betekent dat Nutsscholen veel gemeenschappelijk hebben, maar elke school het onderwijs op zijn eigen manier inricht, zoals neergelegd in de eigen Schoolgids. Hoe kan ik onderzoeken of deze school past bij mijn kind? Vragen als hulp bij onderzoek naar de schoolspecifieke identiteit: Statutaire uitgangspunten: 1. Op welke wijze geeft de school invulling aan het neutrale karakter? 2. Op welke wijze geeft de school vorm aan de invloed van de ouders? 3. Op welke wijze is de bestuursvorm georganiseerd? Pedagogische, didactische en sociaal-culturele uitgangspunten: 1. De kleuter: Hoe geeft de school vorm en inhoud aan het ononderbroken ontwikkelingsproces van het kind met aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling en de naaste omgeving van het kind? 2. Het jonge schoolkind: Hoe geeft de school vorm en inhoud aan het ontwikkelingsproces van het kind met het oog op het verwerven van de basisvaardigheden om vanuit de eigen persoon de wereld te kunnen verkennen? 3. Het oudere schoolkind: a. Hoe geeft de school vorm en inhoud aan het ontwikkelingsproces van het kind met het oog op de veelzijdigheid van de samenleving en de wereld in al haar dimensies? b. Hoe geeft de school vorm en inhoud aan de aansluiting met het vervolgonderwijs en de samenleving.

5 t Nut en onderwijs De hervorming van het onderwijs in Nederland vanaf 1800 geldt als één van de grootste verdiensten van de Maatschappij tot Nut van t Algemeen. Reeds vanaf de oprichting in 1784 vormt de verbetering van het onderwijs een van de belangrijkste doelstellingen van het Nut. De aandacht voor het onderwijs is voornamelijk geïnitieerd door Martinus Nieuwenhuijzen ( ). Stelde Jan Nieuwenhuijzen ( ) zich aanvankelijk met de nieuwe vereniging vooral voor de verspreiding van kennis te bevorderen onder de minvermogenden, reeds op de oprichtingsvergadering werd op aandringen van Martinus Nieuwhuyzen besloten aan die taak toe te voegen: de verbetering van het schoolwezen en de opvoeding der jeugd, als de voornaamste grondslag zijnde ter vorming, verbetering en beschaving van den burger. De geschiedenis van het Nut in de eerste jaren van zijn bestaan toont aan dat Jan Nieuwenhuijzens voornaamste streven om door de uitgave van geschriften op gemoedelijke en opvoedende wijze de volwassenen aan hun plichten te herinneren en hun geestelijk leven op hoger pijl te brengen, in zekere mate heeft moeten wijken voor de mening van zijn zoon, die de taak van het Nut in hoofdzaak zocht in onderwijs en opvoeding. Zo werden er prijsvragen uitgeschreven voor leermethodes voor taal en rekenen, werd er geïnvesteerd in de opleiding van onderwijzers en kwam er een plan voor een schoolbibliotheek (een serie boeken voor de gehele leerstof van de lagere school). Dat de onderwijsvernieuwingen van Martinus Nieuwenhuijzen zoveel steun kregen, valt te verklaren uit de staat van het onderwijs in de 18e eeuw. Hoewel de grondslagen van het onderwijs (voorbereidend, lager, voortgezet en hoger onderwijs) aanwezig waren en er vrijwel overal gelegenheid was om onderwijs te ontvangen, was de toestand van het onderwijs in de tweede helft van de 18e eeuw verre van ideaal. De ijver van de 17e eeuw was verslapt, was ontaard, tot een soort van onverschilligheid. De taak, die staat en kerk ten opzichte van de school te vervullen hadden, werd slecht verricht. Schoolmeesters waren vaak onbekwame, zelden daartoe opgeleide functionarissen wier salaris louter bestond uit de schoolgelden, waardoor zij genoodzaakt waren tot tal van bijbaantjes om een redelijk loon te kunnen vergaren. De leermiddelen waren verouderd en vaak ongeschikt om de belangrijke basisvaardigheden van het lezen, schrijven en rekenen aan te leren. Schoolgebouwen verkeerden in slechte staat, kinderen werden onderwezen in te kleine en slecht geventileerde ruimtes. De tucht in de scholen was hard en ruw, het gebruik van straftuigen als bullepezen, riemen en de plak werd niet geschuwd. Kortom, het beeld van de 18e eeuwse scholen is verre van bevredigend. In diezelfde tijd kwamen echter nieuwe denkbeelden op over opvoeding, onderwijs en school. Kritische geesten begonnen vraagtekens te zetten bij de wijze waarop vooral het lager onderwijs was geregeld. Geïnspireerd door de ideeën van de Verlichting stelden ze dat het verstand - de rede of ratio - het belangrijkste bezit van de mens is en hem onderscheidt van de rest van de natuur. De rede is een bron van kennis; wie haar op de juiste wijze gebruikt kan goed en kwaad van elkaar onderscheiden en bijgevolg zelf beslissen wat hij moet doen of laten en wat van hem wordt verwacht. Een aantal verlichte filosofen zette zijn gedachten over een nieuw onderwijssysteem op papier. Onder hen de Engelsman John Locke en de Fransen Voltaire en Jean-Jacques Rousseau. Hun geschriften sterkten het inzicht dat goed onderwijs van grote betekenis is voor de hele maatschappij. Idealen van volksontwikkeling en volksverlichting werden met groeiend enthousiasme uitgesproken en verbreid.

6 De Maatschappij tot Nut van t Algemeen heeft zich met grote geestdrift gewijd aan de taak van de onderwijshervorming. Aanvankelijk zocht het voornamelijk kracht in het uitgeven van nieuwe schoolboekjes. De eerste leerboeken die verschenen waren van de hand van Martinus Nieuwenhuijzen. Nieuw was dat zijn boeken waren geschreven in een kindertoon en vrij waren van de gezwollenheid van taal en stijl, die toen mode was. Later werden ook schoolboeken van andere auteurs door het Nut uitgegeven: zedenkundige schoolboeken, drie bundels levensschetsen van Vaderlandsche mannen en vrouwen, een leesboek over Vaderlandsche deugden, verschillende bloemlezingen enz. Er verschenen boeken voor de nuttige kennisvakken zoals Uitreksels van merkwaardige Land- en zeereizen, Schoolboek der Vaderlandsche geschiedenis, Natuurkundig schoolboek en Gezondheidslessen. Ook verschenen er rekenboeken, spraakkunsten, verzamelingen spreuken, schoolprenten, schoolliedjes en landkaarten, maar ook boeken en handleidingen over de theorie van opvoeding en onderwijs. Het bleef echter niet bij het uitgeven van geschriften. Als propaganda waren op tal van plaatsen door departementen Nutsscholen opgericht, niet met de bedoeling die voor altijd in stand te houden, nog minder om het lager onderwijs geheel naar zich toe te trekken, maar om aan de gewone scholen het voorbeeld te geven. Ook werden in Amsterdam en later ook in Rotterdam kweekscholen gesticht. Zo werkte het Nut reeds vóór 1800 aan de verbetering van het onderwijs, het kweekte een generatie schoolhervormers die hun scholen op een hoger peil wisten te brengen: betere leerstof en betere methoden; ook zachtere tucht: de Nutsscholen waren de eerste scholen waar de plak werd afgeschaft. Een door het Nut uitgegeven schoolprent over de bouw van huizen [klik voor een vergroting]. Het uitroepen van de Bataafse Republiek (1795), waardoor Nederland een eenheidsstaat werd, maakte het mogelijk onderwijswetten uit te vaardigen voor het hele land. De Nationale vergadering benoemde in 1796 een commissie om een plan voor Nationaal onderwijs te ontwerpen. Het Hoofdbestuur van het Nut reageerde daarop door een voorstel in te dienen waarin het zijn denkbeelden over het Nationaal onderwijs uiteenzette. De totstandkoming van een nationale regeling verliep echter niet zonder moeite. Na de eerste schoolwetten van 1801 en 1803, kwam tenslotte de wet van 1806 tot stand, die wel niet geheel, maar toch in veel opzichten tegemoetkwam aan de wensen van het Nut. De wet werd verder uitgewerkt in verordeningen en onder Koning Willem I ook toepasselijk verklaard voor de Zuidelijke Nederlanden, waar tussen 1815 en 1830 ongeveer 1100 scholen werden opgericht. Gedurende een halve eeuw heeft deze wet ons onderwijs beheerst en maakte het voorgoed een einde aan de uiteenlopende, vaak tegenstrijdige en altijd volledig plaatselijke en provinciale verordeningen: de nieuwe schoolwet bracht een regeling voor het hele land. De belangrijkste bepalingen waren: lezen, schrijven, rekenen en Nederlands werden verplichte vakken; onderwijzers moesten voorgeschreven schoolboeken gebruiken, een toelatingsexamen doen en een bewijs van goed gedrag overleggen. Zeer verregaand was de bepaling dat voortaan klassikaal moest worden lesgegeven, daarmee kwam een einde aan het eeuwenoude hoofdelijke onderwijs, waarbij elke leerling individueel les kreeg. Omdat het onderwijs neutraal moest zijn, mocht geen godsdienstonderwijs meer worden gegeven. Na 1815 openbaarde zich in België van Katholieke, en in Noord-Nederland van Katholieke en Protestante zijde, het eerste verzet tegen de gemengde (d.i. voor kinderen van alle gezindten toegankelijke) scholen. Men eiste vrijheid van onderwijs: het recht voor ieder die beantwoordde aan de eisen van bekwaamheid en zedelijkheid om een school op te richten waar het onderwijs kon worden gegeven in overeenstemming met de godsdienstige overtuiging van de ouders. Bij de grondwetswijziging van 1848 werd dit beginsel in onze wetgeving opgenomen: het onderwijs was vrij geworden behoudens het toezicht van de overheid op de bekwaamheid van de onderwijzer. Dit regeringsbesluit zorgde aanvankelijk voor veel zorgen binnen de gelederen van het Nut. Er ontstond de vrees dat veel godsdienstig gekleurde scholen zouden verrijzen, met mogelijk schadelijke gevolgen voor de kwaliteit en het christelijk beginsel van het onderwijs, d.w.z. de eerbiediging van ieders godsdienstige begrippen. Teneinde dit te voorkomen achtte het hoofdbestuur het noodzakelijk dat de staat zorgde voor openbaar onderwijs in alle gemeenten. In die zin heeft het Nut zich tot de regering gewend met het verzoek om een toevoeging van die strekking aan het grondwetsartikel van 1848, een streven dat zij uiteindelijk in 1857 beloond zag. Het Nut kon tevreden zijn: het door het Nut voor haar eigen scholen opgestelde programma, werd zo goed als geheel voor alle scholen voorgeschreven. De departementele scholen hadden hun taak volbracht, ze hadden model gestaan voor de nieuw ontworpen wet. Op een paar uitzonderingen na werden de meeste Nutsscholen door de gemeentebesturen overgenomen. Hoewel het Nut door de wet van 1857 van veel zware zorgen was ontheven, betekende het nog niet dat het de zaak van het onderwijs los liet. Het Nut ging verder door zich te richten op categorieën van het onderwijs die voor de wet van 1857 nog niet werden bereikt: het onderwijs in de nuttige handwerken, het herhalingsonderwijs en de opleiding voor onderwijzers. Ook ging het zich bemoeien met het Middelbaar onderwijs. Van de andere zorgen op onderwijsgebied vallen nog te vermelden de oprichting van verschillende ambachts- en avondtekenscholen, cursussen voor meisjes, het

7 huishoudonderwijs, tal van kookcursussen en de oprichting van gymnastiekscholen. Een ander onderwerp dat het Nut in die tijd bezighield was de invoering van de leerplicht. Herhaaldelijk wendde het Nut zich tot de regering met het verzoek tot invoering van een leerplichtregeling. In 1901 werd deze lang gekoesterde wens van het Nut met de invoering van de leerplichtwet verwezenlijkt. In de jaren die volgden bleef het Nut zich vanuit een onverflauwd geloof in de beginselen sterk maken voor de bloei van het openbaar onderwijs. Nieuw was de aandacht voor cursussen voor wetenschappelijk onderwijs buiten de universiteiten. Het hoofdbestuur gaf sprekerslijsten uit en subsidieerde tal van locale comités voor dit doel. Om te voorzien in de kosten werd een Nieuwenhuijzenfonds voor onderwijs gesticht. De werkzaamheden voor het opzetten en subsidiëren van cursussen werden opgedragen aan een daartoe ingestelde commissie: de Nutscommissie voor onderwijs. Later is dit werk voortgezet door de allerwegen opgerichte volksuniversiteiten. Zowel ten opzichte van het hoger onderwijs als ten aanzien van de opleiding van onderwijzers is het werk van de Nutscommissie voortgezet in het bijzonder hoogleraarschap in de pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam en het daaraan verbonden Nutseminarium voor pedagogiek.

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Inhoudsopgave Pedagogisch project

Inhoudsopgave Pedagogisch project Inhoudsopgave ogisch project 1.1.1. Visie... 2 A. Pijlers... 2 B. Algemene doelen en waarden die de school wil realiseren... 2 C. Ligging... 3 1.1.2. Levensbeschouwing... 3 A. Karakter van de school...

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

44. Bijzonder en Openbaar onderwijs binnen de Algemene Onderwijsbond

44. Bijzonder en Openbaar onderwijs binnen de Algemene Onderwijsbond 44. Bijzonder en Openbaar onderwijs binnen de Algemene Onderwijsbond Inhoud Inleiding Onderwijs en levenbeschouwelijke vrijheid De afdelingen binnen de Algemene Onderwijsbond De afdelingen dicht bij de

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Strijlandstraat 40 1755 Gooik-Strijland Tel. 054/56 78 05 Fax. 054/56 86 10

Strijlandstraat 40 1755 Gooik-Strijland Tel. 054/56 78 05 Fax. 054/56 86 10 Strijlandstraat 40 1755 Gooik-Strijland Tel. 054/56 78 05 Fax. 054/56 86 10 Pedagogisch project Gemeentelijke lagere school De Oester met extra sportaanbod blz. 2 Pedagogisch project : Element 1: Gegevens

Nadere informatie

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Aan geadresseerde Den Haag, Ridderkerk, Voorburg, Zwolle, 28 juni 2006 Ons kenmerk: 60626119.HL/vhl Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Geachte heer, mevrouw, Nederland staat

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Meerwerf basisschool Prinses Margriet. www.meerwerf.nl. Leren voor het leven

Meerwerf basisschool Prinses Margriet. www.meerwerf.nl. Leren voor het leven Meerwerf basisschool Prinses Margriet www.meerwerf.nl Leren voor het leven B Baken in het dorp De Prinses Margrietschool is voor vele generaties een bekende plek. Vanouds hebben we aandacht voor een ieder:

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE INHOUD Missie & visie 4 Het onderwijs voorbij 5 Kwaliteit vanuit identiteit 7 Werken vanuit passie 8 Elke leerling telt 10 Ondernemend en

Nadere informatie

Bedir, voor kwaliteit en identiteit. Basisschool. Onderwijs. Educatie. Adres: Klarinetstraat 4, 5402 ZC Uden

Bedir, voor kwaliteit en identiteit. Basisschool. Onderwijs. Educatie. Adres: Klarinetstraat 4, 5402 ZC Uden Bedir, voor kwaliteit en identiteit Basisschool Onderwijs Educatie Adres: Klarinetstraat 4, 5402 ZC Uden Basisschool Bedir: Thuis voelen en jezelf zijn. Op basisschool Bedir bepaalt de islamitische levensbeschouwelijke

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Missie visie en doelstellingen

Missie visie en doelstellingen Missie visie en doelstellingen Inhoud 1 Inleiding 2 Missie en visie ASKA 2.1 Ons motto 2.2 Onze missie 2.3 Onze ambitie 2.4 Onze identiteit 2.5 Onze visie op de ontwikkeling van kinderen 2.6 Onze visie

Nadere informatie

http://www.federatiegouda.nl/doopsgezinde-gemeente/ sasportengen@hetnet.nl

http://www.federatiegouda.nl/doopsgezinde-gemeente/ sasportengen@hetnet.nl A. Doopsgezinde Gemeente Gouda Naam ANBI: Telefoonnummer (facultatief): RSIN/Fiscaal nummer: Doopsgezinde Gemeente Gouda 0182618541 818932351 Website adres: http://www.federatiegouda.nl/doopsgezinde-gemeente/

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

BEROEPSCODE VOOR DE PSYCHODIAGNOSTISCH WERKENDE, die lid is van de VERENIGING VOOR PSYCHODIAGNOSTISCH WERKENDEN (VVP)

BEROEPSCODE VOOR DE PSYCHODIAGNOSTISCH WERKENDE, die lid is van de VERENIGING VOOR PSYCHODIAGNOSTISCH WERKENDEN (VVP) BEROEPSCODE VOOR DE PSYCHODIAGNOSTISCH WERKENDE, die lid is van de VERENIGING VOOR PSYCHODIAGNOSTISCH WERKENDEN (VVP) Omschrijvingen: Psychologisch-pedagogisch assistent (PPA) MBO- of MBO + -niveau: Deze

Nadere informatie

het college van bestuur van de Universiteit Leiden, gevestigd te Leiden, verweerder.

het college van bestuur van de Universiteit Leiden, gevestigd te Leiden, verweerder. Zaaknummer: 2008/008 Rechter(s): mrs. Loeb, Lubberdink, Mollee Datum uitspraak: 20 juni 2008 Partijen: appellant tegen college van bestuur van de Universiteit Leiden Trefwoorden: Bijzondere omstandigheden,

Nadere informatie

IV.8. ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET DE PROTESTANTSE KERK IN NEDERLAND (PKN) OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 15 LID 2 VAN HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT

IV.8. ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET DE PROTESTANTSE KERK IN NEDERLAND (PKN) OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 15 LID 2 VAN HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT IV.8. ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET DE PROTESTANTSE KERK IN NEDERLAND (PKN) OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 15 LID 2 VAN HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT B. TOELICHTING Artikel 3 De kern van de overeenkomst is dat we elkaar

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

Bestuur Het bestuur van de stichting bestaat uit tenminste 3 personen, benoemd voor een periode van 4 jaar en wordt thans gevormd door:

Bestuur Het bestuur van de stichting bestaat uit tenminste 3 personen, benoemd voor een periode van 4 jaar en wordt thans gevormd door: Beleidspan Stichting Departement Rotterdam der Maatschappij tot Nut van t Algemeen Vastgesteld in december 2013, en herzien in juni 2014 door het bestuur Nut Rotterdam Rechtsvorm: Stichting Gevestigd en

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

De leerkrachten willen de kinderen het gevoel geven van veiligheid en geborgenheid.

De leerkrachten willen de kinderen het gevoel geven van veiligheid en geborgenheid. 1. Doelen van ons onderwijs De Burchtgaarde wil bereiken dat ieder kind via een ononderbroken leer-en ontwikkelingsproces, die kennis en vaardigheden verwerft die het nodig heeft om een zelfstandig, sociaal

Nadere informatie

Stichting SAN Inhoudelijke jaarverslag 2014

Stichting SAN Inhoudelijke jaarverslag 2014 Inhoudelijke jaarverslag 2014 Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Inleiding... 3 Activiteiten... 4 SPIOR... 4 Discriminatie... 5 Thema-avonden voor ouders... 6 Sport voor jongeren en ouderen... 7 Samenwerking

Nadere informatie

Statuten Stichting Regio College voor Beroepsonderwijs en Educatie Zaanstreek- Waterland

Statuten Stichting Regio College voor Beroepsonderwijs en Educatie Zaanstreek- Waterland Statuten Stichting Regio College voor Beroepsonderwijs en Educatie Zaanstreek- Waterland Naam, zetel en duur Artikel 1 1 De Stichting is genaamd: Stichting Regio College voor Beroepsonderwijs en Educatie

Nadere informatie

Leren op een prachtige school

Leren op een prachtige school Meerwerf basisschool Tuindorpschool www.meerwerf.nl Leren op een prachtige school midden in Den Helder R Rust en ruimte In het oude centrum van Den Helder ligt onze prachtige Tuindorpschool. Al generaties

Nadere informatie

Nummer Toegang: 0483 Inventaris van het archief van de openbare lagere school te Heusden, later basisschool Nieuwenrooy te Oudheusden, 1904-2007

Nummer Toegang: 0483 Inventaris van het archief van de openbare lagere school te Heusden, later basisschool Nieuwenrooy te Oudheusden, 1904-2007 Nummer Toegang: 0483 Inventaris van het archief van de openbare lagere school te Heusden, later basisschool Nieuwenrooy te Oudheusden, 1904-2007 T.T.A.B.M. van der Aalst, Streekarchief Langstraat Heusden

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM

KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM OnzeLieveVrouwlyceum Genk Alle tijd voor jong talent KWALITEITSONDERWIJS CAMPUS IN HET GROEN MODERN INTERNAAT UNIFORM Kwaliteitsonderwijs met hartverwarmende aandacht voor iedere leerling en met zorg voor

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid 50 (1986) Nr. 2 1 ) TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2002 Nr. 112 A. TITEL Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden?

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Scholen die door Samuel zijn gesticht. Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Psalm 23:3 3 Hij verkwikt mijn ziel, Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam. De Here zelf

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN Inleiding De laatste tijd is er veel publiciteit geweest rond scholen die hun leerlingen verboden gezichtsbedekkende kleding of een hoofddoek te dragen. Uit de discussies die

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH Stoekeplein 8a 7902 HM Hoogeveen tel.: 0528-234494 info@pricoh.nl www.pricoh.nl PricoH heeft acht christelijke basisscholen onder haar beheer. Binnen deze acht scholen werken ruim 200 medewerkers, in diverse

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Reglement betreffende de erkenning en subsidiëring van verenigingen met een specifiek educatieve werking

Reglement betreffende de erkenning en subsidiëring van verenigingen met een specifiek educatieve werking 9e Directie Dienst 91 Kunst en Cultuur Reglement betreffende de erkenning en subsidiëring van verenigingen met een specifiek educatieve werking HOOFDSTUK I - ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Binnen de perken

Nadere informatie

samenstelling: mr. M.A. Urbanus-Kamper

samenstelling: mr. M.A. Urbanus-Kamper Plaatsingslijst van de collectie van brochures, jaarverslagen en overig drukwerk van gereformeerde en hervormde meisjes-, vrouwen-, jongens- en mannenbonden 363 (ca. 1892-1963) samenstelling: mr. M.A.

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

Projectvoorstel. Inspectie van Onderwijs

Projectvoorstel. Inspectie van Onderwijs Projectvoorstel Inspectie van Onderwijs 25 april 2013 Probleem: 16.000 kinderen volgen geen onderwijs, om welke reden dan ook. Dit is een ongewenste situatie voor kinderen, ouders, overheid en onderwijs

Nadere informatie

twee nieuwe leden waaronder een beoogd voorzitter

twee nieuwe leden waaronder een beoogd voorzitter Vacature twee leden Raad van Toezicht waaronder een beoogd voorzitter Stichting Voortgezet Vrijeschool Onderwijs Noord-Holland De Stichting De Stichting Voortgezet Vrijeschool Onderwijs Noord-Holland (SVVONH),

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen. juli 2013

Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen. juli 2013 Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen juli 2013 In zijn adviesaanvraag vraagt Wim Kuiper de commissie om bij te dragen aan een visie op de manier waarop een samenwerkingsschool vorm

Nadere informatie

Pedagogisch project Levensbeschouwelijke en maatschappelijke uitgangspunten

Pedagogisch project Levensbeschouwelijke en maatschappelijke uitgangspunten Pedagogisch project Onze school is een basisschool die behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijs. Het schoolbestuur is het stadsbestuur van Waregem. Als openbare instelling staat onze school open

Nadere informatie

Informatiebrochure 2 VHP. Ken uw Partij

Informatiebrochure 2 VHP. Ken uw Partij Informatiebrochure 2 VHP Ken uw Partij Ken uw Partij Dit is de VHP Informatiebrochure 2. Hierin is informatie over de Partij. Wie is wie? U leert uw Partij zo beter kennen. De Informatiebrochure 1 ging

Nadere informatie

1. Verdeel de klas in 8 groepen van 3 à 4 leerlingen. 3 liberalen, 3 confessionelen en 2 socialisten.

1. Verdeel de klas in 8 groepen van 3 à 4 leerlingen. 3 liberalen, 3 confessionelen en 2 socialisten. FORMATIESPEL PACIFICATIE KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM De leerlingen spelen in groepjes een onderhandelingsspel, gesitueerd in de jaren 10 van de twintigste eeuw. Bij dit spel moeten de leerlingen zich verplaatsen

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Voorwoord. Om belanghebbenden zoals medewerkers, cliënten en externe relaties hierover te informeren is dit Statuut Identiteit opgesteld.

Voorwoord. Om belanghebbenden zoals medewerkers, cliënten en externe relaties hierover te informeren is dit Statuut Identiteit opgesteld. Statuut Identiteit Dit statuut is door de Raad van Bestuur d.d. 22 november 2010 vastgesteld en is de leidraad voor het doen en laten binnen de organisatie. Voorwoord RST Zorgverleners laat zich bij al

Nadere informatie

Hilversum, 24 februari 2009. Commissariaat voor de Media

Hilversum, 24 februari 2009. Commissariaat voor de Media Modelreglement programmabeleidbepalend orgaan Het Commissariaat heeft vastgesteld dat er bij de bestuursleden en de leden van de programmabeleidbepalende organen van de lokale publieke media-instellingen

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING I. ALGEMEEN

MEMORIE VAN TOELICHTING I. ALGEMEEN 33 *** Voorstel van wet van het lid Ypma houdende wijziging van de Wet primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet primair onderwijs BES ten einde levensbeschouwelijk onderwijs en godsdienstonderwijs

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen

Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen HOOFDSTUK 1: ALGEMENE UITGANGSPUNTEN Art. 1 De GRO..M is de advies- en participatieraad van de stad Mechelen met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs te Schoonhoven

Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs te Schoonhoven Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs te Schoonhoven Naam: Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs

Nadere informatie

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 1830 1870: Javaanse boer werkt voor Nederlandse staat: - cultuurstelsel - Herendiensten van verliespost naar wingewest Vanaf 1870: modern imperialisme particuliere bedrijven

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

stevige stam is de boom waardeloos.

stevige stam is de boom waardeloos. Visuele voorstelling Boom: Onze school ligt in een groen, bosrijke omgeving. Het logo van de school staat centraal in de tekening. Jongen en meisje: De kinderen staan centraal in onze school. Ben je jongen

Nadere informatie

1 PEDAGOGISCH PROJECT

1 PEDAGOGISCH PROJECT DEEL II: Pedagogisch project 1 PEDAGOGISCH PROJECT Een school is een levenloos gebouw. Onze school, De Kameleon, is een dynamische gemeenschap van personeel, kinderen, ouders, bestuur en andere participanten.

Nadere informatie

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties!

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma Laat mij in de eerste plaats toe om u te danken voor uw aanwezigheid. Uw belangstelling voor de Verlichting bewijst dat deze visie op de maatschappij,

Nadere informatie

Vragenlijst openbaar onderwijs VO

Vragenlijst openbaar onderwijs VO Vragenlijst openbaar onderwijs VO Naam : Geleding in de school : directeur / persolslid / ouder (omcirkelen) Met volgende vragen kunt u de stand van zaken op uw eigen school in kaart brengen: 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

THEMA 4: MAATSCHAPPELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID

THEMA 4: MAATSCHAPPELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID THEMA 4: MAATSCHAPPELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID De volgende teksten zijn commentaren bij enkele kerkelijke documenten die te maken hebben met opvoeding en onderwijs. Deze Vaticaanse teksten spreken bepaalde

Nadere informatie

ONS EIGEN OPVOEDINGS- PROJECT

ONS EIGEN OPVOEDINGS- PROJECT VRIJE KLEUTERSCHOOL PAGADDER SINT-MAARTENLAAN 6 3550 HEUSDEN-ZOLDER ' +! 011 / 57 26 30 0476 36 26 30 : info@vkspagadder.be website : www.pagadder.info ONS EIGEN OPVOEDINGS- PROJECT Als katholieke school

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1979-1980 15 997 Machtiging van Onze Minister van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk tot oprichting van een stichting Fonds voor de scheppende toonkunst

Nadere informatie

OP 23 september 1987 bestond de Stichting 'Economisch

OP 23 september 1987 bestond de Stichting 'Economisch OPRICHTING VAN HET ECONOMISCH TECHNOLOGISCH INSTITUUT VOOR ZUID-HOLLAND TE ROTTERDAM EN DE VOORGESCHIEDENIS DOOR DRS. M. VAN DER VELDEN OP 23 september 1987 bestond de Stichting 'Economisch Technologisch

Nadere informatie

CBS De Akker Protocol Identiteit

CBS De Akker Protocol Identiteit CBS De Akker Protocol Identiteit Datum eerste versie 28-01-2013 Datum laatste versie 01-06-2015 Documenteigenaar Team CBS De Akker Datum volgende toetsing Schooljaar 2015-2016 Datum volgende borging Schooljaar

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

De Dordtse Synode en Leerplicht. Dordrecht, Eigenhaard 1963. Dordrecht, Eigenhaard 2014

De Dordtse Synode en Leerplicht. Dordrecht, Eigenhaard 1963. Dordrecht, Eigenhaard 2014 De Dordtse Synode en Leerplicht. Dordrecht, Eigenhaard 1963 Dordrecht, Eigenhaard 2014 Ik vond thuis een foto van gewoon pandje in een gewoon straatje zo'n 50 jaar geleden in Dordrecht. Op Google.maps

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Identiteit 1.5 Identiteitskaders Identiteit/Identiteitskaders Inhoudsopgave 1. De katholiek/oecumenische identiteit in de nieuwe stichting 3 2. Het

Nadere informatie

De Vluchtheuvel. Christelijke psychosociale hulpverlening. Jaarverslag

De Vluchtheuvel. Christelijke psychosociale hulpverlening. Jaarverslag De Vluchtheuvel Christelijke psychosociale hulpverlening Jaarverslag 012 Met hart en ziel Werken zolang het dag is. Dat is een Bijbels principe. Bij alle veranderingen gingen we daarmee door in 2012. We

Nadere informatie

SCHOOLCONCEPT. Schoolconcept

SCHOOLCONCEPT. Schoolconcept SCHOOLCONCEPT Schoolconcept Onze school Basisschool Het Molenven is een katholieke basisschool gelegen in Vught Noord. Onze school valt onder Stichting Leijestroom waar in totaal 10 basisscholen met circa

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING. De Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen. De Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs Hoogkerk,

INTENTIEVERKLARING. De Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen. De Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs Hoogkerk, INTENTIEVERKLARING De Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen en De Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs Hoogkerk, verder te noemen: de besturen, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd, overwegende

Nadere informatie

2. Als ik nu voor mijn kind(kinderen) een school moest kiezen zou mijn voorkeur weer uitgaan naar een katholieke school

2. Als ik nu voor mijn kind(kinderen) een school moest kiezen zou mijn voorkeur weer uitgaan naar een katholieke school Ouder-enquête betreffende identiteit en levensbeschouwing Paus Joannesschool Ingeleverd: 133 formulieren, 35 ouders hebben aanvullende opmerkingen gemaakt (26%). Ingevuld op een 5-puntsschaal. 1= helemaal

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Vernieuwende elementen. 1. Stuurgroep ouderbetrokkenheid

Vernieuwende elementen. 1. Stuurgroep ouderbetrokkenheid Ds. Joannes Beukelmanschool, Alblasserdam pagina 1 De Ds. Joannes Beukelmanschool, locatie Weverstraat: samenwerken met ouders aan de ontwikkeling van kinderen op basis van de Bijbel Ouders worden gezien

Nadere informatie

NEDERLANDSE ONDERWIJSTELEVISIE, DE EERSTE JAREN

NEDERLANDSE ONDERWIJSTELEVISIE, DE EERSTE JAREN NEDERLANDSE ONDERWIJSTELEVISIE, DE EERSTE JAREN Tot medio 1965 was het gebruik van de onderwijsfilm en de onderwijsdia de belangrijkste audiovisuele vorm van onderwijs die er te bedenken was. Vaak samengeschoold

Nadere informatie

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs 1 Naar Levenverrijkend Onderwijs INLEIDING Ik wil je een visie op de toekomst van het onderwijs aanreiken. In dit boek beschrijf ik een onderwijsproces dat geen bepaalde orde of autoriteit dient, maar

Nadere informatie

PS2008WMC20-1 - : adviesaanvraag inzake zendtijdtoewijzing regionale omroep. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5

PS2008WMC20-1 - : adviesaanvraag inzake zendtijdtoewijzing regionale omroep. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5 PS2008WMC20-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 9 september 2008 Nummer PS : PS2008WMC20 Afdeling : ECV Commissie : WMC Registratienummer : 2008INT226727 Portefeuillehouder : Raven

Nadere informatie

De plaats van identiteit in uw personeelsbeleid. De praktische toepassing van identiteit

De plaats van identiteit in uw personeelsbeleid. De praktische toepassing van identiteit De plaats van identiteit in uw personeelsbeleid De praktische toepassing van identiteit Inhoud Omgaan met: identiteit bij de instroom identiteit tijdens de werkzame identiteit bij de uitstroom Wettelijk

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie