'DE AMERIKAANSE DROOM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "'DE AMERIKAANSE DROOM"

Transcriptie

1 ~l]rnl]l!rn. IVERENIGDE STATEN I 'DE AMERIKAANSE DROOM IS FAILLIET' Niet Amerika maar Europa is het land van de hoop. Dat zegt de Amerikaanse maatschappijcriticus en auteur van spraakmakende boeken Jeremy Rifkin. Knack sprak met hem aan de vooravond van de Amerikaanse verkiezingen. Door Ingrid Van Daele, 98. KNACK 20 OKTOBER 2004

2 ... Bijna een op de twee Amerikanen gaat een of meerdere keren per week naar de kerk. Meer dan de helft van de bevolking in de VS vindt dat religie belangrijk is en goed zeventig procent dat de president een sterke religieuze overtuiging moet uitstralen. De Amerikanen zijn met andere woorden een buitengewoon devoot volk. Ze verschillen daarin sterk van hun bondgenoten in Europa, waar de kathedralen talrijk zijn en de kerken leeg. 'Ik ben me ervan bewust hoe groot de verschillen tussen de Amerikanen en de Europeanen zijn' zegt Jeremy Rifkin, Amerikaans journalist en bestsellerauteur van The End of Work, The Biotech Century, The Age of Access en The Hydrogen Economy. 'Maar ik heb er bijzonder lang over gedaan om te beseffen dat ze ook zo fundamenteel zijn. Lange tijd dacht ik dat het een kwestie was van taal en stijl.pas onlangs heb ik me -- gerealiseerd dat de twee. samenlevingen ook compleet anders gestructureerd zijn.' Over de scherpe contrasten tussen Amerika I en Europa heeft Rifkin, die ook voorzitter is van The Foundation on Economic Trends in Washington, onlangs een opmerkelijk boek geschreven, The European Dream. Daarin betoogt hij dat de rollen van de Nieuwe Wereld en de Oude Wereld stilaan omkeren: 'De American dream is gebaseerd op individueel succes, op de overtuiging dat iedereen het kan maken. Amerikanen weten het als ze elkaar aankijken: wie je in dit land ook bent, van welke familie je ook afstamt, uit welk land ~ je ook komt, als je wilt ~ kun je een succesvol leyen opbouwen. Maar sinds geruime tijd nu al is die droom aan het afbrokkelen. Wat ooit een egalitaire middenklassenmaatschappij was, bestaat niet meer. De opwaartse mobiliteit is tot een illusie geworden. De kloof tussen arm en rijk is enorm toegenomen. Op Mexico en Rusland na is de inkomensongelijkheid in geen enkel gelndustrialiseerd land zo groot als in de VS. Amerika is geen aantrekkelijk emigratieland meer. Ret zijn niet langer de Europeanen die vol hoop naar Amerika trekken om er hun diepste dromen waar te maken. Vandaag is Europa voor emigranten hoe langer hoe meer het land van de hoop. De Amerikaanse droom werkt niet meer. De Amerikanen zouden moeten beseffen dat er zich een nieuwe droom ontwikkeld heeft: de Europese droom.' De Amerikaanse droom omschrijft u als individualistisch en gericht op eigenbelang, de Europese is een collectieve droom die zich veeleer tot de gemeenschap richt. JEREMYRIFKIN:De verschillen zijn immens. Voor de Europeanen primeren sociale relaties boven de individuele autonornie. Culturele diversiteit heeft de overhand over assimilatie, levenskwaliteit is veel belangrijker dan rijkdom, duurzame ontwikkeling gaat boyen ongelimiteerde materiele groei en wereldwijde samenwerking via internationale organisaties boven de unilatera- Ie uitoefening van de macht. Kort samengevat is dat het grote onderscheid tussen de twee. Ret gaat om twee totaal verschillende werelden. De invulling van het begrip 'vrijheid' kan dat het beste verduidelijken. Voor een Amerikaan betekent vrijheid onafhankelijkheid en autonomie. Onze moeders zeiden het ons steeds weer: 'Amerika is een geweldig land, je krijgt er enorm veel kansen. Maar niemand zal er voor je zorgen tenzij jijzelf.' Wat we ingepeperd kregen, was het beeld van de cowboy op zijn paard die de grenzen van zijn land aftuurt en alles onder controle he eft. Ret was John Wayne. Of, Ronald Reagan. Ik weet, Reagan was geen uitzonderlijk president, maar met hem verdween het laatste symbool van de Amerikaanse droom. Bij zijn overlijden was de droefheid dan ook niet te peilen: het hele land huilde mee. De Europeanen keken verbaasd toe. Vrijheid he eft voor hen een heel andere betekenis. Een Europeaan wil geen eiland vormen van individuele autonornie. Rij wil goede relaties aanknopen en zich bij verschillende gemeenschappen betrokken en verankerd voelen. Rij wil niet 'aileen' maar 'verbonden' zijn. Ret is de tegenstelling tussen een ongebreideld individualisme en een diepgewortelde gemeenschapstraditie. Een tegenstelling die zich heeft vertaald T::\ '3 ~ ~ ". 1'! 'Amerika is geen aantrekkelijk emigr~ielan~ ~er! in een zeer verschillend sociaal-economisch model. RIFKIN: Ret sociaal-econornischmodel in Europa is natuurlijk veel uitgebreider dan in Amerika. Amerika kent ook wel pensioenuitkeringen (van maximilal dollar per jaar), maar over het algemeen blijft de sociale steun inamerika heel beperkt. De VS besteden slechts 11 procent van hun bruto binnenlands product aan sociale voordelen, Europa 26 procent - dubbel zoveel dus. Amerikanen hebben weinig vertrouwen in de staat. Bijgevolg willen ze de overheid ook zo weinig mogelijk geld en taken toevertrouwen. De rol van de overheid moet beperkt blijven tot het bewaken van het prive-eigendom - de rijkdom die we als vrije mensen hebben ~ 'UpMexicoenRuslandna is deinkomensongelukheid geenenkelgeindustrialiseerd landm grootalsin devs: 20 OKTOBER2004 KNACK. 99

3 ~D[i]Dl!lrn. IVERENIGDE STATEN I ~ opgestapeld. Een actieve rol in het herverdelen van de welvaart komt de overheid niet toe. Het is een individuele keuze om de noodlijdenden te helpen in onze samenleving. Het idee van de liefdadigheid weerspiegelt in die zin het besef van de individuele vrijheid. De Franse filosoof Alexis de Tocqueville was erdoor gecharmeerd, toen hij het jonge Amerika bezocht in 1831.Broederlijke organisaties die de welvaart van de burgers wilden bevorderen? Dat fenomeen had hij in Europa nog nooit gezien. Liefdadigheid blijkt ook vaak gesteund vanuit religieuze genootschappen. RIFKIN:De kerkgenootschappen hebben inderdaad veel vrijwilligersorganisaties voortgebracht. De godsdienst is voor veel mens en die naar het westen trokken immers lang de enige vorm van zekerheid geweest. In nog onbewoonde gebieden waar ze neerstreken, bouwden ze ziekenhuizen en scholen. Elke religie heeft zo haar eigen infrastructuur uitgebouwd: de presbyterianen, de methodisten, de lutheranen, de mormonen. Meestal gaat het om non-profitziekenhuizen: de gezondheidszorg vertegenwoordigt 46 procent van de banen in de non-profitsector. Er zijn goede ziekenhuizen in Amerika, en Europeanen die voldoende geld hebben, trekken inderdaad soms naar de VS voor een speciale behandeling. Maar de algemene gezondheidszorg in de Verenigde Staten staat op een laag pitje. De Amerikanen kunnen wat dat betreft veel1eren van de Europese Unie. Het Europese model van de welvaartsstaat brokkelt ook af.we moeten de sodale voordelen terugschroeven, omdat we ze niet meer kunnen betalen. RIFKIN: Eurosceptici hebben altijd weer datzelfde verhaal: 'Onze econornie faalt, we moeten naar het Amerikaanse systeem overstappen. En dat betekent: privatiseren, arbeidsflexibiliteit bevorderen, de welvaartsbureaucratie terugschroeven,de sociale uitkeringen verlagen en het geld teruggeven aan wie het toekomt: de consument. Zo kunnen we de Amerikaanse rijkdom nabootsen. Amerikanen weten immers hoe ze een economie kunnen aanzwengelen.' Dat zou ik durven te betwijfelen. Ais je een economie beoordeelt niet alleen aan de hand van het bruto binnenlands product maar ook van de levenskwaliteit die ze voortbrengt, dan heeft Europa de VS in de jaren negentig zeker ingehaald. Kijk naar de gezondheidszorg, het onderwijs... Ameri- ka heeft rnisschien wel de beste masteropleidingen ter wereld, maar het niveau van de lagere en middelbare scholen ligt vaak lager dan dat in de vijftien oude lidstaten van de ED. De gezondheidszorg in Europa is over het algemeen veel beter, en ondanks het hoge aantal rokers leven de Europeanen ook een jaar langer dan de Amerikanen. De lakmoesproef ten slotte is de kindersterfte. De VS staan op de 27eplaats in ffi.')~!~fi'ul~ ~ r Dela:atstepersol'lificatie van de American dream. r.. \.!J~=t~~ fu De Amerikanen voelen zich een uitverkoren volk ~ '.. ~, de lijst van gelndustrialiseerde landen - slechts enkele ontwikkelde landen doen het nog minder goed. Het wijst op een grote armoede in Amerika. Of neem de vrije tijd als maatstaf voor de levenskwaliteit: Amerikanen nemen gemiddeld twee weken per jaar vrij, zonder dat het wettelijk geregeld is. Europeanen hebben doorgaans recht op vier weken, wat wel wettelijk is vastgelegd. Hoe is het te verklaren dat de Europeanen zo sterk focussen op de levenskwaliteit? Zoiets kan in Amerika niet. Daar kun je dan wel weer als individu rijk worden door geld op te stapelen. En dat kan pas door het naleven van een zeer streng arbeidsethos. Een ethos dat teruggaat op vroeger Europees gedachtegoed? RIFKIN: Inderdaad.Aan de basis van het Amerikaanse arbeidsethos ligt een Europese stroming die later naar Amerika is uitgevoerd. Het gaat om het vroege modernisme: de tijd waarin de protestantse Reformatie en de Verlichting Europa in hun greep kregen. Een tijdperk ook waarin het concept van het prive-eigendom zich ontwikkelde, de grondslag gelegd werd voor het marktkapitalisme en de natiestaat werd gecreeerd. Maar terwijl de Europeanen steeds minder religieus werden, groeiden de Amerikanen uit tot de grootste calvinisten ooit. w De religie blijft in de Amerikaanse maat- ~ schappij een doorslaggevende rol spelen? Ii' RIFKIN:Je merkt het dagelijks aan de uitspraken van politici, sportlui, acteurs en andere beroemdheden in de media. Op de vraag 'Waaraan hebt u uw succes te dank en?' voigt steevast het antwoord: 'Aan Jezus Christus, mijn God.' I,.:." De Amerikanen zien zichzelf trouwens als een uitverkoren yolk. Ze zijn dan ook zeer patriottistisch. Hun identiteit is gevormd door God en door hun land. Bijgevolg moet hun land ook met sterke militaire hand verdedigd worden. De Amerikaanse droom is verbonden met een sterke legermacht. De nieuwe Europese droom wil na duizend jaar van conflicten, twee wereldoorlogen, en een holocaust precies het tegenovergestelde. De Europeanen willen de wapens neerleggen, elkaar vertrouwen en in vrede samenwerken. Het project van de Europese Unie is zeker verdedigbaar. Maar het blijft een feit dat we ons de Europese welvaartsstaat niet langer kunnen veroorloven. RIFKIN:Europeanen staren zich blind op het Amerikaanse economische mo KNACK 20 OKTOBER 2004

4 del, maar ik wil erop wijzen dat het succes van Amerika na de recessie van nlet is voortgevloeid uit de structurele hervormingen die Bill Clinton na de regering-reagan heeft doorgevoerd. Ret heeft dus weinig zin voor Europa om die maatregelen na te apen. Ret is niet de verlaging van de sociale uitkeringen, noch de tlexibele arbeidspolitiek noch de belastingverlagingen die de economie hebben aangetrokken. Wat ons echt uit de recessie heeft gehaald, zijn de kredietkaarten. Begin jaren negentig ging het hele land massaal op krediet inkopen, en dat doen we trouwens nog steeds. DM heeft de economie aangezwengeld, de productie opgetrokken en nieuwe banen gecreeerd. Maar tegelijk heeft het een daling van de gezinsspaarquote uitgelokt: van 8 procent naar bijna 0 procent in Daarnaast hebben veel eigenaars van woningen nog eens de leningen van hun huizen geherfinancierd met lage intresten. President Bush heeft daarbovenop nog een paar belastingverlagingen doorgevoerd. Ret gevolg: we hebben meer geld op zak, maar het begrotingstekort heeft een historisch hoogtepunt bereikt. Ret Internationaal Monetair Fonds heeft zich daarover al zeer bezorgd getoond. Ret waarschuwde in een rapport dat die situatie de financiele stabiliteit van de wereldeconomie kan bedreigen, als er niets ondernomen wordt. De Amerikaanse economie davert op haar grondvesten? RIFKIN: Je kunt je dus de vraag stellen of je als Europese Unie vandaag het Amerikaanse economische model wel moet volgen. Voor mij ligt het antwoord in de verhouding van de dollar en de euro. Toen de euro gelntroduceerd werd, zeiden mijn Amerikaanse collega's: over zes maanden is het toiletpapier. Dat was niet zo, de euro is vandaag zelfs sterker dan de dollar. Bovendien wensen investeerders ook niet te beleggen in de dollar, omdat hun vertrouwen in de Amerikaanse economie is wegge- 'Tegen2020 kaneuropade dominanteeconomievan de wereldworden.' ebd. Ze vrezen dat de dollar nog meer zal ontwaarden. Het faillietvan de Amerikaanse droom. RIFKIN:Inderdaad. En voor een deel is dat het gevolg van de gigantische invloed van de bedrijven: op de media, op de politiek, op de verde ling van de macht in het algemeen. Roe konden ze zo invloedrijk worden? Veel heeft te maken met het ondermijnen van de macht van de vakbonden. Dat begon al in de late jaren zestig. Toen vormden de vakbonden nog een evenwicht met het management. Bedrijfsleiders streven naar zoveel mogelijk winst, en dus willen ze de arbeidskosten zo laag mogelijk houden. Maar ze verge ten dat de arbeiders ook consumenten zijn en spaarders die investeren in de aandelenmarkten. En dus moeten ze over voldoende geld beschikken. Ais tegenwicht van het management keken de vakbonden daar lange tijd op toe. Maar er kwam veel reactie op de werking van de vakbonden. Bedrijven trokken bijvoorbeeld weg uit de noordelijke steden, waar de vakbonden sterk stonden. Een symbolisch moment was de beruchte ingreep van Ronald Reagan toen ~ 20 OKTOBER2004 KNACK. 101

5 ~l]rnrnl]l!ui IVERENIGDE STATEN I ~ er gestaakt werd in de luchtvaartsector: hij ontsloeg alle luchtverkeersleiders. Dat was een duidelijk signaal dat de macht van de vakbonden zou worden beknot. De vakbonden hebben inderdaad veel macht verloren, en de bedrijyen zijn steeds invloedrijker geworden. Maar het evenwicht is verstoord. Zeker, het kapitalisme en de markteconomie zijn ongelofelijke katalysatoren voor innovatie - socialistische geleide economieen zijndat niet. Maar managers en bedrijfsleiders kunnen de vruchten van de arbeid niet herverdelen, want zij willenzoveel mogelijkwinst maken en dus de arbeidskosten verminderen. Daarom zijn vakbondsorganisaties een absolute noodzaak om de economie in evenwicht te houden. Vandaag is dat evenwicht verstoord en de welvaart neemt at. De kloof tussen rijk en arm neemt toe. Op termijn kan dat zelfs het kapitalistische systeem bedreigen. Europa zai dezelfde weg opgaan? RIFKIN:We kunnen dezelfde evolutie vandaag al voor een deel ook in Europa vaststellen. Wat valt er dan nog te doen? De oplossing ligt in Europa zelf. Het is de integratie van de Europese infrastructuur: een eengemaakte energiemarkt, een eengemaakte transportmarkt, eengemaakte regels voor de handel. Tegen 2020 kan Europa op die manier de dominante economie van de wereld worden. Voorwaarde is dan wel dat de nationale politici niet langer de omgekeerde koers varen, dat ze hun eigen natiestaat niet telkens weer proberen voor te trekken. Want wat zal het meest welvaart opleveren: de terugkeer naar de grenzen van de eigen natiestaat? Belgie? Luxemburg? Duitsland? Of een opening naar de potentieel belangrijkste handelszone van de hele wereld? De Europese politieke leiders van vandaag zijn helaas geen visionairs. Het lot van de Europeanen ligt in de Europese Unie, en daar alleen! Niemand schijnt het te beseffen, maar de Europese Unie is een uitzonderlijk sociaal en politiek experiment. Voor het eerst in de geschiedenis wordt een unie opgericht die niet uitgaat van een overwinning, maar van een nederlaag. Het is het eerste laboratoriumexperiment ter wereld dat een globaal Europees bewustzijn wi! creeren. Als het mislukt, wordt het alvast een belangrijke voetnoot in de geschiedenis.- -Volgende week: hetamerikaanse kiessysteem

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 8-12

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 8-12 GEBIEDEN 5 havo 3 Indonesië 8-12 Ontbossing: economie en ecologie botsen Vanuit welke dimensies kun je naar ontbossing kijken? Economische dimensie Ecologische dimensie hoezo? Bijdrage aan handelsbalans

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Hofkerk in Oldenzaal 11 oktober 2015 Lezen: Exodus 20: 1-17 Lezen: Marcus 10: 17-37 17 Toen hij zijn weg vervolgde, kwam er iemand naar hem toe die voor hem op zijn knieën viel en vroeg: Goede meester,

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Samenvatting. Zorgt het openstellen van de detailhandelssector voor buitenlandse concurrentie in een verbetering van de productiviteit?

Samenvatting. Zorgt het openstellen van de detailhandelssector voor buitenlandse concurrentie in een verbetering van de productiviteit? Samenvatting Dit proefschrift bestudeert de relatie tussen beleidshervormingen en productiviteitsgroei. Het beargumenteert dat het onderkennen van de diversiteit van bedrijven aan de basis ligt voor het

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Europese jobmarkt herleeft

Europese jobmarkt herleeft Europese jobmarkt herleeft Resultaten Search Trends survey Februari 2010 1 Samenvatting Twee derde van de bedrijven wil tijdens de komende 12 maanden mensen aanwerven; een vijfde van de Europese bedrijven

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Wonderen, Werk & Geld

Wonderen, Werk & Geld Wonderen, Werk & Geld Marianne WilliaMson UitGeverij de Zaak oorspronkelijke titel: the law of divine Compensation, On Work, Money and Miracles Copyright 2012 Marianne Williamson Published by arrangement

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898)

De 1 e Wereldoorlog. inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) De 1 e Wereldoorlog inleiding (9.1) HC onderdelen: conferentie van Berlijn (1884-85) + vlootwet (1898) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de 1 e Wereldoorlog en wat maakte deze oorlog uniek in

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Jesaja 58, 1-10 lied Liedboek 537, 1. 2. Zo spreekt de Heer die ons... lezing nieuwe testament (lector) Lukas 20, 9-19 lied Liedboek

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20 Burgers en Stoommachines Tot 1:20 Wat gaan we leren? 1. Welke gevolgen de technische uitvindingen hadden. 2. Wat er in de grondwet van 1848 stond. 3. Welke groepen minder rechten hadden dan andere groepen.

Nadere informatie

Geachte lezer, Voor meer uitleg over mijn presentatie Ga kathedralen bouwen! verwijs ik u graag naar de website http://www.quakernaat.nl.

Geachte lezer, Voor meer uitleg over mijn presentatie Ga kathedralen bouwen! verwijs ik u graag naar de website http://www.quakernaat.nl. Geachte lezer, Voor meer uitleg over mijn presentatie Ga kathedralen bouwen! verwijs ik u graag naar de website http://www.quakernaat.nl. Deze presentatie is bedoeld als naslagwerkje voor aanwezigen. Daan

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Olie, terreur, afpersing en economie.

Olie, terreur, afpersing en economie. Olie, terreur, afpersing en economie. Op de blog van Guido staat een interessante bijdrage over onze economie of wat daarvoor nog moet doorgaan. Wij zijn het bijna helemaal eens met dit opiniestuk maar

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

MOMENTUM VOOR ANDERE GLOBALISERING

MOMENTUM VOOR ANDERE GLOBALISERING MOMENTUM VOOR ANDERE GLOBALISERING Monika Sie Dhian Ho, voorzitter van het bestuur van The Broker De Brokerdag op 14 April 2014 Diepe economische crises zijn momenten van politieke waarheid. De geschiedenis

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Ons economische zelf Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Plaatjes invoegen Contrast tussen overvloed en gebrek Contrast tussen genieten van materie en uitbuiten

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Herdenking Capitulaties Wageningen

Herdenking Capitulaties Wageningen SPEECH SYMPOSIUM 5 MEI 2009 60 jaar NAVO Clemens Cornielje Voorzitter Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen Dames en heren, De détente tussen oost en west was ook in Gelderland voelbaar.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Nieuwe Golfoorlog in de maak?

Nieuwe Golfoorlog in de maak? Taak actualiteit Nieuwe Golfoorlog in de maak? De Eerste Golfoorlog was een oorlog tussen Irak en Iran van 1980-1988 en is genoemd naar het zeegebied van de Perzische Golf, omdat zich daar een belangrijk

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan Antwoordkernen bij Eureka 3M, Amersfoort 2014-2015 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je

Nadere informatie

Economische prognose IMF voor het GOS

Economische prognose IMF voor het GOS Economische prognose IMF voor het GOS Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen voor de

Nadere informatie

Maarten Luther 1483-1546

Maarten Luther 1483-1546 Maarten Luther 1483-1546 Eén van de belangrijkste ontdekkingen van Maarten Luther - (1483-1546) is het onderscheid tussen wet en evangelie. Voor Luther is de onderscheiding van wet en evangelie

Nadere informatie

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Herman COSIJNS, Adjunct van Mgr De Kesel INLEIDING De problematiek van de sociale huisvesting enerzijds en de wens van de Kerk om mee te werken

Nadere informatie

China. Als ontwikkelingsland

China. Als ontwikkelingsland Als ontwikkelingsland Paragraaf 1 Wat is een ontwikkelingsland? Een ontwikkelingsland is een land waaraan hulp wordt verleend ter bevordering van de economische ontplooiing. Paragraaf 1.1 Kenmerken *Het

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Verbeelding van de samenleving

Verbeelding van de samenleving Verbeelding van de samenleving denken, dromen en doen na de verzorgingsstaat 11. extra bijeenkomst: vragen & discussie http://zorgenparticipatie.wordpress.com/ Verbeelding van de samenleving in 10 colleges

Nadere informatie

Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard

Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard Date : december 29, 2014 De olieprijs stortte dit jaar in elkaar als gevolg van de volatiliteit op de meeste markten en een tijdelijke onbalans tussen

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB KB-0125-a-16-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een poster (1848): Leve de! Weg met Willem. Hij is een bloedzuiger.

Nadere informatie

Inventarisatie vraag en aanbod Waalweelde West

Inventarisatie vraag en aanbod Waalweelde West Inventarisatie vraag en aanbod Waalweelde West Op verzoek van de provincie Gelderland hebben we een uitsnede van vraag en aanbod gemaakt voor het gebied Waalweelde west. Gemeenten behorende tot regio Waalweelde

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

Verschil tussen arm en rijk is verkleind

Verschil tussen arm en rijk is verkleind Onderzoek Nederlandse topinkomens in de twintigste eeuw Verschil tussen arm en rijk is verkleind Emiel Afman is student aan Université de Paris 1 Panthéon Sorbonne en was ten tijde van het onderzoek als

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Advanced Battery Tech Inc.

Advanced Battery Tech Inc. TIP 1: Advanced Battery Tech Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten ABAT US00752H1023 Industrial Electrical Equipment Advanced Batteries (ABAT) ontwikkelt, fabriceert en

Nadere informatie

Preek 01nov2015, Opstandingskerk Tilburg - Alleen in gelijkenissen. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Preek 01nov2015, Opstandingskerk Tilburg - Alleen in gelijkenissen. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Preek 01nov2015, Opstandingskerk Tilburg - Alleen in gelijkenissen Gemeente van onze Heer Jezus Christus, - Zondag oogstdienst. Wat zegt ons dat? En waar moet het dan over gaan? - Natuurlijk over dankbaarheid.

Nadere informatie

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Datum: Plaats: Gespreksleiding: Gastsprekers: Participanten: Bezoekers: Thema: vrijdag 17 oktober 2014, 15:00-17:00 uur De Gouden Zaal van DROOMvilla

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Leiderschap bij verandering

Leiderschap bij verandering Leiderschap bij verandering Boek: John P. Kotter, 1998 ISBN-13: 9789052612317 ISBN-10: 9052612315 Samenvatting: Involve Inhoudsopgave Algemeen...2 De drijvende kracht achter geslaagde verandering...2 Stap

Nadere informatie