Tweede Kamer der Staten-Generaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tweede Kamer der Staten-Generaal"

Transcriptie

1 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar Financiering van de Nederlandse Staatsschuld Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN, Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 's-gravenhage, 16 september 1991 Hierbij zend ik u de notitie «Financieringsbeleid in de jaren '90» waarin doelstellingen, randvoorwaarden en instrumenten van het finan cieringsbeleid van het Rijk worden toegelicht. Het voornemen u deze notitie aan te bieden heb ik te kennen gegeven in mijn reactie op een concept van het rapport «Financiering van de Nederlandse Staatsschuld» van de Algemene Rekenkamer'. De Minister van Financiën, W. Kok 1 Zie «Financiering van de Nederlandse Staatsschuld», Tweede Kamer, vergaderjaar , nr. 1, pag. 13 en F ISSN Sdu Uitgeverij Plantijnstraat _._.,... ~~~ ««.4 ~ ^^^ ^ s Gravenhage 1991 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3

2 Financieringsbeleid in de jaren '90 1. Waarom deze nota? Door voortdurend hoge financieringstekorten is de Nederlandse staats schuld toegenomen van 29,6% van het nationaal inkomen in 1970 (f32,9 mrd) tot circa 71% in 1991 (f339mrd). De jaarlijkse financieringsbe hoefte van het Rijk is gestegen van f 1,8 mrd in 1970 tot f 47 mrd in De rentelasten bedragen jaarlijks thans 5,2% nni, tegen 1,5% nni in In guldens is dat een toename van de rentelasten van f 1,7 mrd in 1970 tot f 25 mrd in 1991'. In grafiek 1 is deze ontwikkeling zichtbaar gemaakt. De wijze waarop de staatsschuld wordt gefinancierd is van steeds groter belang voor de financiële positie van de Staat, maar ook voor de nationale economie. Het financieringsbeleid is een belangrijk onderdeel geworden van het financieel-economisch beleid van de overheid. Grafiek 1: Ontwikkeling staatsschuld en rentelasten, financieringstekort en financieringsbehoefte , in procenten van het nationaal inkomen. staatsschuld fin.tekort tin.behoefte 1212 rentelasten l Staatsschuld financieringstekort fin.behoefte ~ rentelasten Tegen deze achtergrond is een nadere uiteenzetting van doelstellingen en uitgangspunten die gehanteerd worden bij beslissingen in het kader van het financieringsbeleid op zijn plaats. Ook de Algemene Rekenkamer stelt in het rapport «Financiering van de Nederlandse Staatsschuld» 2 dat er, gezien het financiële belang, alle reden is informatie te verstrekken aan het Parlement over het geheel van doelstellingen, randvoorwaarden en instrumenten. Hiertoe is deze notitie opgesteld. 2. Financieringsbeleid: wikken en wegen 1 Uitgebreide informatie over het beloop van de staatsschuld, rentelasten, financie ringsbehoefte en tekorten wordt jaarlijks gegeven in de Miljoenennota (zie bij voorbeeld Miljoenennota 1992, bijlage 13). '' «Financiering van de Nederlandse staats schuld» (pag 13), rapport van de Algemene Rekenkamer aangeboden aan de Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1. De primaire doelstelling van het financieringsbeleid is het dekken van de jaarlijkse financieringsbehoefte van de Staat. Daarbij wordt steeds een afweging gemaakt tussen rentekosten en risico. Deze afweging vindt plaats binnen een kader van randvoorwaarden, voortvloeiend uit de macro-economische en budgettaire verantwoordelijkheden van de Staat. Binnen dit kader neemt de Minister van Financiën de financieringsbeslis singen. Daarbij wordt rekening gehouden met het feit dat het gedrag van de Staat - gezien de omvang van de staatsschuld - de marktomstandig heden sterk kan beïnvloeden.

3 3. De Staat als geldnemer Bij het financieringsbeleid van de Staat spelen naast bedrijfsecono mische overwegingen ook andere overwegingen een rol. In de eerste plaats omdat de Staat zelfstandige verantwoordelijkheden heeft op macro-economisch terrein. In de tweede plaats omdat het financierings beleid moet passen binnen het politieke en budgettaire stelsel dat voor de Rijksoverheid van toepassing is. Hieruit vloeien randvoorwaarden voor het financieringsbeleid voort. Hieronder worden zij uiteengezet Macro-economische randvoorwaarden Tot de macro-economische verantwoordelijkheden van de Staat behoort de verantwoordelijkheid voor het monetair beleid. Doel van het monetair beleid is de interne en externe waarde van de gulden zo veel mogelijk te stabiliseren. Dit is een essentiële voorwaarde voor een voorspoedige ontwikkeling van de nationale economie. De Staat zelf is ook als geldnemer gebaat bij een stabiele monetaire omgevmg, aangezien deze noodzakelijk is voor een evenwichtige renteontwikkeling en een duurzaam internationaal vertrouwen in de gulden. De randvoorwaarde voor het financieringsbeleid die uit de monetaire verantwoordelijkheid voortvloeit, is dat de financieringshandelingen van de Staat een stabiele monetaire ontwikkeling niet mogen verstoren. Om die reden ziet de Staat af van monetaire financiering, wat inhoudt dat de jaarlijkse financieringsbehoefte van de Staat volledig op de kapitaalmarkt wordt gedekt. Hierdoor wordt vermeden dat de financieringstekorten van de Staat leiden tot creatie van liquiditeiten in de economie. Een uitvloeisel van deze beleidslijn is dat het aandeel van de vlottende schuld (met een looptijd van minder dan 2 jaar) in de totale staatsschuld gelei delijk is teruggelopen (zie grafiek 2). Grafiek 2: verhouding vlottende schuld/vaste schuld * 23% 1970 "991 in % van het totaal Naast het monetair beleid stelt het kapitaalmarktbeleid eisen aan het financieringsbeleid. Het kapitaalmarktbeleid is gericht op het creëren en behouden van een doorzichtige, optimaal functionerende kapitaalmarkt, waar besparingen en investeringen op efficiënte wijze tot elkaar komen. Daarbij hoort ook een volledig vrij kapitaalverkeer over de grenzen. De financieringshandelingen van de Staat mogen aan dit beleid geen of zo min mogelijk afbreuk doen. Om aldus te voorkomen dat de efficiënte allocatie van kapitaal wordt verstoord, financiert de Staat zich onder marktconforme omstandigheden. Fiscale faciliëring van financieringsin strumenten van de Staat wordt om die reden afgewezen.

4 Tenslotte is het uit macro-economische overwegingen wenselijk dat de financieringstekorten van de Staat in principe uit binnenlandse bespa ringen kunnen worden opgebracht, wat met name geldt bij hoge finan cieringstekorten. De gevoeligheid van de Nederlandse economie voor externe onevenwichtigheden kan onder bepaalde omstandigheden immers toenemen naarmate de schuld aan het buitenland groter is. Deze randvoorwaarde is echter ondergeschikt aan die van het vrije kapitaal verkeer. De Staat zal niet verhinderen dat buitenlandse beleggers Neder landse staatsobligaties aankopen. De laatste jaren tonen buitenlandse beleggers steeds meer belangstelling voor Nederlandse obligaties. Daarnaast zijn ook Nederlandse beleggers steeds meer actief in buiten landse obligaties. Deze ontwikkelingen hangen samen met de sterke stijging van internationale kaptiaalstromen die onder invloed van deregu lering en liberalisatie van financiële markten heeft plaatsgevonden. Grafiek 3 brengt de samenhang tussen het aandeel van het buitenland in openbare emissies en de kapitaalimport tot uitdrukking. Grafiek 3: aandeel buitenland in openbare emissies en kapitaalimport aand. buitenland (%) 30 kap.import (% nni) Hno ~ aandeel buitenland bruto kapitaalimport Linkeras: aandeel van buitenlandse beleggers in openbare emissies van staatsschuld, in procenten van de totale openbare emissieomvang, rechteras: de bruto kapitaalimport in procenten van het nationaal inkomen. De macro-economische randvoorwaarden voor het financieringsbeleid worden steeds meer in internationaal kader geplaatst. Zo is de ontwik keling naar een Economische en Monetaire Unie (EMU) in de EG voor het financieringsbeleid van belang. Door volledige vrijheid van kapitaal verkeer en onverbrekelijk vaste wisselkoersen in de definitieve fase van de EMU, verliest het onderscheid tussen binnenland en buitenland in de EG zijn economische betekenis. Ook het valutarisico, dat een rol speelt bij de budgettaire randvoorwaarden voor het financieringsbeleid, zal binnen de EMU per definitie verdwijnen. Voorts zal in de EMU vermoe delijk een verbod gelden op verplicht beleggen in staatsschuld en op directe monetaire financiering door de nationale centrale banken. Het verbod op verplicht beleggen in staatsschuld betekent onder meer dat de regeling die het Abp verplicht de pensioenpremies van het Rijk via de Voorinschrijfrekening in staatsschuld te beleggen ter discussie zal staan. Met het verbod op directe monetaire financiering wordt een belangrijk principe van het Nederlandse financieringsbeleid op Europees niveau overgenomen. Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3

5 3.2. Budgettaire randvoorwaarden De Minister van Financiën is verantwoordelijk voor de besteding van de collectieve middelen, zoals vastgelegd in de Rijksbegroting. Het beheer moet op een verantwoorde, voor het Parlement controleerbare wijze plaats vinden, passend in het comptabel bestel. Dat betekent onder meer dat de budgettaire lasten van de financiering (rentelasten en andere kosten) optimaal beheersbaar moeten zijn. De beheersbaarheid wordt vergroot wanneer de onzekerheid over de (toekomstige) lasten van finan cieringshandelingen tot een minimum wordt beperkt. Onzekerheid over begrotingsuitkomsten, onvoorziene tegenvallers, hebben via de afspraken over het financieringstekort en de regels van de budgetdiscipline een directe invloed op de financiële ruimte voor het beleid van de overheid. De Staat stelt zich daarom risicomijdend op, en kiest voor financierings instrumenten die zekerheid kunnen verschaffen over de budgettaire lasten in de toekomst. Zo worden geen geïndexeerde leningen uitgegeven. De daaraan verbonden rentelasten fluctueren immers te sterk, afhankelijk van de inflatie. Er zou daardoor een omvangrijk open einde risico op de Rijksbe groting ontstaan. Daar bovendien de inflatie zich op dit moment absoluut en ook historisch op een laag niveau bevindt, zou introduktie van geïndexeerde leningen thans wel heel eenzijdig het opwaartse risico van hogere nominale rentelasten bij de Staat leggen. Ook wordt gestreefd naar een relatief lange gemiddelde looptijd van leningen. Bij langere looptijden neemt de jaarlijkse herfinancieringslast af en dus ook de totale financieringsbehoefte. De begroting wordt dan minder gevoelig voor rentefluctuaties. Vooral bij een hoge, en zeker bij een stijgende staats schuld zoals in Nederland, die op zich zelf al geleid heeft tot een forse financieringsbehoefte in de komende jaren, is looptijdverlenging van belang. Een laatste bron van risico en onzekerheid die in dit verband genoemd moet worden is het valutarisico, dat gepaard kan gaan met lenen in vreemde valuta zoals de D-Mark of de écu. Zolang dit risico van belang wordt geacht, is het beleid is er op gericht om dit te vermijden. Het vermijden van risico's is een belangrijk kenmerk van het financie ringsbeleid van de Staat en is vaak van doorslaggevend belang bij de afweging van voor en nadelen van specifieke financieringsinstrumenten. Voor een zorgvuldig beheer van de Rijksbegroting is het vermijden van risico's essentieel. De internationaal gezien hoge staatsschuld van Nederland heeft het belang hiervan alleen maar doen toenemen. 4. Marktomstandigheden en rentevisie De Staat opereert op de openbare en op de onderhandse markt. Deze beide segmenten van de Nederlandse kapitaalmarkt hebben ieder hun eigen karakteristieken. De leningen op de onderhandse markt worden in onderling overleg tussen de geldgever en geldnemer afgesloten. Hierdoor bestaat er een grote mate van flexibiliteit over voorwaarden, omvang en timing van een emissie. De karakteristieken van openbare leningen daarentegen zijn meer gestandaardiseerd. De standaardisatie bevordert de verhandelbaarheid (liquiditeit) van de leningen op de secun daire markt, hetgeen voor beleggers aantrekkelijk is. Beleggers nemen daardoor genoegen met een relatief lager rendement. Vooral leningen van grote omvang zijn goed verhandelbaar. Het marktsegment voor openbare leningen is daarom bij uitstek geschikt voor opname van grote bedragen ineens. De liquiditeit van een bestaande openbare lening kan verder worden vergroot door de uitgifte van een tweede tranche op de openbare markt. Dergelijke «dooreenleverbare» leningen zijn aantrekkelijk voor beleggers

6 vanwege de relatief grote verhandelbaarheid. Het verwachte effect op de liquiditeit van de staatsschuld wordt bij de keuze van een financieringsin strument meegewogen. Door actief te zijn op zowel de openbare als de onderhandse markt maakt de Staat met maximale flexibiliteit gebruik van het totale aanbod op de Nederlandse kapitaalmarkt. De marktomstandigheden van het moment bepalen uiteindelijk de concrete keuzemogelijkheden van de partijen op de kapitaalmarkt. Rentestanden fluctueren en prijs/risico-verhoudingen veranderen, onder meer onder invloed van wisselende politieke en reëel-economische omstandigheden. In een dergelijke wisselende omgeving worden econo mische risico's ingeschat door beleggers en kapitaalvragers. Deze risico's zijn van mvloed op het uiteindelijk resultaat van een financie ringsbeslissing van de Staat, dat zich over een aantal jaren uitstrekt afhankelijk van de looptijd van de desbetreffende leningsoort. De Staat speculeert bij deze inschatting niet op toekomstige renteontwikkelingen. De ervaring leert immers dat gedetailleerde rentevoorspellingen over het algemeen te weinig houvast bieden en dus, bij het risicomijdende finan ciermgsgedrag, geen richtsnoer kunnen zijn voor financieringsbeslis singen van de Staat. Gegeven de omvangrijke jaarlijkse financieringsbehoefte van de Staat en de voorwaarde om risico's zo veel mogelijk uit te sluiten, zijn de mogelijkheden om het kapitaalmarktberoep op basis van renteverwach tingen te variëren uiterst beperkt Bij de huidige financieringsbehoefte moet de Staat vrijwel elke maand op de openbare markt actief zijn. Wachten op «gunstiger tijden», wanneer de rente hoog zou worden beoordeeld, heeft weinig zin. Een rentevisie op korte termijn zou dus voor de staat van weinig praktische betekenis zijn. Daar komt bij dat de Staat veruit de grootste vragende partij is op de Nederlandse kapitaal markt. De andere marktpartijen verwachten een adequaat en actueel inzicht van de Staat in politieke factoren die de situatie op de financiële markten kunnen bepalen. Als de Staat in zijn financieringsgedrag blijk zou geven van bepaalde toekomstverwachtingen zou daar een krachtig, verstorend, en dus onwenselijk rentesignaal van uit kunnen gaan. Wel kan in bijzondere gevallen de marktontwikkeling op zeer korte termijn van invloed zijn op de keuze van het emissiemoment of van de emissietechniek die wordt gehanteerd. In 1990 bij voorbeeld is de toonbankuitgifte als emissietechniek geïntroduceerd, een techniek die het mogelijk maakt om flexibel in te spelen op de situatie op de kapitaal markt. Een onbestemd marktsentiment kan in voorkomende gevallen overigens aanleiding geven een lening uit te stellen. Ontwikkelingen op de zeer korte termijn spelen ook een rol bij de vaststelling van de details van een emissie. De Staat laat zich bij het vaststellen van de modaliteiten van de openbare leningen vertrouwelijk adviseren door de Conversiecom missie, een informele commissie waarin financiële deskundigen op persoonlijke titel zitting hebben. Mede op basis van dit advies reageert de Staat binnen het geschetste kader als iedere andere geldnemer flexibel op wisselende marktomstandigheden. 5. Conclusie Macro-economische en budgettaire verantwoordelijkheden plaatsen de Staat in een bijzondere positie op de kapitaalmarkt. Deze verantwoorde lijkheden staan aan de basis van een risicomijdend financieringsgedrag. Een van de gevolgen hiervan is dat de Staat zich een solide en stabiele reputatie heeft kunnen verwerven. De Nederlandse Staat geniet de status van een eerste klas debiteur. Dat is niet alleen positief voor de mogelijk heden die de Staat zelf heeft om middelen aan te trekken tegen gunstige voorwaarden. In ruimer verband geeft de goede reputatie van de Neder landse Staat een positieve impuls aan de internationale positie van de

7 markt voor guldensbeleggingen. Dit is een belangrijk positief gegeven voor andere emittenten op de Nederlandse kapitaalmarkt. Ook langs deze weg handelt de Staat naar zijn macro-economische verantwoorde lijkheden. Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1990-1991 22126 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van hoofdstuk IXA (Nationale Schuld) voor het jaar 1991 (wijziging samenhangende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1987-1988 Rijksbegroting voor het jaar 1988 20200 Vaststelling begroting van uitgaven Hoofdstuk IX A Nationale Schuld Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING 1. De

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 565 IXA Wijziging van de sstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2010 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 2 MEMORIE VAN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 090 IXA Wijziging van de sstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2011 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 2 MEMORIE VAN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 480 IXA Wijziging van de begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2012 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 3 VERSLAG

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 33 280 IXA Wijziging van de sstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) Nr. 2 HERDRUK 1 MEMORIE

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Het herziene Rijksgarantiekader zal tevens in het Handboek financiële informatie en administratie Rijksoverheid (Hafir) worden opgenomen.

Het herziene Rijksgarantiekader zal tevens in het Handboek financiële informatie en administratie Rijksoverheid (Hafir) worden opgenomen. Aan: de Ministers Van: de Minister van Financiën Kenmerk: BGW98/990-M Datum: 6 augustus 1998 Onderwerp: Aanpassing Rijksgarantiekader Inlichtingen bij: mw. Drs. M. Wolters Per 1 januari 1987 geldt voor

Nadere informatie

2. BELEIDSAGENDA NATIONALE SCHULD. 2.1 Rentekosten in 2002

2. BELEIDSAGENDA NATIONALE SCHULD. 2.1 Rentekosten in 2002 2. BELEIDSAGENDA NATIONALE SCHULD In deze beleidsagenda wordt allereerst ingegaan op de hoogte van de rentelasten in 2002. Daarbij worden de belangrijkste beleidsmatige mutaties weergegeven. Daarna wordt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 800 IXA Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2000 Nr. 4 VERSLAG HOUDENDE

Nadere informatie

De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.dsta.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 502 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met

Nadere informatie

Notitie Rentebeleid 2007

Notitie Rentebeleid 2007 Notitie Rentebeleid 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 De positie van de nota rentebeleid 3 De werking van het marktconform percentage 3 Totaalfinanciering versus project- of objectfinanciering 4 Rentetoerekening

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

2011D22666 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2011D22666 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2011D22666 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Financiën hebben enkele fracties de behoefte om over de brief van de minister van Financiën, d.d. 25 maart 2011 inzake

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering BEGROTING 2014 Paragraaf Financiering Ambtelijke programmamanager Afdelingshoofd Bedrijfsvoering Inleiding In de BBV 2004 (Besluit Beheer en Verantwoording Provincies en gemeenten) is een paragraaf financiering

Nadere informatie

Bijlage: Openstaande Kamervragen beleidsdoorlichting Risicomanagement van de staatsschuld en hoofdlijnen van het beleid

Bijlage: Openstaande Kamervragen beleidsdoorlichting Risicomanagement van de staatsschuld en hoofdlijnen van het beleid 1 Bijlage: Openstaande Kamervragen beleidsdoorlichting Risicomanagement van de staatsschuld en hoofdlijnen van het beleid Vraag 9: Hoe wordt in het nieuwe kader omgegaan met de neveneffecten die zich in

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek Index De lening balie is geopend 03 Meer mogelijkheden met een lening via Purple24 04 Kom ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012

No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012 ... No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012 Bij Kabinetsmissive van 8 november 2012, no.12.002573, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de Minister van

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN

ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN Staalbankiers N.V. Postbus 327 2501 CH DEN HAAG ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN Deze achtergrondinformatie bij de Staalbankiers hypothecaire lening in Zwitserse

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 6.9

Aan de raad AGENDAPUNT 6.9 Aan de raad AGENDAPUNT 6.9 Treasurystatuut 2010 Voorstel: het Treasurystatuut 2010 vaststellen. Inleiding In februari 2009 hebben wij u geïnformeerd over de treasury bij onze gemeente. Aanleiding hiervoor

Nadere informatie

In het statuut worden afspraken over onderwerpen als beheersing van rentekosten en -risico's, financierings- en beleggingsvraagstukken vastgelegd.

In het statuut worden afspraken over onderwerpen als beheersing van rentekosten en -risico's, financierings- en beleggingsvraagstukken vastgelegd. Treasurystatuut Dynamiek Scholengroep 1. Verantwoording Scholen/schoolbesturen krijgen jaarlijks een bedrag waaruit alle kosten moeten worden gedekt en waarmee waarborgen voor 'bedrijfsvoering' op langere

Nadere informatie

Machtiging voor het aangaan van geldleningen in 2009 en aanpassing mandaat voor kortlopende geldleningen.

Machtiging voor het aangaan van geldleningen in 2009 en aanpassing mandaat voor kortlopende geldleningen. College Onderwerp: V200900783 Machtiging voor het aangaan van geldleningen in 2009 en aanpassing mandaat voor kortlopende geldleningen. Samenvatting Vooral door de herfinanciering van bestaande leningen

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen:

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: www.jooplengkeek.nl Vreemd vermogen op lange termijn Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: 1. Onderhandse lening. 2. Obligatie lening. 3.

Nadere informatie

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments...

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments... Page 1 of 5 Home > Résultats de la recherche > Circulaires > Circulaire nr. Ci.RH.231/532.259 (AAFisc Nr. 3/2013) dd. 25.01.2013 Algemene administratie van de FISCALITEIT - Centrale diensten Personenbelasting

Nadere informatie

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control Grip op Financiën 13 januari 2015 Sector Control Opbouw presentatie Inzicht in ontwikkeling leningenportefeuille en rente Normenkader van de gemeente Eindhoven Beheersmaatregelen Huidige leningenportefeuille

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 002 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2015) Nr. 78 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 18 november

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 950 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2014) Nr. 4 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 12 juni 2014 Het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 488 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1996 (slotwet) Nr. 2 MEMORIE VAN

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 IV Vaststelling van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2015 Nr. 40 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld

Nadere informatie

Presentatie Treasury FEO. 11 juli 2005

Presentatie Treasury FEO. 11 juli 2005 Presentatie Treasury FEO 11 juli 2005 2 Treasury Het proces van plannen, bewaken en sturen van (toekomstige) geldstromen met als doel: Tijdige beschikbaarheid van middelen Optimaliseren van kosten en opbrengsten

Nadere informatie

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Bijzondere Financiële Instellingen (bfi s) zijn entiteiten die in Nederland zijn opgericht door buitenlandse multinationale concerns

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 605 IXA Jaarverslag en slotwet Nationale Schuld 2012 Nr. 6 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 12 juni 2013 De vaste commissie voor Financiën

Nadere informatie

Hoe realiseren we samen optimale financiering?

Hoe realiseren we samen optimale financiering? Hoe realiseren we samen optimale financiering? Welke hobbels met betrekking tot financiering komen jullie tegen? Visie op financiering januari/februari 2015 2 De thema s van vandaag Waarom optimale financiering

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1991-1992 22 300 XI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

7. BEGRIPPENLIJST. Basispunt Een honderdste deel van een procent (0,01%).

7. BEGRIPPENLIJST. Basispunt Een honderdste deel van een procent (0,01%). 7. BEGRIPPENLIJST Agio De premie die wordt betaald boven op de nominale waarde van een obligatie. Als de couponrente van een lening hoger is dan de marktrente, heeft de betreffende lening een agio. Amortisatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 240 IXA Jaarverslag en slotwet van Nationale Schuld 2011 Nr. 2 RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2011 VAN NATIONALE SCHULD (IXA) Aan de Voorzitter

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. Professionals. Voor investeerders

Het crowdfunding platform voor. Professionals. Voor investeerders Het crowdfunding platform voor Professionals Voor investeerders INDEX Hoofdpunten 3 Hoe werkt het? 4 Rente 5 Risico 6 Zekerheden leningen 7 Overige voorwaarden 8 2 Hoofdpunten Purple24 is een crowdfunding

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2014-2050

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Vreemd vermogen

Hoofdstuk 8. Vreemd vermogen Hoofdstuk 8 Vreemd vermogen Prijsvorming Vreemd vermogen Interest (rente) = vergoeding voor beschikbaar stellen geld. NB: rente is ook gelijkblijvend periodiek bedrag uit FRK 1. Tarief vraag en aanbod

Nadere informatie

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek 1 Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek 2 Index De lening balie is geopend 03 Verbreedt uw horizon met Purple24 leningen 04 om ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

4.4 Financiering. 4.4.3 De financiering van de gemeente Spijkenisse

4.4 Financiering. 4.4.3 De financiering van de gemeente Spijkenisse 4.4 Financiering 4.4.1 Inleiding De kaders voor het beleid van de gemeente Spijkenisse ten aanzien van de treasuryfunctie liggen wettelijk vast in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido). Deze

Nadere informatie

55129 (09-13) Productinformatie ASR VermogenBelegd

55129 (09-13) Productinformatie ASR VermogenBelegd 55129 (09-13) Productinformatie ASR VermogenBelegd Wat is ASR VermogenBelegd? Welk risico loopt u met dit product? Unieke kenmerken? Welke informatie staat waar? Koopsom of periodieke inleg? Wat krijgt

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Rendement = investeringsopbrengst/ investering *100% Reëel rendement = Nominaal rendement / CPI * 100-100 Als %

Rendement = investeringsopbrengst/ investering *100% Reëel rendement = Nominaal rendement / CPI * 100-100 Als % Inflatie Stijging algemene prijspeil Consumenten Prijs Indexcijfer Gewogen gemiddelde Voordeel: Mensen met schulden Nadeel: Mensen met loon, spaargeld Reële winst bedrijven daalt Rentekosten bedrijven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 682 Vragen van de leden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1986-1987 Rijksbegroting voor het jaar 1987 19700 Vaststelling begroting van uitgaven Hoofdstuk IX A Nationale Schuld IMr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING 1. De

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Maak bij de beantwoording van de volgende vraag gebruik van onderstaande grafiek.

Maak bij de beantwoording van de volgende vraag gebruik van onderstaande grafiek. Opgave 1 M-vragen Maak bij de beantwoording van de volgende vraag gebruik van onderstaande grafiek. Euros to 1 RL 1 Is in de periode 31 maart 17 april sprake van een devaluatie van de euro ten opzichte

Nadere informatie

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_/afdrukken Page 1 of 5 Wet financiering decentrale overheden (Tekst geldend op: ) Wet van 14 december 2000, houdende nieuwe bepalingen inzake het

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 Inhoud 1 Inleiding 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 modellen 12 2 Markt of overheid 1 de vraag 14 Prijzen en gevraagde hoeveelheid 14 D De vraagfunctie 14 D Verschuiving

Nadere informatie

VBI WINKELFONDS NV ANNEXUM. Directie Annexum Beheer B.V. WTC, G-Toren Strawinskylaan 485 1077 XX Amsterdam HALFJAARBERICHT 2012

VBI WINKELFONDS NV ANNEXUM. Directie Annexum Beheer B.V. WTC, G-Toren Strawinskylaan 485 1077 XX Amsterdam HALFJAARBERICHT 2012 1 Halfjaarbericht 2012 VBI Winkelfonds NV ANNEXUM VBI WINKELFONDS NV HALFJAARBERICHT 2012 Directie Annexum Beheer B.V. WTC, G-Toren Strawinskylaan 485 1077 XX Amsterdam 2 Halfjaarbericht 2012 VBI Winkelfonds

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Plan van aanpak beleidsdoorlichting artikel 11 Financiering staatsschuld

Plan van aanpak beleidsdoorlichting artikel 11 Financiering staatsschuld Plan van aanpak beleidsdoorlichting artikel 11 Financiering staatsschuld Inleiding De minister van Financiën heeft een uitvoerende rol bij de financiering van de staatsschuld. Het doel is om de schuld

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 1985-1986 16431 Zeescheepsnieuwbouw Nr. 16 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 's-gravenhage,

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

BEGRIPPENLIJST. Basispunt Een honderdste deel van een procent (0,01%).

BEGRIPPENLIJST. Basispunt Een honderdste deel van een procent (0,01%). BEGRIPPENLIJST Agio De premie die wordt betaald boven op de nominale waarde van een obligatie. Als de couponrente van een lening hoger is dan de marktrente, heeft de betreffende lening een agio. Amortisatie

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 700 XI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) en van de begrotingsstaat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling ing Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 27 maart 28 Voorburg/Heerlen, 28 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2013-I

Eindexamen havo economie 2013-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 bij (1) monopolie bij (2) toe

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1991-1992 22 300 XV Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) voor

Nadere informatie

32 049 (R 1891) Wijzigingen van de Overeenkomst betreffende het Internationale Monetaire Fonds; Washington, 28 april 2008 en 5 mei 2008

32 049 (R 1891) Wijzigingen van de Overeenkomst betreffende het Internationale Monetaire Fonds; Washington, 28 april 2008 en 5 mei 2008 Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2008 2009 A 32 049 (R 1891) Wijzigingen van de Overeenkomst betreffende het Internationale Monetaire Fonds; Washington, 28 april 2008 en 5 mei 2008 Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening Onderwerpen 28 april 2016 Nieuwe Steen 3 1625 HV HOORN 0229-234 334 info@bvw.nl www.bvw.nl Ouders kunnen kinderen helpen met de koopwoning

Nadere informatie

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o.

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o. SKPO: Financiën / blad 1 Treasury Statuut De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o., hierna te noemen Stichting heeft op 01-07-2008 dit Treasury

Nadere informatie

ING Inflatie Protectie Note

ING Inflatie Protectie Note Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Kiezen Theorieles 1 1 Schriftelijke toets

Kiezen Theorieles 1 1 Schriftelijke toets A. LEER EN TOETSPLAN Onderwerp: Kiezen Kerndoel(en): 40 De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties 46 De leerling leert in de eigen omgeving effecten te herkennen

Nadere informatie

financiële dienstverlening

financiële dienstverlening Algemene gegevens cliënt Algemene gegevens partner Naam : Naam : Geboortedatum : Geboortedatum : Algemene Kennis en Ervaring 1. Wat weet u van hypotheken? 2. Wat weet u van beleggingsproducten? 3. Wat

Nadere informatie

Informatiedocument De Erfpachter BV

Informatiedocument De Erfpachter BV Informatiedocument De Erfpachter BV U staat op het punt om een woning te kopen. De Erfpachter BV. wil u via dit Informatieboek informeren over De Erfpachter BV. Hieronder zetten we graag voor u uiteen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 755 Wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en van de Invorderingswet 1990 in verband met de wijziging van de percentages belasting-

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Economie Pincode klas 4 VMBO-GT 5 e editie Samenvatting Hoofdstuk 7 De overheid en ons inkomen Exameneenheid: Overheid en bestuur

Economie Pincode klas 4 VMBO-GT 5 e editie Samenvatting Hoofdstuk 7 De overheid en ons inkomen Exameneenheid: Overheid en bestuur Paragraaf 7.1 Groeit de economie? BBP = Bruto Binnenlands Product, de totale productie in een land in één jaar Nationaal inkomen = het totaal van alle inkomens in een land in één jaar Inkomen = loon, rente,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 883 Wijziging van de Wet milieubeheer (verbetering kostenvereveningssysteem in titel 15.13) Nr. 4 ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A Zelftest hoofdstuk 1 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A 1.33 a. $25 1, 1 = $27,50 b. -invoercontingenten, -kwaliteitseisen, -douaneformaliteiten, -subsidies

Nadere informatie

Met deze beleidsregels wordt bijgedragen aan het risicogerichte externe toezicht op de toegelaten instellingen.

Met deze beleidsregels wordt bijgedragen aan het risicogerichte externe toezicht op de toegelaten instellingen. Toelichting Beleidsregels verantwoord beleggen door toegelaten instellingen volkshuisvesting Inleiding Met deze beleidsregels wordt nadere invulling gegeven aan de normen inzake beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC Inleiding Om een solide financiële basis onder het Multifunctioneel Centrum (hierna: MFC) te realiseren is gezocht naar aanvullende partners. Inmiddels zijn de deelnemende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1981-1982 17 125 Aanpassingen van middenkoersen in het kader van het Europees Monetair Stelsel 1981 Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten «Generaal

Tweede Kamer der Staten «Generaal Tweede Kamer der Staten «Generaal Zitting 1975-1976 Rijksbegroting voor het dienstjaar 1976 13 600 IX A Nationale Schuld Nr. 5 Overzicht van de Nationale Schuld op 1 juli 1975 2 vel Tweede Kamer, zitting

Nadere informatie

Beleidsregel verhandelbaarheid

Beleidsregel verhandelbaarheid Beleidsregel verhandelbaarheid Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de onafhankelijke gedragstoezichthouder op de markten van sparen, lenen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1994 1995 24 071 Wateroverlast in Nederland Nr. 21 HERDRUK 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie