Gasten van Holland Casino

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gasten van Holland Casino"

Transcriptie

1 Gasten van Holland Casino

2 de Bruin, D.E., F.R.J. Leenders, M. Fris, H.T. Verbraeck, R.V. Braam, G.F. van de Wijngaart (2001). Gasten van Holland Casino. Effectiviteit van het preventiebeleid kansspelverslaving. Utrecht: Centrum voor Verslavingsonderzoek. Met lit.opg. ISBN: CVO Centrum voor Verslavingsonderzoek / College van toezicht op de kansspelen maart 2001 CVO - Centrum voor Verslavingsonderzoek Oudegracht PC Utrecht T F E Layout en omslag: René Hendriks, AV-media, FSW, Universiteit Utrecht In opdracht van het College van toezicht op de kansspelen: Met dank aan de leden van de begeleidingscommissie de heer dr. M.W.J. Koeter (voorzitter) de heer drs. P.J.A.M. Geertsen (secretaris) de heer J. Paauw de heer mr. A. Ytsma ( vervanger) de heer drs. A. de Vos de heer drs. J. de Vink mevrouw mr. P.C.M. Bijlenga mevrouw drs. A.L. Daalder mevrouw mr. J.J.M. Hoogendam de heer mr. P.A. de Jong ( vervanger) College van toezicht op de kansspelen College van toezicht op de kansspelen Holland Casino Holland Casino GGZ Nederland Ministerie van VWS Ministerie van Economische Zaken WODC Ministerie van Justitie Ministerie van Justitie en aan alle gasten en medewerkers van Holland Casino die aan de totstandkoming van dit onderzoek hebben bijgedragen.

3 Gasten van Holland Casino Effectiviteit van het preventiebeleid kansspelverslaving D.E. de Bruin F.R.J. Leenders M. Fris H.T. Verbraeck R.V. Braam G.F. van de Wijngaart 3

4 4

5 Inhoudsopgave Inleiding 9 Hoofdstuk 1 Opzet, methodiek en verantwoording 11 Doel van het onderzoek.. Probleemstelling.. Onderzoeksvragen.. Onderzoeksopzet 10 Vooronderzoek.. Methoden van onderzoek 12 Open interviews met sleutelfiguren.. Dossier- en documentenonderzoek 13 Afname vragenlijsten.. Diepte-interviews met probleemspelers.. Overzicht deelvragen en methoden 14 Tijdfasering.. Verloop van het onderzoek 15 Vooronderzoek.. Sleutelfiguren 16 Dossieronderzoek 17 Vragenlijst.. Respons 18 Non respons analyse 19 Generaliseerbaarheid 20 Validiteit South Oaks Gambling Screen (SOGS) 21 Diepte-interviews 22 Werving 23 Procedure bij de diepte-interviews 24 Opbouw rapport 25 Bezoekers, respondenten en geïnterviewden.. Hoofdstuk 2 Het preventiebeleid van Holland Casino 27 De geschiedenis van het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino 28 Huidig preventiebeleid 31 Hoofdstuk 3 De gasten van Holland Casino 35 De gasten van Holland Casino.. Prevalentie probleemspelers 42 Geïnterviewde probleemspelers 47

6 Hoofdstuk 4 Bekendheid met het preventiebeleid 51 Op de hoogte van het bestaan van het preventiebeleid.. Op de hoogte van onderdelen van preventiebeleid 54 Effectiviteit folder De risico s van het spel 57 Advies aan probleemspeler 58 Hoofdstuk 5 Signaleren en benaderen van probleemspelers 61 Aantal signalen 62 Benaderen probleemspelers 64 Aantallen KSV gesprekken 66 Ervaringen van probleemspelers met het aanspreekbeleid 67 Een verhoogde bezoekfrequentie.. Speelgedrag 69 Informele contacten tussen personeel en klanten 70 Nooit aangesproken.. Hoofdstuk 6 Reikwijdte van het preventiebeleid 75 Niet bereikte groepen 78 Niet bereikte probleemspelers 79 Hoofdstuk 7 Spelers met een EV of BP 81 De dossiers.. Bezoekbeperking 82 Bezoekers met beschermende maatregelen 84 Aantal beschermende maatregelen.. Nationaliteit 86 Woonplaats.. Eerste beschermende maatregel 88 Beschermende maatregelen bij probleemspelers 91 Entreeverbod.. Bezoekbeperking.. Aanleiding tot het nemen van beschermende maatregelen 92 Hoofdstuk 8 Effecten van beschermende maatregelen 97 Ervaringen met beschermende maatregelen.. OASE en het BRS 99 Beoordeling preventiebeleid 104 Onvoorziene effecten van het preventiebeleid 105 Effecten van de beperkende maatregelen: diepte-interviews. 106 Alternatieven om te gokken tijdens een entreeverbod.... Alternatieven tijdens bezoekbeperking 108 Verandering gokgedrag? 109 Terugkomgesprekken 110 De reguliere hulpverlening en de AGOG 112

7 Reguliere hulpverlening 113 Anonieme Gokkers Omgeving Gokkers (AGOG) 115 Samenvatting 119 Conclusies en aanbevelingen 129 Gebruikte literatuur 135 Bijlagen 137 BIJLAGE 1: DE GASTEN... Demografische schets... Leeftijd... Woonplaats 138 Burgerlijke staat 140 Dagbesteding 141 Opleiding 142 Inkomen 143 Etniciteit 145 Redenen om te spelen... Met wie wanneer 147 Prevalenties 148 Duur en beginleeftijd 150 Bezoekfrequentie en uitgaven 151 Bezoekfrequentie en bestedingen naar speellocatie 153 Bestedingen het afgelopen jaar naar speltype en locatie 154 Deel van het inkomen in HC besteed 157 Tijdsbesteding... BIJLAGE 2: PROBLEEMSPELERS (PROFIELEN EN ACHTERGRONDEN) 160 Indeling geïnterviewde probleemspelers naar hulpverlening en beschermende maatregelen.... Gokproblematiek.... Fase-theorieën bij het ontstaan van gokverslaving. 161 De indeling van geïnterviewde probleemspelers naar ernst gokproblematiek. 162 Ontstaan gokgedrag 165 Eerste aanraking met gokken... Eerste Holland Casinobezoeken 166 Waar ontstonden de problemen? 167 Aard gokgedrag... Motieven om te gokken 175 Redenen om te gokken, genoemd in de vragenlijst...

8 Motieven van probleemspelers om te gokken, genoemd tijdens de interviews. 177 Bezoekfrequentie en bedragen 181 Effecten en ervaringen... Aanspreekbeleid... Beperkende maatregelen 187 Entreeverbod... Bezoekbeperking 188 Ervaringen met de beperkende maatregelen... Effecten van de beperkende maatregelen 192 Alternatieven tijdens bezoekbeperking... Verandering gokgedrag? 196 Terugkomgesprekken 197 De reguliere hulpverlening en de AGOG 200 Reguliere hulpverlening... Anonieme Gokkers Omgeving Gokkers (AGOG) 205 Huidige gokstatus 208 BIJLAGE 3: DE VESTIGINGEN VAN HC 211 BIJLAGE 4: WEGING EN CORRECTIE ONDERZOEKSDATA 212 BIJLAGE 5: BEZOEKFREQUENTIES COHORTEN 213 BIJLAGE 6: STROOMSCHEMA KSV 218 Gebruikte afkortingen 221 Verklarende woordenlijst 223

9 Inleiding Stel, u houdt wel van een glaasje wijn en bezoekt met enige regelmaat een grand café in uw woonplaats waar ze uw favoriete wijn schenken. Op enig moment wordt u bij de ingang door een medewerker aangesproken met de vraag of hij u een kopje koffie mag aanbieden. U kijkt enigszins verbaasd op, maar stemt daar mee in. Op een rustig plekje in het sfeervolle café vraagt de medewerker hoe het ermee gaat. We zien u nu al jarenlang wekelijks uw glaasje wijn drinken maar zo is mij ter ore gekomen de laatste paar keer heeft u in plaats van de gebruikelijke glaasjes wijn een hele fles Armagnac leeggedronken. We denken dat het niet zo goed gaat met u, klopt dat? Na enig zwijgen van uw kant gaat de medewerker verder: Als u problemen heeft met uw drankgebruik kunnen we u daar bij helpen of ondersteunen. Wist u bijvoorbeeld dat u op eigen verzoek een beschermende maatregel kunt nemen? Alleen als u dat zelf wilt, kunnen wij u een tijdlang de toegang tot dit etablissement weigeren. Als u dat wat te rigoureus overkomt, kunt u uw bezoeken ook beperken tot bijvoorbeeld een paar keer per maand. Wij zullen er dan nauwlettend op toe zien dat u zich hier ook aan houdt. Indien u zo n entreeverbod aanvraagt wordt u voor een bepaalde of onbepaalde tijd niet toegelaten. Indien u het entreeverbod wil opheffen dat kan pas na een jaar vindt eerst een gesprek plaats met één van onze alcoholverslavingmedewerkers. Zij zullen u dan wijzen op een aantal preventieve maatregelen, die u in de toekomst kunt nemen om uw drankgebruik onder controle te houden. Onafhankelijk van uw besluit om een beschermende maatregel te nemen zou ik u hierbij nog willen wijzen op de mogelijkheden van professionele hulp bij een instelling voor de verslavingszorg en geef ik u hierbij het telefoonnummer van de plaatselijke AA. Enigszins verbouwereerd blijft u achter. Nog steeds roerend in uw kopje koffie, met in uw andere hand de brochure met telefoonnummers en een aanvraagformulier voor een beschermende maatregel. Ook de casinobezoeker kan vreemd opkijken als hij op een dergelijke manier wordt aangesproken op zijn speelgedrag. Het verschil met het grand café is dat het in Holland Casino de dagelijkse praktijk is. De bedoeling van bovenstaande analogie tussen het preventiebeleid van Holland Casino en een fictief alcoholpreventiebeleid is het bijzondere en unieke van het preventiebeleid van Holland Casino te schetsen. Holland Casino biedt kansspelen aan die risicovol kunnen zijn, net zoals de alcoholbranche producten aanbiedt die risicovol kunnen zijn. Het bijzondere aan het preventiebeleid kansspelverslaving is dat bij geen enkel ander preventiebeleid de aanbieder van het risicovolle product de consument de mogelijkheid biedt om zichzelf op vrijwillige basis een verbod op te leggen. Een kroegbaas heeft weliswaar een bepaalde verantwoordelijkheid voor de gezondheid van zijn gasten en soms zal hij hen bijvoorbeeld niet meer schenken, een taxi bellen of er anderszins op aandringen dat het tijd is om naar huis te gaan. Maar het is onwaarschijnlijk, niet haalbaar en daardoor ondenkbaar dat een problematisch drinker de mogelijkheid krijgt zichzelf op vrijwillige basis een jaar lang de toegang tot alle cafés in Nederland te ontzeggen. Mede door de monopoliepositie van 9

10 Holland Casino en een beperkt aantal vestigingen, is voornoemd preventiebeleid kansspelverslaving in de praktijk niet alleen denkbaar geweest, maar ook haalbaar en uitvoerbaar gebleken. Dat het preventiebeleid bijzonder en uniek is wil echter niet zeggen dat het ook effectief is. In dit onderzoek zal het preventiebeleid van Holland Casino daarom worden beoordeeld op haar effectiviteit. Zijn bezoekers, en met name de probleemspelers, bekend met het preventiebeleid kansspelverslaving? In hoeverre zijn probleemspelers aangesproken op hun speelgedrag? Wat zijn de effecten van dit benaderingssysteem? Welk deel van de spelers vraagt een entreeverbod of bezoekbeperking aan? En in hoeverre is sprake van onvoorziene of onbedoelde neveneffecten van het beleid? Om deze vragen te kunnen beantwoorden is het afgelopen jaar met vele casinospelers gesproken. Met recreatieve spelers maar ook met probleemspelers en gokverslaafden. Behalve met de gasten is ook met de medewerkers van Holland Casino uitgebreid over het preventiebeleid kansspelverslaving gesproken en gediscussieerd. Ook zijn een aantal trainingen bijgewoond, die sinds jaar en dag door Jellinek Consultancy ten behoeve van het personeel van Holland Casino worden georganiseerd. Tot slot is een dossieronderzoek uitgevoerd waarin gegevens van bezoekers van Holland Casino zijn opgenomen die op vrijwillige basis een entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd. 10

11 Hoofdstuk 1 Opzet, methodiek en verantwoording In dit hoofdstuk wordt beschreven op welke wijze het onderzoek is voorbereid en uitgevoerd. Eerst wordt de opzet van het onderzoek beschreven, vervolgens wordt het verloop van het onderzoek per onderdeel toegelicht. Doel van het onderzoek Het doel van dit onderzoek is om inzicht te geven in de effectiviteit van het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino. Probleemstelling In hoeverre is het door Holland Casino gevoerde preventiebeleid kansspelverslaving effectief? Onderzoeksvragen Uitgaande van bovenstaande probleemstelling zijn de volgende deelvragen geformuleerd: 1. Wat is de prevalentie van probleemspelers? 2. In hoeverre zijn de bezoekers bekend met het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino? 3. Hoe gaat het benaderen van probleemspelers in zijn werk en wat zijn de effecten ervan? 4. Welke groep (probleem)spelers wordt niet bereikt door het preventiebeleid kansspelverslaving? 5. Hoe kenmerkt zich de groep probleemspelers met een bezoekbeperking of een entreeverbod? 6. Wat zijn de effecten van een bezoekbeperking of een entreeverbod? 7. In hoeverre is sprake van andere (onvoorziene of onbedoelde) effecten van het preventiebeleid kansspelverslaving? Onderzoeksopzet Vooronderzoek Om het onderzoek op locatie, het veldwerk, op te kunnen zetten, is een vooronderzoek uitgevoerd. Het doel van het vooronderzoek is het verkennen van het veld, het leggen van contacten in het veld en het ontwikkelen van meetinstrumenten en protocollen ten behoeve van het veldwerk. Deze fase omvatte de volgende activiteiten. Verkenning en observaties op locatie Het doel hiervan is het in kaart brengen van de casino s ten behoeve van het veldwerk. 11

12 Belangrijke aandachtspunten waren hierbij: indeling en aankleding van de ruimte(n), aard en omvang van het spel- en ander amusementsaanbod, aantal en soort bezoekers, de sfeer, het speelgedrag, het beleid, en het personeel. Contacten leggen en samenwerking zoeken met het veld Tijdens het vooronderzoek zijn contacten gelegd en oriënterende gesprekken gevoerd met sleutelfiguren uit het veld, met name medewerkers van Holland Casino en ervaren spelers. Op deze wijze is enerzijds een goed beeld verkregen van de betreffende casino s, anderzijds is een goede samenwerking tussen onderzoekers en betrokkenen van groot belang geweest voor het opzetten en het organiseren van het onderzoek. Het ontwikkelen van draaiboeken en meetinstrumenten Voor het opzetten en uitvoeren van het veldwerk is een goed draaiboek onontbeerlijk. Met behulp van de observaties en de gesprekken met sleutelfiguren en spelers zijn voorlopige protocollen en vragenlijsten ontworpen. Pilot study De pilot study vormt de afsluiting van het vooronderzoek. Doel hiervan is het testen van (de kwaliteit van) de meetinstrumenten en het verder ontwikkelen en verbeteren van de draaiboeken en protocollen. Ook is de bereidheid van de respondenten om mee te werken aan het onderzoek beproefd. Methoden van onderzoek Gezien de reikwijdte van de onderzoeksvragen is een viertal onderzoeksmethoden toegepast. Open interviews met sleutelfiguren Dossier- en documentenonderzoek Afname vragenlijst bij gasten van Holland Casino Diepte-interviews met probleemspelers Open interviews met sleutelfiguren Voor dit onderzoek zijn open interviews gehouden met de directeur Security & Risk Control, een vestigingsdirecteur, zes vestigingsmanagers Security & Risk Control, een floormanager van Holland Casino. Belangrijke aandachtspunten bij de open interviews waren. De ontwikkeling van het preventiebeleid binnen de vestiging. Het huidige preventiebeleid binnen de vestiging. Het profiel van bezoekers met een entreeverbod of bezoekbeperking binnen de vestiging. Knelpunten in en (negatieve) effecten van het huidige preventiebeleid binnen de vestiging. Groepen bezoekers die niet bereikt worden door het preventiebeleid. Gewenste aanvullende maatregelen voor het preventiebeleid in de toekomst. 12

13 Naast medewerkers van Holland Casino zijn twee medewerkers van Jellinek Consultancy geïnterviewd over de trainingen die zij hebben ontwikkeld en verzorgen voor het personeel van Holland Casino in het kader van het kansspelverslavingsbeleid. Dossier- en documentenonderzoek Aan de hand van dossiers die Holland Casino bijhoudt van de mensen die een entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd, kon inzicht worden verkregen in de omvang en aard van deze groep probleemspelers. Bovendien is een groot aantal gegevens ter beschikking gesteld die betrekking hebben op het aantal bezoeken van Holland Casino door de jaren heen, het aantal signalen dat door medewerkers en familieleden is afgegeven omtrent mogelijke probleemspelers, het aantal gevoerde KSV-gesprekken (KSV= KansSpelVerslaving) en de effectiviteitcijfers van de gevoerde nazorggesprekken (gesprekken die plaatsvinden indien een beschermende maatregel wordt opgeheven). Afname vragenlijsten De bekendheid van de bezoekers met het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino is met behulp van een vragenlijst gemeten. In zeven vestigingen van Holland Casino is bij tenminste tien procent van de bezoekers een vragenlijst afgenomen. In totaal is bij 980 respondenten een vragenlijst afgenomen. Om de representativiteit van de steekproef te garanderen is de vragenlijst in verschillende vestigingen en op verschillende dagen, zowel s middags als s avonds, afgenomen. De belangrijkste items in de vragenlijst waren. De demografische gegevens en sociale achtergrond van de respondenten. Eventuele andere locaties waar men speelt. De (kans)spelen waaraan men deelneemt. Het bestedingspatroon. Duur en frequentie van het bezoek. De motieven van de respondenten om Holland Casino te bezoeken. De aard van het speelgedrag. Het signaleren van problematisch speelgedrag. Bekendheid met het preventiebeleid kansspelverslaving. Ervaringen met een bezoekbeperking of een entreeverbod. In de vragenlijst is de South Oaks Gambling Screen (SOGS) opgenomen. Dit is een internationaal gevalideerd instrument om gokproblematiek te onderscheiden. Respondenten die ervaring hebben met een bezoekbeperking of een entreeverbod, kregen een aantal extra vragen voorgelegd over hun ervaringen hiermee. Diepte-interviews met probleemspelers Voor het onderzoek zijn veertig probleemspelers geïnterviewd. Doel hiervan is het beantwoorden van de deelvragen 3, 4, 5, 6 en 7. Er zijn drie verschillende groepen spelers voor de diepte-interviews benaderd. Mensen die een entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd. Mensen die dit niet hebben gedaan maar wel (professionele) hulp hebben gezocht. 13

14 Mensen die op grond van de vragenlijst zijn aangemerkt als probleemspeler, maar geen entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd en ook anderszins geen hulp ontvangen. Belangrijke aandachtspunten bij de diepte-interviews waren. Zijn (probleem)spelers als zodanig gesignaleerd en benaderd door Holland Casino? Zo ja, hoe ging dit in zijn werk? Hebben (probleem)spelers uit zichzelf een bezoekbeperking of een entreeverbod aangevraagd? Wat was de reden? Hoe hebben zij dit ervaren? Hoe zijn ze hier mee omgegaan? Hebben ze het verbod of de beperkingen proberen te omzeilen? In hoeverre is sprake (geweest) van een vermindering of verandering van het (problematisch) speelgedrag? In hoeverre hebben (probleem)spelers zich naar andere (illegale of buitenlandse) speelgelegenheden verplaatst? In hoeverre schakelen (probleem)spelers over op nieuwe of andere kansspelen? Welke (andere) effecten hebben (probleem)spelers (en mensen uit hun omgeving) van een bezoekbeperking of een entreeverbod ondervonden? Overzicht deelvragen en methoden In het volgende overzicht is aangegeven welke deelvragen met welke onderzoeksmethoden zullen worden beantwoord. Tabel 1: Matrix deelvragen en onderzoeksmethoden Vragenlijst Dossiers Diepte- Interviews (N=972) (N=6.753) interviews sleutelfiguren (N=40) (N=10) 1 Prevalentie van probleemspelers X 2 Bekendheid met preventiebeleid X 3 Benaderen van probleemspelers en de effecten hiervan X X X 4 Niet bereikte groepen X X X 5 Kenmerken van de groep spelers met een bezoekbeperking of entreeverbod X X X 6 Effecten van een bezoekbeperking of entreeverbod X X 7 Andere (onvoorziene of onbedoelde) effecten X X Tijdfasering De looptijd van het onderzoek bedroeg een jaar. In onderstaand schema wordt een overzicht gegeven van de fasering van het onderzoek. 14

15 Tabel 2: Tijdfasering van het onderzoek Maand 1-3 Maand 4-9 Maand Vooronderzoek Veldwerk en dataverzameling Analyse en rapportage Verkenning van het veld Interviews met sleutelfiguren Participerende observaties Dossieronderzoek Contacten leggen in het veld Afname vragenlijsten Gesprekken met sleutelfiguren met bezoekers Ontwikkelen van protocollen, Afname diepte-interviews draaiboeken met probleemspelers Pilot study Verloop van het onderzoek Hierboven is de opzet van het onderzoek beschreven. Het nu volgende deel zal nader ingaan op het verloop van het onderzoek. Vooronderzoek Om het daadwerkelijke onderzoek voor te bereiden zijn in verschillende vestigingen van Holland Casino observaties uitgevoerd en contacten gelegd met medewerkers die ervaring hebben met (de uitvoering van) het preventiebeleid. Op drie verschillende dagen zijn een aantal vestigingen bezocht om te bestuderen op welke wijze het onderzoek optimaal zou kunnen verlopen. Tijdens de observaties zijn gesprekken gevoerd met de medewerkers bij de entree over de wijze waarop mensen geworven kunnen worden. Met floormanagers is gesproken over de wijze waarop het onderzoek binnen de casino s het beste vorm gegeven kon worden. Gedurende twee observaties zijn de onderzoekers begeleid door een ervaren en door de wol geverfde casinospeler. Met name zijn toelichting over de gang van zaken in het casino en de wijze waarop bezoekers het beste konden worden benaderd voor deelname aan de vragenlijst bleken zeer waardevol. Om een zo zuiver mogelijke aselecte steekproef te krijgen is besloten om de bezoekers van Holland Casino direct bij binnenkomst aan te spreken. Onze informant meende dat het zinvol was om bezoekers die eerst wilde spelen de mogelijkheid te bieden om op een later tijdstip aan de vragenlijst deel te nemen. Een ander belangrijk onderdeel van het vooronderzoek betrof de pilot study, bedoeld om het draaiboek en de meetinstrumenten (met name de vragenlijst) te testen en verder te ontwikkelen. De pilot study vond plaats in één van de grotere vestigingen van Holland Casino in de Randstad. Er hebben twee sessies plaats gevonden waarin de wervingsprocedure en de afname van de vragenlijst zijn getest. Tijdens de eerste sessie van 15:00 uur tot 18:00 uur zijn bezoekers geworven op de plaats waar de entreebewijzen worden gecontroleerd, en zijn de vragenlijsten afgenomen in een rustige ruimte bij de speelzalen. Zowel het werven als het interviewen gebeurde door teams van drie mensen. Beide teams werden gecoördineerd door ten minste één onderzoeker. Bij het werven was een onderzoeker verantwoordelijk voor het protocol dat iedere vijfde of 15

16 tiende bezoeker (afhankelijk van het totaal aantal verwachte bezoekers op de betreffende sessie) werd aangesproken en dat de non-respons nauwkeurig werd bijgehouden (geslacht en geschatte leeftijd). Ook kon een kaartje worden uitgereikt, waarmee mensen eventueel op een later tijdstip konden terugkomen voor het interview. Buitenlands sprekende gasten werden niet uitgenodigd en niet in de non-respons meegenomen: in die gevallen werd de eerstvolgende bezoeker aangesproken. De wervers begeleidden de respondenten naar de onderzoeksruimte. Tijdens de interviews waren de onderzoekers verantwoordelijk voor het uitdelen en innemen van de vragenlijsten, het koppelen van respondenten aan interviewers, het bijhouden van de duur van de vragenlijsten en het uitreiken van de gratis consumptiebon en het slagzinformulier voor een prijsvraag. Tijdens de tweede sessie van 19:30 uur tot 22:00 uur zijn de bezoekers geworven bij de ingang, vóór de entree en is de vragenlijst aldaar afgenomen. In totaal zijn tijdens het vooronderzoek 73 mensen gevraagd mee te werken aan de vragenlijst. Van hen hebben 33 mensen deelgenomen, een respons van 45 procent. s Middags lag de respons met 49% hoger dan s avonds (41%). Tijdens de middagsessie zijn kaartjes uitgereikt aan mensen die niet direct aan het onderzoek wilden meedoen, maar wel bereid waren op een later tijdstip deel te nemen. Wanneer de kaartjes met uitnodiging voor later op de dag worden meegerekend, bedraagt de respons 56 procent. Uit de pilot study bleek dat de volgorde van de vragenlijst verbeterd kon worden. Aan de hand van de opgedane ervaringen zijn een aantal vragen aangescherpt. De vragenlijst is echter niet inhoudelijk veranderd. De resultaten van de vragenlijsten uit het vooronderzoek zijn niet meegenomen naar het uiteindelijke onderzoek. Sleutelfiguren Voor dit onderzoek zijn open interviews gehouden met de directeur Security & Risk Control, een vestigingsdirecteur, zes vestigingsmanagers Security & Risk Control, en een floormanager van Holland Casino. Enkele weken voor afname van de vragenlijsten in een vestiging van Holland Casino, hebben twee onderzoekers de betreffende vestiging bezocht. Doel van het bezoek was tweeledig. Ten eerste is kennis gemaakt met de vestigingsdirecteur en medewerkers van de afdeling Security & Risk Control. Tijdens de kennismaking is nogmaals de aanleiding en het doel van het onderzoek uitgelegd en zijn concrete afspraken gemaakt voor de dag waarop de vragenlijsten zouden worden afgenomen. Onderwerpen van gesprek waren: wat is de meest ideale plaats waar respondenten kunnen worden geworven? Wat is de meest ideale plek voor afname van de vragenlijsten? Welke duty managers zijn die dag verantwoordelijk voor de begeleiding van het onderzoeksteam? Bovendien zijn tijdens het gesprek een aantal logistieke afspraken gemaakt. Ten tweede is tijdens het bezoek een langzittende medewerker, vestigingsdirecteur, medewerker van de afdeling Security & Risk Control of floormanager, uitgebreid geïnterviewd over de ontwikkeling van het preventiebeleid binnen de betreffende vestiging. Aansluitend aan het interview is met de respondent nogmaals het draaiboek van het bezoek van het onderzoeksteam doorgenomen. 16

17 Naast medewerkers van Holland Casino zijn twee medewerkers van Jellinek Consultancy geïnterviewd over de trainingen die zij hebben ontwikkeld en verzorgen voor het personeel van Holland Casino in het kader van het kansspelverslavingsbeleid. Alle open interviews zijn uitgevoerd door twee onderzoekers en duurden één à twee uur. De interviews zijn opgenomen op band en verbatim uitgewerkt. Dossieronderzoek Een ander onderdeel van dit onderzoek vormde het dossieronderzoek. Holland Casino houdt onder meer gegevens bij van de mensen die een entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd. Deze gegevens zijn weliswaar vrij basaal, maar vormden een interessante aanvulling op het andere verzamelde onderzoeksmateriaal. Van de mensen die een entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd worden de volgende gegevens bijgehouden: de naam van de persoon, zijn of haar geboortedatum, nationaliteit, geslacht, postcode, de ingang en vervaldatum van het entreeverbod of bezoekbeperking, (en in geval van een bezoekbeperking: het maximale aantal toegestane bezoeken) en de bezoekfrequenties. Tot slot wordt van ieder gesprek dat tussen gasten en medewerkers plaatsvindt, een kort verslag gemaakt. Om de privacy van deze personen te waarborgen zijn de dossiers door Holland Casino geanonimiseerd. De naam van de persoon noch de gespreksverslagen zijn in het door Holland Casino aangeleverde bestand opgenomen. De gegevens hebben betrekking op een periode van 27 maanden, vanaf 1 januari 1998 tot 1 april Dit is de tijd waarin met het vernieuwde OASE (Onderzoek en Spelcontrole Groep Administratie SystEem) is gewerkt, een speciaal voor het KSV-beleid (KSV = KansSpel- Verslaving) ontwikkeld geautomatiseerd administratiesysteem waarin KSV-gesprekken, aangevraagde of opgelegde beschermende maatregelen en andere gebeurtenissen rondom gasten worden vastgelegd. Er zijn in die periode door personen entreeverboden en/of bezoekbeperkingen aangevraagd. Vragenlijst Bij de keuze voor de onderzoekslocaties is enerzijds rekening gehouden met een goede geografische spreiding, anderzijds heeft de grootte van de vestiging een rol gespeeld. Uiteindelijk is gekozen voor twee grote vestigingen in de Randstad (Amsterdam en Scheveningen, twee middelgrote (Breda en Valkenburg) plus twee kleinere (Zandvoort, Groningen). Gaandeweg het veldwerk werd duidelijk dat het gewenste aantal van duizend respondenten niet gehaald zou worden in zes vestigingen en is Rotterdam als zevende vestiging aan het onderzoek toegevoegd. Het veldwerk is op alle dagen van de week, behalve op zondag, uitgevoerd. De vragenlijsten zijn mondeling afgenomen in een rustige ruimte in het casino. Steeds is met een groep van ongeveer tien interviewers, drie wervers en vier onderzoekers/coördinatoren gewerkt. Net als in de pilot study zijn de respondenten bij de entree geworven, werden door de wervers begeleid naar de onderzoeksruimte en daar overgedragen aan een onderzoeker die de respondent vervolgens koppelde aan een interviewer. Buitenlands sprekende gasten werden niet uitgenodigd (en niet in de non-respons meegenomen): in die gevallen werd de eerstvolgende bezoeker aangesproken. De interviews vonden zowel overdag als s avonds plaats en namen gemiddeld iets meer dan een kwartier in beslag. 17

18 Op basis van de SOGS vragen kan de vragenlijst in psychometrische zin als betrouwbaar worden beschouwd (Cronbach alpha = 0.76). Of mensen ook valide antwoorden hebben gegeven, in de zin dat ze geen sociaal wenselijke antwoorden hebben gegeven, is een andere, en moeilijker te beantwoorden vraag. Toch hebben we de indruk gekregen door regelmatig met de interviewers het vraaggesprek te evalueren en ook als onderzoeker zelf zo nu en dan vragenlijsten af te nemen dat de meeste respondenten de vragen eerlijk en waarheidsgetrouw hebben beantwoord. Indien de interviewer twijfels had over de betrouwbaarheid van de antwoorden is hier een aantekening van gemaakt. Respons Om de respons zo hoog mogelijk te maken, zijn de volgende richtlijnen gehanteerd. Het werven van de bezoekers vond direct bij de ingang plaats. Er is een geschikte onderzoeksruimte gecreëerd (gezellig, rustig, anoniem, onopvallend), waar de vragenlijsten zijn afgenomen. Het afnemen van de vragenlijsten vond bij voorkeur direct na het werven plaats. Indien de respondent eerst wilde spelen, is hem echter ook die mogelijkheid geboden. Het afnemen van de vragenlijsten vond face-to-face plaats, hetgeen niet alleen de validiteit en betrouwbaarheid maar ook de respons verhoogde. De vragenlijst is zo interessant en aantrekkelijk mogelijk gemaakt voor de respondenten (niet te lang, herkenbaar en relevant). De SOGS vragen - bedoeld om te bekijken in hoeverre sprake is van problematisch speelgedrag zijn vanwege het confronterende karakter ervan niet meteen aan het begin van de vragenlijst gesteld. Door eerst een aantal algemene vragen te stellen over het bezoek aan het casino wordt een bepaalde vertrouwensband gecreëerd waardoor de respondenten minder weerstand hebben tegen het beantwoorden van deze SOGS vragen. De anonimiteit van de respondenten is gewaarborgd. De respondenten is de mogelijkheid geboden om eventueel iemand mee te nemen in de onderzoeksruimte. Wervers en interviewers zijn geselecteerd op verschillende relevante eigenschappen (communicatief, empatisch, representatief, bekend met kansspelen et cetera). Het bieden van een passende beloning verhoogt de respons aanzienlijk. Tijdens het werven is de respondenten een consumptiebon en deelname aan een prijsvraag - met de mogelijkheid om een reischeque te winnen - in het vooruitzicht gesteld. In totaal zijn in de zeven vestigingen 1703 gasten van Holland Casino benaderd om mee te werken aan de interviews. Dat heeft tot de afname van in totaal 980 vragenlijsten geleid. Uiteindelijk bleken 972 vragenlijsten bruikbaar voor analyse. In de overige acht gevallen had de interviewer serieuze bedenkingen over de betrouwbaarheid van de gegeven antwoorden. Een onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal speelde hierbij in vrijwel alle gevallen een rol. De respons is in de volgende tabel per vestiging weergegeven. 18

19 Tabel 3: Respons vragenlijst per vestiging (exclusief vooronderzoek) Plaats Totaal Afgenomen Non- Respons gevraagd Enquêtes Respons Groningen % Zandvoort % Amsterdam % Valkenburg % Scheveningen % Breda % Rotterdam % Totaal % De respons per vestiging varieert van 50 procent in Amsterdam tot 66 procent in Breda. Gemiddeld bedraagt de respons 58 procent, hetgeen als gebruikelijk kan worden beschouwd bij het face-to-face afnemen van vragenlijsten op locatie. Non respons analyse De vraag die we hier willen beantwoorden is of bepaalde groepen respondenten vaker hun medewerking aan het onderzoek weigerden dan anderen. Daartoe zijn twee variabelen beschikbaar. De wervers noteerden het geslacht van de weigeraar en maakten een inschatting van de leeftijd van de betreffende persoon. Allereerst is gekeken of een van beide seksen minder snel geneigd waren mee te werken aan het onderzoek. Uit de analyse van de non-respons blijkt dat in vier vestigingen vrouwen vaker dan mannen hun medewerking aan het onderzoek weigerden. Dit was in Rotterdam, Groningen, Valkenburg en Breda het geval. In twee van de andere drie vestigingen ligt dit andersom: hier waren de vrouwen juist meer coöperatief (in Zandvoort en Scheveningen). In Amsterdam lag de non respons voor mannen en vrouwen praktisch gelijk (op vijftig procent). Over het geheel genomen weigerden mannen iets vaker dan vrouwen hun medewerking aan het onderzoek te verlenen, respectievelijk 43 en 42 procent. Op grond van deze geringe verschillen hebben we geen reden gezien een correctie toe te passen op de onderzoeksgegevens. Tabel 4: Non respons naar sekse Percentages Non Respons Plaats Man Vrouw Groningen 41% 49% Zandvoort 48% 30% Amsterdam 50% 49% Valkenburg 33% 39% Scheveningen 42% 32% Breda 32% 36% Rotterdam 45% 56% Totaal 43% 42% 19

20 De vraag is of de non repons afhankelijk is van de leeftijd. Om op deze vraag antwoord te kunnen geven hebben de wervers, zoals vermeld, de instructie gekregen een inschatting van de leeftijd van de weigeraar te maken. Er kon een keuze worden gemaakt uit drie categorieën: jonger dan dertig jaar, dertig tot vijftig jaar, en vijftig jaar of ouder. De non respons per vestiging ziet er dan als volgt uit: Tabel 5 Non respons naar leeftijd N=1703 Non respons Plaats Totaal Groningen 44% 24% 43% 51% Zandvoort 40% 0% 49% 37% Amsterdam 50% 44% 61% 40% Valkenburg 36% 50% 46% 31% Scheveningen 37% 23% 50% 48% Breda 34% 17% 38% 33% Rotterdam 49% 53% 50% 44% Totaal 42% 37% 50% 38% (n=723) (n=87) (n=333) (n=304) Het blijkt dat de groep dertig tot vijftig jarigen relatief vaker weigerden mee te werken aan de enquête dan de jongeren (30-) of ouderen (50+). Van de groep dertig tot vijftig jarigen weigerde de helft mee te werken, bij de andere twee leeftijdcategorieën lag dit op respectievelijk op 37 en 38 procent. Indien voor de belangrijkste onderzoeksgegevens (SOGS, bekendheid met het preventiebeleid) een weging wordt toegepast op basis van de leeftijd, blijken er geen of alleen geringe afwijkingen op te treden. Generaliseerbaarheid De steekproef kan het best gekarakteriseerd worden als een systematische steekproef met een aselect begin. Het onderzoek geeft een momentopname van de dagelijks gang van zaken binnen Holland Casino. Binnen de steekproef zijn de frequente bezoekers van Holland Casino oververtegenwoordigd. De kans dat een regelmatige bezoeker wordt aangetroffen (bijvoorbeeld iemand die enkele malen per week het casino bezoekt) is tenslotte groter dan de kans op een bezoeker die maar een keer per jaar komt. Vanuit praktische overwegingen en om de onderzoeksvragen afdoende te kunnen beantwoorden is voor deze steekproeftrekking gekozen. Om statistische bewerkingen mogelijk te maken dienden er voldoende regelmatige bezoekers in de steekproef te komen. Zodoende kon een vergelijking worden gemaakt tussen probleemspelers en recreatieve spelers. Uit gegevens van Holland Casino blijkt dat zo n van de 1,8 miljoen jaarlijkse bezoekers tenminste twee keer per week komt. Dit betreft een zeer klein deel (0,33%) van het totaal aantal bezoekers van Holland Casino. De bezoekfrequenties van de respondenten uit de steekproef liggen aanzienlijk hoger. Daar komt zestien procent van de respondenten twee keer in de week of vaker. Voor de bezoekers van Holland Casino geldt dat 88 procent hoog- 20

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV

De impact van legalisering van online. kansspelen op klassieke loterijen. April 2011. In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV De impact van legalisering van online kansspelen op klassieke loterijen April 2011 In opdracht van Goede Doelen Loterijen NV Uitgevoerd door: MWM2 Bureau voor Online Onderzoek Auteurs Matthijs Wolters

Nadere informatie

Datum 17 juni 2015 Onderwerp WODC onderzoek Prevalentie van problematisch speelgedrag onder deelnemers aan online kansspelen

Datum 17 juni 2015 Onderwerp WODC onderzoek Prevalentie van problematisch speelgedrag onder deelnemers aan online kansspelen 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Jeugd en Sanctietoepassing Directie Sanctie- en Preventiebeleid Turfmarkt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 24 557 Kansspelen Nr. 130 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Aard en omvang van illegale kansspelen in Nederland Drs. G.H.J. Homburg en drs. E. Oranje Juli 2009

Aard en omvang van illegale kansspelen in Nederland Drs. G.H.J. Homburg en drs. E. Oranje Juli 2009 SAMENVATTING Aard en omvang van illegale kansspelen in Nederland Drs. G.H.J. Homburg en drs. E. Oranje Juli 2009 Doel van het onderzoek Om zicht te krijgen op de huidige omvang van de illegale exploitatie

Nadere informatie

HIER ZETTEN WE DAGELIJKS OP IN

HIER ZETTEN WE DAGELIJKS OP IN HIER ZETTEN WE DAGELIJKS OP IN HOLLANDCASINO.NL BIJ DOEN WE ER ALLES AAN OM U EEN LEUKE EN GEZELLIGE AVOND TE BEZORGEN. ONZE SPEELAUTOMATEN EN TAFELSPELEN ZORGEN VOOR SPANNING EN VERRASSING, ONZE RESTAURANTS

Nadere informatie

Nieuwe vestigingen van Holland Casino in Venlo & Leeuwarden

Nieuwe vestigingen van Holland Casino in Venlo & Leeuwarden Nieuwe vestigingen van Holland Casino in Venlo & Leeuwarden Een onderzoek naar veranderingen in de aard en omvang van kansspeldeelname en kansspelproblematiek in voormalige witte vlekken D.E. de Bruin

Nadere informatie

Reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel "Modernisering Casinoregime"

Reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel Modernisering Casinoregime Reactie Centrum voor Verantwoord Spelen t.a.v. wetsvoorstel "Modernisering Casinoregime" 27 maart 2015 Centrum voor Verantwoord Spelen yvon@centrumvoorverantwoordspelen.nl www.centrumvoorverantwoordspelen.nl

Nadere informatie

IVO onderzoek De kaarten op tafel. Rapport juni 2010. Samenvatting en conclusies. o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend?

IVO onderzoek De kaarten op tafel. Rapport juni 2010. Samenvatting en conclusies. o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend? IVO onderzoek De kaarten op tafel Rapport juni 2010 Samenvatting en conclusies o Onderzoeksvraag 1: In welke mate is poker verslavend? Poker bevat onmiskenbaar elementen van een verslavend spel. Het kan

Nadere informatie

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING

ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING ALPHENPANEL OVER ZONDAGSOPENSTELLING nieuwsbrief Februari 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling met het. Deze peiling ging over de zondagsopenstelling. De gemeenteraad

Nadere informatie

NALE VINGS LEEFTIJDSCONTROLE BIJ ALCOHOLVERKOOP

NALE VINGS LEEFTIJDSCONTROLE BIJ ALCOHOLVERKOOP NALE VINGS LEEFTIJDSCONTROLE BIJ ALCOHOLVERKOOP FACTSHEET GGD & Iriszorg regio Nijmegen 0 ONDER ZOEK Nuchter kenniscentrum leeftijdsgrenzen Inleiding In opdracht van het regionaal alcoholmatigingsproject

Nadere informatie

Datum 22 maart 2012 Onderwerp Antwoorden vragen lid Bouwmeester over het boek Rien ne va plus van een ex medewerker van Holland Casino

Datum 22 maart 2012 Onderwerp Antwoorden vragen lid Bouwmeester over het boek Rien ne va plus van een ex medewerker van Holland Casino 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Een verkennend onderzoek naar de relatie tussen poker en problematisch gokken

Een verkennend onderzoek naar de relatie tussen poker en problematisch gokken Een verkennend onderzoek naar de relatie tussen poker en problematisch gokken Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Tactus Verslavingszorg, in samenwerking met de Universiteit Twente (UT). Onderzoeker:

Nadere informatie

Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010. Carola Schrijvers Anneke Risselada Gert-Jan Meerkerk

Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010. Carola Schrijvers Anneke Risselada Gert-Jan Meerkerk Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010 Carola Schrijvers Anneke Risselada Gert-Jan Meerkerk Oktober 2010 Colofon Aard en omvang van kansspelverslaving in Nederland in 2010 Auteurs:

Nadere informatie

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Rommelen met je identiteit Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Utrecht, maart 2005 2 Rommelen met je identiteit Uitvoerder:

Nadere informatie

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO.

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. 1. Referentie Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. Taal Nederlands ISBN - ISSN / Publicatievorm onderzoeksrapport 2. Abstract In dit onderzoek, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Samenvatting. Minder kansspelverslaafden dan aangenomen

Samenvatting. Minder kansspelverslaafden dan aangenomen Samenvatting De onderwerpen die in dit rapport worden behandeld hebben betrekking op de aard en omvang van kansspelverslaving, het kansspelbeleid en de preventie van kansspelverslaving. De resultaten van

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Lichamelijk. Gehandicapten

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Lichamelijk. Gehandicapten CQI zorg Werkinstructies voor de CQI zorg In de vernieuwde werkwijze kwaliteitskader zorg heeft pijler 2B betrekking op het meten van cliëntervaringen. De CQI zorg maakt geen deel uit van een instrumentenwaaier

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Overlast park Lepelenburg

Overlast park Lepelenburg Overlast park Lepelenburg 1-meting oktober 2014 www.onderzoek.utrecht.nl Colofon Uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama

Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama Resultaten van drie belrondes onder getroffenen en betrokkenen van het monstertruckdrama op 28 september 2014 F.D.H. Koedijk, A. Kok Bevindingen

Nadere informatie

in andere aarde Een onderzoek naar kansspelproblematiek onder allochtone Nederlanders D. de Bruin, M. Fris, R. Braam, H. Verbraeck

in andere aarde Een onderzoek naar kansspelproblematiek onder allochtone Nederlanders D. de Bruin, M. Fris, R. Braam, H. Verbraeck in andere aarde Een onderzoek naar kansspelproblematiek onder allochtone Nederlanders D. de Bruin, M. Fris, R. Braam, H. Verbraeck Kansspelen in andere aarde Een onderzoek naar kansspelproblematiek onder

Nadere informatie

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN INHOUD Kwantitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Enquête Experiment Kwalitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Observatie Interview Kwaliteit van het onderzoek

Nadere informatie

Verzorgenden over kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, september 2004

Verzorgenden over kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, september 2004 LEVV Landelijk Expertisecentrum Verpleging & Verzorging Verzorgenden over kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgings Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, september 2004 Tien procent

Nadere informatie

Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen

Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen Het gebruik van tabak, alcohol, cannabis en drugs bij jongens met en zonder PIJmaatregel Samenvatting Annelies Kepper Violaine Veen Karin Monshouwer

Nadere informatie

Vrouwen In maatschappelijke Besluitvorming (VIB 2010) Onderzoeksverantwoording. Sociaal en Cultureel Planbureau

Vrouwen In maatschappelijke Besluitvorming (VIB 2010) Onderzoeksverantwoording. Sociaal en Cultureel Planbureau Vrouwen In maatschappelijke Besluitvorming (VIB 2010) Onderzoeksverantwoording In opdracht van: Sociaal en Cultureel Planbureau Datum: 20 augustus 2010 Referentie: 14665.PW/SD/ND GfK Panel Services Benelux

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

Enquête Telefonische dienstverlening

Enquête Telefonische dienstverlening Enquête Telefonische dienstverlening Enquête Telefonische dienstverlening Colofon Titel:Enquête Enquete Telefonische dienstverlening Opdrachtgever: Gemeente Velsen Opdrachtnemer: Marieke Galesloot Datum:

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond, doel en onderzoeksvragen

Samenvatting. Achtergrond, doel en onderzoeksvragen Samenvatting Achtergrond, doel en onderzoeksvragen Voor de tweede keer heeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) de situatie van (ex-)gedetineerden op de gebieden identiteitsbewijs,

Nadere informatie

Onderzoektechnische verantwoording. Opinieonderzoek Solidariteit

Onderzoektechnische verantwoording. Opinieonderzoek Solidariteit Onderzoektechnische verantwoording Opinieonderzoek Solidariteit Project 18917 / mei 2013 Een onderzoek in opdracht van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, te Den Haag. AUTEURSRECHT MARKETRESPONSE

Nadere informatie

Patiënteninformatieblad voor deelname monitoren Zorgprogramma Kanker Versie 1.0 juli 2012

Patiënteninformatieblad voor deelname monitoren Zorgprogramma Kanker Versie 1.0 juli 2012 Patiënteninformatieblad voor deelname monitoren Zorgprogramma Kanker Versie 1.0 juli 2012 Onderzoek naar de antroposofische zorg die verleend wordt aan patiënten met kanker en het effect van de zorg. Geachte

Nadere informatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie Afdeling Onderzoek & Statistiek Gemeente Deventer Karen Teunissen April 2006 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Bekendheid en betrokkenheid 4 Samenvatting 8 Hoofdstuk 2 Communicatie 9 Samenvatting 12

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

28-10-2015. Je kunt deze presentatie na afloop van de les downloaden.

28-10-2015. Je kunt deze presentatie na afloop van de les downloaden. Docent: Marcel Gelsing Je kunt deze presentatie na afloop van de les downloaden. Ga naar: www.gelsing.info Kies voor de map Eindopdrachten Download: Integrale eindopdracht Fase 1.pdf Les 1: fase 1 en 2

Nadere informatie

tudievragen voor het vak TCO-2B

tudievragen voor het vak TCO-2B S tudievragen voor het vak TCO-2B 1 Wat is fundamenteel/theoretisch onderzoek? 2 Geef een voorbeeld uit de krant van fundamenteel/theoretisch onderzoek. 3 Wat is het doel van fundamenteel/theoretisch onderzoek?

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Jeugdgezondheidszorg

Werkinstructies voor de CQI Jeugdgezondheidszorg Werkinstructies voor de 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI JGZ bedoeld? De CQI Jeugdgezondheidzorg (CQI JGZ) is bedoeld om de kwaliteit van zorg rond de jeugdgezondheidzorg te meten vanuit het perspectief

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, januari 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2 1.1

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Marlijn Abbink-Cornelissen Marcel Haverkamp Janneke Wilschut 5 April 2016 1 Samenvatting Samenvatting Dit is het vijfde rapport van de monitor HH(T). Deze monitor inventariseert

Nadere informatie

(Hoe) kan onze communicatie beter?

(Hoe) kan onze communicatie beter? Deel 3 Onderzoek (Hoe) kan onze communicatie beter? Marijke Manshanden* Uw organisatie heeft een communicatieprobleem. U wilt dit probleem oplossen, maar mist de informatie om tot een goede oplossing te

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Zintuiglijk. Gehandicapten

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Zintuiglijk. Gehandicapten CQI zorg Werkinstructies voor de CQI zorg In de vernieuwde werkwijze kwaliteitskader zorg heeft pijler 2B betrekking op het meten van cliëntervaringen. De CQI zorg maakt geen deel uit van een instrumentenwaaier

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie C.J. Leemrijse M.Bongers M. Nielen W. Devillé ISBN 978-90-6905-995-2 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax

Nadere informatie

PERMANENT ONDERZOEK LEEFSITUATIE. RECHT Slachtofferschap van criminaliteit, Rechtshulp DOCUMENTATIE

PERMANENT ONDERZOEK LEEFSITUATIE. RECHT Slachtofferschap van criminaliteit, Rechtshulp DOCUMENTATIE PERMANENT ONDERZOEK LEEFSITUATIE RECHT Slachtofferschap van criminaliteit, Rechtshulp 2000 DOCUMENTATIE Inhoudsopgave Inleiding 1. Doelstellingen onderzoek 1.1 Doel onderzoek 1.2 Onderzoeksopzet 1.3 Opdrachtgever

Nadere informatie

Gemeente Breda. Onderzoek en Informatie. Klanttevredenheidsonderzoek WSNP 2012

Gemeente Breda. Onderzoek en Informatie. Klanttevredenheidsonderzoek WSNP 2012 Gemeente Breda Onderzoek en Informatie Klanttevredenheidsonderzoek WSNP 2012 Publicatienummer: 1715 Datum: Februari 2013 In opdracht van: Gemeente Breda Kredietbank West-Brabant Uitgave: Gemeente Breda

Nadere informatie

Rapportage Dagbesteding en Vervoer. www.triqs.nl

Rapportage Dagbesteding en Vervoer. www.triqs.nl Rapportage Dagbesteding en Vervoer Versie 1.0.0 Juli 2012 Drs. J.J. Laninga DBV2.0 www.triqs.nl VOORWOORD Met genoegen bieden wij u hierbij de rapportage aan over de uitgevoerde meting. Deze rapportage

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid Jongeren en alcohol Ouders aan het woord Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014 Utrecht.nl/volksgezondheid 2 Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor het in bezit hebben van alcohol

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Rapport evaluatie speeddaten met uitzendbureaus op de vestigingen van het WERKbedrijf

Rapport evaluatie speeddaten met uitzendbureaus op de vestigingen van het WERKbedrijf Rapport evaluatie speeddaten met uitzendbureaus op de vestigingen van het WERKbedrijf December 2011 Auteurs: Leonie Oosterwaal, beleidsmedewerker ABU Judith Huitenga en Marit Hoffer, medewerkers Servicepunt

Nadere informatie

DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD. Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad

DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD. Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad DE CLIËNTENRAAD BEOORDEELD Onderzoek naar de tevredenheid met het functioneren van de cliëntenraad -

Nadere informatie

Deelrapportage "Apotheken door Cliënten Bekeken" Vorige en huidige meting Apotheek Den Hoorn

Deelrapportage Apotheken door Cliënten Bekeken Vorige en huidige meting Apotheek Den Hoorn Deelrapportage "Apotheken door Cliënten Bekeken" Vorige en huidige meting Apotheek Den Hoorn E Inhoud 1. Inleiding en methode 1 1.1. Achtergrond 1 1.2. Doel van het kwaliteitstraject: meten en verbeteren

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Checklist voor peilingen Jelke Bethlehem

Checklist voor peilingen Jelke Bethlehem Checklist voor peilingen Jelke Bethlehem Versie 2.0 (6 juli 2010) Een checklist voor peilingen Inleiding Er wordt in Nederland heel veel gepeild. Dat is vooral te merken in de periode voor de Tweede Kamerverkiezingen.

Nadere informatie

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID Gemeente Alkmaar afdeling Onderzoek en Statistiek februari 2006 auteur: Monique van Diest afdeling Onderzoek en Statistiek gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Proeftuinplan: Meten is weten!

Proeftuinplan: Meten is weten! Proeftuinplan: Meten is weten! Toetsen: hoog, laag, vooraf, achteraf? Werkt het nu wel? Middels een wetenschappelijk onderzoek willen we onderzoeken wat de effecten zijn van het verhogen cq. verlagen van

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Verpleging, Verzorging en Thuiszorg CQI VV&T (VV-ZT) Werkinstructies voor CQI Zorg thuis voor de landelijke meting

Werkinstructies voor de CQI Verpleging, Verzorging en Thuiszorg CQI VV&T (VV-ZT) Werkinstructies voor CQI Zorg thuis voor de landelijke meting Werkinstructies voor CQI Zorg thuis voor de landelijke meting 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI Zorg Thuis bedoeld? De CQI Zorg Thuis is bedoeld om de kwaliteit van zorg te meten zoals die wordt waargenomen

Nadere informatie

Het Zandkasteel bekeken

Het Zandkasteel bekeken { EMBED MSPhotoEd.3 } Het Zandkasteel bekeken Onderzoek naar kijkgedrag en de beleving van peuters (en van werkenden in de kinderopvang) met betrekking tot Het Zandkasteel In opdracht van Teleac/NOT STRIP

Nadere informatie

Rapportage Peiling nieuwkomers

Rapportage Peiling nieuwkomers Rapportage Peiling nieuwkomers In opdracht van: Contactpersonen: PO-Raad Onika Pinkus Utrecht, april 2016 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven Henk Westerik Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon:

Nadere informatie

OV-plangedrag Breng-reizigers

OV-plangedrag Breng-reizigers OV-plangedrag Breng-reizigers Lectoraat Human Communication Development Auteurs: Daphne Hachmang Renée van Os Els van der Pool Datum: 9-9-2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Achtergrond onderzoek 4 2.1

Nadere informatie

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt 1 Aanpak analyse van de loterijmarkt 1. In het kader van de voorgenomen fusie tussen SENS (o.a. Staatsloterij en Miljoenenspel) en SNS

Nadere informatie

Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC

Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI Naasten op de IC bedoeld? De CQI Naasten op de IC is bedoeld is bedoeld om de kwaliteit van de begeleiding en opvang van

Nadere informatie

Het commerciële effect

Het commerciële effect Etalageverlichting Het commerciële effect Colofon Opdrachtgever Opdrachtnemer Auteurs C.J.M. van Merksteijn Window of Opportunity Alternative Solutions B.S.G. van Vegchel K.L.J. van den Eeden L.H.F.M.

Nadere informatie

Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012

Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012 Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap 2008-2012 Nickie van der Wulp, MSc 12, Ciska Hoving, PhD 2, Wim van Dalen, MSc 1, & Hein de Vries, PhD 2 1 Nederlands

Nadere informatie

Verkiezing en methode

Verkiezing en methode Verkiezingsuitslag Verkiezing en methode Het Leukste uitje van het Jaar wordt bepaald op basis van een onderzoek onder ANWB leden. Dit onderzoek bestaat uit twee rondes, namelijk een nominatieronde en

Nadere informatie

Internetpanel over de lokale media

Internetpanel over de lokale media Internetpanel over de lokale media In opdracht van: Afdeling Communicatie Rapportage door: Team Beleidsonderzoek & Informatiemanagement Gemeente Purmerend J. van Poorten november 2008 Verkrijgbaar bij:

Nadere informatie

Hoofdstuk 6. Gemeentelijke informatievoorziening en Stadskrant

Hoofdstuk 6. Gemeentelijke informatievoorziening en Stadskrant Hoofdstuk 6. Gemeentelijke informatievoorziening en Stadskrant Samenvatting Vergelijkbaar met voorgaande jaren vindt ruim acht op de tien Leidenaren dat de gemeente hen voldoende op de hoogte houdt van

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Pagina 1 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Juni 2011 - Nieuwsbrief Nr 3 Beste verloskundige en assistente, Dit is de derde nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Afdeling: Maatschappelijke ontwikkeling Auteur : Nick Elshof Datum: 25-09-2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Samenvatting... 4 Verantwoording en achtergrond...

Nadere informatie

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag nipo het marktonderzoekinstituut Postbus 247 1000 ae Amsterdam Grote Bickersstraat 74 Telefoon (020) 522 54 44 Fax (020) 522 53 33 Email info@nipo.nl Internet www.nipo.nl Rapport Roken en Zwangerschap

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

Validatiecriteria voor Huurdersoordeel 2016

Validatiecriteria voor Huurdersoordeel 2016 Validatiecriteria voor Huurdersoordeel 2016 Een van de onderdelen van de Aedes-benchmark is het Huurdersoordeel. Dit huurdersoordeel wordt verkregen door onderzoeken uit te voeren onder huurders. Deze

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

MOA 2005: weging en correctie voor allochtonen zonder Internet

MOA 2005: weging en correctie voor allochtonen zonder Internet Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam MOA 2005: weging en correctie voor allochtonen zonder Internet Djoerd de Graaf Onderzoek in opdracht van Intelligence Group Amsterdam,

Nadere informatie

Onderzoek (Online) gokken

Onderzoek (Online) gokken Onderzoek (Online) gokken Publicatiedatum: mei 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 maart t/m 15 april 2013, deden 2380 jongeren mee (van wie er 547 wel eens een betaald of

Nadere informatie

Het belang van begeleiding

Het belang van begeleiding Het belang van begeleiding Langdurig zieke werknemers 9 en 18 maanden na ziekmelding vergeleken Lone von Meyenfeldt Philip de Jong Carlien Schrijvershof Dit onderzoek is financieel mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

A nimal A ssisted T herapy

A nimal A ssisted T herapy C l i ë n t i n f o r m a t i e A nimal A ssisted T herapy b i j o n d e r z o e k s p r o j e c t bij volwassenen met een autismespectrumstoornis bij volwassenen met een autismespectrumstoornis Cliënteninformatie

Nadere informatie

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens Cijfers Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Christine Stam Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl Aanvraag 2015.130 Cijfers

Nadere informatie

Een Verantwoord Gesprek Met... Een voormalig gokverslaafde. Deel 3 (slot): Ervaringen met verslavingszorg

Een Verantwoord Gesprek Met... Een voormalig gokverslaafde. Deel 3 (slot): Ervaringen met verslavingszorg Een Verantwoord Gesprek Met... Een voormalig gokverslaafde Deel 3 (slot): Ervaringen met verslavingszorg In de interviewserie "Een Verantwoord Gesprek Met..." praten Yvon Jansma en Rolf Slotboom van het

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP

De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP Onderzoeksartikel 5 juni 2014 De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP M.R.L. Nass; onderzoekstudent Farmakunde Abstract Doelstelling: Het doel van dit onderzoek was het verkrijgen van

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

Locatiebereik Boomerang Media Inclusief bereik Toiletreclame

Locatiebereik Boomerang Media Inclusief bereik Toiletreclame Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Locatiebereik Boomerang Media Inclusief bereik Toiletreclame

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Versie 1.0 (c), mei 2008 Dr Edwin van Thiel Nederlandse werkwaardentest De Nederlandse werkwaardentest is eind 2006 ontwikkeld door 123test via een uitgebreid online

Nadere informatie

Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index

Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index 110309.08/03 Toezicht op de toegankelijkheid en kwaliteit van de veteranenzorg met behulp van de CQ-index Inleiding In oktober 2007 is het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV) van start gegaan. Het LZV

Nadere informatie

signaleringsinstrumenten voor psychosociale problemen bij 0 4 jarigen in de JGZ

signaleringsinstrumenten voor psychosociale problemen bij 0 4 jarigen in de JGZ signaleringsinstrumenten voor psychosociale problemen bij 0 4 jarigen in de JGZ TNO CHILD HEALTH Marianne de Wolff en Meinou Theunissen marianne.de wolff@tno.nl meinou.theunissen@tno.nl 1. Validatieonderzoek

Nadere informatie

MANAGEMENT SUMMARY SCD001. Bereiksonderzoek Schoolmagazine 2010. Mick Santifort (mick@devosjansen.nl) Sandra van Laar (sandra@devosjansen.

MANAGEMENT SUMMARY SCD001. Bereiksonderzoek Schoolmagazine 2010. Mick Santifort (mick@devosjansen.nl) Sandra van Laar (sandra@devosjansen. MANAGEMENT SUMMARY SCD001 Bereiksonderzoek Schoolmagazine 2010 Mick Santifort (mick@devosjansen.nl) Sandra van Laar (sandra@devosjansen.nl) INHOUDSOPGAVE Inleiding Onderzoek Doelstelling Methode Responsoverzicht

Nadere informatie

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg in opdracht van de Raad voor Volksgezondheid & Zorg Datum 24 april 2014 Versie 1.0 Auteur Miquelle Marchand T: +31 13 466 8323 E: m.marchand@uvt.nl

Nadere informatie

COFFEESHOPBEZOEKERS TERNEUZEN

COFFEESHOPBEZOEKERS TERNEUZEN Coffeeshopbezoekers Terneuzen najaar 2009 COFFEESHOPBEZOEKERS TERNEUZEN NAJAAR 2009 INTRAVAL Groningen-Rotterdam INHOUDSOPGAVE Pagina 1. Inleiding 1 1.1 Probleemstelling 1 1.2 Onderzoeksopzet 2 1.3 Leeswijzer

Nadere informatie