SO N ST~FE DESERT."ê::stm lau REL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SO N ST~FE DESERT."ê::stm lau REL"

Transcriptie

1

2 YOU'U BE IHITIATED ;"/0. IholU...4 "'"' '-thi;" lawn - H.Jtl """*11 1.J1 u.t,h I'MrIT' pir""" SO N ST~FE DESERT."ê::Stm lau REL.. It' C H A I L E Y C H AS' _.. ne... _O"'YC"."". lkllllutt\.mft.t , ~::IL,~IA.. A. Slm. A_... J... couple of bc:n.pedctd h\&lbmcb oe die I<>ow. tmy _Ic."r hom ~t wi'fa to,rand ~.._ÏOft of "dm bors-- But ~ lmii iule 'powa 6ne1 OUI. he plepand foi dm motc hiluiou. momme. of rou! piaule-aoin, cia)"1 IBLOTTO :lij" J, li" J, I A M7n;;T.'u~~... tld.rry mttc:h l,kc',it.. OUI (",,n "C' R"'I ol whanp~. M lhut'. ftn' Iluk Ihln hu.. kffjtin, L.aa.. ti lrnftll r.." int hl. ("tlhi I ra,d,. n.aföftc' lult.hln,.. MA. taurd (NCfttIQt tg SM, iock I""m..). Mn. Lawd.-"u.r/J,.1 tg kt hor r..to.. 4 hu "" "" out, unine. ol C'OUf"IC. II on J ",1 IC'" of ImpOf'tI.t bui'""', Mr. '10,4, ClU. Mr. L... ti..,ho tdtphom and.'1" him 10 lf'tit4 u lt. ra", to h,mtdl. nlll"' htm.-., for the e"'f'n.". 0lIl Ntd,",pol, tint buunat. U",fiU"".lff, Mn. u.,tl i. I.'nti", In on cm: CIM"" auioft, thtnb, IC1t;",.tw "1ow do_,," Oft eh.. plot. Wtwa.hf' hu".hu the, art,.m. te Sf'irch her bnilit ol prt.. u (ptt.he nut... d hquot, the:."thft "... uin_ «mph" out dm' rul U". and.ult"lhlfa it WI(" cow tnt ~', MfM-,..dllh.. """urd., ra ft,. Sa,," anel AI,. In thc mnn.hde: Sun.n'a htmkw I,n"lnm, cake. II eut... ci nn" Ik bello IJ,....ade: J..... W'tn ftiat- beu.ci Hit lus,àqrnm trom In im.,m." Wnt~,n UnÎM Bo,.. Mr. Lawd _ In "'''J' Mr. Lauf1'1 hu to 1'0 fmh', \.ui ~n.w.. IItQ hit h.. IM k,... hlm.,..db,.. Mr. ".urtl jo... lotr IJ.. d "" 011.h.,.., '" tiw: 0"""'"1 0/,ho all'bo- Ni.h' O.~. A ho.ith. dub. ~lt. 1I.. 4y... ::::. db!':u~~. 'L~ ::n"r;:. 'ho: ~~ oue:, mu""u. Ind IIka it. Ahtf I ''''n ol COInphclttd...'10... St.ft.hlnk. ti hl...te:', clï.rm,. at d.."... tll"e het liq,,",r.in l'fmm UNt a-b I I.u«:ht"r ia,- Jft tdl. OII"tr... It nd thr, bn,h nmr... a.urhtt,. [.,n.he ",h, ol Mn. l.aunl. '''lmc In I ~.h bclti"".h... ",,"n..,."""- Th" ". unril... tlio.t-... r h Hen d""ku... cold IC'I. SeOm"C uo ""-<Ii... I, h., 4o.h _ ti dw dub IrHI eh",b inl.,cafl. Mra. Llu,,", 10li0... h hinr.,i,ber rille."4 ;.e, at me: cab... houi!alf... " uh,.hor IC ;t. 1'1-e: ph I n 11> pi",... nel Lau,tI... IJ.. d, bil.,.f. lts In The Mind! Thc,man"' (ock",1..t.ht InIIII'M1 hu IItOChtac Of' th, 4,i"\ hu.'n. La""' mijn'" -B'ocro: dw 'atnt Ihl a... MGM.-...,... ~ " ho,"",im... hr JI,.... 'fma. "t. La.,n.. ui Hu4y rt.inlt i... Ih. rul.... IM 1",.,iM.he,. rt tj tuf'lk,,..,h, mulrt ol tt.. OaoIr...t&rn Mn. La,ud ldh lh.tm It it nofh..-, bu, rou (n de 'MJ somt I.,. leed TEA JUG Th.ho... _.1 "Bin,,,,: lau,tl 'M H"dy, la R ei. MG I com~dr. whach ia... thrt,ms'--'" IC 1h~ _.... Tltn.,... ÎI -rm C.f".e or A. Ach... 11,,,." or i~ 11,,4.',.hÎ1kty ft,"" wf')uld m.ke, con'mwd ck-unh,d lui at hit ha., W1th,n"".n.! S... Laurtl. 4i" 1... Id he."" "MI. 0/ Limchous,... J. A.d d.. wond.r ft,,hty 40 i, I1 00 Ind... 1

3 INHOUD 25 Voorjaar 1998 Een zilveren randje Jubileumnummer In dit extra dikke v!jfentwin tigste nummer is een aantal artikelen bijeengebracht die in onderlinge samenhang een beeldgeven van leven en werken van Laurel & Hardy. Op onderdelen zal dat een aangepast beeld zijn, want recente research en de ontdekking in dejaren negentig van verloren gewaande (/ilm-) documenten hebben tot nieuwe inzichten geleid. Sommige van de artikelen zijn herziene herdrukken uit niet langer verknjgbare nummers van 'Blotto' Leo Brooks levert een speciale bijdrage met twee biogrqjische schetsen, waadn korte metten worden gemaakt met de mythevonning rond Stan en Ol/ie. mullcl i. wn uil~u'e ",n,i,. Sli, hlin,:: Luur'" 6: I la,.j~ FunJ.. Clp~e, i, hl in IOH ,1 I Fond. i. oi,,,i. 1\)ïl.1. p,, f,,i J)u~ T"nl (Ou,,, 1:1) in{:,.,., I".e,en hij dt" inlrrnuliunult' L..,un l6: Ilu,J~ I \ppr, ei.. 1 icon Su","'~ Snn. c.r ti", (),.,'rl H/utlu \ (. rn llijnl cu1l-'l 4l lmuli{;. tl1fuli' dcwu"4uon" h\('(' b",c"" in i,,'lt$ mc"c",' Jun c,'('n juur. Aan dit nummer werkten mee S"'p B.. usmn. I... co i-i. B",,(I~', J"nn ()II, linl1, l~ichu('(1 FiOl'{;nn. I I i 11, Tijm.ln, "n Bruon R,'ijnh.. udt (, indrc d.) Nieuws 1 5 Op de actuele pagina's o.m. de ontdekking van een nooit uitgezonden Amerikaanse radioshow met Stan en Ollie; concen van The Beau Hunks in Londen; de komende Leuke Middag in The Movies met veiling ten bate van het Statue Fund; in memoriam BiD Cum; onderscheiding voor The Music Box; Sotheby's veilt brieven van Laurel en de dreigende herziening van het copyright in de V.S. Blotto-the movie 1 1 Een verhandeling over de drie-akter die de naamgever was van dit tijdschrift. Auteur Richard Finegan heeft de verschillende versies van de film bestudeerd en maakt een reconstructie van de oorspronkelijke geluidsband. Bij een reissue in 1937 is deze vervangen door muziek die Leroy Shield had gecomponeerd voor Dur Relations. Foto's C.II,,'/i.., Sicp Bnu.mn,'n I I.r, ~ Iluppe Raad van Advies D,.,..J.C'. KI~)""~l (,...1udl( ) P.E. SCh... udcr (""mj!,.... inl!) Donnementen D, mnl ribul ie h('d"flll~l f:l".- \(Wlr h\.'l c'~ numm('rh.lt.' ",inri('n up bnnkrc~eninl: ~\.!;2.lt\.:lïl1.n.,. Lmm 1 ~n IllIrd~ Fund. Ilil"'''Hum nndo,' "'rmeldin{:,,'" ni, u" lid' OUI Relations 1 14 De anikelenserie over de hoofdfilms, die in B1otto #5 begon met een dossier van Sans qfthe Desert, krijgt met Dur Relations haar sluitstuk. Deze komedie uit 1936 is de eerste die onder een nieuw anistiek beleid van Hal Roach Studios tot stand kwam. De oorspronkelijke panituur van de in de film verknipte) muziek van Leroy Shield is overgebracht naar ederland en wacht op een uitvoering door het ederlandse orkest The Beau Hunks. Jean Dading vertelt Speciaal voor 'Blotto' schreef het vroegere kindsterretje uit de 'Our Gang'-serie, Jean Darling, een nieuw hoofdstuk van haar memoires. Over paniek bij de Hal Roach Studios, bramen taan, kauwgom en een dolle hond. En waarom 'Babe' rood aanliep van woede, toen Jean hem venelde van haar bezoek aan zijn eerste echtgenote...!jij J,-,e contributie i. inh"4"'''''n hd lijmuutoehap "In de :-;nn. uf ti", J),"'~rl' dnl r"ehl ~,..,fl op J~ "H.',enJin~,.n nic..'uwshril'\tm 4.:n dt. c. lnumt. UUIl lidi, Îtt j ten in hinnl n- en huih nlulul. Administratie en redactie Lour, 1 6: Ilul'th FonJ. P"'lbu.Sïll 1200,\\\ llil,cr.ulll Tel, f'hlil 11:1:'1 mo\:\(\ Inle"nel, hl"lin(a.,up.. \:HIlH1.nI ISSI 002ï-20:l:l De verhalen van Hal Roach 1 26 Voor een goede klucht was volgens Roach meer nodig dan een bij elkaar geraapte losse collectie grappen, Een goed lopend verhaal moest de basis zijn voor een waterval van logisch uit elkaar voonvloeiende komische situaties. Zijn filosofie botste met het bruisende talent van de vroegere variété-komiek Stan Laurel, die aan een of twee situaties genoeg had voor een onderhoudende film van twintig minuten. De conflicten waren niet van de lucht, vooral toen de studio overging op de productie van louter lange films, De baas van de studio ging prat op zijn talent voor verhalen. Voor veel films die zijn studio verlieten, had hij zelf de plot op papier gezet, o.a. voor Get 'Em Young, waarvan het basisverhaal in de kantlijn van dit ani kei is gepubliceerd. Gevonden 1 3 In de bestaansgeschiedenis van dit tijdschrift hebben weinig berichten zoveel opschudding veroorzaakt als de ontdekking (of herontdekking) van drie verloren gewaande solofilms van Stan Laurel en Oliver Hardy In 1991 dook in het ederlands Filmmuseum een 35mm-kopie op van The Snow Hawk. Een jaar later werden bij een anoniem gebleven paniculier Get 'Em Young en A BanknIpt Ho/?{ymoon gevonden, 'Slotto' doet een boekje open over het geheimzinnige wereldje van de filmverzamelaars, die soms niet weten over welke schatten zij beschikken. Geknipt! 1 36 De films van Laurel & Hardy staan tegenwoordig bekend als onschuldig vermaak, films voor kinderen zelfs. In de jaren dertig werd daar anders over gedacht. De censuur hield Stan en Ollie nauwlettend in de gaten en aarzelde niet in te grijpen als het niet langer 'door de beugel' kon. Een onderzoek in het archief van de ederlandse Filmkeuring, voor het eerst gepubliceerd in Blotto # 12. Stan 142 Babe 152 Twee biografische schetsen van Laurel en Hardy door Leo Brooks. iet geschikt voor vereerders en devoten. Rubrieken PlaM)()eI19. lat klberiehlen 60 Bol/wedjes 63,IT 'Blol/o' mei val/en en opslaan Dhel.'ij{enlu'inliqsle nummer zou holen had uw eindredacteur nooil dur P('11 (J,.omen. \ 'ele tr'ouwe lezers u'aarscl,ijnlijk ook niel. ln 19.j!!t'rscheen hel Mad."x,r de eer.ll' ket r. Iiel leverde enkele lienlal/en abonnees op. Velen beschouwden hel 'L&II - mo~zine w 'orl-wit' als een t-enclaqsvlitil. als,'{'n qrap op zijn besl, j'-'iaor hel abonnl.'( be ' ' ' m'... relerel, snel lol enkele honderden en bereikle zelfs,-en "un lu ooll'wnd.,~1 in '~'rsl(' aunl, q 'I'a. 'H/ol/o' niel. oncle,'s dan dl' ordeninq en pumim/it'.'cm el, prit't>col/"ct ie <'an dt eindreclacteur die al sinds de. Url'n "iilii(: F.lo '.,.'on,'n orlikelen o<'er Laurel en Ilardy <,erza t.jdt'. Zijn med"/"'sluurders.'an hel Laurel &: Ilardy Fonels.'On.. n ht'l,~'n q,,,~1 pion om hel Macl nam('ns hel Fonds uil Ie (:el>en. H.., nh.rllcwm,/c do... l.. an deze 'Iichlin~. hel aanlc~(:en l'an een ïmcol/,~'i;... U'O, immers al/on~ bere ikt. De f,lm s woren l'r. luur ku'cit,... n Lt ollk uil de Mikken?,'-'Iel de ICK'l'IC)(,J van a/wn -... s fln>t ie/... 11t'1 be,erdal d, ze losjes (:<YJrqaniseerde fanclub een rond''('rel pumi"k u o.~ l'cx". de l'erloninq.. on de f,lm s. De uj..,,\iide/aq"n u1'rden qeboren. culminerend in dl' Eeuw{eeslen n Tu. ('hin.,ki in IIJOO C'n 1f)92. EureJp<'se in omenlies die sinds 99:J "m cl.. Iu',,(' JOOl' in Kerkraele werd( n (:<YJrqanis,wd. /wj"n if'llu~' IIwt:<.liikl,,'{/en um CXJk unbekend u>erk.'an Laurel en ardy in ",'rlonin~ 1.. />rc n(:en. I lel leidde ook lol nieuwe. ll'aar,,"~,i/.. conlud"n mei anel.. re ",Jen.. an de " ons o{lhe Deser/: de nl.. rnuli,mo" /~nc.[ub ",oor/c)(' hel Fonds in /9il. dril' jaar na de U1,(' cmclerb,'(,llîn~('n in de.. (.,..('hijnin~.'an -alol/o' hebben hel x,r/b...loun,'on 11t'1 Mael beclreiqcl. iva nummer u'as cle eerelernc}("n"i, p,.i""col/,'( Iie uilqepul. Ct lukkiq,.ooklen andere.. tno..100,.,. q, ulu/'illl'.. rd I''''n.,Ioplel/inq <,on cle uilqa"e Wt rd oon(:<' njif:<i., \t.'rij spm.jiq kon mei hun hulp een nieuw nummer ve,. hijnt n. Dt' num"n,'on ci"ze re'{lcienje en(:elen zijn sincl..dien in ~ numm,'r in h.. 1 c"i"i;m Ie <,inden. a ()//i,' S /:'uu1;"'sl ph kl' hel aan lal abonnc-e. D, ",Jenadmini - tratie t'n clt""tl<'nclinq.. on hel Mod werden zo'n la.l. dol (Ie eindaelt'ur in /I)!):I no hel dumelnummer /9/20 lijdelijk hel bijlijl' rbij n,~,,./ti!<i,. Pa, ft.. t'{ jaor laler herr<-es hel Mad. Sindsdien homm, /t hel ul",nnt'( b.. sloncl remcl hel mooie (:elal 00. I h"1 n"l! lon~ /u moql,lij.'en! Bram Reijnhoudt, cindr<'clocleur 2 8/0110 #25 \ 'o(),jaa,

4 L&H-HOORSPEL ONTDEKT... rtnt... ter plepiiiaew YB.. tmtl Euopese t... H. lml/48 Laurel en Hardy hebben in 1944 de hoofdrollen gespeeld in een radiosketch, getiteld 'Mr. Slater's Poultry Market'. Het was een proefopname met publiek voor NBC-radio, die nooit is uitgezonden. GEHEIMZINNIGHEID ROND NIEUWE VONDST Een kopie van de sketch is onlangs ontdekt door een Amerikaanse verzamelaar, Chris Lembesis. Dit blijkt uit een anikei van Chris Seguin in 'Another Fine Message', de nieuwsbrief van de Another Fine Mess Tent in Windsor, canada. De weinige mensen die kennis hebben genomen van de tape zijn van oordeel dat er weinig plezier aan te beleven is. De opname wordt vergeleken met de films die de jongens voor Fox hebben gemaakt. De tekst zou voor ieder willekeurig duo geschreven kunnen zijn. Het scenario past niet bij de personages van 'Blollo' heeft een nieuw telefoon nummer en een nieuw adres. De redactie is voortaan te bereiken onder nummer (alleen noodgevallen s.v.p.) of via Het postbus adres blijft ongewijzigd: PB 810, 1200 IlW Hilversum. Stan en Ollie, zo wordt gezegd. De sketch was bedoeld als eerste deel van een serie die 'The Laurel & Hardy Show' zou gaan heten. De show van een half uur is opgenomen op 6 maan Drie maanden eerder hadden de jongens een andere radio-pilot gemaakt, 'The Wedding Pany' Deze sketch van tien minuten is op lp en cd beschikbaar. Intussen blijkt dat de nieuwe ontdek- Zcliel'cla4 I. april: LEUKE MIDDAG OP MEDISCH ADVIES De twintigste Leuke Middag is op zaterdag 18 april in The Movies in Amsterdam. Het programma heeft een overwegend medische inslag, met Stan en/of Ollie onder doktersbehandeling in Sons qf the Desert, Them Thar HlÏls, Thicker Than Water en County Hospital. Op het programma staan verder o.a. Our Relations en Blotto, twee films die in dit jubileumnummer uitvoerig worden besproken. Veiling Zoals gewoonlijk wordt in meerdere zalen tegelijk geprojecteerd. Het café van The Movies zal de hele middag geopend zijn. Er wordt ook weer een beurs gehouden en voor het eerst een king al meer dan een jaar geleden is gedaan. Waarom de opname niet voor een breed publiek beschikbaar is gemaakt blijft onduidelijk. Door de betrokkenen wordt niets meegedeeld over de plot of over afzonderlijke gags. 'Blono' heeft echter uit betrouwbare bron vernomen dat Laurel en Hardy als bestellers van gebraden kippen terechtkomen in een gangstermilieu, waar ook twee huurmoordenaars worden verwacht. Stan en Ollie worden voor deze 'hit men' aangezien. aar de redenen voor het geheimzinnige gedoe rond deze interessante vondst kan alleen maar worden gegist. Wordt er gezocht naar een commerciële distributeur? Of moet de show onbekend blijven, omdat hij afbreuk zou kunnen doen aan de reputatie van Laurel en Hardy? 'Blono' heeft geen antwoord kunnen krijgen op deze vragen. Een kwestie van copyright is het volgens ingewijden in dit geval niet. veiling. Diverse memorabilia komen onder de hamer van veilingmeester Harry Hoppe, waaronder een cheque, die is getekend door Stan Laurel. Leden van de Perfect Day Tent worden in een bulletin van alle details op de hoogte gesteld. De Leuke Middag, met beurs en veiling, is ook toegankelijk voor niet-leden. Voor hen zijn nlichtingen bij de de redactie van 'Blono' verkrijgbaar. \'o()tjaar WO 5

5 Het is uitsluitend aan de onvermoeibare inzet van BiU Cubin te danken dat het stadje aan de rand van het Lake District een soort bedevaartplaats werd voor L&H-fans. In 1974, het jaar waarin Cubin burgemeester van UIverston werd, onthulde hij meteen een plaquette in de gevel van LaureIs geboortehuis in Argyle Street. Dat was nog maar het begin. 1\vee jaar later, toen de toenmalige bewoonster van het huis op hoge leeftijd stierf, dreigde al het meubilair op straat gezet te worden. Bill ontfermde zich over de spullen, die voor een deel uit de tijd van de opgroeiende Stan stamden, en sloeg ze op in een 14de-eeuws pand, dat hij bezat in Upper Brook Street. Op die locatie, achter het café 'Family Fare', dat door de familie Cubin werd gedreven, breidde de collectie zich snel uit. BiU had intussen in UIverston de 'Berth Marks' Tent opgericht. Als Grand Sheik reisde hij naar conventies in Amerika waar hem kostbare objecten voor zijn collectie werden aangeboden. In 1981 boorde hij een gat in een muur van bijna een meter dik om een doorgang te maken naar een aangrenzende ruimte, waar een klein bioscoopje werd ingericht. Sindsdien vormen videoprojecties van verzoeknummers een topattrac- I. t BILL CUBIN De oprichter, eigenaar en curator van het Laurel & Hardy-museum in Ulverston, Bill Cubin, is op 28 november 1997 in het St. Mary's Hospice in Ulverston overleden. Hij was 69 jaar. Bill Cubin was graag gezien bij de Nederlandse afdelingen van de Sons of the Desert. Omgekeerd werd zijn museum in het centrum van Stan Laurels geboorteplaats druk door Nederlandse L&H-liefhebbers bezocht. tie voor de bezoekers. Enkele jaren later kon een nieuwe uitbreiding worden gerealiseerd, dankzij een donatie van een ederlandse quizwinnaar. Het museum, met zijn nederige ingang op een rommelig binnenplaatsje, groeide uit tot een ontroerend getuigenis van Bills liefde voor Stan en Ollie. Alle muren, nissen en balken werden beplakt en behangen met foto's, brieven, posters en curiosa. Stans cocktailboek en vingerasbakje, zijn vaders zilveren sigarettenkoker en een brief van een vijfjarig jongetje aan Stan beschouwde Cubin als zijn dierbaarste bezittingen. Zijn vurigste wens was een standbeeld voor Laurel en Hardy in het centrum van UIverston. Daartoe werd een Statue Fund in het leven geroepen, dat wordt beheerd door functionarissen van de Sons of the Desert en de gemeente UIverston. Het zal niet iedereen opgevallen zijn, maar Bill sukkelde al met zijn gezondheid, toen hij in 1995 aanwezig was op de Europese Conventie in Kerkrade. Zijn vrouw Lucyen zijn dochters Marion en Barbara wisten dat het niet goed met hem ging. In 1996 was hij voor het laatst in ederland, voor de opening van een L&H-expositie in het Filmmuseum ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de Perfect Day Tent. Uit handen van André van Duin kon hij een cheque van duizend gulden in ontvangst nemen, als bijdrage van de Tent aan het Statue Fund. Een week voor zijn dood had Bill nog niets van zijn jovialiteit en optmisme verloren, toen hij aan zijn ziekbed in het verpleeghuis St. Mary bezoek kreeg van twee ederlandse 'Sons' Ook toen sprak hij uitvoerig over het standbeeld. Bij de uitvaartdienst op 3 december was BiUs kist getooid met zijn fez. 'Sons' zaten op de eerste rijen in de kerk en het orgel speelde 'The Blue Ridge Mountains of Virginia' en 'In the Good aid Summertime' Het museum in Upper Brook Street staat nu onder leiding van Bill Cubins kleinzoon Mark. Veiling ten bate van 'statue fund' De opbrengst van de veiling die op 18 april in 'The Movies' zal worden gehouden, gaat naar het Britse fonds waaruit een standbeeld voor Laurel & Hardy zal worden bekostigd. Geveild worden o.a. kostbare stuldlen als een cheque, getekend door Stan Laurel, een originele poster van 'A Chump at Oxford' en een 35mm-kopie van een L6Htweeakter. Het fonds heeft nog veel geld nodig: tot op heden is naar schatting niet meer dan tien procent van het benodigde bedrag bij elliaar. Veel campagnes lopen echter nog. Ook individuele giften, groot en ldein, zijn welliom. Stort uw bijdrage op bankrekening t.n.v. Laurel & Hardy Fonds, Hilversum, onder vermelding van 'Standbeeld'. Een verantwoording van de giften zal in het volgend nummer van 'Blotto' worden gepubliceerd. BEAU HUNKS GEVEN CONCERT IN LONDEN Het Nederlandse orkest 'The Beau Hunks' zal deze zomer spelen op het Meltdown Festival in Londen. Het concert is vastgesteld op woensdag 1 juli. De uitnodiging van de festivaldirectie komt voor het orkest als geroepen, omdat het de mogelijkheid biedt voor het eerst en in grote bezetting de muziekscore voor Our Relations uit te voeren. De composities van Leroy Shield voor deze film zijn ruim twee jaar geleden door researchers van het orkest ontdekt in een depot in Los Angeles. Slechts een klein deel van de muziek is voor de film gebruikt (zie ook het artikel over Our Relations elders in dit nummer) De 'Our Relations Suite' zal het sluitstuk worden van het concert. Andere interessante stukken op het programma zijn de originele score van de eerste akte van Laughing Gravy (1931) en een live begeleiding van We Faw Down in de orkestratie van Peter Stöve, die ook zal dirigeren. Dit kunststukje is voor het laatst opgevoerd tijdens de Europese Conventie van de Sons of the Desert in 1995 in Kerkrade. Een andere film die (voor het eerst) door het orkest zal worden begeleid is Their Purple Moment. De basis voor deze score is de soundtrack die Piet Schreuders heeft samengesteld voor de nieuwe release van TaurusVideo in Duitsland. THE MUSIC BOX OP OFFICIËLE AMERIKAANSE ERELIJST GEPlAATST In Amerika is 'The Music Box' (1932) op de lijst van de National Film Registry geplaatst. Elk jaar worden door de Library of Congress-te vergelijken met onze Koninklijke Bibliotheek-vijfentwintig films voor deze lijst gekozen. Andere gekozen films zijn dit keer: Rear Window, The Bn'dge on {he River KWal: Verrassend was de keuze van Tulips Shall Grow, een poppenfilm uit 1942 van George Pàl over ederland in oorlogstijd. Van Laurel en Hardy was eerder alleen Big Business opgenomen in het register, dat nu 225 titels telt. Plaatsing betekent dat de films worden toegevoegd aan de culturele erfenis van de Verenigde Staten. Helaas is het niet zo, dat de films daarmee automatisch verzekerd zijn van een blijvende conservering. De bezitters van de copyrights moeten daarvoor zorgen. Acliviteiten AMSTERDAM 'Leue Middag' op zaterdag 18 april a.s. Films, YeWng, Mun. B/RM/N6HAM Bet autal deelaemers au de Intemationale ConYentie (17 tot 21 jali 1998) is tot duner ruim 250, wauonder ca. 15 uit Nederlud, Bet bruet la Wuwick Castle is uityerkocht, mau er zijn nog plutsen yoor de bumeue la Stutford-on-Ayon en de dagtocht nau U1Yerston. LONDEN De LiYe Chost Tent in Londen orguliseert een 'post-conyention', ausluitend op lirmidgham, 1'U 21 tot 24 jali. Een filmshow in het Londense Maseum of the Moring Image en een avond in de Old EDglish Masic Bali zijn de yoornumste attracties, V/LLATA Een uieuwe Tent in Italië, 'Atollo K', houdt een bijeeuomst op 6 jlllli in Villata, een plutsje bij VereeW. Alle 'Soas' zijn uitgenodigd, Deze Tent is 1'oortgellomen uit het theatergezelschap 'Lo Spazio SceDico', Inlichtingen: 'Atollo K', c/o Spuio Sceuico, CP 266, VereeW, Italië, HEERLEN In de Stadsschouwburg wordt op 3 april de Zesde Intemationale FUm en Videobeun gehouden, mede georguiseerd door de plutselijke Them Thu Ri11s Tent, HA RL EM Bet Negende Oli1'er Bard, FestIYal in Bulem, Ceorgia, heeft nau schatting twintigduizend bezoekers getrokken. Bet feest wordt ieder JAU gnierd op de tweede zaterdag 1'U oktober. KERKRADE? De Derde Europese Con1'entie la lolduc trok YOrig jau een teleurstellend auatal1'u zestig deelaemers, Er is nog geen IIeslissiJlg genomen O1'er een nentuele "'erde conyentie ijl Dat zal deze zomer gebeuren na 01'erleg met de Europese delegaties in BinDingham, 6 B/o/to #25 \'oorjaar /99 ï

6 Auteursrechtwetgeving in Amerika dreigt ftlmbezit te decimeren L&H-fiLMS VOORLOPIG VEILIG DANKZIJ BELANGSTELLING IN EUROPA Filmliefhebbers, historici, documentairemakers en verzamelaars in Amerika lopen te hoop tegen een uitbreiding van de copyrightwet, die bij het congres aanhangig is gemaakt. De wettelijke duur van de auteursrechtbescherming moet volgens deze wetsontwerpen voor films, kranten en tijdschtiften etc. (works for hire), worden verlengd tot 95 jaar. Op het ogenblik is dat 75 jaar. De tegenstanders betogen dat dit rampzalige gevolgen zal hebben voor de duizenden films die nu op de plank liggen in afwachting van de afloop van het copyright. De films komen dan in het 'public domain' en kunnen vrij vertoond worden zonder dat toestemming van derden nodig is. Het probleem is dat de huidige rechthebbenden-meestal grote concerns die ook de lobby vormen achter de wetsontwerpen-slechts belangstelling hebben voor een klein aantal titels in hun bezit, dat nog een commerciële waarde vertegenwoordigt. Het gros van de films wordt verwaarloosd. Verlenging met nog eens twintig jaar betekent dat veel films niet zullen overleven, gezien de vergankelijkheid van het materiaal. De films van Laurel en Hardy zijn hier een voorbeeld van. Hal Roach Studios is lang geleden gekocht door Quintex, die haar belangen weer doorverkocht aan RHI Entertainment, dat op zijn beurt weer is opgekocht door Hallmark Entertainment. Dit bedrijf, een dochteronderneming van Hallmark cards, was geïnteresseerd, omdat RHI een aantal titels bezat dat in opdracht van Hallmark was geproduceerd. De Laurel & Hardy-films waren bij de koop inbegrepen maar blijven op de plank. Het gevolg is dat in Amerika vrijwel niets POLYGRAM VIDEO ONDER NIEUWE LEIDING van L&H op video te koop is. Uitzonderingen zijn een aantal stomme L&H-films die onder een ander contract vallen en enkele films die al eerder in het publieke domein terecht zijn gekomen. Dat zijn o.a. The Flying Deuces, Be Big, Flying Elephants en Do Detectives Think? Europa Gelukkig worden de L&H-films voorlopig niet bedreigd door chemisch verval, omdat onlangs een conserveringsproject is voltooid. Dankzij de belangstelling in Europa, waar de Duitse Kirch-groep de rechten heeft, zijn nieuwe masters gemaakt van de nog bestaande kopieën. Het succes van de uitbreng op video in ederland in de eerste helft van dit decennium heeft duidelijk tot het welslagen van dit project bijgedragen. BetaFilm kon destijds nog geen goede videornasters leveren. De ederlandse video's waren gebaseerd op oude, niet altijd fraaie en bovendien in het ederlands ondertitelde bioscoopcopieën die hier nog voorhanden waren. Toen andere Europese landen wilden inhaken op het ederlandse succes, waren nieuwe masters nodig. Richard W Bann kreeg van BetaFilm de opdracht hiervoor gebruik te maken van het authentieke filmmateriaal dat in bewaring is bij de Amerikaanse Library of Congress. Ook Hallmark Entertainment heeft - als rechthebbende voor Amerika en canada - toegang tot dit materiaal, maar toont tot dusver geen enkele belangstelling. lruiot lilt Callfolllië I.L. t. l.o.z E.D. te. Theo van der Schaaf, die enkele jaren geleden Polygram vaarwel zei om een eigen cd-maatschappij op te zetten (Basta Records), is terug op zijn oude stek. Sinds midden februari is hij opnieuw directeur van Polygram Video. Van der Schaaf is de man, die begin jaren 90 voor Polygram de uiterst succesvolle L&H-serie op poten heeft gezet. Hij was ook de producer van twee Beau Hunks cd's met de muziek van Marvin Hatley en LeRoy Shield. Terug bij Polygram krijgt hij te maken met nieuwe medium DVD (een cd voor muziek én beeld), dat binnenkort een belangrijke rol zal gaan spelen bij het uitbrengen van films. Gedacht wordt aan laat 1998 of anders t 999. Volgens Van der Schaaf is een nieuwe L&H-serie op DVD een van de opties, waarvoor dan gebruik zal kunnen worden gemaakt van de nieuwe, gerestaureerde masters (zie ook elders op deze pagina). Van der Schaarf blijft ook labelmanager van Basta, dat zal worden voortgezet onder de dagelijkse leiding van zoon Jeroen van der Schaaf. Brieven Laurel onder de hamer Sotheby's in Londen gaat brieven veilen, die Stan Laurel heeft geschreven aan zijn nicht elly Busby De datering ligt tussen 1955 en t 965. Laurel schrijft o.m. over de gezondheidsproblemen van Oliver Hardy, die na een hartaanval en een dieet zeventig kilo afviel. De waarde van de brieven wordt geschat op L2500. De veiling is op 23 maart. AlMERE STAD, Stan l.au'elstraat 17 In Fi gelegen goed ondeitlouden... mei houten berging en tuin van ca 12 ".. dtep op het westen gelegen ( lndeling. entree, hal, toilet, Woon1\., bei1iast. keue verd.: overloop, 3 SlaapIIamers (1 knel" met Frans balkon), badkamer met.gbad. aparte douche. 2e toilet en was1afel 28 verd vaste 1rIp, belgtuilt1te. verwaomng w.m.a en mag& liiid*d voor kamer. '19QI/lQ nabij YI1IlkeIceolnrn: ~onq' 1/1 overleg. VNIgprijs I ,' k.k. ~ N~ Makelaaldir, 036-S '11It~_....' l.i. t t.l. B/alla #25 Voorjaa"lgg 9

7 the movie In /993 was de r~'an se vel'sie uan '8101/0 'le zien in een exlusieve uoo/'slel/inq UOOl' cle deelnemel's aan cle Eel'sle EUl'Opese onvenlie uan de 'ons o{lhe J)esel'l in Kek, ade. J)e r;tm wel'd uel'loond in hel Palaee Thealel' in Luill. Een hislorische plek: Sion LaU/'el hecft el'lwee Ileel' op helloneelqeslaan. in /9/2 en in /91ï. De lweehondel'cl conuenlieqanqel's Ill'eqen UOOf' hel eel'sl een aan lal nieuwe scènes mei _ Ion en Ol/ie Ie zien. wanl de Fmnse edil ie uan deze f,lm heeft een aanfj1('i kelijk ICf/1qel'e speelduu/' dan de Enqelslaliqe,'el sie. Inlussen is ook de Spaanse vel'sie van 'B/ollo' bekend qewol'den. En dal is noq niel al/es. Iloeveel"el'sellil/ende vel'sies beslaan el' eiqenlijld J)e I \ mel'ikaanse UIl-kennel' R ichard Fineqan heefi ele qeschiedenis "on '8lollo' diepqaand besludeel d en qaal in dil adillel uilqeb"eicl in op de vel schil/en. B LOTTO werd oorspronkelijk uitgebracht op 8 februari Bij alle drie aktes van de film was achtergrondmuziek te horen, uitgezonderd een paar korte scènes in de nachtclub. Toen de film opnieuw tot leven werd gebracht op 30 oktober 1937 werden de credits weggelaten (met inbegrip van een hoofdrol-credit voor Anita Garvin). Ook de openingstitel verviel (' Mr. Hardy is a bachelor - Mr. Laurel married the successor to Sherloek Holmes'). En daar kwam tot overmaat van ramp nog bij dat ook meters film van Laurel & Hardy verdwenen zijn! Alsof L&H-fans niet al genoeg vermiste beelden hebben op te sporen! Voor de duidelijkheid moet hier aan worden toegevoegd dat dit niet slechts ideeën waren die in het script stonden, maar niet werden verfilmd, of eruit geknipt zijn voordat de film in première ging. Deze scènes waren te zien in alle kopieën van Blono die dateerden van vóór Misschien dacht men tijdens de voorbereiding van de heruitbreng dat 27 minuten (2654 voet) een ongemakkelijke speelduur was, en dat met een beetje trimmen de lengte van een tweeakter kon worden benaderd. Programmaboekje van de Brusselse M.C.M bioscoop Qutfn's van 27 maart 'Une nuit extravagante' was de eerste L&II-Iilm in het Frans. Laurel en Hudy spraken zelf de Franse teksten. Bijrollen met tekst werden veelal door Franse acteun vervuld. De Franse en de Spaanse versie werden opgenomen na voltooiing van de Engelstalige 'Blollo. De eerste van de drie verdwenen scènes bevond zich tegen het einde van de tweede akte, na het nummer van de Spaanse danseres. In de bekende reissue-versie zien we daarna Mrs Laurel buiten bij de sportartikelenwinkel staan. Geknipt is een scène die begint met Stan en Ollie, luid applaudiserend als het dansnummer afgelopen is. Dan knipt Ollie met zijn vingers en gebaart naar Stan dat hij een nieuwe portie spuitwater in z'n glas wil. Ollie heft het glas en kijkt een andere kant op: het spuitwater komt in Ollie's schoot terecht. Stan ziet niet wat hij doet en ook bij Ollie duurt het een paar seconden, voordat hij door heeft wat er gebeurd is. Als het eindelijk tot hem doordringt, springt hij op en slaat Stan bestraffend op de hand. Ze gaan zitten. Ollie buigt zich kwaad voorover om Stan opnieuw te slaan, maar die deinst terug om zich te beschermen. Dan volgt de scène bij de winkel voor sportartikelen. Deze geknipte scène is wel te zien in de Spaanse versie an Blotto, La Vida Noctuma (en ook Franse versie Une Nuit Extravagante, red.), maar daar is ze zelfs nog langer en besluit met een grap die niet helemaal bij het personage van Ollie lijkt te passen. adat hij beseft heeft dat zijn schoot nat is van het spuitwater, ontdekt hij dat er een plasje water op zijn stoel 10 Blol/o #25 Voor;jaal'/99 11

8 De roto's op deze en de nlgende p~gin~ zijn nit de Fruse nnie nn 'Blollo'. Cecile Rhodes speelde durin de rol nn Anit~ Carrin (Mn.Laurel). Als zij ontdekt d~t de jongens stiekem nur een nacbtclub willen en de lies, die zij sinds de Drooglegging beeft bewurd willen meenemen, nnegt zij de ~cobojiscbe dranjc met een eigen brouwsel ye peper, mosterd en koude thee. ligt. Dus wat doet de meestal zo galante Mr. Hardy? Hij wisselt zijn stoel met die van een tafeltje dichtbij, net voordat een deftige dame (gespeeld door Simone Boniface) de stoel als zitplaats kiest. Op haar beste 'Anita Garvin'-manier staat ze langzaam en kalm weer op, excuseen zich en loopt weg terwijl haar metgezel verwonderd naar haar natte japon kijkt. Het tweede fragment dat uit de reissue van 8/0{(0 is verwijderd zat aan het begin van de derde spoel, direct achter de scène in de winkel. Stan en Ollie beginnen zich aardig dronken te voelen. Ollie buigt zich naar Stan toe, legt zijn elleboog op Stans schouder en zegt goedgehumeurd: 'I like you' Stan glimlacht en schuift zijn glas naar voren. Met dubbelslaande tong zegt hij: 'Let's have another, pal.' Dan zien we dat Ollie onder de tafel naar de fles reikt. Hij schenkt meer 'sterke drank' in, terwijl Frank Holliday The Curse of an Aching Hean' begint te zingen. De scène vervolgt als in de ons bekende versie tot het eind van het lied wanneer Holliday het drankje uitsprietst. Hierna is een lange sequentie gesneuveld. Antwoordend op Holliday's That's terrible!, roept Ollie hem na '50 is your voice!' Ollie kijkt Stan aan en allebei geven ze een bevestigend knikje. 'We can sing better'n that,' zegt Ollie. 'Cer'nly,' antwoordt Stan. Ollie schuift zijn stoel dichter bij die van Stan, duwt de glazen op de tafel naar voren terwijl Stan de fles op de tafel zet en vraagt: 'Are y'all ready?' 'All set,' antwoordt Ollie. Stan gebruikt de ijstang als stemvork. Hij tikt ermee tegen de ijsemmer en produceen een doffe toon. Ze beginnen te zingen zonder muzikale begeleiding en-het spreekt vanzelf-het klinkt afschuwelijk. Als ze de eerste twee regels van het lied hebben gehad, slaat Stan opnieuw de stemvork aan. Ze gaan door met 'Ia Ia-Ia', want ze zijn de woorden vergeten. De ober (Tiny Sandford) komt in beeld en kijkt kwaad op de jongens neer. Stan slaat de stemvork opnieuw aan, draait zich om naar zijn makker en ziet de ober, die vlak achter hen staat. Ze stoppen met zingen en mensen in de club beginnen te lachen. De ober geeft een gemene draai aan Stans oor, waarop Ollie zijn eigen oor bedekt om soongelijke mishandeling te ontwijken. Opnieuw een oorlogszuchtige blik van de ober, voordat deze weg loopt. Stan en Ollie proberen elkaar wat in te fluisteren, maar elke keer als ze zich naar elkaar toe buigen, missen ze, voorover vallend op de tafel of achter elkaar heen schuivend. Ollie hikt en daarna zijn we terug op het punt waar de reissueversie begint na de uitroep 'That's terrible!' Dit hele segment komt voor in de buitenlandse versies, maar het is belangrijk om te weten, dat het zich tot 1937 ook in de Amerikaanse versie bevond en nu als vermist moet worden beschouwd. H et was de periode waarin de kone films van Roach die met muziek werden uitgebracht, nog niet voorzien waren van de ons zo bekende composities van Leroy Shield en Marvin Hatley. Tot ver in 1930 bestonden de muziekregistraties uit passages die werden ontleend aan de gesynchroniseerde grammofoonplaten voor de zwijgende films uit 1928-'29, aangevuld met registraties van populaire liedjes uit die tijd (die meestal in hun geheel gespeeld werden zonder enige poging om ze aan te laten sluiten op de handeling). Voor mij als verzamelaar van muziek uit de jaren twintig zijn deze eluidsporen heel interessant-leuk om naar te luisteren en bovendien een uitdaging om de gebruikte deuntjes te identificeren. Veel ervan zijn obscure hits uit 1929 die nu vergeten zijn, dus het geeft altijd een kick om door 78-toerenplaten uit de late jaren twintig te spitten en weer een liedje te vinden dat in een Hal Roach-score is opgenomen. Aangenomen dat La Vida Noctuma kan dienen als een redelijke representatie, volgt hier een reconstructie van de oorspronkelijke score van 8/0{(0: De film begint met de 'Coo-Coo' herkenningsmelodie. Als Ollie probeen Stan aan de lijn te krijgen wordt 'Baby Oh Where can You Be?' op de geluidstrook gespeeld. Dit nummer, gecomponeerd door Ted Khoeler en Frank Magine, werd ook gebruikt voor andere Roach-films, zoals Angora Love (14 december 1929) Als Stan het telegram schrijft en Mrs. Lau rel haar eigen speciale 'sterke drank' samenstelt, horen we als achtergrondmuziek 'Satisfied' (geschreven door Cliff Friend) en tegen het einde van de scène met Ollie buiten bij het huis van Stan horem we '00 Ya Love Me (lust A Tiny Bit, Do Va?) van Mabel Wayne en Haven Gillespie. In 8/otto's oorspronkelijke soundtrack gebeun iets interessants aan het einde van de volgende scène. adat Stan heeft gezegd 'She doesn't suspect a thing' wordt de 'Coo-Coo' muziek gebruikt om de scène te laten eindigen, zoals dat een paar maanden later ook zou worden gedaan in The Laurel-Hardy Murder Case, aan het einde van de scène op de kade. De openingsscène in de Rainbow Club wordt begeleid door een liedje uit 1929, getiteld 'When You're Counting The Stars Alone' (toegeschreven aan Rose, RusselI en Murray) In de oorspronkelijke soundtrack stopt de muziek wanneer Stan de kurk uit de fles trekt, wat het harde piepende geluid veel opvallender maakt. Ik denk dat de scène daardoor beter werkte. Er wordt geen muziek meer gespeeld, totdat Stan de tafel omver gooit. Het orkest speelt dan een hit uit 1929 'Every Day Away From You' van Charles Tobias-Irving Mills (in de reissue wordt op dit punt pianomuziek van Marvin Hatley gespeeld) De oorspronkelijke muziek stopt vlak Bonn: bet Dummer ye de Sp~use duseres in de lilinbow Club duurde in de bnitenledse nnies leger en was w~t piketer. Onder: de komiscbe dus met de ballon was nitsjnitend in de Fruse en de Sp~ese nnies opgenomen. voor de scène waarin Stan met zijn oren wiebelt en gaat weer door op het moment dat de Spaanse danseres opkomt. Er was geen achtergrondmuziek wanneer Stan en Ollie 'The Curse Of An Aching Hean' (door AI Piandatosi en Henry Fink) 'zingen' maar wanneer ze het plastronnetje van de kelner aftrekken en Mrs. Laurel binnenkomt, wordt 'Tiger Rag' (gecomponeerd door The Original Dixieland Jazz Band) gespeeld, totdat Stan begint te lachen. Dan is er geen muziek meer totdat Ollie de fles inspecteen en beseft dat er geen echte alcohol in zat. Dan be int een andere song uit 1929, 'Bl' The Wal" (Pollack, White, Lewis en Young) die doorgaat tot de eindtitel. Dit waren in 1937 allemaal oude selecties. Men heeft blijkbaar gedacht dat nieuwe muziek aantrekkelijker zou zijn voor het publiek van 1937 l~i('''al'(l Fint'é"n El"" uiictt lu't'icl. n H,",i~ "U, Jit "rii~( 1 \(... h... n,, "I.or in Jl lnl,.., I ;,,.fjotlrnil/. H rjanr IHfa:1 12 B/ol/o #25 \' oo/jaar' /99

9 In I9:J5 maa/llen (/ejonqens mei 711ic/lef' T/wn \Va I,,/.. hun /aalsl" Iweea/ller. D e loe/wmsl/aq/jij c/e -r~atures i De stuc/ia bes/aal flin/l uil Ie pagen. Laure/ en Ilarc/y in C/u!J/J('/mllen. Een 'comec/y ofe,'i'o"s' mei ue/'rassenc/e wenc/inqen. K ost!jclre (/eco/ s. Vieuwe muliek van Leroy Shie/d. Een /'eqisseul' ucm naam en een /Je/'oemc/e come/ aman. \\lal kon er noq {oulqaan? \\'ag/'om 'OUl' R e/alions 'Ioch niel (/e meesl q"anc/ioze /wmische r;jm c!e/'/aalslejaren we/ c/. Laurel en Hardy als Alf en Bert als 'Singapore Esldmos' Je hoeft alleen maar de samenvatting van het verhaal te lezen op de volgende pagina's, om te begrijpen dat Our Relations een bijzondere plaats inneemt in het werk van Laurel & Hardy. De plot is zo ingewikkeld dat het een wonder mag heten dat de film nauwelijks 75 minuten duurt. (n het publiciteitsmateriaal van Hal Roach Studios uit 1936 werd ook de nadruk gelegd deze nieuwigheid-gesproken wordt van de 'fastest moving' film waarin de jongens ooit hebben gespeeld, en van 'the most involved and humorous spectacle of mistaken identity, with gangsters [...] adding thrilis.' 'Fast moving' is inderdaad een opvallende term om te gebruiken voor een L&H-film. Hun beste tweeakters berusten op één of twee situaties die tot op het bot worden uitgemolken- in complete tegenstelling tot de turbulente avonturen van de twee tweelingen die zich van het ene misverstand in het andere storten. Het resultaat is dat er minder ruimte is voor de typische uitgesponnen 'nummers' die in andere hoofdfilms als aparte sketches kunnen worden beleefd. Waarschijnlijk zijn enkele van deze scénes wel opgenomen, maar uit de definitieve bioscoopver- VRIJDAG DE MEEST GRANDIOOZE KOMISCHE FILM DER LAATSTE JAREN OP HET TOOHUt. HetEurope sch.bekende Charton's Ma rionehen Th eater sie weggelaten. Er bestaan stills waaruit kan worden opgemaakt dat er een scène is geweest waarin Laurel door Hardy aan boord van de schoener wordt geschoren en een andere, waarin de jongens met hun auto (van een aanmerkelijk nieuwer model dan de T-Ford) vastlopen in een file. Muzikale intermezzi ontbreken evenzeer, ook al speelt de film gedeeltelijk in een sjieke nachtclub. De 'Pirate Club' is vermoedelijk het meest dure en bewerkelijke decor dat ooit voor een L&H-film werd gebouwd, de nachtclub in Blotta niet uitgezonderd. Onder de vele tientallen figuranten zijn een groepje showgirls die vage associaties oproepen met het Hawaii-groepje uit Sans qf the Desert. Een andere overeenkomst met deze favoriete film is dat Laurel en Hardy in hun dubbelrollen van Stan & Ollie en Alf & Bert in Our Re/ations praktisch niet van het scherm zijn weg te slaan. Het doet trouwens wat vreemd aan, ook al is het begrijpelijk, dat er geen enkele poging is gedaan verschil aan te brengen in de karakters van de twee tweelingen, waarvan het ene paar bestaat uit brave getrouwde burgermannen en het tweede uit zeelui, die in hun jeugd van huis zijn weggelo- 1 \ B!o/to#25 Fao/jaar

10 In een brief van hun moeder lezen Stan en Ollie, twee gelukkig getrouwde braveriken, dat het slecht is afgelopen met hun tweelingbroers, de zeelui Alfred en Albert. Alf en Bert zijn de schandvlekken van de familie en Stan en Ollie besluiten het treurige nieuws voor hun vrouwen te verzwijgen. Maar diezelfde dag loopt de schoener 'Periwinkle' de haven binnen. Aan boord zijn AlJie en Bert. Voor ze aan wal gaan vertrouwen ze hun kameraad Fin hun gezamenlijke gage toe. Fin spiegelt een spaarplan voor dat hen miljonair zal maken. De jongens zijn opgetogen. De kapitein heeft nog een bijzondere opdracht voor de twee. Ze moeten een kostbare ring voor hem in ontvangst nem. Hij zal de ring later in Denker's Beer Garden op komen halen. AlJie en Bert arriveren met de ring in het café. Twee dames van lichte zeden zien het kostbare stuk en nodigen de jongens aan hun tafel. Al gauw loopt de rekening op tot een astronomisch bedrag. Alf en Bert zijn vrijwel blut Ze besluiten hun geld bij Fin terug te halen. Tegen de meisjes zeggen ze, dat ze zich even willen verkleden. Als even later Stan en Ollie binnenstappen met hun vrouwen, worden ze door de schatjes aangezien voor Alf en Bert. Het resultaat: een dubbele echtelijke crisis. Stan en Ollie betalen tandenknersend de rekening van de twee dames. De ober, die de tweelingen evenmin uit elkaar houdt, geeft hun de ring die hij van Alf en Bert als onderpand had gekregen. Nu zijn het de jongens die, slechts gekleed in ondergoed, in het pension achterblijven. In Denker's Beer Garden gaat de echtelijke crisis naar een nieuw hoogtepunt als Fin arriveert en een foto produceert met AlJie en Fred in vrouwelijk gezelschap. Stan en Ollie nemen wraak. In het pension heeft AlJie (Laurel) een idee: de jongens verkleden zich met vloerkleden en beddegoed en verschijnen als 'Singapore eskimo's' in Denker's Beer Garden. Inmiddels zijn Stan en Ollie daar vertrokken, nadat hun vrouwen kwaad zijn weggelopen. Alf en Bert eisen de ring van de ober terug met een vechtpartij als gevolg. De jongens komen op het politiebureau terecht. Daar worden ze bevrijd door de vrouwen van Stan en Ollie! AlJie en Bert zien de echtgenotes van Stan en Ollie aan voor welzijnswerkers. Samen met de vrouwen vertrekken ze naar een sjieke nachtclub om hun vrijlating te vieren. Stan en Ollie zijn daar ook, om in gezelschap van een nieuwe, lichtelijk aangeschoten vriend (Arthur Housman), hun vrijgezellenbestaan te vieren. De kapitein (Sidney Toler, links op de foto) zoekt in de hele stad naar Alf en Bert om zijn ring terug te krijgen. Als hij in de Pirate Club arriveert, spreekt hij de verkeerde tweeling aan. Ook Fin achtervolgt de jongens tot in de Pirate Club, want hij heeft nog een appeltje met ze te schillen. Hij heeft twee helpers meegebracht. Alf en Bert zijn intussen aangekomen in het pension waar Fin logeert. Die ligt in bed en weigert de jongens hun geld terug te geven, want dat was niet de afspraak. Ze nemen hem zijn kleren af en brengen die naar de lommerd. De opbrengst is niet genoeg om de rekening in het café te betalen en ze gaan terug naar het pension om het pandbriefje bij Fin in te ruilen voor hun geld. Fin onthult dat het geld in de voering van zijn verpande colbertje was verstopt. Hij heeft intussen het briefje van de jongens afgepakt en is bereid zijn pak terug te halen als de jongens zich uitkleden. Eén pak heeft hij nodig om zelf de straat op te kunnen, het andere om de rente op het pandbriefje te betalen. Nu zijn er vier partijen die zich met de dubbelgangers bezig houden: de kapitein die zijn ring terug wil, de echtgenotes die hun mannen terug willen, Fin die zich wil wreken en tenslotte een paar gangsters die besluiten Stan en Ollie wegens de ring te ontvoeren. De Pirate Club verandert in een chaos wanneer Fin en zijn beulen Alf en Bert achtervolgen. Intussen heeft Bert de ring, zonder dat hij dat zelf weet. De gangsters nemen Stan en Ollie mee naar hun hol in de haven (foto), waar hun voeten in cement worden gemetseld. Als twee duikelaartjes worden ze naar de rand van de kade gerold. De chaotische ontknoping brengt iedereen gelukkig tezamen, de gangsters uitgezonderd. 16 BIolla #25 Voorjaar' Tgg 17

11 Boven: Still uit een verdwenen scène die als tekenend hn gelden voor de remhrandlieke belichting, die werd voorgestaan door cameraman Rudolph MatE. Onder: Portret still in de kostuums van een andere Yerdwenen sc~ne. Bier zijn de gezichten uitgelicht zoals Stan Laurel dat wilde. pen en betrokken zijn geweest bij een muiterij! Alf en Bert zijn in alle opzichten identiek aan Stan en Ollie. De toeschouwer wordt geholpen ze uit elkaar te houden door middel van verschillende muziekjes: de Ku-Ku song van Marvin Hatley en een parafrase door Leroy Shield op een bekend zeemansdeuntje (meer over de muziek verderop in dit artikel). De opnamen voor Our Relations begonnen in februari 1936, ongeveer een maand nadat de laatste scènes van The Bohemian Girl waren gedraaid. Randy Skretvedt schrijft in 'L&H, The Magic Behind the Movies': 'The Hal Roach Studios veranderde dramatisch in het begin van Er kwam geleidelijk een eind aan de gemoedelijke atmosfeer en Roach concentreerde zijn energie op de productie van prestigieuze hoofdfilms. De financiële leiding van de studio kwam in andere handen en een assistent-productieleider L.A. French, werd gepromoveerd tot de enige productieleider van de Laurel & Hardy films. Op de titelrol van Our Re/ations wordt French aangeduid als 'production supervisor' van deze 'Stan Laurel Production' (Hetzelfde gebeurde bij de volgende productie, Way Out West.) In hoeverre Laurel feitelijke controle had blijft onderwerp van speculatie. De kans is groot dat zijn zeggenschap als producent niet ver ging. Uit een contract van iets latere datum blijkt dat Stan als 'schrijver' belast was met de voorbereidingen van het scenario en dat het eindresultaat onderworpen was aan zijn goedkeuring. Ook de keuze van de regisseur was afhankelijk van zijn fiat. Our Relations is gebaseerd op een kort verhaal van de Engelse schrijver William Wymark jacobs, getiteld 'The Money Box' Zijn idee van de dubbe- Ie tweeling werd grondig bewerkttot in het onherkenbare toe-door een hele stoet schrijvers, die successievelijk nieuwe gags toevoegden. Onder hen was de vaak voor Roach werkende 'gag man' Felix Adler, die ook circusclown was. In totaal zes schrijvers waren bij het script betrokken, niet meegerekend Charley Rogers en Stan Laurel die in vrijwel alle scenario's de hand hadden. Dat er een nieuwe wind bij Hal Roach Studios waaide bleek ook uit de keuze van de regisseur en de cameraman. Beiden hadden nooit eerder voor Roach gewerkt. Regisseur Harry Lachman was een Amerikaan die midden jaren twintig in Frankrijk een reputatie had verworven als schilder van de impressionistische school, met werken in diverse Franse musea. Hij was in Parijs ook portretfotograaf. Aangetrokken door de filmkunst, kreeg hij een aanstelling als still-fotograaf in de Victorine-studio in ice, die was afgehuurd door M-G-M. Later werd hij regisseur, o.a. van de Travelaugh's, een serie komische tweeakters. In 1928 ging hij naar Hollywood, waar hij een groot aantal films maakte, maar nooit doordrong tot de echte A-producties. Maar in 1936 had hij de aandacht op zich gevestigd met Dante's Jiferno, een,..'..... M-G-M-film met Spencer Tracy, die uitblonk door visuele zeggingskracht. Lachman had voor die film samengewerkt met de in Hongarije opgeleide Poolse 'director of photography', Rudolph Maté, die in Frankrijk het camerawerk had gedaan voor earl Dreyers klassieke La Passion de Jeanne d'arc (1928). Het was dit duo dat door Hal Roach werd geëngageerd om de nieuwste Laurel en Hardy feature van visuele glamour te voorzien. Het kon niet uitblijven: zowel Lachman als Maté kwamen in botsing met Stan Laurel. In het eerder genoemde boek van Skretvedt wordt Roy Seawright (die als hoofd van de special effects verantwoordelijk was voor de paar shots waarin de twee tweelingen samen in beeld zijn) geciteerd: 'Lachman was een uitstekende regisseur, maar hij was nier de regisseur voor deze jongens. Stan corrigeerde hem altijd. Lachman zei" ee, ik wil dat je het zo doet" en Stan zei dan" ee, we doen het zo." En dat was dat. Maar ze konden prima met elkaar overweg.' Met Maté lag het al niet veel anders. De opnamen van de eerste week werden door Laurel afgekeurd wegens de dramatisch belichting die Maté had toegepast. Laurel wilde een vlakke belichting zonder diepe schaduwen Bewerkelijke decors en decoralieve 'girls' waren in 'Ow Relalions' een nonteit. Bal Roach was gestopt met tweeakters en wilde grote films maken met 'produclion yalue'. in de gezichten en evenmin in de decors. In dat opzicht was hij een aanhanger van de oude Hollywoodtheorie dat een schilderachtige beeldopbouw alleen maar afleidde van het verhaal, dat alleen door actie moest worden verteld. Mooie plaatjes waren taboe. Een nog belangrijker overweging van Laurel was, dat een theatrale lichtval atbreuk zou doen aan zijn en Ollie's onnozele 'babyface's' Ook in dit geval kreeg Stan Laurel zijn zin, ook al overheerst in Our Re/ations, vooral in de decors, een meer genuanceerde belichting dan het geval zou zijn geweest als de vaste cameraman Art Lloyd de leiding zou hebben gehad. De film kreeg een preview in juli 1936 en ging pas in oktober in de Amerikaanse bioscopen lopen. Blijkbaar is de film in de tussentijd ingrijpend gewijzigd. Gevreesd moet worden dat vooral scènes waarin Laurel & Hardy hun eigen gang konden gaan, zijn gesneuveld. De kritieken waren overwegend gunstig, ook in ons land. De ederlandse première van De Tweelingbroers was op 14 mei 1937 in Passage Den Haag, met prolongatie. Het Grand in Rotterdam volgde op 23 juli en Tuschinski-Amsterdam weer een week later. De muziek De score van Our Relations is een hoofdstuk apart. iemand minder dan Leroy Shield werd opgetrommeld om de muziek te schrijven en onder zijn leidingte laten uitvoeren. Shield had in het begin van de jaren dertig, toen Hal Roach Studios werd uitgerust voor geluidopnamen, een groot aantal melodietjes geschreven voor de tweeakters, die telkens opnieuw zouden worden gebruikt. Ook al was Shield allang uit Hollywood vertrokken (hij werd chefmuziek van NBC-radio in Chicago), zijn aanstekelijke deuntjes bleven in de bioscoop klinken zodra L&H, 8/0110 #25 VoOljaa" /99 \ 9

12 De première in het Rialto Theatre in New Vork, 1936 N_ Jour.lAo and -..;.. nown fot leur.1 and. Hardy In colobratlon 0/ ano1hor _. ol year kxlether Ol tm for.m~t c::omed.y Ieom on tbe 8CtMn. They'v. enoc:ted duel roles lor... llrot Hrno In a lul1 _ fea. tule end the,...uit la unqu.uon. abjy thw qt«jtat lauqh bit In thei.r moet _laboro1e prod1x'tion. Tholr 1nlmlJabio whl... JcaI _. IOmlmo and cmh lanoaoy 10 au- ~~Ou~ ~~"':' whkh be9an cr _ daya run ot _ mi njqht HOur Rolollcrta." baood 011 "Th. Monoy 110>... w,"i.n by F.l'Ivland'. tor.fdoit &hort MOo aiory teller. W. w. Jooobt.,.. rva Ol an kiea.i vehjde lar tbe film comb. It 18 a Skm Laur.1 pre> ducllon. All 11.. rene cmd ~ful in... ~In. ocono wltb tour.l and I!anly onlovjnq cdtemaan tea wub!helt wtvee In tmlr qulet and Mdo.. MOJ)Ott lownwith bul ene excepuon. Alen., lrom home odv"," that lhelr \win b<athe.., All end who ren OWQy tg HO CII bon. have boon,oporlod hcmqed Ier Joln. l.nq In cr mutlny. Fecit of inc\:rrinq d.. fcnor wuh... IOdolly lncllned wl... and loa of IX. u,q. in &he COmmWllly prompta luppreumq any JWWI ol tb. twln brolhen. In tbe nül ICOn. t.au.r.1 a:nd.~ \0 Iro 10 d.u.iff cr fabuloutly valuabi.,*,,1 >In. lor... captain. For eiqht huonou.ly funny ond n. clunq,...t. the oud~.. trio& eet ti)!he molt lnvolvod and humoroul lpeetacl. of mll1aken idenuty. wuh oanc;mera In qu,nt ol... >In., addin. thrlllo. Lau.. 1 end Hardy were n..,., mor. en. IortaJnln. than _ In... duol rojeo.!he _1oc_=-1 Pf'Oduc:tfon mueb more.1oi> oralo ond,oajlolic: than _ Inq I"""". oomodt.lrom Roach.tudio. that bvorabt. notie:» ti montod. TM otiqjnal and oaio. Ilal _ ohlp oalo, "" plctur... =-:eo~.==~ ore outakmdlnq In arutue bac::k. qround, valu. TM lnnoyollon 0 I havtnq Harry Ladunan. InlomollootoUy utobliahed at a pointer and cr.ator 0 I lpectod... direct Laurel and Hordy PfOYed hlqh Iy IUCONafuJ in produdnq eo~ thjnq.ntlr.ly cut ol!he crd1nary "'I_"""'edy. 1bt IUppottlnQ' COlt In HOut JWlahoQ.l" 11 cedent In chor. ccterlzotlcn end performcnoe. Abn Halo. ca... wa:iot, Sklnoy Toler, the Ihlp'. ce. Daphno P01lord end a..y I the wlv.. : Jamel F'lnkry1Q ClQ1n8eI'; lrls Adnan and And... oalo 91t1a; RolI Ha end Nool ModJoon,... < II.rI: a:nd Arthur HOUImCm "'_ ItroIlo<, cid La --' lfordy In aehwvijlq I... "'w. HardT _ Laure1 " ciooo... IIoIo~ed ande Irom tlt.e kb: com-.dr swo RoIatIoaa." I Col. Sc.n. Met No. I A Credits by Ibchanl ec...n cmd Felix AdIer..._... t'-- Plod Ral Rooch DI.reet«lIany Loduowm AutIo..... S-,"" bt W. W. Jacobo',_ 1lae Moae,. Iox'" Fragment VilJl het 'presshook', mei Inzellinks: partituur van Shield voor 'Our Relations' en midden: regisseur Harry Lachman (met pet) en 'director of photography' Rudolph Maté postren met hun stenen, Whon LauroJ end Hardy... ltnow1:dqlly have thelr lolior twtn brolhefl oome alhqfo 10 thetr qw.t Mapott lawn. tm pk)t ' MI in the Hal Rooch-FaYOrife; fealure comedy, "Dur Reto. Ikm..: 10 create &he molt involved. 11IUClUonl wlth enaulnq DoubI. T<OUbJo end Doubl. Lauohl dunnq the ma.ny Y«111 thit workuamou.a \eom hos I hlqhjy en1ertcuned tb. world The picture ltartl ot 1he Thecrtre. h 11 a Sk:m tour.l P<OductlOa!.aur.1 and H.. dy ploy duel rol.. tor!he fint time in a Ma. ture. NaturaUy they portray theu twtn brctlwtl Cwbere c:ould doubi.. bo Iound?i and 11 af lorde doubio... op_tun1... tor thetr whtmlk:ol paruo:nlme end fcmtaltk:al ac:bon. "Our RoloUono." booed on W W Joccbo' IhOf! llol'y. "Th<t Money Box," la roted th.lattmtmovlno and funnl.. t.. hk:le ever ltarred by 1he renown.d leon and fot lunny meo. lmoq' ine, If you wui, Laurel and Hardy enjoylno a --' thon ptdure what happen when Iboy <~ chorcx:t.o.. end c:lolhei and become tm1t twm brathe.. 1 Th. Iwo lollen are bod kid.. Tbey ren away from horne, won! &0 Ma end wer. reporwm:l hcuwed for muuny. Sc qrec1 la... 1cm1l;.o' ~ \hol Lau..1 end Hardy wlthhold informahoa ~ from!heir wlv_-that &hey have twtn brothorl. And whon tho I""'" c:ome ashore. entrult.d wim a vc1uohl.,*,,1 _ by _ ohlp (sidaoy Tol.. l, they!dm! two <Jirll <Lona And~ and lril Adrtcnl end... hm 10 on. Mtotakon Idon.ty 10 modo... boob Ier many hlior1ouoly Junny... al Ma end on kmd wlth.:)tne troqody when 9QnQltwt appear 10 quett ol the pearl rtnq "Our ReJoIlona" 10 oo:nethln. ontlr.ly dlfflronl and mot. on 1.J1cnnlnQ than cny of!.he poat Lau,..l end Hardy leoture <:om..di", Th. excellent aupportlnq cx::w featw... beaidee thom al ready menuoned. Jam.. Flnlay IOn, Alan Hole. Arthur Hou. man. Rolt Hatolde ond Noel Madlson. Th. r-jcture WOl dil' octod by liarty Lcc11man a.y... "Our RalobCno. bolnq cw rmuy ICtMned at tb.._., """ a bac:k..,ound 0/ mulsc: lhat la In knptnq' wim!he ribold, Ik»apllllonq euulkx'i of!hen fameus oomedy team La",,1 and Hanly tunclul cmd cxr.chy but dectdedly hum 0f0UI. l,ozoy ShIoJd.... muojcal duec:iot 0/ lbo Natlonal Bzoad CX:lt1nQ Company cf Chlcoqo. WOl en9cto'ed bocouae ol h1i ex. pertence end talonl in the held of comedy. '!'he tod that Laurel and Hardy ploy duol rol.. _ IWLJl brotherl - in "Oor Relo. Ucru:I" qave ShJeId eroellent OJ> uruty lor h1i m~ eco,.. Charley Chase, Thelma Todd & zasu Pitts, The Boy Friends of Our Gang op het doek verschenen. u werd hij gevraagd om voor Our Relations een nieuwe score te schrijven, die scène voor scène op de film was toegesneden. Shield ging aan het werk zodra de opnamen waren voltooid. Hij schreef de partituur in ongeveer een week, Het was niet zo maar een verzameling van nieuwe achtergrond.. muziekjes, maar eerder een continue orkestsuite met 'interludes' en 'tran.. sitions', waarin de thema's elkaar naadloos opvolgden. De film opende met een 'Overture', gevolgd door een ongewoon arrange.. ment van Hatley's 'Ku.. Ku'.. thema. De prachtige openingsscène aan de eettafel, met Laurel en Hardyen hun vrouwen druk doende elkaar het ser.. vies en de selderij door te geven, werd geillustreerd met 'We're Just a Happy Family' Stan en Ollie's tweelingen, Alf en Bert, werden de hele film door geïdentificeerd met het zee.. mansdeuntje 'Airs Hornpipe' Voor de kapitein van hun schip was het thema 'Captain Winkie' Onder alle scènes met politie klonk 'It's the Law' en de scènes met de meisjes in Denker's Beer Garden werden ondersteund met 'We're Out For Fun' en 'On a Sunny Afternoon' De thema's werden knap met elkaar verweven en van tijd tot tijd gevarieerd. Jammer genoeg is er van Shields schepping weinig overgebleven. De film werd na de preview zo verknipt, dat ook de muziek ernstig te lijden had, De originele orkestpartituren werden enkele jaren geleden door Rob Stone en Piet Schreuders ontdekt in een depot in Los Angeles en naar ederland overgebracht. a bestude.. ring bleek dat in de film niet meer dan ongeveer de helft van de oorspronkelijke score te horen is. Het orkest The Beau Hunks hoopt over niet al te lange tijd het originele werk op de plaat te zetten. Bram Rcijnhoudt "Iel dan!. tlon Pi cl chrcude, s CREDITS Produclle. Hal Roach CA Stan Laurel Production' onder toezicht van LA French), 1936 RegIe: Harry Lachman Script Richard Connell. Felix Actler Charles Rogers en Jack Jevne, naar 'The Money Box' een kort verhaal door Williarn Wyrnark Jacobs Camera: Rudolph Maté GelUld; Williarn Randall Special effects. Roy Seawright Montage: Bert Jordan MUZIek: Leroy Shield, uitgevoerd onder zijn leiding Decors. Arthur I. Royce en Williarn L. Stevens Met. Stan Laurel (als Zichzelf en als Alfie Laurel). Oliver Hardy (als zichzelf en als Bert Hardy), Daphne Pollard (Mrs. Hardy), Betty Healy (Mrs. Laurel), Iris Adrian (Betty), Lcma Andre (Lily), Jarnes Finlayson (machinist van de 'Periwinlde'), Siciney Toler (kapitein van de 'Periwinlde'), Arthur Housman (dronken vriend van Stan en Ollie), Alan Hale (ober in Denker's Beer Garden), Baldwin Cooke (bartender Pirate Club), Harry Bemard (politieman), RalfHarolde en Noel Madison (gangsters), "Tiny" Sandford (een van de boeven aan de haven) Lengte' 74 minuten 20 BloIlo #25 VoOljow'/99 21

13 T egenover de Hal Roach studio was een klein café. Het was daar halen en betalen. Maar in een bepaalde periode van het jaar stapte iedereen bij Roach naar dat cafeetje, want dan verkochten ze er bramen taart, opgesierd met een dot vanilleijs. Op een dag, tegen het einde van het bramenseizoen, werden buiten voor de studio publiciteitsfoto's gemaakt van 'Our Gang' Tussen de opnamen door keek ik uit naar Stan en Babe die net zo gek waren op bramen taart als ik. a een tijdje ontdekte ik Stanny, die bij de portier stond te praten met Fatty Arbuckle, de komiek die uit de gratie was gevallen toen hij beschuldigd werd van verkrachting en moord op het sterretje Virginia Rappe in een hotelsuite in San Francisco. Het was al verscheidene jaren geleden dat het schandaal van kust tot kust met vette koppen in de kranten werd uitgemeten en zelfs zijn vrijspraak na het derde proces kon geen spat verandering brengen in de publieke opinie. Schandalen rond filmsterren waren toen niet aan de orde van de dag. Dus bleef het doorwerken en, zoals een koe zijn hap herkauwt, zo genoten onze ouders steeds opnieuw van elk sappig kruimeltje roddel zodra er een stilte viel in het gesprek of als Fatty aan de horizon opdook op zoek naar werk. Die dag was het van hetzelfde laken een pak. Op het moment dat Arbuck Ie gezien werd, ging het gefluister rond als wind in de bomen. Het verspreidde zich van het studiopersoneel naar de voorbijgangers, veel van hen met kinderen op sleeptouw, die waren blijven staan om te kijken of stonden te wachten op een kans om een handtekening te bemachtigen van een van ons 'Our Gang'-kinderen. Toen de mensen zich realiseerden dat het Stan Laurel was die met het gevallen idool had gepraat, werden hun ogen groot van schrik. Er was een vlaag van activiteit toen Stax Graves, de still-fotograaf, de "Gang"-kinderen naar een nieuwe pose manoeuvreerde, met onze gezichten de andere kant op. Toen ik de kans kreeg om weer om mij heen te kijken, verdween Stan snel in het café voor zijn dosis bramen taart. Even vroeg ik mij af waar Babe was, in de hoop dat hij en Stan niet weer woorden hadden gehad. Toen bedacht ik dat er die dag zonder Babe werd gedraaid omdat hij ziek in bed lag met de Griep, zoals we een verkoudheid noemden in die tijd. Plotseling klonk er een schreeuw: 'Dolle hond! Dolle hond! ' Als één man draaiden we ons om in de richting van het geluid. En jawel, geen vijftig meter verder, in het midden van Washington Boulevard, stond een straathond met zijn voorpoten gespreid en zijn kop zwaaiend dicht bij de grond. Iedereen, de toekijkers inbegrepen, zocht de veiligheid van de studio op. Iedereen, behalve één klein meisje dat met uitgestoken hand zo hard ze kon op de hond toe trippelde. 'Lief hondje! Braaf hondje!' zei ze, terwijl iedere stap haar dichterbij het gevaar bracht. Alle aandacht was op het kind gevestigd, en toch verroerde niemand een vin. Zelfs haar moeder niet, die met een zakdoek tegen haar mond stond te jammeren als een sirene. Als een klein locomotiefje sukkelde het meisje dichter en dichterbij. 'Lief hondje!' Braaf hondje!' riep ze met haar hoge stemmetje. Toen kwam een man op haar toe gerend. Het was Fatty Arbuckle. Binnen een paar seconden werd ze van de straat gepakt en hoog in zijn armen teruggedragen naar haar moeder. De vrouw griste het kind uit zijn handen en beende zonder een woord van dank weg, toen ze zag wie de redder van haar dochter was. Iemand moest de hondenvanger hebben gebeld, want een ogenblik later arriveerde de officiële ophaaldienst en werd het ongelukkige dier met een net gevangen. De auto reed direct terug naar het asiel, waar de hond zou worden afgemaakt. Stan, die in het keuken van het café had staan wachten tot de volgende lading bramentaart uit de oven kwam, werd zich bewust van de situatie op het moment dat Fatty het kind had bereikt. Hij had gezien dat de ondankbare vrouw zonder meer met haar nageslacht was vertrokken. Met een arm om zijn schouders nam hij Arbuckle mee het café in voor een troostrijk, dik stuk warme bramentaart, vers uit de oven en bekroond met twee bolletjes vanilleijs. E en ander incident dat zich aan mij opdringt en dat zich ook afspeelde op Washington Boulevard, was de ongebruikelijke manier waarop ik kennis maakte met Marion Davies, wier hele carrière op schandaal was gebaseerd. In die tijd had Wil! Hayes de rol van waakhond Jean Darling was eind jaren '20 een van de kinderen van de Hal Roach-serie 'Our Gang'. Tot haar haar twaalfde jaar stond zij voor de camera, daarna volgde een zangcarrière op Broadway. Haar memoires verschenen drie jaar geleden onder de tritel '1\ Peek in the Past'. Speciaal voor dit jubileumnummer van Blotto schreef zij een nieuw hoofdstuk met herinneringen aan haar periode bij de Hal Roach Studios aan Washington Boulevard in Culver City. voor de filmindustrie op zich genomen en Louella Parsons was de meest gelezen, best betaalde Hollywood-roddeltante ter wereld. Maar nooit werd één woord geschreven over Marions relatie met William Randolph Hearst, noch werd er uit haar films ook maar één scène geknipt. Marion was een zacht meisje dat een beetje lispelde, wat het einde van haar loopbaan betekende toen de sprekende film in zwang kwam. Ze was lief, grappig en ze vond het niet boven haar stand om neer te hurken naast een klein blond meisje, dat op zekere middag zat te frunniken aan het sierwerk aan de achterkant van haar Rolls Royce. Mama stond druk te praten, wat betekende dat ze niet op mij lette wat weer een buitenkansje was. Het betekende dat ik in de nabije toekomst geen dreigementen of gekapittel hoefde te verwachten. De mooie ster had een pauze tussen twee films in en ik was hard aan het werk om enkele van de gaatjes in het sierrooster vol te proppen met kauwgom. Lachend stak ze een paar plakjes in haar mond en samen slaagden we erin een 'lelijke' plek te maken op het achterstuk van haar elegante limousine. Ze beloofde dat die plek nooit zou worden verwijderd- en ze hield woord. Toen we geen kauwgum meer hadden, leende Marion mij van mijn moeder en nam ze me mee naar haar studio-bungalow waar ik melk en koekjes kreeg. 'Het zou fijn zijn als ik een klein meisje zoals jij had - of een jongetje. Ik zou nooit een kind van mij in de film laten spelen natuurlijk, ' zei ze met iets weemoedigs in haar stem, terwijl ze me knuffelde. Volgens de geruchten in de filmkolonie had ze een kind op school in Zwitserland. Terugdenkend aan haar lieve knuffel, die dag zo lang geleden, hoopte ik altijd dat het waar was. Weer terug in Hollywood na een solo-optreden in vaudeville spookte maar een gedachte in mijn domme hoofdje: 'praat met Babe over Madeline Hardy' Ik had Babe's ex-vrouw ontmoet bij Irving Berlin. Zij was een van de pianisten die Berlin in dienst had om zangers zijn liedjes te leren zingen. In die dagen had elke muziekuitgever een stal van pianisten en arrangeurs om te kunnen voldoen aan muzikale behoeften die in de branche leefden. Iedere uitgever concurreerde hevig met alle anderen, en daarom werd deze service gratis gegeven. Omdat Irving speciaal materiaal voor mijn optreden leverde, dacht hij dat Madeline, als Babe's ex-vrouw, misschien als medicijn kon fungeren voor mijn hoog oplaaiende plankenkoorts bij het idee dat ik in m'n eentje 22 BIolla #25 Voorjaar /99 23

14 voor Jan en alleman moest optreden. iet dat ik niet wist waar ik aan begonnen was. Ik had al eerder vaudeville gedaan. Ik was elke zomer op tournee geweest en had in alle grote steden gespeeld. Maar de hele 'Gang' had samen met mij op het toneel gestaan, van het halen van het gordijn tot de laatste buiging toe. Daarom kon Babe's ex weinig doen om mijn zenuwen te kalmeren. Oh, ze was aardig genoeg en bemoedigend. Maar mijn eerste try-out was een ellendige flop en het enige wat de weg kon effenen voor mijn eerste contract van veertig weken, was een hele reeks voorstellingen voor een enkele avond hier en daar. Pas toen was ik genezen van mijn plankenkoorts. Ik was natuurlijk nog steeds zenuwachtig; iedere artiest die wat waard is, heeft de zenuwen. En als je ouder wordt, krijg je alleen maar meer last van zenuwen vlak voor een optreden, omdat je dan pas beseft hoe je voor schut kunt gaan! Hoewel ik Madeline in het begin verscheidene weken lang elke dag had gezien, werden we pas vrienden toen Mama en ik een maand in ew Vork waren in afwachting van de volgende tournee. We woonden in die tijd in het Empire hotel op de hoek van 63rd Street en Broadway, zodat ik naar de school voor werkende kinderen dichtbij Columbus Circle kon gaan. Deze school verzorgde schriftelijke lessen voor kinderen zoals ik, die optraden in het vaudeville. Het Lincoln Square Theater waar mijn grootvader Francis Clarendon Hamilton toneelstukken had geproduceerd, was een paar blokken noordelijk van ons hotel en elke keer als ik er langs kwam kreeg ik koude rillingen. Lang voor mijn geboorte was hij gestorven. Maar Mama vertelde af en toe iets over haar vader, en nooit over mijn vader die er vandoor was gegaan toen ik nog een baby was omdat hij niet wilde dat ik in films zou 'spelen'. Jammer genoeg is het oude theater een aantal jaren geleden gesloopt om plaats te maken voor het Lincoln Centre. Madeline had een appartement in een van de zijstraten tussen het hotel en mijn school. Het was op de vijfde verdieping van een gebouw dat ik er oud en goor uit vond zien. Ik was nu eenmaal gewend aan huizen en hotels in Holl)"vood. Ze had drie vrij grote kamers, plus een keuken en een badkamer, maar het was er altijd donker, zelfs op een zonnige dag, omdat de ramen uitkeken óf op een luchtkoker óf op een blinde muur van een aangrenzend gebouw op zo'n anderhalve meter afstand. Maar het was vooral de lift die ik echt afgrijselijk vond. Die kraakte en piepte en schokte het hele end tot de vijfde verdieping, en naar beneden was het nog erger. Mama en ik gingen 's zondags vaak langs met een cake. Madelyn dekte de tafel met brood en boter en koud vlees. Thee voor Mama, melk voor mij en koffie voor haarzelf. Dan begon ze te vertellen over Babe en hoe de roem hem had veranderd. Toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten had hij een zangnummer. Dat had hen samengebracht: zij speelde, hij zong. Maar hun geluk duurde slechts tot hij succes kreeg; toen gingen ze uit elkaar. En hij had haar nooit een cent gestuurd. 'Geen rooie cent!' riep ze dan altijd, op het randje van tranen. Madelyn vertelde niet veel over hun leven samen; ze bleef liever hameren op het verschil tussen zijn en haar manier van leven. Ze draafde maar door over hoe hij op grote voet leefde terwijl zij haar vingers tot op het bot versleet met pianospelen bij Berlin om haar brood te verdienen. Dan stak ze haar handen uit om te laten zien hoe verminkt ze waren. Het was deze treurige toestand die ik met Babe wilde bespreken. Als ik een beetje verstand had gehad, al was het maar zo groot als een erwt, of als ik een paar jaar ouder en wijzer was geweest, dan zou Ik mijn mond dicht hebben gehouden. Maar dat had ik niet en dat was ik niet. Terug bij Hal Roach parkeerde ik Mama in de garderobe en ging op zoek naar Babe. Het was niet moeilijk hem te vinden: hij en Stan hadden een coke-pauze bij het kunstmatige meertje waar Stan, toen ik nog bij de 'Gang' was, had geprobeerd mij te leren hoe je steentjes over het water kon laten scheren. Tegen die tijd was ik zo opgefokt over het geval Madelyn dat een klap met mijn vlakke hand de enige begroeting was die Stan kreeg, want onmiddellijk begon ik Babe aan te vallen over zijn afschuwelijke behandeling - IAlEWlElIE R MIJN KRUlLEN %MLS HIJ VRIEGER leei TIEN IK,. KLEIN WAS, EN HIJ VERGAF MIJ van die arme, zielige Madelyn. Ik ratelde maar door over hoe donker haar appartement was en hoe ze nooit een cent had gekregen, geen rooie cent! De woorden stroomden uit mijn mond ondanks het feit dat Babe's gezicht via diep rose een eind op weg was naar scharlaken rood. Stanny zwaaide met zijn vinger om mij het zwijgen op te leggen. Het eind kwam pas toen Babe rechtsomkeert maakte en wegliep. Een paar maanden later was ik weer bij Roach om een proefopname te maken voor een film die nooit in productie zou worden genomen. Maar er gebeurde toch nog iets goeds die dag. Babe vergaf mij. Hij woelde in mijn krullen zoals hij gedaan had toen ik klein was en zei dat ik nooit over iets of iemand moest oordelen voordat ik twee kanten van het verhaal had gehoord. Dat was alles- het onderwerp werd nooit meer aangeroerd. Terugblikkend besef ik dat er niets mis was met Madelyns appartement. Het was in ew Vork City waar de meeste gebouwen hoog zijn en dicht op elkaar staan. Ze had een goede baan, ze zag er goed uit en was nog steeds redelijk jong. Maar ze kon niet voort met haar eigen leven omdat ze zich er niet over heen kon zetten dat ze de gescheiden vrouw was van een ster uit Hollywood. a Babes in Toyland zag ik niet veel meer van Stan en Babe, behalve een kort ogenblik op de renbaan van Aqua Calinete waar ik gefotografeerd werd met een van de winnaars, en op een feest in de balzalen van het Biltmore hotel. Maar ik bleef schrijven met Stanny tot kort voor zijn dood. Jammer genoeg bezit ik geen enkele van zijn brieven meer, want mijn echtgenoot heeft alle rudimenten van mijn verleden weggegooid-stills, grammofoonplaten, publiciteit-alles. Hetzelfde overkwam mij toen ik op tournee ging. Een vriendin van Mama had aangeboden mijn grote plakboeken met knipsels en stills voor mij te bewaren. In een brief die droop van de excuses schreef ze dat alle boeken in vlammen waren opgegaan bij een garagebrand. En toch worden mij tot op de dag van vandaag stukjes en beetjes uit die plakboeken opgestuurd, met het verzoek er een handtekening op te zetten. Daaronder zijn stills die op de achterkant zijn beschreven in het onmiskenbare handschrift van Mama, of artikelen met de naam van het knipselbureau waar ik toen op was geabonneerd. Jean Dar/inq 24 B/ollo #25 Voo,jaa"

15 L8 OTor the eo po1nts.) Go to the ohuroh and ehow tbe au11enoe and the br1de, then.uoe "1de :!11rt1Dg w1 th aomebod1 and ho retuaes to bo _~rled..jûner aaka hlm, "Do,.ou take th1a WCIII&D. t. be lour law:rul w1:!e," he aa7a "!lo." The alni.ter oomee bao k w1 tb ti tle t JU reallze what 1ou're -71Dg?" ne hero "'7a, "Tea, I.aan The wedding enda w1th the bride f imp ed upon and ahe beats hell out of h1m out of the ohuroh i! thia 1s an ad~!he hero returns home all b&dd&~ When A ls jongen deed hij nog boodschappen voor Mark 1\vain. Tenminste, dat zei hij zelf. Hal Roach stond niet bekend om zijn waarheidsliefde. Een mooi verhaal, dat was belangrijk. Tot op hoge leeftijd (en hij werd honderd) bleef hij bijvoorbeeld volhouden dat voor de beroemde comedy Big Business, waarin de woning van James Finlayson praktisch wordt gesloopt door Laurel en Hardy, per ongeluk het verkeerde huis was gekozen. Met een van de werknemers van de Hal Roach Studios was overeengekomen dat diens huis voor de film zou worden 'gebruikt', maar de cameraploeg vergiste zich en pakte de woning van de buurman die, toen hij 's avonds thuis kwam, een ruïne aantrof. Roach bleef in zijn contacten met de media bij deze versie, ook toen al vast stond dat het hele incident uit de duim was gezogen. Journalisten die beter wisten, maakten de klassieke keus: 'Print the legend' Maar Mark 1\vain... het kán waar zijn. De meester-verteller had een huis in Elmira in de staat ew Vork waar Hal Eugene Roach was geboren en getogen. Rond de eeuwwisseling was Twain 65 en Hal acht jaar oud. In Hollywood moest de eerste film nog worden gedraaid. Meer nog dan Mark 1\vain was de Ierse grootvader van Roach zijn grote voorbeeld als het aankwam op het vertellen van sterke verhalen. Later beweerde Hal dat hij zijn succes als filmproducent hoofdzakelijk aan het overgeërfde talent van die opa te danken had. Een loze bewering was dat niet. Toen Roach in 1912 in Hollywood aankwam, waren daar in een jaar tijd niet minder dan twaalf filmstudio's uit de grond gestampt. De nieuwbakken producenten maakten zich weinig zorgen over de dramatische constructie, dus over het verhaal van een film, zeker als het om kluchten ging. Gooien smijtwerk had geen verhaal nodig, twee of drie komische situaties die zo snel mogelijk moesten leiden tot een achtervolging waren voldoende. Het is zeker een grote verdienste van Hal Roach geweest dat hij vroegtijdig heeft ingezien dat het publiek op den duur met de primitieve, oppervlakkige slapstick geen genoegen zou nemen maar personages op het doek wilde zien waarmee het zich kon identificeren. En daarvoor diende het verhaal: om de absurde wendingen en hilarische uitschieters te verank.eren in geloofwaardige, alledaagse situaties. Roach streefde aldus naar realisme. Met smaak placht hij een anekdote te vertellen uit zijn begintijd in Hollywood toen hij, na een grillige loopbaan als ezeldrijver in de goudvelden van Alaska, chauffeur van een bestelwagen voor roomijs in Seattle en bouwvakker in de woestijn van evada, voor het eerst een baantje kreeg als cowboy-figurant. Het decor moest een speelzaal voorstellen. Niemand trok zich er wat van aan dat het balletje van de roulette in de verkeerde richting werd gelanceerd, met de draairichting mee in plaats van ertegen in. Roach trok de stoute schoenen aan en wees de regisseur op deze stommiteit. Het leverde hem een loonsverhoging op van vier dollar tot vijf dollar per dag. auwelijks een jaar later wist hij een kennis die een erfenisje had gekregen over te halen een gokje te wagen met film. Het geld werd met succes besteed aan een paar kluchten die Hal produceerde en regisseerde met zijn mede- Cut : Het verhaal van Get 'Em Young!he IiIro -!n' lih Jolul T. &rr&7 or!anf l17era "ulr 1111 Brlb - Cbarlo\t. aineau lila L&WJU - Ja]; DuUaon Th h«~ 111 1!tut",1rl - liutba Sluptr or IIaroallne var Th.,.ale Laperaoll&\er - III.b. JlarG.7. Th. liutler - SlA Cro.. le7. Co 107' a wtd41d«4&r. It heppllr 0\:J'-- OpeD wilh dde, "This was lnii Jo,'s wetldiag da,.lfhappu, mmied ljy midaight, he was to reeeift a miuiod douan pronded ljy hls late UDde's wiu". Iris id OD lnii Jo, dressidg hlmself preparatolj to goid, to Ihe ch1u'ch to be mmied. (This aftemood.) Cut id dde, "1niI Jo, bows he was marryidg Ihe ODe girl id Ihe ndd. ror her sake he had borrowetl heavil, to keep up appearuces." Back to Ihe scene; Ihe buder edters. latroduce buder wilh dde geuidg oftr Ihat he was part of Ihe appearuce. The buder hu Ihe aultude of usheridg someode id. Cut id dde idtroducidg hls lawyer, "Isaac Goldbelf, hls lawyer, who uderstood Ihe circumstuces ud had loued him $20,000." Goldbelf edters ud gets over Ihat he cu'llou him Ihe adödodal $5,000 he had asked for. The hero gets oftr id dde Ihat wetldiags are ftij expeasift ud to put it OD Ihe right wa, it costs modey, ud he has to have it. Be shows Ihe lawyer Ihe idsert of Ihe wiu, which reads: "I hereb, ltetjuealh to m, Dephew, lnii Jo" Ihe sum of Oae E HOD DaBan ($1,000,000.00) pronded he is happu, mmied OD hls thirty-irst birthda,. It is further uderstood Ihat id Ihe evedt he is DOt mmied, Ihe modey is to go to BW, O'Da" Ihe oal, chud of Ihe late caretakers of m, estate id belud." At Ihe codclasiod of readiag Ihe wiu, Ihe hero puts oftr "Jf I dod't get mmied I cu't pa, 'ou Ihe twedty Ihousud." The Jew takes it big ud hls aultude chuges, ud he gins Ihe hero Ihe $5,000 check. (lt might be weu to idtroduce Ihe hero upstairs ud pla, Ihis scede at Ihe dowustairs edtruce ud make it appear that Ihe hero is late, so that he has to rush out ud leaft Ihe Jew lat after geuid, over Ihese poidts.) Go to Ihe church ud show Ihe audiedce ud Ihe bride, lhed idtroduce Ihe bride ud her famil, ud Ihe midister, id Ihe midister's stud, waltidg for Ihe hero. Bet mives ud Ihe wetldiag goes OD. la Ihe course of Ihe wetldiag, get oftr Ihat Ihe hero catches Ihe bride IirtiDg wilh someltod, ud he refuses to be mmied. WheD Ihe midister asks him, "Do 'ou take Ihis womu to be 'ou lawful wetllled wife," het says "Jo." The midister comes back wilh tide, "Do 'ou reallze what,ou're sayidg?" The hero says, "Yes, I meu, Jo." 26 BloIlo #25 VoOljaal'199 27

16 Tbe "'did, edu wlah ahe bride feelidg ahat she hu lteed imposn lipod au she beats ahe heu 01lt of ahe hero, pemps I'1IJIJÜJlg him 01lt of ahe chuch if this Is u adyutage. Tbe hero retunu home all baudaged. Tbe lew SetS him aud thijib he hu betd id u alltomobde WltCk or somethidg. Tbe hero eould be euried id OD a stretcher ud pllt id bed. 1 seede fouows whereid ahe hero ud ahe lew haft a tenlhle light aud ahe hero l1ids ahe lew 01lt. It ahe frodt door ahe lew meets ahe Peg 0' My Beut eharacter wlah a leuer idtrotilicid, her to ahe hero. Bet gets oftr ahat he Is ahe hero's auomey ud mauager, ud reau ahe leuer. Be dlsmlsses ahe gid, teuidg her ahat ahe hero Is muried aud ehuidg her away. 1 see him,layidg this set.. ftry mllch UIIe a feuow who Is HBOyed wlah a chud aud teus it to go home. (lt m,ht be weu to play this scede whoe ahe hero Is beidg muried, or just before ahe hero retunu after ahe chueh set(1iedce.) Tbe lew goes bacllllpstain aud paidts a pic:tue for ahe hero of this tiri, teuid, him ahat she Is a UUle dirty-faced kid aud ftry fresia. Tbe hero, who we pftyiously,luted u a womau-hater id ahe light wlah ahe lew, says "Cift ahe modey to chuity." Tbe lew Deuly dies ud says, "Iow ÜOllt my twedty ahollsud douus? It Im't good buidess- 1 eu't tift ahat to chuity." Tbe lew hu au idea aud gets onr id dde, "U yoll WOD't trust a womu, ho. ÜOllt a mau made lip u a womu uw we get ahe modey?" Tbe hero apees ud we iris 01lt. ID ahe Dat set(1iedee, bribg id a female impersoutor who Is all wet ud dotsd't tab ahe thidg seriously. Be Is reauy impenoutidg a female impersoutor who wu OD hls way to ahe holist whed somethidg ha,peded to detaid him. Tbe Peg 0" My Beut chuacter shows 11' aud gets ahe lew's sym.. ahy, teuidg him she eu't go bacil to lrelud, she ham't uy modey, ud eu't she stay ahere if she promlsies Dot to idterfere wlah uythidg. Slat Is tumed oftr to ahe hder, who muts a duey of her. Budy tets made 11' u a womu aud ahe lew hu uoaher id.. udbribp id altalty, sayidg "Tbls wui be acodmeer." Tbe meuee shows lip, which Is proltaltly u auomey repftstdtiq ahe exec:utor of ahe wui. Bet eould haft goued a leuer from ahe IWy O'Day chuacter or someho. he,aids bowledge ahat ahere Is u idjastiee beid, dom to the gld. Tab it idto a farce wlah ludy ud ahe lew guerally bawlld, thiap 11', ud ahe hero gemg idto emltuusiq situadods ltec:allst of ahem, udllully seeid, ahe UUle duey. Dnelo, a romuce ltetwetil these two. It edu 11' wlah them,ehid, muried, ahe lew gehidg hls modty aud enrythidg tumijlg 01lt u it should be. IDject idto ahe story 1ty-p1ay betweed ahe bllder aud ahe IWy O'Day chuacter whereid he hates her ud she,ets 0ftI id dde ahat if she enr ItecUlle mlstress of ahe holist she would kick him 01lt. Tbls should ItriDg ÜOllt a ta, blsh. figurant en vriend Harold Lloyd in de hoofdrol. Vijf jaar later had Roach een eigen studio, nieuwbouw, in Culver City dicht bij Hollywood. A Is studiochef zou Hal Roach in deze tijd geprezen worden om zijn modern ondernemerschap. Hij wist te delegeren en stond bekend als 'een goeie baas' In de betrekkelijk kleine studio in Culver City werd in amicale sfeer gewerkt. Oe ongeveer honderd artiesten en technici die onder contract stonden, werden opgedeeld in kleine units die elk voor zich met grote zelfstandigheid aan een bepaalde serie werkten. Als Roach zijn fiat had gegeven aan een schetsmatig scenario werd het uitwerken ervan overgelaten aan de 'mensen in het veld' Improvisatie was toegestaan, maar geloofwaardigheid en realisme bleven de hoekstenen van het productiebeleid. Voor de serie Our Gang, hier bekend als Oe Boefjes, werden de kinderen bij wijze van spreken van de straat geplukt. Veel van de Roach-comedies zien eruit als documentaires van komieken in actie. Lange instellingen, veel halftotalen, waarin weinig werd gesneden alsof het om een goochelnummer ging (waarin immers ook niet wordt gemonteerd, om het 'echt' te laten lijken). Toen het publiek in zijn hang naar realisme de geluidsfilm omarmde, konden de comedies van Roach naadloos in deze technische noviteit worden ingepast. Dat gaf hem een voorsprong die hij nooit meer zou afstaan op andere studio's en komieken die zich dieper hadden ingegraven in de surreële, droomachtige wereld van de zwijgende film. Zo werd er in vlot tempo gewerkt aan de films van Snub Pollard, Wil! Rogers, Charley Chase, Thelma Todd & ZaSu Pitts, The Taxi Boys, The Boys Friends, de Dippy-Doo-Dads, Our Gang en Laurel & Hardy Eigenlijk zijn alleen de films van het laatste duo tot in de jaren negentig fris en volop genietbaar gebleven zonder dat valse gevoelens van nostalgie te hulp hoevejl komen. Maar De eeme maatschapij van Hal Roach, opgericht in 1914, heette 'Rolin Film Company'. Studioruimte werd gevonden in het Bradhury Mansion in North Hili Street, Hollywood (foto rechts), dat in de jaren twintig al werd gesloopt. Het sprookjesachtige exterieur is ook te bewonderen in Chaplins 'Work'. De kleedkamer van Harold 1J0yd was in de rechtertoren. In 1919 had Roach zoveel winst gemaakt, vooral dankzij de films met 1J0yd, dat hij een eigen studio kon bouwen aan de Washington Boulevard in Culver City (foto onder). Deze studio is gesloopt in Roach zelf was vooral trots op Our GanglThe Little Rascals. Kwam dat omdat de kinderen hem niet tegenspraken? Hoe joviaal hij als werkgever ook was, zijn richtlijnen moesten wel worden opgevolgd. Als de man die leiding gaf aan de L&H-unit, wilde Stan Laurel dikwijls een andere kant op. Oe ruzies die daaruit voortkwamen, gingen bijna altijd over de verhalen, de plots. Roach zag Laurel als een fantastische gag-man met een bijna onuitputtelijke voorraad komische oplossingen voor onmogelijke situaties. Maar het bedenken van een verhaal dat de spanning erin houdt, vooral in een film van langere adem, vertrouwde hij Laurel niet toe. Bij gebrek aan wederzijds vertrouwen in de goede afloop werden de films waarin Laurel & Hardy zouden optraden, in tweeën gesplitst. Laurel kreeg de zeggenschap en de feitelijke regie over de komische sub-plots die door hem en Oliver Hardy werden gedragen. Het hoofdverhaal, met andere 'normale' acteurs, kreeg een andere regisseur, soms Hal Roach zelf. Oe films werden er niet beter op. Oe onenigheid met Stan Laurel. die hij tot twee keer toe heeft ontslagen, moet hem lang hebben dwars gezeten. In een kleine maar onthullende reportage die Tonko Dop voor de OS maakte ter gelegenheid van de honderdste ve~aardag van Roach, zie je dat een schaduw over het gezicht van de film pionier trekt als de verslaggever hem vraagt: 'Stan Laurel was toch het creatieve genie achter de films?' Een antwoord komt er niet. Roach neemt de naam van Laurel alleen per ongeluk in de mond. O ver het privéleven van deze laatste onafhankelijke studiobaas is tot dusver weinig bekend. Zijn laatste veertig jaren als rentenier bracht hij in welstand door in een mooi huis in Bel Air. Een biografie is nog steeds niet geschreven. In elk geval was zijn gevoel voor humor tot het laatst intact. Kort na zijn honderdste ve~aardag dook Roach op in Berlijn, waar op het Internationale Filmfestival een retrospectief van zijn films werd gehouden. Meteen al manoeuvreerde hij zich in een klassieke L&H-situatie. Hij gaf zijn eerste interviews in bed omdat hij in de douchecel van zijn hotelkamer was uitgegleden en zich wat duizelig voelde. Zijn reis was betaald door het Duitse Kirch-concern dat in Europa de rechten van de zijn films exploiteert, maar Roach vertrouwde de pers toe, dat hij hoofdzakelijk was gekomen om een oude vriend op te zoeken. Hij ontbrak op het gala dat het festival voor hem had georganiseerd. Enkele jaren eerder was hij in Londen gearriveerd op kosten van een maatschappij die hem nodig had voor de promotie van ingekleurde versies van de L&H-films. Roach verkondigde dat hij het inkleuren maar onzin vond. 'In mijn tijd waren de 'comics' in de kranten door de week zwart/wit en op zondag in kleur. Ik kan me niet herinneren dat ik op zondag harder moest lachen' Hal Eugene Roach overleed op 2 november Op 14 januari van datzelfde jaar was hij honderd geworden.de vermoeienissen van de feestelijkheden rond zijn eeuwfeest hadden hun sporen nagelaten. Lichamelijk en geestelijk ging Roach de laatste maanden voor zijn dood sterk achteruit. Het Filmfestival van Gent dat hem in oktober wilde uitnodigen, kreeg hem niet te zien. Wel was hij in juli 1992 aanwezig op een internationale conventie van de Sons of the Desert in Las Vegas. Hij bezocht er nog een stripshow. Op de vraag hoe hij dacht over doodgaan antwoordde hij raadselachtig 'Wat ik in elk geval niet wil: voor de rest van m'n leven een engel zijn.' Bram Reijn/wudl Dil anikcl \'crscheen cerder in iels andere vonn in 'Skoop' nummer 12/ 1 2 B/ollo #25 Voo,jaal' /998 29

17 (jet 'EM YOUN(j A BANKRUPT HONEYMOON Inde beslaansqeschiedenis van BloUo /li bben weiniq berichlen zoveel opschuddinq veroorzaakl als de onldek/linq o{heronldekkinq van cl"ie ver/oren qewaande solo~/ms van, lan Laurel en Oliver llardy. In 1991 kwam in hel ederlands Filmmuseum een 35mm-/wpie van ''"IIl{' Snow Ilawk' aan hellic/11. Eenjaarlaler werden bij een pal"liculiere verzamelaar' el Em Younq' en ',\ Ban/u'upl lloneymoon' qevonden. In alle 4evallen was voor 'BloUo' een [Jelanqrij/le bemidcle/ende rol weq4ele4c1. A L BIJ DE tweede tussen titel was geen twijfel meer mogelijk. 'Mr. Orvid May keerde uit Europa naar Amerika terug om er te gaan trouwen-- en een millioen dollar te erven--' 'Maar dat is Get 'Em Young!, riep Hille Tijmstra, zich noemende wetenschappelijk medewerker van 'Blotto', het filmmagazine in zwart/wit gewijd aan Laurel en Hardy Opeens sprak iedereen door elkaar. 'Is dat iets bijzonders?' vroeg hoopvol van achter de projector de geheimzinnige Meneer X in wiens gerenoveerde boerenhuis, weggedoken achter een Ijsselmeerdijk, deze gebeurtenis zich afspeelde. En uit het schemerdonker achter de geblindeerde ramen klonk David Wyatt's aarzelende Engelse stem: 'You might be right, you know!' In de opwinding van het moment ontgingen Hille de eerste beelden van de ruim zestig jaar oude klucht. Een jonge Stan Laurel, hier als huisknecht, weliswaar met bolhoed maar verder in niets gelijkend op de onnoemelijke oen van de latere films met Oliver Hardy, sleepte een onmachtige miljonair over het promenadedek van een luxe stoomschip. HiHe keek zonder te zien en kwam met zijn troefkaart: 'Ik heb 't bewijs. De lijst met ederlandse tussentitels uit het archief van de Centrale Commissie voor de Filmkeuring, met de originele Amerikaanse titel. Get 'Em Young!' Hij had per slot niet voor niks uren doorgebracht in de kille kelders van het Ministerie van Binnenlandse Zaken om de kaartenbakken en archiefzakken van de Keuring na te vlooien op gegevens over zoekgeraakte films. Op de titellijst van Op 't Kantje AJ stond Get 'Em Young als Amerikaanse titel vermeld. De film van Meneer X heette Tot EIken Prijs! Maar dit dwaalspoor bracht hem niet van de wijs. Waarschijnlijk was na de keuring gebleken dat de titel Op 't Kan(je AJ al gebruikt was voor een Links: Ret door Peter Kok gerestaureerde nitraat nn 'Get 'Em Youg', voordat een kopie op safetyfilm werd getrokken. Verdwenen perforatie Is henteld. andere film, of Tot Eiken Prijs was een vervangende titel bij een tweede roulement. Of het iets bijzonders was? In elk geval was de film zeldzaam. Met enige stemverheffing om boven het geratel van de projector uit te komen, vertelde David dat het Tsjechische nationaal filmarchief in Praag beweerde in het bezit te zijn van een copie van deze comedy uit Maar het Festival van de Stomme Film in Pordenone, Italië, had Praag tot twee keer gevraagd Get 'Em Young te mogen vertonen zonder dat de copie was opgestuurd. In betrekkelijke stilte keken de drie de film uit. Alweer een travestierol van Stan Laurel. Sigaren rokend, een rode neus, en gekleed in een bruidsjapon. Het merkwaardige van deze film was, zo legde Hille aan Meneer X uit, dat Stan Laurel oorspronkelijk alleen de regie zou voeren en dat Oliver Hardy de travestierol zou spelen. Maar Hardy had thuis bij het koken hete jus over zijn arm gekregen en had zich moeten laten behandelen in het ziekenhuis. Laurel had zich door producent Hal Roach over laten halen voor Hardy in te vallen. Zijn optreden beviel zo goed, dat hij in een volgende film samen met Hardy voor de camera kwam te staan. Meneer X legde tijdens deze filmhistorische uiteenzetting een nieuwe film in. Een klucht met Oliver Hardy De titel ontbrak. Hardy als taxichauffeur die op stap gaat met een berooide bruidegom. Als finale een wilde rit met een dubbeldekkerbus die ingericht is als rijdend restaurant. Zowel Hille als de onbetwiste expert David Wyatt, die in Engeland een projectgroep had opgericht voor de opsporing van solo films van Laurel en Hardy, zat met de mond vol tanden. Dit moest wel iets iets heel bijzonders zijn. meneer X was tevreden met het effect dat de geïmproviseerde voorstelling op zijn bezoekers had. Het was hem opnieuw gelukt! Als aanbrenger van zeldzame films had hij een reputatie op te houden. Dankzij zijn activitei- Van elke vier films die in de zwijgende periode in Amerika zijn gemaakt, worden er volgens een schatting van het American Film Institute drie vermist. Celluloid heeft nu eenmaal niet het eeuwige leven: het verpulvert op den duur. Branden in kluizen als gevolg van nonchalante opslag hielpen de natuurlijk afbraakprocessen een handje. Gelukkig werden van elke Hollywood-film honderden kopieën over de hele wereld verspreid. Europa werd een belangrijke vindplaats voor filmarcheologen. Het Nederlands Filmmuseum is herhaaldelijk in het nieuws als weer eens een verloren gewaande film opduikt. Opduikt? Waar vandaan? Wie daar achter probeert te komen verzeilt in het geheimzinnige wereldje van de filmverzamelaars die langs slinkse wegen hun collectie hebben opgebouwd. Dit is het (bijna) waar gebeurde verhaal van de ontdekking in 1992 van 'A Bankrupt Honeymoon' en 'Get 'Em Young', twee korte comedies uit 1926 met Stan Laurel en Oliver Hardy in solorollen. Omdat betrokkenen anoniem wensen te blijven hebben sommige personen en locaties andere namen gekregen. ten konden onder andere belangrijke producties van de vroegere Hollandia Filmfabriek in Haarlem van de ondergang worden gered. Hij had de firma Walt Disney in californië versteld doen staan toen hij met enkele vroege Alice-films kwam aanzetten. En nu weer iets van Laurel en Hardy, de komieken die wereldwijd in de belangstelling stonden alsof Chaplin 30 B/ollo #25 \'oorjoarl99 31

18 32 nooit had bestaan. Een stenciltje van de projectgroep van Wyau dat in Pordenone was verspreid, had hem in contact gebracht met de Engelsman die naar ederland was gekomen voor 'Ollie's Eeuwfeest' in Tuschinski. Daar, op de viering van de honderdste geboortedag van Oliver Hardy, zou immers The Snow Hawk worden vertoond, een recente conservering van het ederlands Filmmuseum van een Laurel-solo, die internationale belangstelling had getrokken. Tijmstra was een van de organisatoren van het Eeuwfeest. Hij had het Filmmuseum opmerkzaam gemaakt op de zeldzaamheidswaarde van The Snow Hawk, die jarenlang onopgemerkt in het archief van het filmmuseum had gelegen. Meneer X beschouwde zich als een go-between tussen een groepje filmverzamelaars in ederland en de officiële archieven die zich inspannen om films voor het nageslacht te bewaren. Hij wenste anonimiteit, onder andere om contacten met jagers op groot geld te ontlopen. Vondsten van verloren gewaande films brengen meestal veel publiciteit mee. Dat resulteert in telefoontjes van mensen die denken tonnen te kunnen verdienen aan een Super8- filmpje van Woody the Woodpecker dat ze in de kast van een overleden oom hebben gevonden. Terwijl zelfs een echte vondst uit de vroege filmhistorie een te verwaarlozen commerciële waarde vertegenwoordigt, ook al zou de culturele waarde groot zijn. Maar zelfs de kans daarop is betrekkelijk gering. Sinds het begin van deze eeuw zijn er zoveel films gemaakt en zovele ervan lijken op zoveel andere, dat het boven water komen van weer een zwijgende film dikwijls geen grotere verrassing is dan het opdiepen van de zoveelste Griekse vaas uit de Middellandse Zee. Wat Meneer X zelfs in de ogen van Tijmstra en Wyau geheimzinnig maakte, was de omstandigheid dat hij de verzamelaars die hij 'vertegenwoordigde' niet met name wilde noemen. Hij sprak slechts over hen als 'mensen in het oorden van het BloIlo #25 32 nooit had bestaan. Een stenciltje van de projectgroep van Wyau dat in Pordenone was verspreid, had hem in contact gebracht met de Engelsman die naar ederland was gekomen voor 'Ollie's Eeuwfeest' in Tuschinski. Daar, op de viering van de honderdste geboortedag van Oliver Hardy, zou immers The Snow Hawk worden vertoond, een recente conservering van het ederlands Filmmuseum van een Laurel-solo, die internationale belangstelling had getrokken. Tijmstra was een van de organisatoren van het Eeuwfeest. Hij had het Filmmuseum opmerkzaam gemaakt op de zeldzaamheidswaarde van The Snow Hawk, die jarenlang onopgemerkt in het archief van het filmmuseum had gelegen. Meneer X beschouwde zich als een go-between tussen een groepje filmverzamelaars in ederland en de officiële archieven die zich inspannen om films voor het nageslacht te bewaren. Hij wenste anonimiteit, onder andere om contacten met jagers op groot geld te ontlopen. Vondsten van verloren gewaande films brengen meestal veel publiciteit mee. Dat resulteert in telefoontjes van mensen die denken tonnen te kunnen verdienen aan een Super8- filmpje van Woody the Woodpecker dat ze in de kast van een overleden oom hebben gevonden. Terwijl zelfs een echte vondst uit de vroege film historie een te verwaarlozen commerciële waarde vertegenwoordigt, ook al zou de culturele waarde groot zijn. Maar zelfs de kans daarop is betrekkelijk gering. Sinds het begin van deze eeuw zijn er zoveel films gemaakt en zovele ervan lijken op zoveel andere, dat het boven water komen van weer een zwijgende film dikwijls geen grotere verrassing is dan het opdiepen van de zoveelste Griekse vaas uit de Middellandse Zee. Wat Meneer X zelfs in de ogen van Tijmstra en Wyau geheimzinnig maakte, was de omstandigheid dat hij de verzamelaars die hij 'vertegenwoordigde' niet met name wilde noemen. Hij sprak slechts over hen als 'mensen in het oorden van het BloIlo #25

19 plofte een filmkluis van de Lubin Film Manufacturing Company in Philadelphia. Een muur van een halve meter dik werd weggeblazen en woonhuizen in de buurt liepen schade op. Alle negatieven van Lubin gingen verloren waaronder die van de films met 'Babe' Hardy, die een jaar tevoren bij deze firma in jacksonville, Florida had gedebuteerd. Als meneer X het nitraat 'ergens in het Zuiden van het land' heeft opgehaald volgt in het Filmmuseum een eerste inspectie. iet in het Vondelparkpaviljoen in Amsterdam waar de publieksvoorstellingen plaatsvinden, maar ergens in het duingebied van Overveen, bij Kraantje Lek. In een villa met koetshuis is daar de technische afdeling van het FM gevestigd. De films worden door conservator Mark-paul Meijer met de hand voorzichtig over een viewing-tafel gevoerd. A Bankropt Honeymoon blijkt in zeer redelijke staat te verkeren. De conservator, die af en toe heeft gegrinnikt bij de slapstick in de finale, laat weten dat hij alles voor conservering voelt. Bij Get 'Em Young verdwijnt deze opgewekte stemming. Scheurend en krakend beweegt de film zich met horten en stoten langs de sprockets en rubberwielen van de moviola. De perforatie ziet eruit als door de ratten aangevreten; de windingen kleven tegen elkaar. Op het kleine scherm manifesteren de beschadigingen zich als bruine vlekken en blaren die een slagveld maken van het gefotografeerde beeld. Het oordeel is snel geveld. Mede gezien de gerapporteerde aanwezigheid van een copie in het Praagse archief vindt het Filmmuseum dat geen tijd en geld dient te worden besteed aan conservering van deze half vergane film zolang er andere prioriteiten zijn. Wel wordt de film in depot genomen. Dat wil zeggen: veilig opgeborgen in een speciaal voor het museum gebouwde bunker waar vochtigheidsgraad en temperatuur zorgen voor een afremming van het bederf. Tijmstra vertrok naar Praag. Daar lag Oliver Hill'dy in 'A Bankrupl Honeymoon' (1926) dus, volgens de officiële gegevens, het enig nog bestaande exemplaar van de klucht die als de come-back van Stan Laurel de geschiedenis was ingegaan. Hij wilde het met eigen ogen zien. Tijmstra vond het vreemd dat het ationale Filmarchief van (toen nog) Tsjechoslowakije geen huisnummer had, maar de taxichauffeur zag dat niet als een probleem. Na enig zoeken eindigde de lange rit bij een klein barakken kamp in een vreugdeloze voorstad van Praag. Het bezoek uit ederland wordt warm ontvangen. Het ederlandse archief had de komst van de filmarcheoloog aangekondigd en er is een heel programma opgesteld, te beginnen met een onbelemmerde blik in het computerbestand. Tijmstra: 'Laurel en Hardy waren daar ruim vertegenwoordigd, niet alleen met de duo films maar ook met solo's die je niet elke dag tegen komt. Een van de filmhistorici daar bleek een specialist te zijn op het gebied van de Amerikaanse comedy, een echte liefhebber. Get 'Em Young was al klaargelegd in de projectiecabine, en alles wat ik wilde bekijken kon uit de kluis worden gehaald.' Zo kwam het, dat behalve een versie van Get 'Em Young die completer was dan die in Overveen, ook de Franse versie van 8/otto aan Tijmstra's verbaasde ogen werd vertoond. 8/otto behoort tot een handvol films, die in de beginperiode van de geluidsfilm niet één, maar soms wel vijf keer achter elkaar werden opgenomen, steeds in een andere taal. Laurel en Hardy, die beiden alleen het Engels machtig waren, spraken Frans, Duits, Italiaans en Spaans na een korte instructie van een taalleraar en met behulp van spiekborden. De Franse 8/otto is in West-Europa en Amerika totaal onbekend en bevat bovendien enkele scènes die in de Amerikaanse versie niet voorkomen, waardoor de film tien minuten langer duurt. Terug in Amsterdam blijkt Movies Select Video, het bedrijf dat werkt aan de complete uitgave van alle Roachfilms van Laurel & Hardy, zeer geïnteresseerd in de teruggevonden solo's. Een copie van Get 'Em Young wordt in Praag besteld en in het Filmmuseum naast het ederlandse nitraat gelegd. Opnieuw een verrassing: de ederlandse versie, waaraan de beginscène ontbrak, blijkt op andere plaatsen enkele meters meer materiaal te bevatten dan de Tsjechische, waaronder het eindshot met Stan Laurel als bruidje in de badkuip. Bovendien zijn dit toevallig ook stukken vrijwel zonder vlekken, zodat een (waarschijnlijk) geheel complete Hill'dy als de laxich~u(feur met Hill'old Coodwin en Shirley Palmer kopie van de film uit de twee versies kan worden gereconstrueerd. In het grachtendpand van Movies Select wordt dit monnikenwerk tot een goed einde gebracht door restaurateur Peter Kok, die met speciale tape de perforaties van het nitraat repareert en slordige lassen vervangt. De titellijst van de Filmkeuring bewijst opnieuw goede diensten. In de Tsjechische versie zitten rare overgangen, die nu veroorzaakt blijken te zijn door weggelaten tussentitels. Bijvoorbeeld: de kapitein van de luxe oceaanstomer tuurt door zijn verrekijker. Op de plaats van een lelijke springer kan de titel: 'Ijsbergen Vooruit!' worden gemonteerd. De rest van het verhaal wordt er begrijpelijk door... De rest van dit verhaal is minder begrijpelijk. Ook al waren de films teruggevonden, om redenen van copyright kon A Bankrupt Honeymoon, enkele besloten voorstellingen daargelaten, niet worden vertoond. Auteursrecht-expertS verschillen van mening over de vraag of er in ederland na ruim 65 jaar nog rechten konden worden geclaimd. Als het nieuws van de vondst via de internationale persbureaus tot in Amerika doordringt, komen de verzoeken om clips, korte fragmenten voor televisienieuwsrubrieken. Maar Fox in Hollywood gaf het Filmmuseum geen toestemming fragmenten af te staan voor televisievertoning. Het Britse persbureau Reuter vist ook achter het net; zelfs foto's uit de film mochten niet worden gebruikt. Als ova belangstelling toont voor de vondst van de unieke Hardy-solo, moet de OS-rubriek het doen met fragmenten uit de Laurel-film, waarvoor het probleem van de rechten niet bestaat. Het FM, dat meent als officieel archief geen enkel risico te kunnen nemen, leent de geconserveerde copie niet uit voor een geplande video-release van het Movies Select Video. Een woordvoerder van het museum: 'Wij móeten wel heel voorzichtig zijn. Iemand heeft ons ooit de grootste heler van ederland genoemd, en daar zit iets in. Veel van die oude films in ons archief zijn gestolen waar. Ze werden door de producenten, die het copyright hadden, aan de distributeurs beschikbaar gesteld voor een bepaalde contractperiode. Als die periode afgelopen was, moesten de copieën worden vernietigd. Hakken, dat wil zeggen een paar bijlslagen op iedere rol, was een geliefde methode. Gelukkig werd er nogal wat gerommeld, zodat veel films gespaard zijn gebleven en in handen van onder anderen verzamelaars terecht zijn gekomen. Wij proberen nu goede relaties op te bouwen met de wereld van de privé-verzamelaars. Maar het auteursrecht moet worden geëerbiedigd. Het voorlopige eind van het liedje is dat zelfs The Snow Hawk, de film die als eerste van de Laurel en Hardy solo's boven water kwam, niet uit de kluizen van het Filmmuseum komt. Tot grote teleurstelling van Hille Tijmstra, die hoopte ooit zijn videoverzameling van Laurel & Hardy compleet te krijgen. Vooral het geval van The Snow Hawk steekt hem. Tijmstra: 'Dat gaat toch wel heel ver. Met de producent van die klucht heb ik jaren geleden in Hollywood een pizza gegeten. Hij heette joe Rock, was ver in de negentig en allesbehalve rijk. Een jaar tevoren had hij zijn been gebroken toen hij werd aangereden op weg naar de wasserette met zijn vuile was. Hij vertelde dat hij Stan tijdens de opnamen voor The Snow Hawk had geholpen van diens toenmalige levenspartner Mae Dahlberg af te komen door hem in contact te brengen met zijn eigen vriendin. Mae had geëist dat Stan ophield met filmen en samen met haar zou gaan werken in het variété. Ze had het verhaal verzonnen dat joe Rock zich op de locatie van The Snow Hawk aan haar had vergrepen. Als iemand het recht had om wat te verdienen aan een nieuwe video-release van die film was het joe Rock wel. Maar hij is dood. De film is intussen toch nog op video uitgebracht. De publiciteit rond de recente vondsten heeft ertoe geleid dat van The Snow Hawk ook enkele smalfilmcopieën van redelijke kwaliteit uit particuliere collecties op de 'vrije markt' zijn aangeboden. Leve de verzamelaars! B,.am Reijnhaudt Dil urlibcl \ ctscllccn eerder in een Iwrlcre 'Ol'''' in hel NR -Ilanelc/.,blael 'un 21 mei en in cen En~el.e \'cl'lulinq in /20 (uibcl hoclll) 34 BloIlo #25 V ooljao/'

20 f)e films van Laur'el & Il a/'(~tj slaan le4enwool'cli4 bekend als onschulcli4 t'el'maak,films t'oof'/linclel'en zel/.~, In cic ja f'en der/ i4 wel'cl claar' anclef',~ ot'ef' 4eclach l. f)e censuuf' hield 'lcm en Ol/ie nauwlel/end in /1('1 004 en aaf'zelc!e niel in Ie 4r'ijpen als hel niel lan4ci' 'clool' cic beu4e/' kon, Een ondef'zoek in hel ar chie/'t>an cic \ 'eclcf'lanclse Film/leuf'in4. Dit urt.~( 1 \ (,rm"h('(.'n l... rdl'1" in Blottu.12 (uiht. r- ~c... hl) en ;01 h", 10014<"1.;01 Illnlln 1\) /211 (u;h, r~c... hl). Met opvallende regelmaat zijn echtelijke ontrouw en huwelijksbedrog als thema's gekozen voor de comedies die in de gloriejaren van de Hal Roach Studios (HRS) in Culver City aan de lopende band werden gemaakt. Alleen al bij Laurel & Hardy gaat ruwweg de helft van de films over slippenjes, travestiesituaties of ondeugende flins en oude liefdes die Ollie's twijfelachtige huwelijksgeluk in gevaar brengen. Dit soon avonturen werd in de Verenigde Staten in de 'gay twenties' waarschijnlijk als humor beschouwd. Maar in ederland, waar dominees en pastoors een dikke vinger in de pap hadden, was 'schokkend' een betere omschrijving van de reacties op deze onderwerpen in wat toen 'de betere kringen' heette. De weerslag daarvan is te vinden in het archief an de 36 ederlandse Centrale Commissie voor de Filmkeuring. De commissie werd in 1928 in het leven geroepen op grond van de Bioscoopwet die twee jaar tevoren na veel vijven en zessen door het parlement was aangenomen. De wet was bedoeld om het filmwezen in ederland onder de duim te houden. Van de rolprent werd een verderfelijke invloed gevreesd, niet alleen op de jeugd, maar ook op het normbesef van volwassenen. Hollywood en eubabelsberg waren het moderne Sodom en Gomorra. Om de strijd tegen de duivelse filmindustrie genuanceerd te kunnen voeren werden drie categorieën bedacht: cat. A: toegelaten voor alle leeftijden; B: voor 14 jaar en ouder; C: voor 18 jaar en ouder; 0: niet toegelaten. De leden van de Centrale Commissie voor de Filmkeuring werden uit eerdergenoemde betere kringen gerecruteerd. De dames en heren \\'erden opgesplitst in kleinere commissies van enkele personen, want er was veel werk aan de winkel. Alles wat in de bioscopen werd venoond, plus de vitrinefoto's en ander reclamemateriaal, moest worden gekeurd. Dus ook oudere films, van voor Op verzoek van de filmdistributeur kon het oordeel van deze commissies worden onderworpen aan een herkeuring, die altijd onder leiding stond van de voorzitter van de Centrale Commissie. De maatstaven die op grond van de Bioscoopwet (die pas in 1977 ongedaan werd gemaakt) aan de keurders werden aangereikt waren eenvoudig: de 'goede zeden' en de 'openbare orde' mochten niet worden aangetast. Simpel, maar duidelijk? Laurel & Hardy kregen het hard te BloIlo #25., -,

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT

TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT Dit is een vereenvoudigde lijst met spijkerschrifttekens uit Mesopotamië. Deze lijst maakt het mogelijk de tijdens de workshop Graven om te Weten bestudeerde tablet te vertalen.

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

J A P U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I G I T K U I H U U K O Z A E I Z J L O G P B E L V H P

J A P U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I G I T K U I H U U K O Z A E I Z J L O G P B E L V H P 1 80 Cijfers(45) Beschikbare letters: A B E G H I J K L O S T U V J A U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I V K I B G T H G I T K U O H B I I H U U K O Z A E I Z J L O G G J B A Z E S H

Nadere informatie

Drukkerij Van de Sande Ambachtshof 1, 2632 BB Nootdorp

Drukkerij Van de Sande Ambachtshof 1, 2632 BB Nootdorp Dij V S Amcf, 2632 BB N Dij V S - SD - S Pi - Bc.l Hii - Iiw - H Cll - D Ec - Fmiliijf - Mw 200 Amcf - T mi - Omij - Gmlij cii Dllli Aciii - P P: w,, wii - P: iil,, i, l - Af P: ij, ill, w, c, zi Oz l

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Mevr. Habets-Abrahams

Mevr. Habets-Abrahams NIEUWSBRIEF Nr.24-4 e JAARGANG uitgave nr.6 van 2015 opmaak: oktober 2015 info@heemkunde-margraten.nl www.heemkunde-margraten.nl Verenigingslokaal: Rijksweg 68 Margraten (naast feestzaal het Kroontje en

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België)

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) lesbrief Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) onderbouw (groep 1 t/m 4) bezoekadres Markendaalseweg 75a Het doek gaat op. Er komt een schaduwcircus aan en alles is ineens mogelijk! Schaduwen

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Uitleg Toerklas s e 1e traject 42e Nacht van Venlo 2009. Punt Goe d Fout Oms c hr i j vi ng

Uitleg Toerklas s e 1e traject 42e Nacht van Venlo 2009. Punt Goe d Fout Oms c hr i j vi ng Pagina 1 van 14 Punt Goe d Fout Oms c hr i j vi ng 3 Z Al s u z ag dat de punt ac ht e r "SUCCES" e e n kl e i ne o was had u uw e e r s t e goe de c ont r ol e t e pakke n. Ooooooooo z i t dat z o!!!!!!

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

www.kuyperhof.nl Bouwnummer A1, A2, A8, A14 Vanaf E 205.500,- v.o.n.

www.kuyperhof.nl Bouwnummer A1, A2, A8, A14 Vanaf E 205.500,- v.o.n. Ridderkerk A, A, A, A e, e, e en e verdieping Driekamerappartement m Royale woonkamer/keuken van circa 0 m met veel lichtinval en een aangrenzend balkon. op de eerste verdieping. Privé parkeerplaats op

Nadere informatie

workshop bij Rodica en Dodica

workshop bij Rodica en Dodica workshop bij Rodica en Dodica vier gedichten van Paul van Ostaijen met tekeningen van Paul Verrept taijen, met bij elk zins morgens de dingen, de que nègre, en Rodica en r al met groot succes ansee. Nu

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Wens 1: Visie en werkwijze - Projectmatig werken voor projectmedewerkers

Wens 1: Visie en werkwijze - Projectmatig werken voor projectmedewerkers Wens 1: Visie en erkijze - Projectmati erken voor projectmedeerkers Visie De basisopleidin projectmati erken voor projectmedeerkers (PWP) is bestemd voor medeerkers die binnenkort starten in een project

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Ik geloof dat er in mijn achterband

Ik geloof dat er in mijn achterband Ik geloof dat er in mijn achterband Sinterklaastoneelstukje geschreven door Ron Jansen In een slaperig plattelandsdorpje komen op een zekere dag, vlak voor Sinterklaas, twee pieten aangelopen, met de fiets

Nadere informatie

De NotenPaleisSwingClub

De NotenPaleisSwingClub De NotenPaleisSwingClub Auteur: Pieter Dejaeger Geschikte leeftijd: Alle Duur activiteit: 1.30 a 2 uur Terrein: Binnen of buiten Benodigde begeleiders: Min 2 Materiaal: - Muziek - Puntenbord - Invulformulieren

Nadere informatie

Who s that? Luister naar het verhaaltje. Kruis het juiste antwoord aan.

Who s that? Luister naar het verhaaltje. Kruis het juiste antwoord aan. two Wo s tat? Test Luister naar et veraaltje. Kruis et juiste antwoord aan. Wat zegt Racel? a I m Britis. b I m Iris. Wat zegt Mitcell? a I m from Sweden. b I m from America. Jerry is... a Mitcell s friend.

Nadere informatie

B01 B02 B03 B04 B05 B06 B07 B08 B09 B10 B11 B12 B13 B14 B15 B16 B17 B18 B19 BR* BR+

B01 B02 B03 B04 B05 B06 B07 B08 B09 B10 B11 B12 B13 B14 B15 B16 B17 B18 B19 BR* BR+ B01 B02 B03 B04 B05 B06 B07 B08 B09 B10 B11 B12 B13 B14 B15 B16 B17 B18 B19 BR* BR+ LH 262 BK JV 151 FA KR 069 MU ET 160 TK VK 010 MT JE 139 EN AW 228 WI KT 247 BI BT 172 FA PW 261 BK HF 119 EN NF 107

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

60 DAGEN Eva de Wit 1. INT. KLOKKENWINKEL. DAG

60 DAGEN Eva de Wit 1. INT. KLOKKENWINKEL. DAG 60 DAGEN Eva de Wit 1. INT. KLOKKENWINKEL. DAG We zien een drukke winkel volgestouwd met allerlei soorten klokken. Er klinkt luid getik. (70) staat naast een KLANT#1 en laat hem vol enthousiasme de ene

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum Stille Jouw persoonlijke notities momenten met teksten van Mirjam van der Vegt Boekencentrum Vormgeving omslag en binnenwerk Studio Vrolijk ISBN 978 90 239 2643 6 NUR 707 2012 Uitgeverij Boekencentrum,

Nadere informatie

Muziekboek van de Sterrebrostrekkers

Muziekboek van de Sterrebrostrekkers Muziekboek van de Sterrebrostrekkers een trekharmonicaorkest uit Tonden Samengesteld en beerkt door Dies Nicolai en Ivo van der Putten Dit boekje is een greep uit het repertoire van de Sterrebostrekkers

Nadere informatie

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag Meneer Linh luistert naar de stem van de dikke man, de stem die hem zo vertrouwd is, ook al zegt hij dingen die hij niet begrijpt. De stem van zijn vriend is diep en hees. Hij lijkt langs stenen en enorme

Nadere informatie

apen 1 Schrijf het woord op. 2 Schrijf het woord op. Een woord met een lange klank aan het eind van een klankgroep. Net als jager.

apen 1 Schrijf het woord op. 2 Schrijf het woord op. Een woord met een lange klank aan het eind van een klankgroep. Net als jager. spelling 27b 1 Kies uit: ogen tenen samen oren apen zalen muren tegels toren 1 Twee a hebben s : apen 2 vier o, vier o Je leert hoe je woorden met een lange klank aan het eind van een klankgroep schrijft.

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m

H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m I b u w k k p l t H I C 6 4 4 0 3 X G l v r s t d z h d l d g t l z! B s t k l t, D k u v r h t k p v -p r d Bu c kt W h p d t u d b s t r s u l t t v r k r p r d u c t, d t v r v r d g d s m t d l l r

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

m Page 1 of 12 Alle persberichten over Jouw 5-S terren R a d io F orest. Bron - F M R a d i o/ R a d i ov i s i e 0 4 d e c e m b e r 2 0 0 4 F orest: V a n D ex ters en U ltiem e K erstpla ten V a na

Nadere informatie

KWIJT! tekst & muziek: Frank Cools zang & spel : Frank Cools regie : Koen De Ruyck

KWIJT! tekst & muziek: Frank Cools zang & spel : Frank Cools regie : Koen De Ruyck Lesbrief KWIJT! tekst & muziek: Frank Cools zang & spel : Frank Cools regie : Koen De Ruyck voor wie 5 en (veel) ouder is 1 Binnenkort ga je met je klas naar de voorstelling KWIJT van Frank Cools. Deze

Nadere informatie

O v e n C S M 6 9 3 0 0 G G e l i e v e e e r s t d e z e g e b r u i k e r s h a n d l e i d i n g t e l e z e n! B e s t e k l a n t, D a n k u v o o r h e t a a n k o p e n v a n epe rn o d ub ce t

Nadere informatie

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 we doen dat als teken van herinnering We planten een boom vandaag We planten een boom vandaag tijdens de novembermaand, maand van het herdenken. We planten

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Ariella is dood, zegt Zilvermaan hard. Zij is vermoord door de orken van Zod. Ik wil wraak. Breng me zijn hoofd! Beloof het! Pip knikt.

Ariella is dood, zegt Zilvermaan hard. Zij is vermoord door de orken van Zod. Ik wil wraak. Breng me zijn hoofd! Beloof het! Pip knikt. Breng me zijn hoofd Ik wil het hoofd van Zod. Breng het me! Mel Zilvermaan snauwt als een mens. Maar de prins is een elf. Dat zag Pip Zonnedauw meteen. Het gezicht van de elf staat zo boos. Hij lijkt wel

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical)

Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical) 1. Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical) Ik ben Jip - I am Jip Ik ben Janneke - I am Janneke En we wonen naast elkaar - And we live beside each other Hij heet Jip - His name is Jip - He is

Nadere informatie

Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. Jake rent ernaartoe om die te pakken. Jake draait de envelop om en er staat Finn op.

Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. Jake rent ernaartoe om die te pakken. Jake draait de envelop om en er staat Finn op. BINNEN IN DE BOOMHUT, WOONKAMER DAG Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. rent ernaartoe om die te pakken. draait de envelop om en er staat op. Ooo, post! Hé, hij is voor jou!

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Piet Huijgens AV AFIAP

Piet Huijgens AV AFIAP Piet Huijgens AV AFIAP Deze geeft u wat handvaten die u kunt toepassen in uw AV Het is geen vervanging van de Workshop AV die dieper op de materie ingaat met veel visuele voorbeelden die het geheel een

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Seasondeals. p: +31 (0)20 894 6363 e: info@season.deals w: http://nl.season.deals. Seasondeals, Postbus 717 9400AS, Assen, Nederland

Seasondeals. p: +31 (0)20 894 6363 e: info@season.deals w: http://nl.season.deals. Seasondeals, Postbus 717 9400AS, Assen, Nederland Seasondeals, Postbus 717 9400AS, Assen, Nederland p: +31 (0)20 894 6363 e: info@season.deals w: http://nl.season.deals Seasondeals The Rich Media Ad Company 01 PROBEER HET - WIN UW PRIJS GA MOBILE FIRST

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Je bent uniek. Plak hier een baby foto. van jezelf.. Mijn vinger afdrukken:

Je bent uniek. Plak hier een baby foto. van jezelf.. Mijn vinger afdrukken: Je bent uniek Jij bent uniek. Er is niemand die precies is zoals jij! Ook al lijk je als 2 druppels water op een tweeling broer of zus. Iedereen is uniek.. Plak hier een baby foto van jezelf.. Mijn vinger

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t

R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t Limburgs Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t T e n b e h o e v e v a n h e t: K a b i n e t s s t a n d p u n t Nationaal Samenwerkingsprogramma

Nadere informatie

HET DUIVENMUSEUM IN AMERIKA 2300 NE 63rd Street, Oklahoma City, OK 73117

HET DUIVENMUSEUM IN AMERIKA 2300 NE 63rd Street, Oklahoma City, OK 73117 HET DUIVENMUSEUM IN AMERIKA 2300 NE 63rd Street, Oklahoma City, OK 73117 Door Bill Burnside (USA) Misschien weet u nog, dit is het museum dat ons een aantal maanden geleden vroeg om te stemmen voor het

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Maar er hangt hier een man aan zijn balkon

Maar er hangt hier een man aan zijn balkon Monoloog voor 1 heer Van ca. 15 minuten (1 dame kan ook. Daar is een apart script voor geschreven ) Maar er hangt hier een man aan zijn balkon door Peter van den Bijllaardt Lommerbaan 77 2728 JB Zoetermeer

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

De boekenbeer Module dans groep 1-2

De boekenbeer Module dans groep 1-2 De boekenbeer Module dans groep 1-2 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol In samenwerking met Centrum voor de Kunsten Beverwijk en ABC Cultuur Contact: DeboraVollebregt@centrumvoordekunstenbeverwijk.nl

Nadere informatie

DE CLUB MET DE BESTE DIXIELAND EN JAZZ OUDE STIJL

DE CLUB MET DE BESTE DIXIELAND EN JAZZ OUDE STIJL DE CLUB MET DE BESTE DIXIELAND EN JAZZ OUDE STIJL SCHIEHAVEN 11 TEL. 010 476 02 12 3024 EC ROTTERDAM www.c5jazz.nl INTRO NIEUWSBRIEF U ontvangt hier de eerste nieuwsbrief van C5 Jazz. Wij gaan ook moderniseren.

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we Evangelische Liedbundel 427

Voor de dienst zingen we Evangelische Liedbundel 427 Liturgie voor de Paasviering in kerkcentrum De Ark Op 5 april 2015 om 10:00 uur Voorganger: ds. Gerhard J. Heeringa Organist: Harry Haasjes M.m.v. Meidengroep Trust en (kinder)muziekgroepje Thema: Met

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

alles is zoals het zou moeten zijn

alles is zoals het zou moeten zijn alles is zoals het zou moeten zijn Ander werk van Daphne Deckers bij Uitgeverij Carrera: Manlief, over mannen, seks en relaties Laat maar waaien, over liefde, leven en lust 111 x Daphne, over mannen, moeders,

Nadere informatie

Eerwraak. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman. Blz 1.

Eerwraak. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman. Blz 1. Eerwraak Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman Blz 1. Vra!n. 1) Wat voor soort verhaal is je boek? Mijn boek is een eigentijdsverhaal/roman 2) Waar

Nadere informatie

Het relatieblad van Severinus

Het relatieblad van Severinus H lil Siu JUNI 2015 TEBERDE Aii Si l Ci Mi, Ki D Kli M, ill ii Bif W l ui, i u u l lië BIJZONDER IN SAMENLEVEN E l lië ui f i l D, i lf i ll lif l Z uffl i fli f, uj l H fi i l i, lui i l Ci Mi li l i

Nadere informatie

Hey Ba Ba Re Bop. De kinderen kunnen de echo in muziek herkennen en benoemen.

Hey Ba Ba Re Bop. De kinderen kunnen de echo in muziek herkennen en benoemen. 48 Moet je doen muziek groep 5 les 2 zingen luisteren spelen vastleggen bewegen Hey Ba Ba Re Bop Deze les gaat over de echo. De kinderen zingen een lied waarin een echo voorkomt. Ook maken ze echomuziek

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger.

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. 1 What do you want to be? Lees de tekst. Kruis daarna één van de zinnen aan. De tekst gaat over beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. grow up job future choose space groot worden baan toekomst

Nadere informatie

1. Alfred houdt van kleuren maar is wel een serieus typje

1. Alfred houdt van kleuren maar is wel een serieus typje Exile on Main St. Voor de tentoonstelling Exil on Main St. heeft de directeur van het museum, Alexander van Grevenstein, negen Amerikaanse kunstenaars uitgekozen. Deze negen hebben altijd een beetje in

Nadere informatie

Bij la ge 1 Ver keers bor den met om schrij ving

Bij la ge 1 Ver keers bor den met om schrij ving Bij la ge 1 Ver keers bor den met om schrij ving........................................................................ Snelheid A1 Maxi mum snel heid A2 Einde maxi mum snel heid A3 Maxi mum snel heid

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

jaargang 4 I nummer 4 Specia jubile editie IN DIT Intervi Prijsvra

jaargang 4 I nummer 4 Specia jubile editie IN DIT Intervi Prijsvra j 4 I 4 Sci l jil ii! ER: M M U N IN DIT Ii O Pij V I S c i l i i V li ijz ii W i Hj Dz i lij lli i z zi A Bi O 9 2012 40 j l ij z ii E ijz ijll, i ijz c i V z i ij i l A ili ii z l i W f i i l ii jili

Nadere informatie

U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op!

U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op! KASPAR H. Lesbrief Welkom U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op! Deze lesbrief bevat zowel informatie en oefenstof als voorbereiding voor de voorstelling

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Luisteren: muziek (A1 nr. 7)

Luisteren: muziek (A1 nr. 7) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

BETTER. bandlessen Deltion College opleiding Artiest (muziek) 4 september 2013. joost-visser.nl producties

BETTER. bandlessen Deltion College opleiding Artiest (muziek) 4 september 2013. joost-visser.nl producties BETTER bandlessen Deltion College opleiding Artiest (muziek) 4 september 2013 lesplan! Thema: BETTER! Periode 1! 5 leadsheets per persoon! Deze songs spelen! Iedereen start met Hey Jude (the Beatles)!

Nadere informatie

N E D E R L A N D S. Zoetermeer. het spannende verhaal. zaterdag 24 oktober. tot en met. Vrijdag 30 oktober. sponsor Brochure.

N E D E R L A N D S. Zoetermeer. het spannende verhaal. zaterdag 24 oktober. tot en met. Vrijdag 30 oktober. sponsor Brochure. N E D E R L A N D S het spannende verhaal zaterdag 24 oktober tot en met Vrijdag 30 oktober sponsor Brochure Thrillerfestival @Thrillerfest #Thrillerfest wordt steeds spannender dankzij het Nederlands

Nadere informatie

Heb je een naam die niet wil rijmen Als Inge, Rutger of Thijmen Gebruik het dan niet aan het einde van de zin Maar gebruik het gewoon aan het begin

Heb je een naam die niet wil rijmen Als Inge, Rutger of Thijmen Gebruik het dan niet aan het einde van de zin Maar gebruik het gewoon aan het begin Het Grote Rijm lied Een gedicht hoort bij Sinterklaas Net als pepernoten, marsepein en speculaas Zinnen aan elkaar te lijmen Door het laatste woord te laten rijmen Dus als ik zeg het is wit, groot en rond

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie