Quick Scan Reserves en Voorzieningen Gemeente Slochteren

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Quick Scan Reserves en Voorzieningen Gemeente Slochteren"

Transcriptie

1 Quick Scan Reserves en Voorzieningen Gemeente Slochteren Rapportage ten behoeve van de Ommelander Rekenkamer Opdrachtgever: Ommelander Rekenkamer t.a.v. de heer B.C. Blaauw CPC QC Jacob van Hattumstraat AM Groningen Auteurs: De heer M.J. Loman QC Mevrouw S.M. Meyerink-Sewnandan Review: De heer M.E. Pot Partner: De heer drs. R. Dubbeldeman CMC Versie: 3.0 (na ambtelijk wederhoor) Datum: 5 september

2 Inhoudsopgave 1. Samenvatting Inleiding Theoretisch kader Beleidskader van de gemeente Verloop van de reserves en voorzieningen Overige vraagpunten Bevindingen, Conclusies en Aanbevelingen Bijlage 1 Verloopoverzicht reserves en voorzieningen Bijlage 2 Onttrekking Algemene reserve grondexploitaties Bijlage 3 Onttrekking Reserve perspectiefwissel

3 1. Samenvatting Samenvatting Op verzoek van de Ommelander Rekenkamer is dit onderzoek uitgevoerd naar het beleidsonderdeel reserves & voorzieningen. Het onderzoek is ten behoeve van de versterking van de controlerende taak van de raad. In het rapport staat dan ook de volgende onderzoeksvraag centraal: Op welke wijze kan de gemeenteraad worden geïnformeerd om zijn kaderstellende- en controlerende rol t.a.v. Reserves en Voorzieningen (nog beter) in te kunnen vullen? In de aanpak van het onderzoek is deze vraag beantwoord door een toetsingskader voor reserves en voorzieningen te ontwerpen. Dit kader is vervolgens getoetst aan de relevante brondocumenten tot en met 2011 (jaarrekeningstukken, financiële boekingsgegevens, stukken ter onderbouwing van reserves/voorzieningen) van de gemeente. Ook zijn specifieke vragen benoemd van de rekenkamer beantwoord. Het toetsingskaders bestaat allereerst uit de Gemeentewet en Besluit Begroting en Verantwoording. Hierin zijn kaders en regels vastgelegd voor de jaarlijkse begrotingsen verantwoordingsstukken die de gemeente moeten opstellen. Ook zijn hierin de definities voor reserves en voorzieningen opgenomen. Naast de Gemeentewet en het BBV hanteert de gemeente ook een intern beleidskader ten aanzien van reserves en voorzieningen. Deze krijgt vorm in de Verordening op de uitgangspunten voor het financieel beleid alsmede voor het financieel beheer en voor de inrichting van de gemeente Slochteren 2012 en de Nota Reserves en Voorzieningen Bovengenoemde kaderstellende documenten zijn in het onderzoek getoetst aan de daadwerkelijke uitvoering van het beleid. Hierbij zijn de volgende belangrijkste bevindingen geconstateerd: Het totaal van de reserves en voorzieningen is de afgelopen 5 jaar gedaald met 15%; De vrije ruimte binnen de bestemmingsreserves is ; De individuele reserves en voorzieningen zijn juist gecategoriseerd; Er zijn geen onttrekkingen uit reserves en voorzieningen gedaan buiten het doel. Op basis van de bevindingen en conclusies zijn een aantal aanbevelingen geformuleerd. De belangrijkste aanbevelingen zijn: Een aantal aanpassingen in het jaarverslag om de controleerde taak van de Raad beter te kunnen uitvoeren; Eventueel het vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserves samenbrengen met de Saldireserve om de stuurbaarheid te vergroten; De kaderstellende en controlerende taak van de gemeenteraad kan verder worden versterkt door aan de hand van een aantal indicatoren de relatie tussen de financiële positie en de reserves te monitoren. Samenvattend kan geconcludeerd worden dat, gezien de recente Nota Reserves en Voorzieningen en jaarrekeningstukken, de raad goed is geïnformeerd over de reserves en voorzieningen. Door deze nota vast te stellen heeft hij zijn kaderstellende rol ingevuld. De controlerende rol kunnen zij invullen door de informatie over de reserves en voorzieningen in het jaarverslag. 3

4 2. Inleiding Aanleiding De Ommelander Rekenkamer is de gezamenlijke rekenkamer voor de gemeente Hoogezand Sappemeer en de gemeente Slochteren. Ten behoeve van de versterking van zijn controlerende taak is dit onderzoek naar de reserves en voorzieningen uitgevoerd. De rekenkamer voert onderzoek uit naar het gevoerde beleid van de gemeenten op diverse thema s. Nadat de Ommelander rekenkamer een onderzoeksonderwerp heeft vastgesteld, voert de rekenkamer eerst eigenstandig een verkennend vooronderzoek uit. Op basis van het vooronderzoek bepaalt de rekenkamer of een verdiepend vervolgonderzoek door een extern onderzoeksbureau relevant is en zo ja, wat in dat geval de te onderzoeken vraagstelling is. Onlangs heeft de rekenkamer een vooronderzoek afgerond op het beleidsonderdeel reserves en voorzieningen. Op basis van het vooronderzoek heeft de rekenkamer besloten om een quick scan vervolgonderzoek te laten uitvoeren door een extern onderzoeksbureau. Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van de gegevens tot en met De reden hiervan is dat bij de uitvoering van het onderzoek de jaarrekening 2012 nog niet was vastgesteld door de Raad. In de ontwikkelingen is, waar nodig, wel rekening gehouden met Onderzoeksvraag In dit rapport zal antwoord worden gegeven op de volgende onderzoeksvraag: Op welke wijze kan de gemeenteraad worden geïnformeerd om zijn kaderstellende- en controlerende rol t.a.v. Reserves en Voorzieningen (nog beter) in te kunnen vullen? Hierbij zijn de volgende algemene en specifieke vragen benoemd door de rekenkamer. Algemeen - A1: Geef een beknopte theoretische omschrijving / verschillen / doel aan van: algemene reserve, saldireserve, bestemde reserves, reserves die wel/niet vrij aanwendbaar zijn en een zogenaamde negatieve reserve en de relatie tussen algemene reserve en (noodzakelijk) weerstandsvermogen. Geef dit ook aan voor voorzieningen. - A2: Zijn, in het kader van het gegeven onderscheid bij punt 1, de reserves en voorzieningen juist gecategoriseerd (wordt terecht gesproken over reserves indien daar verplichtingen op rusten)? - A3: Is er een actueel beleidskader/normenkader voor reserves en voorzieningen dat voldoet aan regelgeving. Welke beheersmaatregelen zijn er getroffen om het beleidskader/normenkader uit te voeren en zijn hieraan ook kritieke succesfactoren gekoppeld? - A4: Bevatten bestemmingsreserves vrij aanwendbare middelen? - A5: Bestaat er voor onderhoudsreserves (onderhoudsreserve fysieke objecten zoals gebouwen of infrastructuur) een actuele en reële onderhoudsplanning? - A6: Hoe is het verloop van de reserves en voorzieningen de afgelopen 5 jaar? 4

5 - A7: Welk risico is er ten aanzien van de gemeentelijke exploitatie indien de ontvangen rente op reserves ter dekking van de gemeentelijke exploitatie wordt ingezet? Geef hierbij inzicht in de ingezette rente i.r.t. de reservepositie van de laatste vier jaren. Specifiek voor de gemeente Slochteren - S1: Zijn de onttrekkingen uit de reserves/voorzieningen conform het doel waarvoor ze zijn bestemd? - S2: In hoeverre is het rentepercentage voor rentetoevoeging reëel? - S3: Is er een ouderdomsanalyse voor de voorziening dubieuze debiteuren wet werk en bijstand? - S4: In de jaarrekening 2011 p.76 wordt gemeld dat is onttrokken aan reserve t.g.v. exploitatie. Deze is niet expliciet zichtbaar. - S5: In de jaarrekening 2011 p.76 wordt gemeld dat is onttrokken aan reserve perspectiefwissel t.b.v. voorfinanciering KCC en dat deze middelen in 2012 worden teruggestort. - S6: Nadere analyse van de reserve/voorziening Grote projecten. - S7: Het onderzoeksbureau wordt uitgenodigd om, op basis van eigen analyse, opvallende zaken in de reserves en voorzieningen i.o.m. de rekenkamer aan een nadere analyse te onderwerpen. Onderzoeksaanpak Voor het onderzoek is de volgende aanpak gehanteerd. Leeswijzer De onderdelen met betrekking tot het theoretische kader, het beleidskader van de gemeente en het verloop van de reserves en voorzieningen zijn weergegeven in respectievelijk hoofdstuk 3, 4 en 5. In hoofdstuk 6 worden de specifieke vragen van de rekenkamer behandeld. 5

6 3. Theoretisch kader Dit hoofdstuk geeft een antwoord op de vraag (A1): Geef een beknopte theoretische omschrijving / verschillen / doel aan van: algemene reserve, saldireserve, bestemde reserves, reserves die wel/niet vrij aanwendbaar zijn en een zogenaamde negatieve reserve en de relatie tussen algemene reserve en (noodzakelijk) weerstandsvermogen. Geef dit ook aan voor voorzieningen. Voor de gemeenten is in de Gemeentewet vastgelegd dat elke gemeente jaarlijks begrotings- en verantwoordingsstukken moet opstellen. Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) bevat de regelgeving daarvoor. In het BBV is ook regelgeving met betrekking tot reserves en voorzieningen opgenomen. Reserves Het eigen vermogen van een gemeente betreft het saldo van de bezittingen en schulden. Op de balans heeft het eigen vermogen de volgende positie. Debet Vaste activa Vlottende activa Liquide middelen BALANS Credit Eigen vermogen Algemene reserves Bestemmingsreserves Resultaat na bestemming Vreemd vermogen Totaal activa xxx Totaal passiva xxx Het eigen vermogen bestaat uit reserves en het resultaat na bestemming zoals dat volgt uit de programmarekening (artikel 42, lid 1 BBV). Het resultaat na bestemming wordt als afzonderlijk onderdeel van het eigen vermogen opgenomen (artikel 42, lid 2 BBV). De reserves zijn te onderscheiden in de algemene reserve en de bestemmingsreserves (artikel 43, lid 1 BBV). Reserves kunnen de volgende functies hebben: Bufferfunctie: het opvangen van eventuele tekorten op exploitatierekeningen en ter dekking van financiële risico s; Bestedingsfunctie: reserves die zijn gevormd om te worden bestemd voor een bepaald doel hebben een bestedingsfunctie; Financieringsfunctie: aangezien reserves onderdeel zijn van het totale vermogen van de gemeente, kunnen ze gebruikt worden als eigen financieringsmiddel. Door investeringen of andere grote uitgaven hiermee te financieren wordt de noodzaak beperkt tot financiering via rentedragend vreemd vermogen; Inkomensfunctie: indien structureel gelden worden onttrokken aan reserves ter dekking van structurele lasten en kapitaallasten op investeringen treedt de inkomensfunctie in werking. Dit geldt tevens als rente-opbrengsten van reserves worden aangewend als dekkingsmiddel voor exploitatielasten. De algemene reserve bestaat uit de componenten van het eigen vermogen waaraan de gemeenteraad geen bepaalde bestemming heeft gegeven en heeft een bufferfunctie. De saldireserve die de gemeente Slochteren op de balans heeft staan is een voorbeeld van een algemene reserve. 6

7 Een bestemmingsreserve is een reserve waar aan de gemeenteraad een bepaalde bestemming heeft gegeven (artikel 43, lid 2 BBV). Deze reserve is niet vrij aanwendbaar. De raad heeft wel de mogelijkheid de bestemming van de reserve te wijzigen. Het geven van een bestemming vindt plaats in het resultaatbestemmende deel van de begroting (artikel 17, onderdeel d) en/of de jaarrekening (artikel 27, onderdeel d). Ook kan de raad door middel van raadsbesluiten beslissingen nemen over de reservevorming of mutaties daarin (V&A deel 2, vraag 2). Voorbeelden van bestemmingsreserves zijn reserve riolering, afvalstoffenheffing of grondexploitaties. Directe toevoegingen of onttrekkingen aan reserves zijn niet toegestaan. Omdat een toevoeging of onttrekking aan een reserve geen opbrengsten of kosten zijn, maar een mutatie in het vermogen, dienen deze plaats te vinden via de resultaatbestemming. Negatieve bestemmingsreserves zijn niet toegestaan (V&A deel 8, vraag 19). Negatieve bestemmingsreserves zijn geactiveerde tekorten die aan de creditzijde van de balans worden opgenomen. Negatieve bestemmingsreserves passen per definitie niet bij de aard en de beoogde betekenis van reserves, de bufferfunctie. Indien negatieve bestemmingsreserves zouden ontstaan moeten deze eigenlijk door de algemene reserves worden opgevangen. Het opnemen van negatieve reserves op de balans laat dus een te hoge algemene reserve zien. Dit is bezwaarlijk voor het inzicht in de financiële positie. Negatieve algemene reserves zijn wel toegestaan. De gemeente moet echter wel een plan van aanpak opstellen om de negatieve algemene reserve binnen de meerjarenbegroting (vier jaar) weg te werken. Lukt dit niet, dan komt een gemeente onder preventief toezicht van de provincie. Om de raad meer stuurmogelijkheden te geven kunnen zij gebruik maken van kritische succesfactoren (KSF) of indicatoren. Voorbeelden van indicatoren zijn de verhouding tussen de reserves en het balanstotaal of de verhouding tussen de reserves en vaste activa. Deze kunnen relevant zijn om een gezonde financiële positie te bewaken. Voorzieningen Voorzieningen worden gevormd voor kosten die in de toekomst te verwachten zijn, maar verband houden met de huidige bedrijfsvoering. Op de balans staan de voorzieningen voor debiteuren en voorraden (o.a. grondexploitaties) aan de debetzijde, de overige voorzieningen staan onder het vreemd vermogen. Ze worden gerekend tot het vreemd vermogen, omdat ze gevormd worden voor in de toekomst te verwachten kosten. Dit ziet er als volgt uit: Debet Vaste activa BALANS Eigen vermogen Credit Vlottende activa Voorziening debiteuren Voorziening voorraden Vreemd vermogen Overige voorzieningen Liquide middelen Totaal activa xxx Totaal passiva xxx 7

8 Er is een drietal categorieën voorzieningen, te weten: voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico s (artikel 44, lid 1a en 1b BBV), bijv. voor oninbare vorderingen; voorzieningen ter egalisatie van kosten (artikel 44, lid 1c BBV), bijv. voor groot onderhoud; voorzieningen voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is (artikel 44, lid 2 BBV), bijv. voor overlopende passiva (nog te besteden Rijksvergoedingen). Voorzieningen dienen naar beste inschatting dekkend te zijn voor de achterliggende verplichtingen en risico s. Periodiek dient te worden getoetst of de omvang van de voorziening nog toereikend is. Ze mogen niet groter of kleiner zijn dan de geschatte omvang van verplichtingen of risico s waarvoor ze zijn ingesteld. Het is daarom ook niet toegestaan om rente toe te rekenen aan voorzieningen (artikel 45 BBV) tenzij er sprake is van een voorziening die tegen contante waarde is gewaardeerd. Verschil reserves en voorzieningen Het verschil tussen een reserve en voorziening is dat: Reserve reservevorming resultaatbestemmend is: stortingen en onttrekkingen komen voort uit het resultaat van de begroting of rekening de omvang van reserves wordt bepaald door de raad een reserve vrij besteedbaar is een reserve tot het eigen vermogen behoort Voorziening vorming van voorzieningen resultaatbepalend is: het (begrotings- of rekening)resultaat wordt mede bepaald door de stortingen in de voorzieningen de omvang van voorzieningen is gebaseerd op de onderliggende verplichtingen een voorziening een verplichte bestedingsrichting heeft een voorziening tot het vreemd vermogen behoort 8

9 4. Beleidskader van de gemeente Dit hoofdstuk geeft antwoord op de vraag (A3): Is er een actueel beleidskader/normenkader voor reserves en voorzieningen dat voldoet aan regelgeving. Welke beheersmaatregelen zijn er getroffen om het beleidskader/normenkader uit te voeren en zijn hieraan ook kritieke succesfactoren gekoppeld? In de Verordening op de uitgangspunten voor het financieel beleid alsmede voor het financieel beheer en voor de inrichting van de gemeente Slochteren 2012 zijn de volgende artikelen opgenomen die direct van invloed zijn op de reserves en voorzieningen. Aangezien de verordening op deze artikelen niet afwijkt van de financiële verordening geldend in 2011 (waar dit onderzoek zich met name op richt), is de verordening 2012 als uitgangspunt voor dit onderzoek gebruikt. Financiële verordening In de Verordening op de uitgangspunten voor het financieel beleid alsmede voor het financieel beheer en voor de inrichting van de gemeente Slochteren 2012 zijn de volgende artikelen opgenomen die direct van invloed zijn op de reserves en voorzieningen. Artikel 12 Voorziening voor oninbare vorderingen 1. Voor jaarlijks terugkerende belastingen, rechten en privaatrechtelijke vorderingen wordt een voorziening wegens oninbaarheid gevormd op basis van een beoordeling op inbaarheid van de openstaande vorderingen ouder dan een jaar. 2. Voor de overige vorderingen wordt een voorziening wegens oninbaarheid gevormd op basis van een beoordeling op inbaarheid van de openstaande vorderingen ouder dan drie maanden. Artikel 16 Weerstandsvermogen 1. Het college geeft aan in de paragraaf weerstandvermogen van de begroting en van de jaarstukken de risico s van materieel belang, een inschatting van de kans dat deze risico s zich voordoen en het opvangen van deze risico s door verzekeringen, voorzieningen, het weerstandsvermogen of anderszins. In de paragraaf wordt tevens het gewenste weerstandsvermogen bepaald. 2. Het college geeft tevens aan in de paragraaf weerstandsvermogen van de begroting en van de jaarstukken de stand van de reserves een voorzieningen. Hierin wordt behandeld: a. de vorming en besteding van reserves; b. de vorming en besteding van voorzieningen; c. de toerekening en verwerking van rente over de algemene reserves en bestemmingsreserves. 9

10 In de financiële verordening is opgenomen dat de gemeente in de paragraaf weerstandsvermogen het gewenste weerstandvermogen bepaald. Hierbij beslist de raad ook over het gewenste niveau van de weerstandscapaciteit toereikend is voor de gemeente, en dus ook of de (algemene) reservepositie toereikend is. Uit de jaarrekening 2011 blijkt dat de gemeente Slochteren de genoemde punten met betrekking tot artikel 16 worden behandeld. Nota Reserves en Voorzieningen 2012 Op 27 september 2012 heeft de gemeenteraad ingestemd met de Nota Reserves en Voorzieningen In deze nota zijn de beleidsuitgangspunten, mutaties en actuele stand van zaken met betrekking tot de individuele reserves en voorzieningen opgenomen. De hoofdstukken uit de nota Wat zijn reserves en voorzieningen, Wat is al geregeld? en Wat is aan de raad om te bepalen? komen overeen met hetgeen in het BBV staat. De in de nota genoemde beleiduitgangspunten gaan in op de situatie binnen de gemeente Slochteren. Deze uitgangspunten kunnen binnen de kaders van het BBV uitgevoerd worden. In het beleid zijn een aantal beheersmaatregelen genoemd. Per reserve en voorziening is wel het doel, achtergrond, looptijd minimale omvang en maximale omvang bepaald. Op deze manier heeft de raad invulling gegeven aan zijn rol om kaders te stellen. Tevens kan ze op basis van deze kaders zijn controlerende taak beter uitvoeren. In de jaarrekening 2011 worden de beheersmaatregelen, zoals de genoemde minimale looptijd en maximale omvang echter niet verder benoemd, waardoor het voor de raad moeilijk is om de praktijk aan de gestelde kaders te toetsen. Er zijn geen kritische succesfactoren (KSF) of indicatoren benoemd. Voorbeelden van indicatoren zijn de verhouding tussen de reserves en het balanstotaal of de verhouding tussen de reserves en de vaste activa. Deze kunnen relevant zijn om een gezonde financiële positie te bewaken. In de jaarrekening 2012 is hiermee gestart door in de paragraaf Interbestuurlijk Toezicht de indicator Eigen Vermogen/Totaal Vermogen op te nemen. 10

11 5. Verloop van de reserves en voorzieningen Onderstaand is de ontwikkeling van de reserves en voorzieningen van de afgelopen 5 jaar te zien is toegevoegd om de ontwikkeling te laten zien. Dit geeft een antwoord op de vraag (A6): Hoe is het verloop van de reserves en voorzieningen de afgelopen 5 jaar? Uit het verloop van de reserves en voorziening blijkt dat het de Saldireserve met ongeveer 0,3 mln. is gedaald in 2011 t.o.v laat weer een stijging zien. De bestemmingsreserves zijn tot en met 2011 gedaald met bijna 4 mln laat een verdere daling zien. De voorzieningen zijn echter gestegen ( 0,3 mln.). Het totaal van de reserves en voorzieningen is de afgelopen jaren gedaald met 15%. Een gedetailleerd overzicht van de individuele reserves en voorzieningen is in bijlage 1 opgenomen. 11

12 6. Overige vraagpunten Dit hoofdstuk geeft antwoord op alle overige vraagpunten. Algemeen - A2: Zijn de reserves en voorzieningen juist gecategoriseerd Op basis van de informatie uit de Nota Reserves en Voorzieningen 2012 zijn de reserves en voorzieningen juist gecategoriseerd. De categorisering in de Nota Reserves en Voorzieningen voldoet aan de eisen vanuit het BBV. - A4: Bevatten bestemmingsreserves vrij aanwendbare middelen? Bestemmingsreserves zijn reserves waaraan de gemeenteraad een bepaalde bestemming heeft gegeven. Indien er aangegane verplichtingen rusten op een bestemmingsreserve, is dit deel niet meer vrij aanwendbaar. Deze verplichtingen worden ook wel claims genoemd. Vrij aanwendbare bestemmingsreserves maken onderdeel uit van het weerstandsvermogen van de gemeente. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is de risico s die zij loopt op te kunnen vangen. De dekking van risico s die niet ondervangen zijn komt uit de weerstandscapaciteit. Deze weerstandscapaciteit wordt gevormd door de omvang van de vrij besteedbare reserves en de overige financiële mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om risico s op te vangen. Bijgaand overzicht laat zien welke bestemmingsreserves nog vrij aanwendbare middelen bevatten. Deze informatie is gebaseerd op de Nota Reserves en voorzieningen. Stand per Vrij aanwendbaar Bestemmingsreserves Sociale vernieuwing ,26 vervalt in Reserve molen Kolham ,20 vervalt in Grote projecten , , Meerstad , , Egalisatiereserve riool ,92 0, Reserve overlopende posten ,00 0, Leefbaarheidsfonds 4.156,21 vervalt in Alg. reserve grondexploitaties ,93 0, Accommodatiefonds ,50 0, Reserve BUIG ,00 0, Frictiekosten perspectiefwissel , ,00 Totaal bestemmingsreserves , ,30 De saldi van de reserves die in 2013 komen te vervallen worden toegevoegd aan de saldireserve. Bovenstaand overzicht laat zien dat er voor (25%) aan claims, conform de nota reserves en voorzieningen, op de bestemmingsreserves is gelegd. Echter de reserve grote projecten is ook niet vrij aanwendbaar omdat de reserve wordt gebruikt ter afdekking van de afschrijvingslasten en de toegevoegde rente (bespaarde rente) wordt voor de rentelasten gebruikt. Hierdoor wordt de daadwerkelijk vrij aanwendbare reserves

13 - A5: Bestaat er voor onderhoudsreserves (onderhoudsreserve fysieke objecten zoals gebouwen of infrastructuur) een actuele en reële onderhoudsplanning? Er zijn geen onderhoudsreserves en -voorzieningen aanwezig. Dat er geen reserves of voorzieningen zijn impliceert dat de kosten voor onderhoud worden gedekt uit de exploitatie of middels investeringen/kapitaalslasten. Voorzieningen groot onderhoud worden gevormd ter egalisering van in de tijd onregelmatig gespreide kosten. Op facultatieve basis kunnen dergelijke voorzieningen worden gevormd, mits: Sprake is van kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, maar waarvan de oorsprong wel (mede) ligt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar; De voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van de lasten over een aantal begrotingsjaren. Het vormen van een voorziening is niet verplicht, er kan ook voor gekozen worden de ongelijkmatig gespreide lasten in de komende begrotingsjaren te nemen als ze zich manifesteren. Het beleid op dit punt dient vastgelegd te worden in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen. Zowel in de programmabegroting 2011 als de jaarrekening 2011 is een toelichting op de onderhoudskosten in paragraaf 2 Onderhoud kapitaalgoederen opgenomen. De onderhoudskosten voor kapitaalgoederen worden gedekt uit de reguliere budgetten in de begroting. - A7: Welk risico is er ten aanzien van de gemeentelijke exploitatie indien de ontvangen rente op reserves ter dekking van de gemeentelijke exploitatie wordt ingezet? Geef hierbij inzicht in de ingezette rente i.r.t. de reservepositie van de laatste vier jaren. De werkelijke rente die de gemeente ontvangt en/of betaalt wordt in de begroting geraamd en in de jaarrekening verantwoord. Het betreft rente over het positieve saldo op de bank cq. vanwege rood staan en de rente over verstrekte en opgenomen geldleningen. De risico s die de gemeente hierover loopt betreffen normale bedrijfsvoeringsrisico s als rentefluctuaties en een toenemende financieringsbehoefte (als bijvoorbeeld door grote projecten) op enig moment moet worden bijgeleend. Rentefluctuaties zijn lastig te voorspellen, het risico van extra financieringsbehoefte is met behulp van het investeringsplan in combinatie met een liquiditeitenbegroting te voorspellen en te beheersen. De rente over reserves betreft een (fictieve) rekenrente, waarbij de gemeente zelf bepaalt of en hoeveel rente wordt toegevoegd (via resultaatbestemming). Argumenten voor rentetoevoeging zijn te vinden in: de bestedingsfunctie van reserves (als een soort inflatiecorrectie om de omvang van de reserves op peil te houden); de financieringsfunctie van reserves (de exploitatie wordt belast met rentelasten, om de lasten vergelijkbaar te houden met een situatie waarin vreemd vermogen als financieringsmiddel wordt ingezet in plaats van eigen vermogen); de inkomensfunctie van reserves (de toegevoegde rente wordt vanuit de reserves weer ten gunste van de exploitatie gebracht. Hiermee wordt zichtbaar welke rente wordt bespaard door eigen vermogen in te zetten in plaats van vreemd vermogen). De afgelopen 4 jaar ziet de rentetoevoeging aan reserves er als volgt uit Stand reserves op 01/ Rentetoevoeging reserves Ingezette rente exploitatie Ingezette rente exploitate t.o.v. reservepositie 0,57% 0,83% 0,84% 0,81% In de Nota Reserves & Voorzieningen is opgenomen dat met ingang van 2012 de rente, met uitzondering van de reserves Grote Projecten en Meerstad, volledig ten gunste van de exploitatie wordt ingezet. De reserves Grote Projecten en Meerstad zijn uitgesloten, omdat de toegevoegde rente op de reserves wordt aangewend ten behoeve van de kapitaallasten (bij de reserve Grote Projecten) en formatie (bij de reserve Meerstad). 13

14 Door dit besluit zijn de risico s beperkt. Met uitzondering van de reserves Grote Projecten en Meerstad is de rentelast voor de exploitatie exact gelijk aan de rentebate die daar tegenover staat. Ook als de reserves afnemen of toenemen wijzigt de rentelast en de rentebate evenveel. De consequentie van deze werkwijze is wel dat de reserves niet via rentetoevoeging worden gecorrigeerd voor inflatie. Dat kan, indien gewenst, worden ondervangen via (reguliere) toevoegingen aan de reserves. Voor de reserve Meerstad geldt het risico dat naarmate de reserve afneemt ook de dekking voor de formatie afneemt. De rentetoevoeging wordt namelijk berekend over het saldo van de reserve per 1 januari. Dit is te ondervangen door het rentepercentage te verhogen of de rentetoevoeging aan de reserve te vervangen door een regulier formatiebudget in de exploitatie voor de duur van het project. In 2011 betrof de toevoeging aan de reserve Meerstad Eind 2011 betreft de stand voor de reserve Meerstad 3 mln. Dit betekent een rentetoevoeging van in Deze rente wordt ingezet ter dekking van de formatie van Meerstad. In eerste instantie betrof dit tijdelijke formatie, dit is echter deels structureel geworden. Dit brengt als risico met zich mee dat als de reserve in de toekomst uitgeput is, er geen dekking meer voor deze formatie is. In de begroting 2013 is rekening gehouden met deze De rentetoerekening aan de reserve Grote Projecten bevat geen specifieke risico s, omdat de afwikkeling van de reserve en de betreffende kapitaallasten meerjarig is voorzien (zie hieronder bij de nadere analyse van deze reserve). Specifiek - S1: Zijn de onttrekkingen uit de reserves/ voorzieningen conform het doel waarvoor ze zijn bestemd? In de jaarrekening 2011 wordt bij de toelichting op de balans nadere informatie verstrekt over de onttrekkingen uit en stortingen in de reserves en voorzieningen. Dit geeft een goed beeld van de mutaties gedurende het jaar. Bij de toetsing hiervan aan de aangeleverde gegevens uit de financiële administratie zijn de volgende bijzonderheden geconstateerd: De reserves Molen Kolham en Leefbaarheidsfonds zijn niet in de toelichting op de balans opgenomen. Anders dan rentetoevoegingen hebben er geen mutaties op deze reserves in 2011 plaatsgevonden; De reserve Egalisatiereserve riool wordt niet in de toelichting op de balans opgenomen, wel zijn de mutaties in paragraaf 7 Lokale Heffingen en de programmarekening 2011 opgenomen; Op de reserve Algemene reserve grondexploitaties vindt naast de genoemde onttrekking in de toelichting op de balans tevens een onttrekking van in de financiële administratie plaats. Deze onttrekking wordt in de toelichting op de balans niet genoemd, echter wordt wel toegelicht in paragraaf 8 Lokale lasten en algemene dekkingsmiddelen; De voorzieningen Culturele vorming en Stichting Kas zijn niet opgenomen in de toelichting op de balans. Anders dan de rentetoevoeging aan de reserve Culturele vorming hebben er geen mutaties op de reserves plaatsgevonden in In de jaarrekening 2012 is de toelichting verbeterd. Alle mutaties zijn beschreven. - S2: In hoeverre is het rentepercentage voor rentetoevoeging reëel? Uit het overzicht van rentetoevoegingen aan reserves is te zien dat voor alle reserves, met uitzondering van de saldireserve, een rentepercentage van 4% wordt gehanteerd. Dit is conform de Nota Reserves & Voorzieningen en de interne omslagrente. In vergelijking met een drietal gemeenten met een vergelijkbaar aantal inwoners, rente percentage van de BNG en de inflatiecijfers is dit percentage voor rentetoevoegingen aan reserves en voorzieningen hoger dan gemiddeld. De gemeenten hanteren rentepercentages van 2,5% en 3,5%. De BNG heeft een gemiddelde rente van de afgelopen 2 jaar van ongeveer 3% voor 15 jaar. De inflatie van de afgelopen 10 jaren bedroeg in Nederland gemiddeld ongeveer 1,7%. In 2012 bedroeg de inflatie 2,5%. 14

15 Het feit dat het gehanteerde rentepercentage hoger dan gemiddeld is heeft geen negatief effect op de exploitatie. Het betreft hier namelijk een rekenrente waarmee de rentetoevoegingen gedekt worden uit de exploitatie, maar ook ten gunste komen van de exploitatie. Namelijk ter dekking van de kapitaallasten uit de reserve Grote Projecten en ter dekking van de formatie uit de reserve Meerstad. - S3: Is er een ouderdomsanalyse voor de voorziening debiteuren Wet Werk en Bijstand? Er is geen ouderdomsanalyse aanwezig. Gezien de eisen vanuit de Financiële Verordening 2011, artikel 12 lid 2 dient voor de vorderingen op de debiteuren Wet Werk en Bijstand een beoordeling op inbaarheid van de openstaande vorderingen ouder dan drie maanden plaats te vinden. Om deze beoordeling juist te kunnen uitvoeren, dient een ouderdomsanalyse aanwezig te zijn. - S4: In de jaarrekening 2011 p. 75 wordt gemeld dat is onttrokken aan reserve t.g.v. exploitatie. Deze is niet expliciet zichtbaar, checken. Deze boeking is geregistreerd in de financiële administratie, zie bijlage 2. De is onttrokken aan de reserve. - S5: In de jaarrekening 2011 p. 75 wordt gemeld dat is onttrokken aan reserve perspectiefwissel t.b.v. voorfinanciering KCC en dat deze middelen in 2012 worden teruggestort. Checken of dit is gebeurd. Deze boeking is geregistreerd in de financiële administratie, zie bijlage 3. De is in 2011 onttrokken aan de reserve en in 2012 weer teruggestort. - S6: Nadere analyse van de reserve/ voorziening Grote Projecten. De reserve Grote Projecten is bestemd om de kapitaallasten (afschrijvings- en rentelasten) van een aantal grote investeringsprojecten te dekken. Omdat de reserve eindig is, is ervoor gekozen om de onttrekkingen geleidelijk af te bouwen. De kapitaallasten die niet meer door de reserve worden gedekt, zullen dan ten laste van de exploitatie komen. Met ingang van 2035 zal de reserve zijn uitgeput. In de huidige berekeningen zijn 15 projecten opgenomen, waarvan op vier projecten enkel rentelasten worden berekend. De overige 11 projecten zullen volgens de berekeningen worden afgeschreven naar een boekwaarde die nihil is. De projecten zijn afgesloten en er zullen naar alle waarschijnlijkheid geen vermeerderingen of verminderingen meer plaatsvinden. De gemeente is ook niet voornemens om nog projecten toe te voegen. In de reserve is daarom rekening gehouden met eventuele mutaties. - S7: Overige opvallende punten Uit bijlage 2 Rentetoevoegingen reserves en voorzieningen blijkt dat aan voorziening Culturele vorming jaarlijkse rente wordt toegevoegd. Rente toerekenen aan de voorziening is niet toegestaan tenzij er sprake is van een voorziening die tegen contante waarde is gewaardeerd. Deze voorziening is in 2012 opgeheven. 15

16 7. Bevindingen, Conclusies en Aanbevelingen Bevindingen De volgende punten zijn geconstateerd over het algemene beleid en uitvoering: - In de financiële verordening zijn twee artikelen benoemd die relevant zijn voor de reserves en voorzieningen. Over het eerste artikel met betrekking tot de oninbare vorderingen kan geconstateerd worden dat de onderbouwing van de voorziening in de praktijk niet conform de verordening verloopt. Het tweede artikel met betrekking tot het weerstandsvermogen kan geconstateerd worden dat alle genoemde elementen in de verordening worden behandeld in het jaarverslag. - De gemeente heeft een nota reserves en voorzieningen. Deze is vastgesteld in Deze nota voldoet aan de eisen van het BBV. In de nota zijn beheersmaatregelen beschreven per reserve. In de jaarrekening komen de maatregelen per reserve niet terug om te controleren. Er zijn geen kritische succes factoren benoemd. - Uit het verloop van de reserves en voorziening blijkt dat het de Saldireserve met ongeveer 0,3 mln. is gedaald in 2011 t.o.v De bestemmingsreserves zijn gedaald met bijna 4 mln. De voorzieningen zijn echter gestegen ( 0,3 mln.). Het totaal van de reserves en voorzieningen is de afgelopen jaren gedaald met 15%. Met betrekking tot de individuele reserves en voorzieningen hebben wij het volgende geconstateerd: - De individuele reserves en voorzieningen zijn juist gecategoriseerd. - De vrije ruimte binnen de bestemmingsreserves is ongeveer Er zijn geen onttrekkingen uit reserves en voorziening gedaan buiten het doel. - Er zijn geen onderhoudsreserves of -voorzieningen aanwezig. Deze onderhoudskosten worden gedekt door de reguliere budgetten in de begroting. - Voor de rentetoevoegingen aan bestemmingsreserves en voorzieningen wordt een percentage van 4% gehanteerd. Het gehanteerde percentage voor de saldireserve fluctueert per jaar, in 2011 kwam dit neer op een percentage van 4,42%. In vergelijking met andere gemeenten is dit percentage aan de hoge kant. - Er is geen ouderdomsanalyse aanwezig ter onderbouwing van de voorziening dubieuze debiteuren WWB. - De reserve Grote projecten is in 2035 uitgeput. In deze berekening is geen rekening gehouden met eventuele vermeerderingen of verminderingen van huidige projecten en kapitaallasten van toekomstige projecten. De verwachting is dat er geen mutaties zullen plaatsvinden. - Aan de reserve Meerstad vinden jaarlijkse rentetoevoegingen plaats. Deze rente wordt ingezet voor de formatie van Meerstad (deels tijdelijke, deels structurele formatie). Hierin schuilt het risico dat als de reserve in de toekomst uitgeput is, er geen dekking voor deze formatie meer is. - Aan de voorziening Culturele vorming wordt jaarlijks rente toegevoegd. Rente toerekenen aan voorziening is in principe niet toegestaan tenzij er sprake is van een voorziening die tegen contante waarde is gewaardeerd. Deze voorziening is in 2012 opgeheven. 16

17 Conclusies De centrale onderzoeksvraag is: Op welke wijze kan de gemeenteraad worden geïnformeerd om zijn kaderstellende- en controlerende rol t.a.v. Reserves en Voorzieningen (nog beter) in te kunnen vullen? Gezien de recente Nota Reserves en Voorzieningen en jaarrekeningstukken kunnen wij concluderen dat de raad zowel ex ante als ex post goed is geïnformeerd over de reserves en voorzieningen. Door deze nota vast te stellen heeft de raad zijn kaderstellende rol ingevuld. Per reserve zijn hierbij criteria vastgelegd. De controlerende rol heeft de raad kunnen invullen door de uitgebreide informatie over de reserves en voorzieningen in het jaarverslag. Er zijn geen belangrijke onvolkomenheden in de uitvoering gebleken, waardoor de gemeenteraad niet goed geïnformeerd zou zijn. Aanbevelingen - Om de raad zijn controlerende taak beter te kunnen laten uitvoeren zouden er in het jaarverslag de volgende verbeteringen kunnen worden opgenomen: De gestelde kaders per reserve uit de nota Reserves en Voorzieningen laten terugkomen, zodat het vergelijk beter gemaakt kan worden. Hiermee wordt kaderstellende informatie zichtbaar verbonden aan informatie voor de controlerende taak van de raad; Bij de toelichting op de balans in de jaarrekening zou een uitgebreidere opsomming van de mutaties in alle reserves en voorzieningen kunnen worden opgenomen. Nu is deze informatie op onderdelen versnipperd in de jaarstukken verwerkt. - Een groot deel van de bestemmingsreserves (ruim 80%) is als niet vrij aanwendbaar geoormerkt. Aanbevolen wordt om te kijken of de betreffende claims daadwerkelijk onderbouwd zijn met planvorming of aangegane verplichtingen en of deze middelen dus echt niet vrij aanwendbaar zijn. - De sturing op het vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserves kan worden versterkt door deze reserves samen te brengen in de Saldireserve. De vrij besteedbare middelen zijn daarmee integraal zichtbaar en kunnen daarmee beter integraal worden afgewogen. Ook wordt potjesvorming hiermee tegengegaan. Wel kan de raad er voor blijven kiezen daarnaast voor specifieke doeleinden te sparen door een bestemmingsreserve te vormen. - De kaderstellende en controlerende taak van de gemeenteraad kan verder worden versterkt door aan de hand van een aantal indicatoren de relatie tussen de financiële positie en de reserves monitoren. Voorbeelden hiervan zijn de verhouding tussen de reserves en het balanstotaal (Solvabiliteit) of de verhouding tussen de reserves en de vaste activa. Deze verhouding laat zien in hoeverre de activa gedekt kunnen worden met eigen vermogen. Door de toenemende aandacht voor de financiële positie van gemeenten en de financiering van activiteiten (Wet HOF) neemt de noodzaak toe de financiële situatie en de planning van omvangrijke uitgaven en inkomsten voortdurend te monitoren. - In de programmabegroting en jaarrekening wordt in paragraaf 2 Onderhoud kapitaalgoederen een toelichting gegeven op kosten van groot onderhoud. Aanbevolen wordt om ook toe te lichten op welke manier deze kosten worden gedekt, dus via de exploitatie, investering of voorziening. 17

18 Bijlage 1 Verloopoverzicht reserves en voorzieningen Stand per Stand per Stand per Stand per Stand per Algemene reserves Saldi-reserve Algemene reserve Totaal algemene reserves Bestemmingsreserves Uitvoering WVG Scholing en activering Sociale vernieuwing Reserve molen Kolham Visieontwikkeling Harkstede Res. Woongeboden subsidies Grote projecten Infrastructuur Meerstad Invoering Wmo Egalisatiereserve riool Reserve overlopende posten Leefbaarheidsfonds Alg. reserve grondexploitaties Accommodatiefonds Reserve BUIG Frictiekosten perspectiefwissel Totaal bestemmingsreserves Voorzieningen Bbs school afhankelijk Culturele vorming Schoolbudget Voorziening Opos Voorziening Stichting Kas Voorz. Compl. Harkstede Voorz. Compl. PPS Siddeburen Voorz. Compl. Harryvan Debiteuren economische stimulering Debiteuren Wet Werk en Bijstand Voorziening dubieuze debiteuren Voorz. GR BWR Voorz. Gewezen wethouders Vord. Verkoop Vennootschap (Essent) Totaal voorzieningen TOTAAL RESERVES & VOORZIENINGEN

19 Bijlage 2 Onttrekking Algemene reserve grondexploitaties 19

20 Bijlage 3 Onttrekking Reserve perspectiefwissel 20

21 21

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Intern document 2014/10084 behorende bij B&W nota 2014/10024 Colofon Uitgave Mei 2014 Gemeente Zundert Markt 1 4881 CN Zundert Postbus 10.001 4880 CA

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen

Nota Reserves en Voorzieningen Nota Reserves en Voorzieningen 1 2 Inhoud 1 Visie en wettelijke kaders 5 1.1 1.2 Visie Wettelijke kaders 2 Reserves 7 2.1 Soorten reserves 8 2.1.1 Algemene reserves 2.2 2.3 2.4 3 Voorzieningen 11 3.1 3.2

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleidslijnen reserves en voorzieningen... 4 2.1 Definities en regelgeving... 4 2.2 Toerekening van rente... 5 3. Huidige standen

Nadere informatie

Provincie Zuid Holland. Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015

Provincie Zuid Holland. Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015 Provincie Zuid Holland Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015 Versie GS 26 mei 1 1. Inleiding en achtergrond Deze nota gaat in op het beleid ten aanzien van reserves en voorzieningen van de provincie

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen. Concept, oktober 2014

Nota reserves en voorzieningen. Concept, oktober 2014 Nota reserves en voorzieningen Concept, oktober 2014 Autorisatie OPSTELLERS: Dennis Ellenbroek FUNCTIONARIS Financieel specialist Versiegegevens VERSIE: DATUM: OMSCHRIJVING: 0.1 20 oktober Definitief concept

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H)

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1. INLEIDING... 2 1.1 Waarom een nota reserves en voorzieningen?... 2 1.2 Inhoud van de nota... 2 2 Regelgeving en

Nadere informatie

NOTA RESERVES VOORZIENINGEN

NOTA RESERVES VOORZIENINGEN NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 1. Inleiding Reserves maken een onderdeel uit van de vermogenspositie van een organisatie. Sinds de start van de Omgevingsdienst zijn een beperkt aantal reserves gevormd.

Nadere informatie

Nota. Reserves en voorzieningen. Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland

Nota. Reserves en voorzieningen. Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland Nota Reserves en voorzieningen Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland 2015 Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Leeswijzer... 3 Hoofdstuk 2 Begripsbepalingen... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2

Nadere informatie

Nota Reserves en. Voorzieningen

Nota Reserves en. Voorzieningen Nota Reserves en Voorzieningen 2009 1 1. Inleiding Hierbij bieden wij u de Nota Reserves en Voorzieningen 2009 aan. Deze nota is een actualisatie van de Nota Reserves en Voorzieningen zoals die in de raadsvergadering

Nadere informatie

NOTA RESERVES & VOORZIENINGEN RECREATIESCHAP ROTTEMEREN

NOTA RESERVES & VOORZIENINGEN RECREATIESCHAP ROTTEMEREN NOTA RESERVES & VOORZIENINGEN RECREATIESCHAP ROTTEMEREN Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Rottemeren Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020 September 2014 1.

Nadere informatie

Notitie Rentebeleid 2007

Notitie Rentebeleid 2007 Notitie Rentebeleid 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 De positie van de nota rentebeleid 3 De werking van het marktconform percentage 3 Totaalfinanciering versus project- of objectfinanciering 4 Rentetoerekening

Nadere informatie

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen)

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) 2 januari 2014 2 Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Inhoudsopgave

Nadere informatie

NOTA RENTEBELEID GEMEENTE BERGEN OP ZOOM

NOTA RENTEBELEID GEMEENTE BERGEN OP ZOOM l lllllll llll lllll llll llllll 111111111111111111111111111111111 815-023068 NOTA RENTEBELEID 2015 GEMEENTE BERGEN OP ZOOM Bergen op Zoom, oktober 2015 1. INLEIDING.""""""""""""""""""""""""""""""""""

Nadere informatie

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op:

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op: ADDENDUM PROGRAMMA- VERANTWOORDING EN REKENING 2005 GEMEENTE HAAREN In het jaarverslag 2005 (bestaande uit de programmaverantwoording en programmarekening) staan enkele onderwerpen vermeld die wij alsnog

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen Gemeente Oost Gelre 2010

Nota reserves en voorzieningen Gemeente Oost Gelre 2010 Nota reserves en voorzieningen Gemeente Oost Gelre 2010 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 Inleiding 2 2. Overzicht van reserves en voorzieningen resultaatsbestemming 2009 3 3. Besluit Begroting en Verantwoording

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

Voorstel: Wij stellen uw raad voor bijgaande Nota Reserves en Voorzieningen 2013 vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Ferwerderadiel,

Voorstel: Wij stellen uw raad voor bijgaande Nota Reserves en Voorzieningen 2013 vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Ferwerderadiel, AAN: De raad van de gemeente Ferwerderadiel. Sector : II Nr. : 06/52.13 Onderwerp : Vaststelling Nota Reserves en Voorzieningen 2013. Ferwert, 9 september 2013. Inleiding: Normaliter wordt de Nota Reserves

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE Meijer, Jacco FIN S3 RAD: RAD150701 woensdag 1 juli 2015 BW: BW150526 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 1 juli 2015 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar : Jacco

Nadere informatie

Versie Deelraad April 2012. Beleidsnotitie Reserves en Voorzieningen

Versie Deelraad April 2012. Beleidsnotitie Reserves en Voorzieningen Versie Deelraad April 2012 Beleidsnotitie Reserves en Voorzieningen Inhoud 1. Inleiding 4 2. Begripsbepaling 5 2.1 Reserves 5 2.2 Voorzieningen 7 2.3 Verschil tussen een bestemmingsreserve en een voorziening

Nadere informatie

Beleidsnota reserves en voorzieningen

Beleidsnota reserves en voorzieningen Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015 Gemeente Cuijk Datum vaststelling: 14 december 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 1.1 Aanleiding herziening beleidsnota reserves en voorzieningen 2 1.2 Doel van

Nadere informatie

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN GEMEENTE WAALWIJK NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2015 1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2. Begripsbepaling... 4 2.1 Reserves... 4 2.2 Voorzieningen... 7 3 Beleid en beheer van reserves... 9 3.1 De instellingscriteria...

Nadere informatie

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN OPENBAAR LICHAAM NOABERKRACHT DINKELLAND TUBBERGEN

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN OPENBAAR LICHAAM NOABERKRACHT DINKELLAND TUBBERGEN NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2014 OPENBAAR LICHAAM NOABERKRACHT DINKELLAND TUBBERGEN Nota reserves en voorzieningen 2014 GR - pagina 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Besluit Begroting en Verantwoording

Nadere informatie

Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019

Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019 Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019 Nota reserve- en voorzieningenbeleid 2016-2019 Inhoud Inleiding... 2 1. Vorming van reserves en voorzieningen... 3 1.1. Vorming van reserves... 3 1.2. Vorming

Nadere informatie

Nota. reserves en voorzieningen 2014. gemeente Hellendoorn

Nota. reserves en voorzieningen 2014. gemeente Hellendoorn Nota reserves en voorzieningen 2014 gemeente Hellendoorn 14INT04380 Inhoudsopgave 1 Samenvatting 2 2 Inleiding 3 2.1 Leeswijzer 3 2.2 Doelstelling 3 2.3 Uitgangspunten 3 3 Wettelijk kader en begrippen

Nadere informatie

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN GEMEENTE DIEMEN 2009

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN GEMEENTE DIEMEN 2009 NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN GEMEENTE DIEMEN 2009 Inhoudsopgave 1. Inleiding...1 2. Algemene theorie over reserves en voorzieningen...2 3. Rente en reserves...5 4. Wijzigingen in regelgeving...8 5. Huidige

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen 2014 Gemeente Korendijk

Nota reserves en voorzieningen 2014 Gemeente Korendijk *0010100120132873* KNDK/2013/2873 Nota reserves en voorzieningen 2014 Gemeente Korendijk Concept 19-10-2013 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Begrippen 3 3. Beleidsuitgangspunten en kaderstelling 5 4.

Nadere informatie

1. Inleiding en richtlijnen

1. Inleiding en richtlijnen NOTITIE RENTE 2017 1. Inleiding en richtlijnen 1.1 Inleiding Bij de wijzigingen van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de invoering van de Vennootschapsbelasting (VPB) voor de lagere overheden

Nadere informatie

Voorzien in reserves? Een geactualiseerde nota over reserves en voorzieningen bij de gemeente Schiermonnikoog

Voorzien in reserves? Een geactualiseerde nota over reserves en voorzieningen bij de gemeente Schiermonnikoog Voorzien in reserves? Een geactualiseerde nota over reserves en voorzieningen bij de gemeente Schiermonnikoog Voorwoord De gemeente is verplicht om één keer per vier jaar een nota reserves en voorzieningen

Nadere informatie

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen)

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen) Behandelend ambtenaar gemeente Begroting 2015 is Meerjarenbegroting 2016-2018 is Datum vaststelling begroting 2015 Datum ontvangst begroting 2015 Maatstaven Aantal inwoners per 1-1-2015 Aantal woonruimten

Nadere informatie

Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018. Gemeente Dinkelland

Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018. Gemeente Dinkelland Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018 Gemeente Dinkelland Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018 gemeente Dinkelland Raad 21 april 2015 pagina 1 1 Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Doel van de nota...

Nadere informatie

GEMEENTE TERSCHELLING NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2016-2020

GEMEENTE TERSCHELLING NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2016-2020 GEMEENTE TERSCHELLING NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2016-2020 Inhoudsopgave 1 Inleiding en doelstelling Blz. 2 2 Begrippen en kaders 3 3 Uitgangspunten van beleid 5 4 Weerstandsvermogen 8 5 Voorstellen

Nadere informatie

Nota Reserves en voorzieningen gemeente Papendrecht 2015

Nota Reserves en voorzieningen gemeente Papendrecht 2015 Nota Reserves en voorzieningen gemeente Papendrecht 2015 Versie 2.0 2 Inhoud 1. Inleiding... 5 1.1 Aanleiding... 5 1.2 stelling... 5 1.3 Wettelijk kader... 5 1.4 Leeswijzer... 5 2. Begrippen en kaders...

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting Openbare Bibliotheek Zoetermeer

Jaarrekening Stichting Openbare Bibliotheek Zoetermeer Jaarrekening 2015 Stichting Openbare Bibliotheek Zoetermeer Zoetermeer, juni 2016 Inhoudsopgave Bladzijde JAARREKENING Balans 31 december 2015 Staat van baten en lasten 2015 Toelichting grondslagen 1 2

Nadere informatie

Uitgangspunten stresstest

Uitgangspunten stresstest Uitgangspunten stresstest Hoofdzakelijk op basis van openbare bronnen: Begroting Jaarrekening CBS-statistieken Atlas van de lokale lasten Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen RMH

Nota Reserves en Voorzieningen RMH Nota Reserves en Voorzieningen RMH 1. Inleiding De reserves en voorzieningen vormen een belangrijk onderdeel van de vermogenspositie van de Regio Midden Holland (RMH). Zowel vanuit bestuurlijk als bedrijfseconomisch

Nadere informatie

Presentatie voor de gemeenteraad van Haarlem. Jaarverslag en jaarrekening 2013

Presentatie voor de gemeenteraad van Haarlem. Jaarverslag en jaarrekening 2013 Presentatie voor de gemeenteraad van Haarlem Jaarverslag en jaarrekening 2013 Algemeen: P&C cyclus Algemeen: verantwoording Terugkijken Wat hebben we bereikt? Wat hebben we gedaan? Wat heeft het gekost?

Nadere informatie

Richtlijnen van de commissie BBV

Richtlijnen van de commissie BBV Richtlijnen van de commissie BBV Stellige uitspraken gelden met ingang van begrotingsjaar T+1, het jaar nadat de uitspraak is gepubliceerd. 1. Notitie Software, mei 2007 1.1 Software (als afzonderlijk

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7 Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Voorstel: 1. Met ingang van de programmabegroting 2014-2017 een bijstelling doorvoeren van de wijze van

Nadere informatie

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2014 Januari 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Begripsbepaling... 5 2.1 Reserves... 5 2.2 Voorzieningen... 8 3 Beleid en beheer van reserves... 11 3.1 De instellingscriteria... 11 3.2 De wijze van

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen. Gemeente Landsmeer

Nota Reserves en Voorzieningen. Gemeente Landsmeer Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Landsmeer Pagina 1 Pagina 2 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1. Inleiding 6 2. Ontwikkeling totale omvang reserves en voorzieningen 7 3. Wettelijk kader 8 3.1. Reserves...

Nadere informatie

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE 22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2016 Inhoudsopgave Bladz. 1. Aanbieding begroting 2016 1 2. Beleidsbegroting 2016 3 2.1 Programma 2.2 Paragrafen 3. Financiële begroting

Nadere informatie

Financiële begroting 2015 samengevat

Financiële begroting 2015 samengevat Financiële begroting 2015 samengevat Begrotingscyclus Het beleid en de financiën van de provincie komen op een aantal momenten in het jaar provinciebreed aan de orde. Dit wordt ook wel de begrotings- of

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

De taak van de commissie Besluit begroting en verantwoording (hierna: BBV) is om een eenduidige toepassing van het BBV te bevorderen.

De taak van de commissie Besluit begroting en verantwoording (hierna: BBV) is om een eenduidige toepassing van het BBV te bevorderen. januari 2012 Notitie incidentele en structurele baten en lasten Algemeen De taak van de commissie Besluit begroting en verantwoording (hierna: BBV) is om een eenduidige toepassing van het BBV te bevorderen.

Nadere informatie

ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD

ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD Algemeen: Uit bijgevoegde checklist blijkt dat de jaarrekening 2010 GGD, op een detail na, voldoet aan het BBV. Het saldo van baten en

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

(pagina 3) (pagina 6)

(pagina 3) (pagina 6) JAARREKENING 2014 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort verklaring? Weerstandsvermogen Hoogte algemene

Nadere informatie

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK RAALTE

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK RAALTE JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK RAALTE Balans per 31 december (na resultaatbestemming) ACTIVA 2014 2013 1. Vaste activa 1.1 terreinen 13.317 13.317 1.2 inventaris 153.507 157.886 1.3 automatisering

Nadere informatie

Provincie Zuid-Holland Beleidsnota kostprijsberekening en rentetoerekening 2017

Provincie Zuid-Holland Beleidsnota kostprijsberekening en rentetoerekening 2017 Provincie Zuid-Holland Beleidsnota kostprijsberekening en rentetoerekening 2017 1 1. Inleiding en achtergrond De Financiële verordening van de provincie Zuid-Holland schrijft voor dat Provinciale Staten

Nadere informatie

Naam Financiële verordening Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen (2006)

Naam Financiële verordening Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen (2006) Gemeenteblad Nijmegen Jaartal / nummer 2006 / 85 Naam Financiële verordening Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen (2006) Publicatiedatum 25 oktober 2006 Opmerkingen - Vaststelling van de verordening

Nadere informatie

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Den Haag 28 juni 2012 Inleiding Dit document bevat jaarcijfers van Avalex over het boekjaar 2011. Het bevat een balans

Nadere informatie

Voorstel van het college aan de raad. Raadsvergadering d.d. 7 juli 2016 Onderwerp: Jaarverslag en Jaarrekening 2015.

Voorstel van het college aan de raad. Raadsvergadering d.d. 7 juli 2016 Onderwerp: Jaarverslag en Jaarrekening 2015. GEMEENTE OLDEBROEK Raadsvergadering d.d. 7 juli 2016 Onderwerp: Jaarverslag en Jaarrekening 2015. Voorstel van het college aan de raad Agendapunt Portefeuillehouder: mw. A.A.C. Groot Kenmerk: 247735 /

Nadere informatie

Financiële verordening gemeente Achtkarspelen

Financiële verordening gemeente Achtkarspelen Financiële verordening gemeente Achtkarspelen De raad van de gemeente Achtkarspelen; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van @; gelet op artikel 212 van de gemeentewet en

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STTSCOURNT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20619 17 juli 2015 Regeling van de Minister van innenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 9 juli 2015, nr. 2015-0000387198,

Nadere informatie

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel ~,,~ Raadsvoorstel Agendapuntnummer: Registratienr: [ 40523] Onderwerp Instemmen met het doonoeren van een stelselwijziging voor de verantwoording- en dekkingswijze van investeringen met maatschappelijk

Nadere informatie

VERBONDEN PARTIJEN artikel 1 en artikel 5

VERBONDEN PARTIJEN artikel 1 en artikel 5 Hoofdstuk 1 BBV Artikel 1-6 Algemene bepalingen VERBONDEN PARTIJEN artikel 1 en artikel 5 Vraag 13 van deel 7 (vóór apr05) Is een artikel 82 commissie een verbonden partij volgens het BBV? Een artikel

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK OLST-WIJHE

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK OLST-WIJHE JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK OLST-WIJHE Balans per 31 december (na resultaatbestemming) ACTIVA 2014 2013 1. Vaste activa 1.1 inventaris 7.948 10.358 1.2 machines 738 1.355 1.3 automatisering

Nadere informatie

Jaarrekening 2015 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI

Jaarrekening 2015 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI Jaarrekening 2015 Stichting Bibliotheek De Kempen versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI 16 maart 2016 Balans per 31 december 2015 Activa 31-12-2015 31-12-2014 Vaste activa Materiële vaste

Nadere informatie

Jaarrekening 2014 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI

Jaarrekening 2014 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI Jaarrekening 2014 Stichting Bibliotheek De Kempen versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI 17 maart 2015 Balans per 31 december 2014 Activa 31-12-2014 31-12-2013 Vaste activa Materiële vaste

Nadere informatie

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2015-2018

NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2015-2018 NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2015-2018 NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN 2015-2018 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 2. Algemene regels met betrekking tot het reserve- en voorzieningenbeleid... 5 2.1. Inleiding...

Nadere informatie

AANVRAAGFORMULIER VASTSTELLING ACTIVITEITENSUBSIDIE 2015 VAN 10.000,- OF MEER

AANVRAAGFORMULIER VASTSTELLING ACTIVITEITENSUBSIDIE 2015 VAN 10.000,- OF MEER Pagina1 Het bestuur van Naam organisatie (statutair) : Correspondentieadres Postcode en woonplaats E-mailadres secretariaat : : : IBAN rekeningnummer : Verzoekt op grond van de Algemene subsidieverordening

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting KopGroep Bibliotheken

Jaarrekening Stichting KopGroep Bibliotheken Jaarrekening 2015 Stichting KopGroep Bibliotheken Den Helder, juli 2016 Inhoudsopgave Bladzijde JAARREKENING Balans 31 december 2015 Staat van baten en lasten 2015 Toelichting grondslagen 1 2 3 Opgesteld

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen 2006

Nota Reserves en Voorzieningen 2006 Nota Reserves en Voorzieningen 2006 Gemeente Grave, 7 november 2006 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Onderscheid tussen reserves en voorzieningen volgens het BBV...4 2.1. Eigen of vreemd vermogen... 4

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting De Bibliotheek

Jaarrekening Stichting De Bibliotheek Jaarrekening 2015 Stichting De Bibliotheek Weesp, mei 2016 Inhoudsopgave Bladzijde JAARREKENING Balans 31 december 2015 Staat van baten en lasten 2015 Toelichting grondslagen 1 2 3 Opgesteld door ProBiblio

Nadere informatie

Jaarrekening 2013 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI

Jaarrekening 2013 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI Jaarrekening 2013 Stichting Bibliotheek De Kempen versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI 17 maart 2014 Balans per 31 december 2013 Activa 31-12-2013 31-12-2012 Vaste activa Materiële vaste

Nadere informatie

PlusTeam. Hofstraat 4 5664 HT Geldrop KvK: 61974528 Bankrekening: Financiële verordening

PlusTeam. Hofstraat 4 5664 HT Geldrop KvK: 61974528 Bankrekening: Financiële verordening Financiële verordening Het Algemeen Bestuur van gelet op artikel 17 eerste lid van de regeling openbaar lichaam en artikel 212 van de Gemeentewet; zoals luidend vanaf de inwerkingtreding van de Wet dualisering

Nadere informatie

Naam en telefoon. Coen van den Hout (9300) Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Coen van den Hout (9300) Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Invoering nieuwe voorschriften Besluit Begroting & Verantwoording (BBV). Datum 25 mei 2016 Naam en telefoon Coen van den Hout (9300) Afdeling F&C Portefeuillehouder Frank den Brok Waarover wil

Nadere informatie

In hoofdstuk 12 van deze nota zijn de financiële kaders opgenomen voor de grondexploitaties.

In hoofdstuk 12 van deze nota zijn de financiële kaders opgenomen voor de grondexploitaties. Collegevoorstel onder verantwoordelijkheid van Onderwerp Programma : wethouder mw. W.J.F. van der Rijt-van der Kruis : financiële kaders grondexploitaties : Wonen Voorstelnummer : 16.30 Info bij afdelingshoofd

Nadere informatie

Nota beleid reserves en voorzieningen voor het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard

Nota beleid reserves en voorzieningen voor het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard Nota beleid reserves en voorzieningen voor het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard Inhoudsopgave 1. INLEIDING 4 2. BEGRIPPENKADER 4 3. RESERVES 5 3.1 ALGEMENE RESERVES 5 3.2 BESTEMMINGSRESERVES

Nadere informatie

Erratum bij de rekening 2009

Erratum bij de rekening 2009 Erratum bij de rekening 2009 1 Grondbedrijf 1a Tussentijdse winst-/verliesname Van het nemen van winst is in de voorliggende jaarrekening 2009 afgezien. De lopende exploitatie TPE vertoont weliswaar een

Nadere informatie

Foech ried/kolleezje: De raad is bevoegd het gemeentelijk reservebeleid aan te passen en vast te stellen.

Foech ried/kolleezje: De raad is bevoegd het gemeentelijk reservebeleid aan te passen en vast te stellen. Riedsútstel Ried : 26 maart 2015 Status : Besluitvormend Eardere behandeling : Opiniërend dd. 19 maart 2015 Agindapunt : niet invullen Portefúljehâlder : Gerda Postma Amtner : W. Kobus Taheakke : Nota

Nadere informatie

Vastgestelde verordening - Financiële verordening gemeente Zoeterwoude

Vastgestelde verordening - Financiële verordening gemeente Zoeterwoude GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van de gemeente Zoeterwoude Publicatiedatum: 10-06-2015 Nummer gemeenteblad: 0554 Vastgestelde verordening - Financiële verordening gemeente Zoeterwoude Burgemeester en wethouders

Nadere informatie

gezien het voorstel van de Tijdelijke Commissie ingesteld door de Drechtraad van 21 augustus 2006 en 13 november 2006; b e s l u i t :

gezien het voorstel van de Tijdelijke Commissie ingesteld door de Drechtraad van 21 augustus 2006 en 13 november 2006; b e s l u i t : De Drechtraad gezien het voorstel van de Tijdelijke Commissie ingesteld door de Drechtraad van 21 augustus 2006 en 13 november 2006; gelet op artikel 212 van de Gemeentewet, alsmede artikel 30, eerste

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

Stichting Omroep Landgraaf

Stichting Omroep Landgraaf Stichting Omroep Landgraaf T.a.v. Het Bestuur Felix Ruttenstraat 16 6372KV Landgraaf KvK-nummer: 4172374 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 215 Inhoud JAARREKENING Financiële positie JAARSTUKKEN 215 JAARREKENING

Nadere informatie

Financiële verordening RUD Zuid-Limburg

Financiële verordening RUD Zuid-Limburg Financiële verordening RUD Zuid-Limburg 1 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen... 3 Artikel 1 Begrippenkader... 3 Hoofdstuk 2 Begroting en verantwoording... 4 Artikel 2 Opstellen begroting en verantwoording...

Nadere informatie

Nota. Reserves en voorzieningen

Nota. Reserves en voorzieningen ISHW Nota Reserves en voorzieningen ISHW, vastgesteld in de vergadering van het algemeen bestuur d.d. 13-1-14. Januari 2014 2 Voorwoord Ten behoeve van de oprichting van het samenwerkingsverband in de

Nadere informatie

Stichting Manege voor Gehandicapten Amsterdam, Amsterdam Rapport inzake jaarstukken 2013

Stichting Manege voor Gehandicapten Amsterdam, Amsterdam Rapport inzake jaarstukken 2013 Stichting Manege voor Gehandicapten Amsterdam, Amsterdam Rapport inzake jaarstukken 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina Accountantsrapportage 1 1. Opdracht 2 2. Resultaat 3 3. Vermogenspositie Jaarstukken 2013 Jaarrekening

Nadere informatie

Rapport Jaarrekening 2012. Stichting Beit Jiddi Beerseweg 4 5431 LC CUIJK

Rapport Jaarrekening 2012. Stichting Beit Jiddi Beerseweg 4 5431 LC CUIJK Rapport Jaarrekening 2012 Stichting Beit Jiddi Beerseweg 4 5431 LC CUIJK Stichting Beit Jiddi Beerseweg 4 5431 LC CUIJK Jaarrekening 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. Jaarrekening 1.1 Balans per 31 december

Nadere informatie

Kadernota rentebeleid en rentetoerekening 2013 gemeente Heerhugowaard

Kadernota rentebeleid en rentetoerekening 2013 gemeente Heerhugowaard Kadernota rentebeleid en rentetoerekening 2013 gemeente Heerhugowaard 1. Inleiding Het begrip rente speelt een belangrijke rol in het gemeentelijk huishoudboekje en kent binnen de gemeentefinanciën een

Nadere informatie

Nota reserves. en voorzieningen

Nota reserves. en voorzieningen Nota reserves en voorzieningen Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Het regelgevend kader... 4 Algemene reserves... 4 Bestemmingsreserve... 5 Stille reserve... 5 Voorzieningen... 6 Bevoegdheden...

Nadere informatie

Addendum jaarverslag en -rekening 2015

Addendum jaarverslag en -rekening 2015 Addendum jaarverslag en -rekening 2015 Aan de gemeenteraad, Wij hebben de jaarstukken, inclusief de jaarrekening, over 2015 op 19 mei 2016 ter bespreking en behandeling in de vergadering van 30 juni 2016

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

Jaarrekening 2012 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI

Jaarrekening 2012 Stichting Bibliotheek De Kempen. versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI Jaarrekening 2012 Stichting Bibliotheek De Kempen versie t.b.v. het voldoen aan publicatieplicht ANBI 15 maart 2013 Balans per 31 december 2012 Activa 31-12-2012 31-12-2011 Vaste activa Materiële vaste

Nadere informatie

Financieel verslag 2012. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek

Financieel verslag 2012. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek Financieel verslag 2012 Stichting Tuin Laag Oorsprong Oosterbeek Inhoud Jaarrekening 2 Balans per 31 december 2011 3 Staat van baten en lasten over 2012 5 Toelichting op de balans en staat van baten en

Nadere informatie

VOORDRACHT ALGEMEEN BESTUUR NATUUR EN RECREATIESCHAP IJSSELMONDE

VOORDRACHT ALGEMEEN BESTUUR NATUUR EN RECREATIESCHAP IJSSELMONDE AB 3 JULI 2015 IJM/2015-518979893 VOORDRACHT ALGEMEEN BESTUUR NATUUR EN RECREATIESCHAP IJSSELMONDE Onderwerp : Jaarstukken 2014 Kenmerk : IJM/ 2015-518979893 Bijlagen : -3- Besluitdatum : 3 juli 2015 Voorbereid

Nadere informatie

Notitie software Mei 2007

Notitie software Mei 2007 Notitie software Mei 2007 2 1 Inleiding 1.1 Algemeen De taak van de commissie Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (hierna: BBV) is om een eenduidige toepassing van het BBV te bevorderen.

Nadere informatie

Financieel verslag 2013. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek

Financieel verslag 2013. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek Financieel verslag 2013 Stichting Tuin Laag Oorsprong Oosterbeek Inhoud Jaarrekening Balans per 31 december 2013 3 Staat van baten en lasten over 2013 5 Toelichting op de balans en staat van baten en lasten

Nadere informatie

Onderwerp: Aanpassing Financiële Verordening

Onderwerp: Aanpassing Financiële Verordening Onderwerp: Aanpassing Financiële Verordening In Algemeen Bestuur van 21 december 2011 is de Financiële Verordening (FV) vastgesteld. In de FV is in artikel 13 de bepaling opgenomen dat een inventarisatie

Nadere informatie

Vaste activa Materiële vaste activa 4 Inventaris 585.400 Transportmiddelen 4 99.600 3 Apparatuur 4 342.500 4 1.027.500 7

Vaste activa Materiële vaste activa 4 Inventaris 585.400 Transportmiddelen 4 99.600 3 Apparatuur 4 342.500 4 1.027.500 7 Balans per 31 december 2012 (na voorgestelde resultaatbestemming) Activa 31 december 2012 31 december 2011 Ref Vaste activa Materiële vaste activa 4 Inventaris 585.400 Transportmiddelen 4 99.600 3 Apparatuur

Nadere informatie

FINANCIEEL VERSLAG OVER HET BOEKJAAR 2012. Stichting Theater op Katendrecht Sumatraweg 9-11 3072 ZP ROTTERDAM

FINANCIEEL VERSLAG OVER HET BOEKJAAR 2012. Stichting Theater op Katendrecht Sumatraweg 9-11 3072 ZP ROTTERDAM FINANCIEEL VERSLAG OVER HET BOEKJAAR 2012 Stichting Theater op Katendrecht Sumatraweg 9-11 3072 ZP ROTTERDAM INHOUDSOPGAVE Pagina BESTUURSVERSLAG 1 Balans per 31 december 2012 3 2 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

Activa Materiële vaste activa Vorderingen Omzetbelasting Overige vorderingen en Overlopende activa

Activa Materiële vaste activa Vorderingen Omzetbelasting Overige vorderingen en Overlopende activa te BALANS PER 31 DECEMBER 2012 (2011) (Na voorgestelde resultaatbestemming) Activa 2012 2011 Vaste Activa Materiële vaste activa -- -- Vlottende Activa Vorderingen Omzetbelasting 801 808 Overige vorderingen

Nadere informatie

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Gemeente Bussum Vaststellen Perspectiefnota 2015 Brinklaan 35 Postbus 6000 1400 HA Bussum Aan de gemeenteraad.

Nadere informatie

STICHTING HOOP VOOR ALBANIË TE MAASDIJK. Rapport inzake jaarstukken 2014 30 juni 2015

STICHTING HOOP VOOR ALBANIË TE MAASDIJK. Rapport inzake jaarstukken 2014 30 juni 2015 STICHTING HOOP VOOR ALBANIË TE MAASDIJK Rapport inzake jaarstukken 2014 30 juni 2015 INHOUDSOPGAVE Pagina VERKORTE JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2014 4 2 Staat van baten en lasten over 2014 5 3

Nadere informatie

23 maart 2016 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2017

23 maart 2016 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2017 23 maart 2016 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2017 Inhoudsopgave Bladz. 1. Aanbieding begroting 2017 1 2. Beleidsbegroting 2017 3 2.1 Programma 2.2 Paragrafen 3. Financiële begroting

Nadere informatie

Reserves en voorzieningen Geactualiseerde beleidsnota

Reserves en voorzieningen Geactualiseerde beleidsnota Reserves en voorzieningen Geactualiseerde beleidsnota juni 2009 Uitgave : Team Planning en Control Naam : C.F. Eikelenboom Telefoonnummer : 693025 Mail : cf.eikelenboom@deventer.nl Voorwoord Voor u ligt

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting Vrienden van Dôme

Jaarrekening Stichting Vrienden van Dôme Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Jaarrekening 1 Balans per 31 december 2014 2 Staat van baten en lasten over 2014 3 Waarderingsgrondslagen 4 Toelichting op de Balans per 31 december 2014 5 Toelichting op

Nadere informatie

erfpacht ROB 2 november 2010 Plaats over deze achtergrondfoto uw eigen [kleuren]foto op de voorgrond...

erfpacht ROB 2 november 2010 Plaats over deze achtergrondfoto uw eigen [kleuren]foto op de voorgrond... Stelselherziening lh i erfpacht Voorafgaand aan extra Commissie ROB 2 november 2010 Plaats over deze achtergrondfoto uw eigen [kleuren]foto op de voorgrond......gebruik vervolgens onderstaande tool om

Nadere informatie

Financiële Verordening 2015 gemeente Papendrecht

Financiële Verordening 2015 gemeente Papendrecht Financiële Verordening 2015 gemeente Papendrecht Verordening op de uitgangspunten voor het financieel beleid, alsmede voor het financieel beheer en voor de inrichting van de financiële organisatie van

Nadere informatie