RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES"

Transcriptie

1 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie sector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank is Senior Adviseur bij Accent Organisatie Advies.

2 Effectieve inrichting en sturing van het risicomanagement De ontwikkelingen in de woningcorporatie sector van de afgelopen jaren hebben ertoe geleid dat woningcorporaties meer en meer aandacht besteden aan de beheersing van de risico s die ze lopen. Risicomanagement is een woord dat corporatiebestuurders en toezichthouders steeds vaker in de mond nemen. Een palet van risicomanagement modellen en technieken die van oudsher in andere sectoren gehanteerd werden, doen hun intrede in de sector. Inzicht in en begrip van deze modellen en technieken is belangrijk voor een efficiënte en effectieve inrichting van risicomanagement bij een corporatie. Dit artikel vormt het tweede deel van een drieluik. In het eerste artikel van het drieluik zijn wij ingegaan op de begrippen risico en risicomanagement en presenteerden wij een raamwerk voor risicomanagement. Ook zijn wij ingegaan op de cultuur van de organisatie en het belang daarvan als fundament waarop adequaat risicomanagement rust. In dit tweede deel zullen wij dieper ingaan op de donker gekleurde onderdelen van het raamwerk voor risicomanagement: risicostrategie, risicobereidheid en de organisatie van het risicomanagement. Risicostrategie en risicobereidheid Vanuit de visie en missie van de organisatie formuleert de corporatie haar strategische doelstellingen. Die strategische doelstellingen liggen op het vlak van de maatschappelijke opgave in het werkgebied waarvoor de corporatie zich gesteld ziet, de vastgoedportefeuille van de corporatie en de noodzakelijke ontwikkeling daarin om aan te sluiten bij de maatschappelijke opgave, en de wijze waarop de corporatie zorg draagt voor een financieel duurzaam bedrijfsmodel. Parallel aan deze strategische doelstellingen moet de corporatie ook bepalen wat haar strategie is met betrekking tot de risico s die ze loopt, en wat de bereidheid is om risico s te lopen. Ter illustratie, woningcorporaties met een hoge ontwikkelingsopgave worden over het algemeen geconfronteerd met andere, en veelal ook grotere risico s dan corporaties die zich voornamelijk richten op beherende taken. Aan de ontwikkeling van vastgoed kleven nu eenmaal andere, en veelal meer risico s dan aan het beheren van bestaand woningbezit. De risicostrategie van een corporatie geeft richting aan de wijze waarop een corporatie omgaat met de risico s die ze loopt. De risicostrategie moet onder andere inzicht geven in de zogenaamde risicocapaciteit van de organisatie: wat is de aard en omvang van de risico s die de organisatie kan 2

3 RISICO = NIET BEHALEN VAN DOELSTELLINGEN dragen bij het realiseren van h aar bedrijfsdoelstellingen. De risicocapaciteit wordt veelal omschreven in financiële termen, zoals solvabiliteit, liquiditeit, en leencapaciteit. Er zijn echter ook meer kwalitatieve aspecten die de risicocapaciteit van een organisatie bepalen, zoals beperkingen opgelegd door de toezichthouder, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, de (gewenste) reputatie van de organisatie en de aanwezige kennis, kunde en volwassenheid van het risicomanagement binnen de organisatie. Vanuit de risicocapaciteit definieert de corporatie vervolgens haar risicobereidheid. De risicobereidheid van een organisatie geeft uitdrukking aan de aard en omvang van de risico s die een organisatie bereid is aan te gaan bij het realiseren van haar bedrijfsdoelstellingen. De risicobereidheid moet logischerwijze vallen binnen de risicocapaciteit van de organisatie. Tot slot kan de corporatie risicolimieten vaststellen. Dit zijn grenswaarden die de corporatie kan hanteren om te bewaken dat de gelopen risico s binnen de gedefinieerde risico bereidheid blijven. Ter illustratie, een corporatie zou een limiet kunnen stellen aan het aantal woningen dat verkocht is onder een Verkoop onder Voorwaarden programma om zo het liquiditeitsrisico uit hoofde van terugkoopverplichting te bewaken. Onderstaande figuur vat de hiervoor genoemde begrippen samen. Vaststellen van de risicobereidheid Een van de belangrijke lessen van een aantal recente debacles in de corporatiesector is dat sommige instellingen meer risico s namen dan ze, gegeven hun solvabiliteit, liquiditeit en hun kennis en kunde op het gebied van risicomanagement, aan konden. Sommige instellingen namen risico s die onvoldoende begrepen en beheerst werden door het management en bestuur. Het belang van een weloverwogen, expliciete uitspraak over de risico bereidheid van de organisatie wordt steeds meer gezien als een essentiële basis van een gezond risicomanagement. De vraag is hoe een corporatie een risicobereidheid zou kunnen definiëren. Hieronder lichten wij de stappen toe die een organisatie kan zetten om een praktisch bruikbare risicobereidheid te definiëren. Het is van belang bij al deze stappen het bestuur en het lijnmanagement te betrekken, zodat de risicobereidheid uiteindelijk gedragen wordt en het geen stokpaardje van de risk manager blijft. Strategie Risico inventarisatie Statements 1. Neem de strategie als basis Maatstaven Tolerantie niveaus en limieten De risicobereidheid van een organisatie is onlosmakelijk verbonden aan de strategie en doelstellingen van de organisatie. Bij een strategie van groei past een heel andere risicobereidheid dan bij een strategie van consolidatie. Het is daarom van belang de strategie van de organisatie als uitgangspunt te nemen bij het definiëren van de risico bereidheid. Zo hebben veel organisaties tegenwoordig operational excellence als strategisch uitgangspunt. Dit uitgangspunt is van invloed op de aard en omvang van de risico s die de organisatie wil lopen: First time right betekent dat fouten in de uitvoering van processen voorkomen moeten worden. Een belangrijke bouwsteen voor de strategie van een organisatie zijn de verwachtingen en eisen van belanghebbenden en de maatschappij als geheel. Ook die zijn van invloed op de risicobereidheid. Te denken valt aan de steeds strengere eisen die gesteld worden aan de integriteit van een organisatie. Dit is van invloed op bijvoorbeeld de risicobereidheid ten aanzien van compliance risico s. 3

4 RISICOBEREIDHEID GEEFT ORGANISATIES RICHTING 2. Inventariseer de risico s Voordat de organisatie een risicobereidheid kan formuleren, is het uiteraard noodzakelijk om inzicht te hebben in de verschillende risico s die de corporatie loopt en de potentiële impact die de risico s hebben op het behalen van de strategie en bedrijfsdoelstellingen. Aan de hand van interne en externe gegevens kan de organisatie een inventarisatie van risico s maken. Het organiseren van een brainstorm sessie met het management is eveneens een goede techniek om een inventarisatie te maken. Dit heeft als bijkomend voordeel dat het risicobewustzijn bij het management versterkt wordt. 3. Doe uitspraken over de risico s Na de analyse van de strategie en de inventarisatie van de soorten risico s waaraan de organisatie blootgesteld staat, kunnen uitspraken gedaan worden over het gewenste niveau van de risico s. Deze uitspraken zijn in eerste instantie kwalitatief van aard. Ze geven richting aan de aard en omvang van de risico s die de organisatie aan wil gaan c.q. wil tolereren. Een corporatie kan bijvoorbeeld bij de inventarisatie van risico s vastgesteld hebben dat ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt een negatief effect kunnen hebben op het vermogen, resultaat en de kasstromen van de organisatie. Een kwalitatieve uitspraak die de risico bereidheid van een corporatie op dit vlak uit zou kunnen drukken is: De financiële continuïteit van de corporatie mag niet in gevaar komen als gevolg van negatieve ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt. De kwalitatieve uitspraken met betrekking tot de risicobereidheid geven richting aan de organisatie, helpen bij het nemen van beslissingen over risico s en het treffen van maatregelen en stimuleren risico bewustzijn en risicobewust gedrag. Ze vormen een belangrijke input voor de verdere beleidsontwikkeling op het terrein van risicomanagement. 4. Definieer maatstaven De volgende stap is om de uitspraken met betrekking tot de risicobereidheid te operationaliseren. Hiertoe moet de organisatie maatstaven definiëren die gekoppeld kunnen worden aan de risico s waarop de uitspraken betrekking hebben. Die maatstaven kunnen financieel van aard zijn, maar ook operationele maatstaven, zoals prestatie- indicatoren gerelateerd aan de operationele processen van de corporatie, kunnen dienen als maatstaf om de uitspraken met betrekking tot de risicobereidheid handen en voeten geven. Voorbeelden van veel gebruikte financiële maatstaven zijn financiële ratio s als de Interest Coverage Ratio en de Debt Service Capacity Ratio. Voorbeelden van operationele maatstaven die dienst kunnen doen in het kader van de risicobereidheid zijn het percentages leegstand, de mutatiegraad, het aantal klachten van huurders, etc. 5. Stel tolerantieniveaus en limieten vast De laatste stap is om voor ieder van de gedefinieerde maatstaven limieten vast te stellen aan de hand waarvan het feitelijke risiconiveau getoetst kan worden aan de risicobereidheid. Het bepalen van de limieten kan op verschillende manieren: Analyse van historische interne data (operationele verliezen, historische gegevens over risico indicatoren, etc) Gebruik maken van historische externe data (bijvoorbeeld onderzoeksrapporten van research bureaus) Benchmarking met vergelijkbare organisaties Limieten moeten bij voorkeur zo concreet mogelijk gemaakt worden. De ervaring leert echter dat het expliciet maken van limieten niet eenvoudig is en tot eindeloos veel interne discussie kan leiden. Het is daarbij van belang te onderkennen dat het definiëren van een risicobereidheid niet een eenmalige activiteit is, maar een leerproces waarbij continue gewerkt wordt aan verdere verbetering. Het devies is dan ook: Start simple, grow to sophistication. Organisatie- inrichting: Three Lines of Defence Bij de invulling van de risicobereidheid dient tevens aandacht geschonken te worden aan de mate waarin risico s opgevangen en beheerst kunnen worden door de organisatie: de organisatie inrichting. Een woningcorporatie kan een hoge risicobereidheid accepteren, maar moet dit niet alleen financieel maar ook organisatorisch kunnen dragen. 4

5 Een veelvuldig gebruikt inrichtingsprincipe voor risicomanagement is het zogenaamde Three Lines of Defence model. In dit model worden de risico s binnen de organisatie beheerst vanuit drie verdedigingslinies: De eerste verdedigingslinie wordt gevormd door het mana- gement en de medewerkers van de organisatie. Zij zijn integraal verantwoordelijk voor de beheersing van de risico s binnen hun verantwoordelijk- heidsgebied. De tweede verdedigingslinie wordt gevormd door functies die zich richten op de ondersteuning van de eerste lijn bij het geven van invulling aan de beheersing van risico s. Te denken valt aan een specialistische risico management functie, maar ook functies als Juridische Zaken & Compliance vallen hieronder. Deze functies kunnen bij een aparte afdeling belegd zijn (veelal bij grotere organisaties), maar kunnen ook een onderdeel vormen van het takenpakket van een functionaris (bijvoorbeeld de Manager Finance & Control). Deze functies zijn verantwoordelijk voor de kaderstelling, facilitering, monitoring en rapportage op het gebied van risicomanagement. De derde verdedigingslinie wordt gevormd door de audit functie. De audit functie voert onafhankelijk van de eerste twee verdedigingslinies een beoordeling uit van de risico s en de risicobeheersing binnen de organisatie. De audit functie kan intern gepositioneerd zijn of kan door externe partijen (bijvoorbeeld een extern accountant) ingevuld worden. Voor alle duidelijkheid, de inrichtingsprincipes van het three Lines of Defence model houden niet in dat voor iedere Line of Defence een aparte afdeling ingericht wordt. Het gaat erom dat de betreffende functies c.q. rollen onafhankelijk van elkaar zijn belegd binnen de organisatie (bijvoorbeeld bij een afdeling Finance & Control), of daarbuiten (bijvoorbeeld de audit functie). cultuur heerst om risico s bespreekbaar te maken. Niets is dodelijker voor goed risicomanagement dan een cultuur waarin het benoemen van risico s en fouten in de organisatie afgestraft wordt. Het is daarom bijvoorbeeld van belang dat in de eerste verdedigingslinie, bij het lijnmanagement en medewerkers, ruimte is om risico s te signaleren en daarop actie te ondernemen. Het zijn juist de medewerkers die inhoudelijk het dichtst bij het werk betrokken zijn, waardoor zij beter dan wie dan ook in staat zijn om risico s in de operationele processen te onderkennen. Conclusie In dit tweede deel van het drieluik over risicomanagement bij woningcorporaties hebben wij het belang van een goed uitgewerkte risicostrategie en risicobereidheid toegelicht. De risicostrategie van een organisatie gaat hand in hand met de algemene bedrijfsstrategie en moet die bedrijfsstrategie ondersteunen. De risicobereidheid geeft vervolgens invulling aan de aard en omvang van de risico s die de corporatie bereid is aan te gaan om haar doelstellingen te bereiken. De organisatie van de corporatie moet erop ingericht zijn om de risicostrategie tot uitvoering te brengen. We zijn in dit artikel ingegaan op een veelgebruikt inrichtingsprincipe voor risicomanagement: het three lines of defence model. Vervolg In het laatste artikel van dit drieluik komen het risicomanagement proces en daarin veel gehanteerde methoden en technieken aan bod. Het laatste deel zal tezamen met dit en het vorige deel een compleet beeld geven van het model voor de inrichting van risicomanagement dat wij veelvuldig gebruiken in de advisering naar onze klanten. Op ieder van de drie verdedigingslinies moet voldoende kennis en kunde aanwezig zijn om de verantwoordelijkheid op het gebied van risicomanagement goed in te vullen. Maar misschien nog wel belangrijker is dat er een open 5

6 ACCENT ORGANISATIE ADVIES Accent Organisatie Advies voert adviesopdrachten uit op het gebied Operational Excellence, Risicomanagement en Financieel Performance Management. Centraal in onze aanpak staat het duurzaam verbeteren van het rendement, door middel van efficiency verbetering, kostenreductie en risicobeheersingsprogramma's. De adviseurs van Accent Organisatie Advies zijn ervaren adviseurs uit de praktijk en helpen u het beste uit uw organisatie te halen. Wij doen dat op een praktische, betrokken en interactieve manier. Bij onze aanpak spelen de medewerkers in de organisatie een belangrijke rol en besteden wij ook aandacht aan gedrag en cultuur. Disclaimer Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Accent Organisatie Advies. 6

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

Risicobewuste sturing, beheersing en verantwoording bij woningcorporaties

Risicobewuste sturing, beheersing en verantwoording bij woningcorporaties Together you make the difference Risicobewuste sturing, beheersing en verantwoording bij woningcorporaties Over het borgen van risicomanagement in de beleidscyclus Auteur Drs. Frank van Egeraat RC Accent

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 3 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK

TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK NUT VAN TIJDSTUDIES VOOR HET METEN VAN VERSPILLINGEN Good enough never is TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK Het nut van tijdstudies voor het meten van verspillingen Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA is managing

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Januari 2015, Birgitte van Hoesel. In dialoog met u over wat ons bindt

Januari 2015, Birgitte van Hoesel. In dialoog met u over wat ons bindt Januari 2015, Birgitte van Hoesel In dialoog met u over wat ons bindt Onze omgeving in historisch perspectief 2 Challenge om verandering te realiseren 3 Missie en risicostrategie 4 WSW-missie WSW draagt

Nadere informatie

LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Good enough never is LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Hoe Lean Management kan helpen in een onstuimige wereld Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA is Managing

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management In deze nieuwsbrief Het belang van Strategisch Risico Management Van Videoanalyse naar Nieuwe Fabrieksinrichting Spelenderwijs de risico s voor een Woningcorporatie bespreken en oplossen Een Team samenstellen?

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Corporaties In Control

Corporaties In Control Corporaties In Control D A T U M : 3 0 M E I 2 0 1 3 Leonie van Meel & Frank Bieleman Agenda 1. Speelveld 2. Risicomanagement / Governancecode 3. Projectfasering ICS 4. Onafhankelijke rol / verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Raamwerk Risicomanagement

Raamwerk Risicomanagement Raamwerk Risicomanagement Op basis van het Enterprise Risk Management van COSO heeft Olde Bijvank advies in samenwerking met Quintis een raamwerk voor risicomanagement ontwikkeld. Specifiek voor Nederlandse

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2015. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014. Erik Terheggen

Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014. Erik Terheggen Risicobeheersing en achtervang September / oktober 2014 Erik Terheggen 1. WSW in cijfers 1983 Borginstituut opgericht in 1983 De WSW-borging geldt voor nieuwbouw en renovatie van sociale woningen en maatschappelijk

Nadere informatie

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016 Inspiratiedag Workshop 1: Risicogestuurde interne controle 15 september 2016 Programma Inleiding Risicomanagement Interne beheersing Relatie met de externe accountant Van interne controle naar beheersing

Nadere informatie

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Werkwijze Accent Organisatie Advies Auteurs: Sander Boelen & Frank van

Nadere informatie

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Agenda 1) Algemeen Internal Audit 2) Waarom frequenteren van onderzoeken 3) Totstandkoming en inhoud Missie Internal

Nadere informatie

M O N T E S Q U I E U

M O N T E S Q U I E U M O N T E S Q U I E U P U B L I C A T I E Door: Angelique Paulissen, CFA - Partner Montesquieu & Voäs Brouns - Partner Panta Rhei Professioneel Riskmanagement bij Woningcorporaties Bittere Noodzaak! Het

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Newway Service Level Agreement Structure

Newway Service Level Agreement Structure Newway Service Level Agreement Structure Ondanks alle aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan Newway Retail Solutions bv (Newway) géén enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele directe

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

Geïntegreerd jaarverslag Gasunie 2013

Geïntegreerd jaarverslag Gasunie 2013 Risicomanagement We onderkennen een aantal algemene risico s. De aard van onze werkzaamheden brengt daarnaast nog specifieke risico s met zich mee. Om deze zo goed mogelijk te beheersen en waar mogelijk

Nadere informatie

Woningcorporaties en gemeenten. Samenwerking in het licht van de Borg April 2014

Woningcorporaties en gemeenten. Samenwerking in het licht van de Borg April 2014 Woningcorporaties en gemeenten Samenwerking in het licht van de Borg April 2014 WSW en het borgstelsel Statutair: Het doel van de stichting is te bevorderen dat toegelaten instellingen geld kunnen lenen

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen 1 RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen Versie : 2013-001 Ingangsdatum : 1 december 2013 Vastgesteld door het bestuur : 7 november 2013 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen : 25 november 2013 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Rekenen Groep 6-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 6-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze,

Nadere informatie

Raad van Toezicht De Haagse Hogeschool Toezichtkader

Raad van Toezicht De Haagse Hogeschool Toezichtkader 1 Raad van Toezicht De Haagse Hogeschool 2 INLEIDING 3 De Raad van Toezicht van De Haagse Hogeschool formuleert in dit de inhoudelijke uitgangspunten van zijn toezicht en de manier waarop hij daaraan invulling

Nadere informatie

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen Investeringsstatuut Van Alckmaer voor Wonen Vastgesteld op 13 maart 2015 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 2 1.1 Inleiding... 2 1.2 Toepassingskader... 2 1.3 Positionering van het investeringsstatuut... 2 2

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe?

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe? RISICOMANAGEMENT Risicomanagement ondersteunt op een gestructureerde manier het behalen van doelstellingen en het opleveren van projectresultaten. Dit kan door risico s expliciet te maken, beheersmaatregelen

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE 4. Rol en verantwoordelijkheden 1 HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE De belangrijkste taak van de auditcommissie is enerzijds het bewaken van de kwaliteit van de financiële

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Energie management actieplan 2014

Energie management actieplan 2014 Energie management actieplan 2014 Status: Definitief 3.B.1 en 3.B.2 Versie 2014/1 Uitgegeven door: Van Wijk Nieuwegein Copyright 2014 Van Wijk Nieuwegein Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Spotlight Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Jan Driessen - Risk Assurance Services, Assurance Bas Wakkerman - Risk Assurance Services, Assurance Commissarissen hebben steeds meer

Nadere informatie

Rekenen Groep 6-1e helft schooljaar.

Rekenen Groep 6-1e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of

Nadere informatie

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW Vastgesteld: 23 november 2016 1 Algemene bepalingen 1.1 SSW hanteert three lines of defense, te weten (1) de medewerker zelf, (2) de activiteit businesscontrol in de organisatie

Nadere informatie

De gedragscode Goed Bestuur van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland. (STOPOZ)

De gedragscode Goed Bestuur van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland. (STOPOZ) De gedragscode Goed Bestuur van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland. (STOPOZ) Vastgesteld in de vergadering van het bestuur van de Stichting Openbaar Primair Onderwijs Zuid- Kennemerland

Nadere informatie

VISIE TOEZICHT & BESTUUR. van STICHTING MAASKANT WONEN

VISIE TOEZICHT & BESTUUR. van STICHTING MAASKANT WONEN VISIE op TOEZICHT & BESTUUR van STICHTING MAASKANT WONEN 1 ALGEMEEN Maaskant Wonen is een woningcorporatie met circa 1.850 woningen in beheer. We zijn actief in de gemeente Stein in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

TRAININGEN INTERNE AUDITS

TRAININGEN INTERNE AUDITS Tekst: Luluk van de Water Astro, Alice Mulder Colofon De Q-Academy van Q-Consult verzorgt trainingen en opleidingen specifiek voor de Gezondheidszorg, Industrie en Letselschadebranche. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave Planning & Control Inleiding Planning & Control is de Engelse benaming voor coördinatie en afstemming. Het is gericht op interne plannings- en besturingsactiviteiten. Een heldere Planning & Control functie

Nadere informatie

Bijlage: Financiële paragraaf

Bijlage: Financiële paragraaf Bijlage: Financiële paragraaf Disclaimer Het bod is onder voorbehoud van wijziging in wet- Ã regelgeving en veranderende marktsituatie. Havensteder werkt volgens het credo 'eerst verdienen, dan uitgeven'.

Nadere informatie

2012 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

2012 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden. 11 Risicomanagement 79 Risicomanagement vastgoedbeleggingen verdient professionalisering en transparantie Auteurs: Sander Grünewald, Niels Heijstek en Tjerk Klompmaker De rendementen van vastgoedbeleggingen

Nadere informatie

Risicocultuur. Together you make the difference. Hoe kunnen we de risicocultuur van een organisatie beschrijven en beïnvloeden.

Risicocultuur. Together you make the difference. Hoe kunnen we de risicocultuur van een organisatie beschrijven en beïnvloeden. ISICOCULTUUR R Together you make the difference Risicocultuur Hoe kunnen we de risicocultuur van een organisatie beschrijven en beïnvloeden. Auteurs Carla van der Weerdt en Frank van Egeraat Accent Organisatie

Nadere informatie

VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S

VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S VERDIEPING FINANCIAL RISK - UITLEG EN BEREKENING FINANCIËLE RATIO S 1 Risico Beoordelingsmodel WSW Risico Management Model WSW baseert zijn risicobeoordeling op het bedrijfsmodel van een corporatie WSW

Nadere informatie

Uit de beleidsvisie maakt de AFM op dat vier modellen voor de inrichting van de corporatie te onderscheiden zijn. Dit zijn:

Uit de beleidsvisie maakt de AFM op dat vier modellen voor de inrichting van de corporatie te onderscheiden zijn. Dit zijn: Ministerie van VROM t.a.v. dr. P. Winsemius Postbus 20951 2500 EZ DEN HAAG Datum 22 januari 2007 Uw kenmerk DB02006310723 Betreft Advies inzake (financieel) toezicht op activiteiten met en zonder staatssteun

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

De controller in de Circle of Trust (Hoe) kan de controller bouwen aan vertrouwen?

De controller in de Circle of Trust (Hoe) kan de controller bouwen aan vertrouwen? De controller in de Circle of Trust (Hoe) kan de controller bouwen aan vertrouwen? De controller in de Circle of Trust VRC Midzomer Event 19 juni 2014 drs. Daphne Braal*Verhoog Directeur Centraal Fonds

Nadere informatie

De Digitale Corporatie

De Digitale Corporatie De Digitale Corporatie Operational Excellence of Customer Intimacy? Woningcorporaties worden digitaal. Streeft de digitale corporatie vooral Operational Excellence na of toch maximale klanttevredenheid?

Nadere informatie

Investerings- en financieel statuut

Investerings- en financieel statuut Investerings- en financieel statuut Inleiding Het belang van financiële sturing is in de afgelopen jaren toegenomen. Wijzigingen in de wettelijke regels, waaronder de scheiding van DAEB en niet-daeb activiteiten

Nadere informatie

Interne audits, het rendement

Interne audits, het rendement Interne audits, het rendement HKZ Kwaliteitsdag Olav Kloek 8 april 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Strategie van de organisatie Herontwerp van organisaties, door: Nieuw financieringsstelsel Zelfsturende/zelfregulerende

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Inhoud assetmanagement Assetmanagement ISO55000 assetmanagementsysteem

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2013 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rollen in Risk Management

Rollen in Risk Management Rollen in Risk Management 10 oktober 2009 1 Inleiding In de afgelopen maanden heeft de Enterprise Risk Management-werkgroep een tweetal columns op de IIA website gepubliceerd: 1. Een algemene inleiding

Nadere informatie

Leergangkader Leergang Tactisch manager

Leergangkader Leergang Tactisch manager Leergangkader Leergang Tactisch manager De Brandweeracademie is onderdeel van het Instituut Fysieke Veiligheid. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

T rainingskalender 2015

T rainingskalender 2015 T rainingskalender 2015 Flustraat 35 Tel. 531330 Fax 531340 tahconsulting@sr.net www.tahconsulting.com Tjong A Hung Consulting N.V. 2 I n h o u d s o p g a ve pagina Instaptraining Kredieten 3 Basistraining

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011 DNB Pensioenseminar Parallelsessie Beleggingen 21 september 2011 Hoofdvragen I. Wat maakt iemand een goede bestuurder op het gebied van beleggingen? II. Wat verwacht u van de toezichthouder op het gebied

Nadere informatie

Voorbeeld Managementrapportage Woningcorporatie Gaasterzijl. Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement

Voorbeeld Managementrapportage Woningcorporatie Gaasterzijl. Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Voorbeeld Managementrapportage Woningcorporatie Gaasterzijl Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Inhoudsopgave 1. Top 10 Financiële Risico s... 3 2. Top 5 Stijgende Risico s... 5 3. Top 5 Dalende

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Brunelleschi. De Dom van Florence

Brunelleschi. De Dom van Florence Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv, Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L1875 Stichting Woningcorporaties Het Gooi en Omstreken t.a.v. het bestuur Postbus 329 1200 AH HILVERSUM Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief

Nadere informatie

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Risico s identificeren Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Integraal risicomanagement 2 Integraal risicomanagement 3 Risicomanagement proces 4 Risicomanagement proces 5 6 Risico identificatie

Nadere informatie

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO Risicomanagementbeleid 2015-2018 Gemeente Medemblik IO-14-18168 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Wat is Risicomanagement?... 4 1.1 Risico...4 1.2 Risicomanagement...4 1.3 Risicoprofiel...4 2. Doelstellingen

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Financieel Statuut 2015 Status: Definitief

Financieel Statuut 2015 Status: Definitief Financieel Statuut 2015 Status: Definitief 20151230 Financieel statuut 2015 definitief.doc 2 Inhoudsopgave 1. Waarom een financieel statuut... 4 1.1 Uitgangspunten... 4 1.2 Instrumenten... 4 1.3 Relatie

Nadere informatie

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Executive Search, Werving en Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon: 030-6355213 www.gitp.nl >Profiel > Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Opdrachtgever

Nadere informatie

De visie van Centric op datamanagement

De visie van Centric op datamanagement De visie van Centric op datamanagement De vijf elementen om optimaal invulling te geven aan datamanagement Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Wat is datamanagement? 2 2.1 Actuele en statische data 3 3 De vijf

Nadere informatie

LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING

LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING 2 Iedere organisatie streeft voortdurend naar duurzame verbetering van het rendement. Bij commerciële ondernemingen

Nadere informatie

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness Krijg grip op verzuim Aon verzuimadvies Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk

Nadere informatie

Performance Management. Spreker Ir. Karel Rosiers

Performance Management. Spreker Ir. Karel Rosiers Performance Management Spreker Ir. Karel Rosiers Integrale aanpak levert verbeteringen Businessplan Businessplan Doelstellingen Doelstellingen Beleid Beleid Organisatie Organisatie & Communicatie Communicatie

Nadere informatie

-PERSBERICHT- Utrecht, 17 maart 2015 - ZORGINSTELLING ZETTEN FLEXIBELE SCHIL IN VOOR TRANSITIE -

-PERSBERICHT- Utrecht, 17 maart 2015 - ZORGINSTELLING ZETTEN FLEXIBELE SCHIL IN VOOR TRANSITIE - -PERSBERICHT- Utrecht, 17 maart 2015 - ZORGINSTELLING ZETTEN FLEXIBELE SCHIL IN VOOR TRANSITIE - De flexibele schil in het personeelsbestand biedt zorginstellingen de mogelijkheid om te reageren op de

Nadere informatie

Woningbeheer vanuit de doelstelling

Woningbeheer vanuit de doelstelling d Woningbeheer vanuit de doelstelling Werkcongres Halveer je beheer? Efficiënt en effectief woningbeheer in een nieuwe tijd Karin E. de Graaf, directeur-bestuurder Delft, 6 juni 2013 1 Vraagje Is de (beheer)doelstelling

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Stichting Achmea Algemeen Pensioenfonds

Stichting Achmea Algemeen Pensioenfonds Stichting Achmea Algemeen Pensioenfonds Profielschets risicomanager Datum: 25 juli 2016 vergunning van De Nederlandsche Bank voor het uitoefenen van het bedrijf van algemeen pensioenfonds als bedoeld in

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015 Zwolle Gabriël de Groot Senior adviseur BNG Advies 17 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij

Nadere informatie

Waardecreatie Enterprise Risk Management door een goed inzicht

Waardecreatie Enterprise Risk Management door een goed inzicht Waardecreatie Waardecreatie Enterprise Risk Management door een goed inzicht inzicht in risicoperceptie risicoperceptie Genootschap enootschap voor Risicomanagement Studiegroep Enterprise Risk Management

Nadere informatie

Risicomanagement voor het MKB. Remko Renes Ruud Snoeker

Risicomanagement voor het MKB. Remko Renes Ruud Snoeker Risicomanagement voor het MKB Remko Renes Ruud Snoeker Agenda 1. Introductie risico-dialoog 2. Voorbereiding & risico-gesprek 3. Rapporteren & afstemming 4. Uitvoering & evaluatie De aanpak bestaat uit

Nadere informatie

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen Testen en BASEL II Dennis Janssen Test Research Centre LogicaCMG 1 Agenda Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen BASEL II als hulpmiddel om positie testen te versterken Samenvatting 2 1 Basel

Nadere informatie

IT S THE ECONOMY STUPID

IT S THE ECONOMY STUPID NIEUWSBRIEF 2014 IT S THE ECONOMY STUPID TUSSEN WAARDERING EN COMMON SENSE Het begrip waarde is heel actueel anno 2014. Voor de crises was waarde heel gewoon en niet bijzonder interessant. Iedereen wist

Nadere informatie

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012 Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton 22 maart 2012 Inhoud Inleiding Ipse de Bruggen en Fakton De noodzaak van professioneel assetmanagement

Nadere informatie

Business Controller in PO

Business Controller in PO Business Controller in PO Utrecht, 27 maart 2014 VERMICON Van Erck Management B.V. handelend onder de naam VERMICON; Keizer Karelweg 83; 1185 HP Amstelveen ABN AMRO Bank 44.33.24.832; IBAN NL36ABNA0443324832

Nadere informatie

Corporatie in control

Corporatie in control Corporatie in control Professionalisering van de financiële functie Een onderzoek naar de volwassenheid van de financiële functie en ambitie voor de toekomst KPMG 201 2 Corporaties in control Inleiding

Nadere informatie

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij Versie 2013-08 TREASURYSTATUUT Stichting Woontij 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn belangrijk.

Nadere informatie