INVESTEREN IN KENNISGRENSVERLEGGEND ONDERZOEK IS INHOUD 1. INLEIDING INVESTEREN IN DE TOEKOMST 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INVESTEREN IN KENNISGRENSVERLEGGEND ONDERZOEK IS INHOUD 1. INLEIDING INVESTEREN IN DE TOEKOMST 1"

Transcriptie

1 INVESTEREN IN KENNISGRENSVERLEGGEND ONDERZOEK IS INVESTEREN IN DE TOEKOMST 1 INHOUD 1. Inleiding Waarom kennisgrensverleggend onderzoek? Internationale benchmarking Kennisgrensverleggend onderzoek : veelvuldig relevant Garanderen van een aanvaardbaar slaagpercentage voor FWO-aanvragen Druk op de basisfinanciering Recente beslissingen die in het gedrang komen - continuïteit in betoelaging als voorwaarde voor rendement Conclusie INLEIDING Het niet-gericht kennisgrensverleggend onderzoek, op initiatief van de onderzoeker, gedreven door wetenschappelijke nieuwsgierigheid, gebeurt in Vlaanderen voornamelijk in de universiteiten. Voor de financiering kunnen de universiteiten enerzijds een beroep doen op het Bijzonder Onderzoeksfonds (BOF), waarmee een eigen onderzoeksbeleid wordt gevoerd. Anderzijds is het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen (FWO) in deze een belangrijk agentschap. Het FWO financiert niet-gericht kennisgrensverleggend onderzoek na een interuniversitaire selectie en op basis van wetenschappelijke excellentie. Onderzoekers die aanvragen doen bij het FWO voor onderzoeksmiddelen (onderzoeksmandaten en projecten), komen in competitie met hun collega s wetenschappers op Vlaams niveau. In het strenge selectieproces zullen alleen de beste onderzoekers en projecten het halen. In de voorliggende nota komt aan bod: waarom kennisgrensverleggend onderzoek zo belangrijk is, welke acties in andere landen worden genomen op het vlak van onderzoek, 1 Deze tekst werd opgesteld door Jan Cornelis, Koen Debackere en Elisabeth Monard, 12 juli

2 zelfs in crisistijd, in welke mate de veelvuldige relevantie van kennisgrensverleggend onderzoek in de universiteiten gerelateerd is aan concrete output met maatschappelijke en economische impact, waarom de slaagpercentages van het FWO omhoog moeten, hoe de grote druk op de basisfinanciering en een gebrek aan continuïteit in overheidsfinanciering van opstartende initiatieven het rendement van wetenschappelijk onderzoek dreigen te niet te doen. 2. WAAROM KENNISGRENSVERLEGGEND ONDERZOEK? Het FWO steunt kennisgrensverleggend onderzoek in de universiteiten in alle wetenschapsdisciplines. De noodzaak van dergelijk onderzoek kan nauwelijks overschat worden. Zoals herhaaldelijk benadrukt werd door verschillende actoren in het wetenschapsbeleid, moet fundamenteel onderzoek, als mogelijkheidsvoorwaarde voor latere innovatie en ontwikkeling, zowel maatschappelijk als economisch, volop ondersteund worden. Vastgesteld wordt trouwens dat het niet-gerichte onderzoek en het gerichte en/of toegepaste onderzoek elkaar versterken. Het kennisgrensverleggend, fundamenteel onderzoek is dan ook absoluut noodzakelijk voor de welvaart en welzijn van een maatschappij om vier onomstootbare redenen: als basis voor de vorming van onze toekomstige intelligentsia en kenniswerkers, als eerste cruciale schakel in de innovatieketen, als kennisverruiming nodig voor de grote maatschappelijke uitdagingen (bv. op het vlak van milieu, mobiliteit, gezondheid), en als bijdrage tot de culturele verheffing van een land of regio. Internationaal is het een verworven gegeven dat landen en regio s die opteren om excellent kennisgrensverleggend onderzoek voluit te ondersteunen, zich in een goede positie plaatsen voor economische groei, een niet onbelangrijk gegeven in deze economische crisistijd. Een groeiende welvaart én het welzijn van alle burgers zijn daar onmiddellijk aan gekoppeld. Er is een duidelijke correlatie tussen wetenschappelijke performantie (met als maat de Citation intensity) en economische welvaart (met als maat het BNP in 1000 US $) van een land, zoals grafiek 1 aantoont. 2

3 Grafiek 1 Vergelijking wetenschappelijke performantie en economische welvaart Bron: DA King, Nature 430 (2004) 313 (15 July 2004) National science citation intensity,measured as the ratio of the citations to all papers to the national GDP, shown as a function of the national wealth intensity, or GDP per person, for the 31 nations in the comparator group. GDP and wealth intensity are given in thousands of US dollars at 1995 purchasingpower parity. Sources: Thomson, ISI, OECD and the World Bank Het is dan ook uiterst belangrijk dat er een vruchtbare onderzoeksomgeving wordt gecreëerd waar onderzoekers gedreven door hun nieuwsgierigheid voortdurend tot nieuwe ontdekkingen komen. Het is nodig dat de overheid blijvend sterk investeert in dit soort onderzoek, en in de instellingen waaraan het uitgevoerd wordt, met name de universiteiten. Universiteiten zijn immers unieke instellingen voor het uitvoeren van grensverleggend onderzoek en creatie van nieuwe kennis, door de diversiteit van kennisdomeinen die ze bestrijken. Als gevolg hiervan hebben ze een uniek potentieel om hun ervaring en knowhow snel te herstructureren en te recombineren om de nieuwe transdisciplinaire uitdagingen die een toenemend belang krijgen en nieuwe onvoorspelde onderzoekstrajecten te exploreren. 3

4 Tevens hebben investeringen in onderzoek uitgevoerd aan een universiteit meteen ook een impact op talentcreatie en maatschappelijk/economisch dienstbetoon 2 3. INTERNATIONALE BENCHMARKING Verschillende andere landen hebben de optie genomen om net in tijden van crisis in te zetten op de belangrijkste grondstof die de Westerse wereld vandaag ter beschikking heeft, het menselijk brein. Belangrijke wereldeconomieën hebben resoluut de kaart getrokken van Onderzoek en Innovatie. Verenigde Staten: Op 1 februari 2010, kondigde president Obama aan, dat hij ondanks de bezuinigingen en het voornemen om een moratorium te zetten op de groei voor niet-militaire uitgaven, 1 miljard dollar uittrekt om de financiering van NIH (National Institutes of Health) te verhogen, wat neer komt op een stijging met 3,2%. Daarnaast voorzag de Verenigde Staten ook in een stijging van 8% van de toelage van de National Science Foundation. "This clearly indicates that research is a high priority, and we are gratified that the value of science has been affirmed,"mark Lively, voorzitter van de Federation of American Societies of Experimental Biology Frankrijk: President Sarkozy heeft een ambitieus investeringsplan gepresenteerd naar aanleiding van het rapport Investir pour l Avenir, opgesteld door twee oud-premiers. Er wordt 35 miljard uitgetrokken om het Franse innovatiepotentieel en de internationale aantrekkingskracht van Franse universiteiten te versterken. Dit bedrag wordt verdeeld over 5 aandachtsgebieden: 11 miljard gaat naar het hoger onderwijs (vooral universiteiten), 8 miljard naar onderzoek, 4,5 miljard naar de digitale economie (vooral aanleg glasvezelinfrastructuur), 5 miljard naar kernenergie en duurzame energie, 2 Een document dat verder ingaat op deze unieke kenmerken van de universiteit is: What are universities for? Geoffrey Boulton, Colin Lucas, September 2008, Leru League of European Research Universities 4

5 6,5 miljard naar de Franse industrie. Duitsland: Bondskanselier Merkel heeft in miljard extra investeringen in kennis aangekondigd. Prioritaire gebieden zijn: life sciences, klimaat en energie en nieuwe technologieën, waaronder de elektrische auto. Specifieke investeringen worden gedaan om onderzoek van wereldklasse te promoten in het Exzellenzinitiative. In maart 2010 is een nieuwe ronde van dit initiatief aangekondigd, waarbij een groei van 30% ten opzichte van de vorige periode is voorzien. Daarnaast laat de Bondsregering het budget van de onderzoeksinstellingen Fraunhofer-Gesellschaft, Helmholtz-Gemeinschaft, Max-Planck- Gesellschaft en Leibniz-Gemeinschaft, alsook van de financieringsorganisatie Deutsche Forschungsgemeinschaft van 2011 tot 2015 jaarlijks met vijf procent stijgen. Finland: Finland was een van de eerste landen die extra investeringen in kennis en innovatie aankondigde, ondanks de noodzakelijke bezuinigen op de overheidsbegroting. Finland verhoogt de investeringen naar 4% van het BNP in Verenigd Koninkrijk: In maart 2010 publiceerde de Britse Royal Society een rapport waarin ze waarschuwt voor het terugschroeven van overheidsinvesteringen en O&O: The report warned that Britain s current advantage is in danger of being wiped out by the US, China, India, France and Germany who have increased spending in science to help boost their economies Lord Waldegrave, voormalig minister voor Wetenschap en rector van het Eton College verwoordde het als volgt: Times are tough but this is exactly when you need to invest in the future and focus spending where you already have an advantage. en Investment in science cannot be turned on and off on a political whim we must have a long-term investment. If we cut science now, just as the benefits of nearly twenty years of consistent policy are really beginning to bear fruit, we will seriously damage our economic prospects. 5

6 4. KENNISGRENSVERLEGGEND ONDERZOEK : VEELVULDIG RELEVANT Een groeiende Wetenschappelijke output De Vlaamse wetenschappers hebben de laatste 25 jaar hard en goed gewerkt. In een maatschappij waar innovatie en internationalisatie hoekstenen van welzijn en welvaart zijn, is dit goed nieuws. Enerzijds draagt wetenschappelijk onderzoek, door de nooit aflatende zoektocht naar grensverleggende inzichten en door de directe band met de vorming van jonge mensen, bij tot de innovatiedynamiek van Vlaanderen in Europa en de wereld. Anderzijds is wetenschappelijk onderzoek bij uitstek een zeer internationale en uitermate competitieve activiteit, zodat het ook één van de kernen vormt waarop de internationale uitstraling en aantrekkingskracht van een regio zich kan ontwikkelen. Kortom, in tijden waar innovatie en internationalisatie dé hefbomen tot welvaart en welzijn zijn, hebben we er alle belang bij ons wetenschappelijk onderzoek te koesteren en verder te stimuleren. Dit betekent niet enkel voldoende middelen voorzien, maar ook voldoende ruimte creëren voor creatieve onderzoekers om relevante, grensverleggende onderzoeksthema s te ontwikkelen en laten bloeien. Zoals we in Vlaanderen dagelijks kunnen vaststellen leidt deze aanpak tot een duidelijk en veelvuldig resultaat, niet enkel wat betreft de wetenschappelijke output zelf, maar tevens wat betreft de vertaling van deze wetenschappelijke output naar innovatie. De omvang en de impact van de Vlaamse wetenschappelijke activiteit in de natuur-, levens- en technische wetenschappen worden de laatste jaren in de tweejaarlijkse edities van het Vlaamse Indicatorenboek Wetenschap, Technologie en Innovatie zichtbaar gemaakt aan de hand van uitgebreide bibliometrische analyses van de publicaties, verschenen in de internationale wetenschappelijke literatuur (Web-of-Science --- ISI- Thomson, zie: Het volume aan Vlaamse wetenschappelijke publicaties in de Web-of-Science (WoS) tijdschriftendatabank en in de ISI-Proceedings databank, is sinds het begin van de jaren 90 meer dan verdubbeld. Zo steeg de publicatieoutput in Vlaanderen van 6,81 publicaties per inwoners in 1992 naar 17,27 publicaties per inwoners in Daarmee scoort Vlaanderen in Europa iets beter dan Nederland (16,39 publicaties per inwoners in 2007). Het moet wel Zweden (de absolute koploper met 20,61 publicaties), Finland (18,78) en Denemarken (18,53) laten voorgaan. Deze publicatieactiviteit is een prestatie die zeker in de verf mag worden gezet. Ze onderstreept dat Vlaanderen zich qua output van investeringen in wetenschappelijk onderzoek met de besten in Europa en de wereld kan meten. 6

7 Ook qua WoS-citaties behoort Vlaanderen tot de beste spelers in Europa. Citaties weerspiegelen de acceptatie en erkenning van gepubliceerde onderzoeksresultaten door de wetenschappelijke gemeenschap. Hoewel het aantal citaties niet rechtstreeks als kwaliteitsmaat kan beschouwd worden, drukt een groot aantal ontvangen citaties per publicatie wel een bepaalde impact uit. Met andere woorden, indien een publicatie 5 of 10 citaties ontvangt gedurende enkele jaren na de publicatie, dan is het waarschijnlijk dat de inhoud van deze publicatie geïntegreerd zal worden in de kennisbasis van dat onderzoeksdomein. Indien echter, na 5 of 10 jaar geen enkele referentie naar deze publicatie verwijst, dan zullen de bevindingen in die publicatie niet bijdragen tot de hedendaagse wetenschappelijke paradigma s van het onderzoeksdomein in kwestie. WoSpublicaties door Vlaamse onderzoekers die in 2005 verschenen, werden in de periode gemiddeld 6,46 keer geciteerd. Vlaanderen behoort daarmee tot de top in Europa, al moet het Nederland (gemiddeld 6,90 citaties per publicatie) en Denemarken (gemiddeld 7,06 citaties per publicatie) laten voorgaan. Vlaanderen scoort hiermee echter beter dan het Verenigd Koninkrijk (6,22), Duitsland (6,07), Zweden (6,28), Finland (5,72) en Frankrijk (5,39). Ook hier dus een puike prestatie van onze wetenschappers. Tot slot, onderzoek is bij uitstek een sterk internationaal en competitief gebeuren. Aan de hand van de coauteurs gegevens op de WoS-publicaties, is het mogelijk het internationaal publicatiegedrag van Vlaamse onderzoekers na te gaan. Dezelfde WoS-gegevens voor 2007 tonen aan dat 57,3% van alle wetenschappelijke publicaties door Vlaamse onderzoekers internationale copublicaties zijn. Daarmee zijn we in Europa een absolute koploper. Deze internationale copublicaties worden bovendien bijzonder hoog geciteerd. Wat nogmaals een bewijs is voor de internationale erkenning van het Vlaams wetenschappelijk onderzoek. Nederland, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn belangrijke landen waarmee deze internationale copublicaties tot stand komen. Niet-gericht wetenschappelijk onderzoek en ontluikende economisch relevante technologieën Wetenschappelijke doorbraken zijn per definitie nooit voorspelbaar, planbaar, stuurbaar, Ontelbare wetenschappelijke studies bevestigen dit. Maar, evenzeer weten we uit deze studies dat deze doorbraken best ontstaan en gedijen in omgevingen die een ruime mate van vrijheid garanderen aan creatieve en vaardige onderzoekers om hun ideeën en hypothesen te ontwikkelen, te materialiseren, en tot verdere en nieuwe inzichten te brengen. Dit is uiteraard risicovol. Er is geen garantie op succes. Er is zelfs vaak geen a priori definitie van succes. Deze overwegingen en vaststellingen leiden tot de noodzakelijke vrijheid om te dwalen in het doen van niet-gericht onderzoek. 7

8 Niet-gerichtheid houdt dus in dat de uitkomsten van het onderzoek niet kunnen voorzien worden, dat het onderzoek bijgevolg vaak niet a priori kan gericht worden op een welbepaalde, te verwachten maatschappelijke of economische uitkomst. Of zoals Michael Faraday aan een Britse ambtenaar gevat antwoordde, toen deze hem vroeg wat men nu eigenlijk met die elektriciteit van hem zou kunnen aanvangen: Well, I do not know what it will be used for, but I am sure that one day you will tax it. In deze korte anekdote ligt de realiteit van het niet-gerichte wetenschappelijk onderzoek ten volle besloten. Vandaag zal niemand langer dan een nanoseconde hoeven na te denken om een waaier aan voorbeelden te geven van wat de gebruiksdoeleinden van elektriciteit zijn. En dat de overheid er sinds jaar en dag een flinke stuiver aan verdient, ook dit vergt geen verder betoog. Ook is het duidelijk dat elektriciteit als energiedrager voor verlichting niet zou ontdekt zijn door vorsers die gericht onderzoek verrichten ter verbetering van de kaars. De realiteit van het niet-gericht onderzoek is dus eenvoudig: het kan en zal vaak leiden tot uitkomsten, dikwijls echter slechts op termijn en zonder onmiddellijk bij aanvang zeer duidelijk te zijn. Ook in Vlaanderen zijn verschillende voorbeelden van deze dynamiek te geven. De strategische onderzoekscentra IMEC, VIB en IBBT zijn enkel kunnen ontstaan dankzij de excellente én relevante resultaten van het academisch wetenschappelijk onderzoek op de domeinen van micro- en nano-elektronica, biotechnologie en breedbandtechnologie dat in Vlaanderen gedurende de voorbije decennia plaatsvond. Ook vandaag is de betrokkenheid bij en de verwevenheid met academisch wetenschappelijk onderzoek voor deze strategische onderzoekscentra primordiaal. Verschillende economische impactanalyses die de laatste jaren in opdracht van de Vlaamse overheid werden uitgevoerd 3, tonen tevens aan hoe groot het economisch belang van deze centra geworden is. Vlaamse wetenschappelijke output vertaald naar innovatiebouwstenen Octrooien vormen in de kennismaatschappij van vandaag één van de belangrijke hefbomen waarlangs nieuwe kennis economisch gevaloriseerd wordt. De laatste jaren is er dan ook steeds meer aandacht gegroeid voor de betrokkenheid van universiteiten bij het 3 Zie hiertoe de recente analyses van de impact van biotechnologie in Vlaanderen (EWI, 2010) evenals de recente impactanalyses van IMEC door de Vlaamse overheid. We verwijzen tevens naar de resultaten gerapporteerd in het Vlaams Indicatorenboek Wetenschap, Technologie en Innovatie (2009), p

9 octrooieren van de vindingen die voortkomen uit hun wetenschappelijk onderzoek. Recente resultaten van octrooianalyses tonen aan dat de Vlaamse universiteiten op dat vlak een toonaangevende rol spelen in Europa. Daar waar in de periode slechts 1-tot-5% van alle Europese (EPO) octrooiaanvragen in Vlaanderen gebeurde door Vlaamse universiteiten, is dit aandeel in 2007 gestegen tot afgerond 17%. De evolutie van het aandeel van de Vlaamse universiteiten bij de opbouw en uitbouw van een Vlaamse octrooipositie, is daarmee een van de meest performante in Europa. Een recente studie (september 2008) door het Expertisecentrum O&O Monitoring, waarin alle octrooien van de Vlaamse universiteiten octrooi-per-octrooi werden onderzocht voor wat betreft hun inzet bij daadwerkelijke economische exploitatie, onderlijnt verder die sterke positie. Uit deze analyse blijkt dat de activiteitsgraad van de octrooiportfolio s gemiddeld (voor alle Vlaamse Universiteiten) uitermate hoog ligt: meer dan 70% van de octrooien (over de periode ) wordt actief gebruikt in processen van economische exploitatie, en dit zowel via gevestigde bedrijven als via spin-off bedrijven. Wanneer we de bekomen cijfers vergelijken met beschikbare gegevens van andere landen, blijken de Vlaamse universiteiten inderdaad zeer goed te presteren in termen van activiteitsgraad. Recente cijfers gerapporteerd binnen het kader van de Europese PatVal Survey geven aan dat het gemiddelde voor EU-universiteiten qua activiteitsgraad van hun octrooiportfolio s op 32,5% ligt. De Vlaamse universiteiten realiseren hier bijgevolg een exploitatieniveau dat meer dan tweemaal zo hoog ligt. Eenzelfde vaststelling kan gemaakt worden ten aanzien van het aantal slapende octrooien. Voor de Vlaamse universiteiten betreft het een beperkte 10% van hun octrooiportfolio s. De cijfers gerapporteerd door de PatVal Survey geven een niveau aan dat driemaal hoger ligt (gemiddeld genomen blijkt 34,1% van de octrooien gehouden door Europese universiteiten niet economisch te worden gebruikt). Dit laatste fenomeen beperkt zich uiteraard niet alleen tot de universiteiten. In het bedrijfsleven is het sinds jaar en dag een gegeven dat een significant deel van de octrooiportfolio niet wordt gebruikt. In bepaalde toepassingsdomeinen kan dit zelfs oplopen tot 90%. Kortom, de Vlaamse universiteiten zetten hun octrooiportfolio s terdege in en gaan op basis van dit overzicht, gericht en doeltreffend om met de bescherming en aanwending van hun intellectuele eigendom. Heel wat misverstanden bestaan tevens aangaande de wisselwerking tussen gericht en nietgericht onderzoek aan de Vlaamse (en andere) universiteiten, waarvan de vermeende verdringingseffecten (i.e. crowding out effecten) van niet-gericht door gericht onderzoek één van de meest persistente is. De hypothese daarbij is dat onderzoekers die betrokken raken bij gerichte onderzoeksactiviteiten hun aandacht voor het niet-gerichte, vaak beschreven als fundamenteel, onderzoek verliezen. Heel wat recent onderzoek toont echter 9

10 aan dat deze verdringingseffecten empirisch niet kunnen gesubstantieerd worden 4. Met andere woorden, academische onderzoekers die betrokken zijn bij gericht onderzoek verwaarlozen allerminst hun niet-gerichte onderzoeksagenda. Of nog, gericht en nietgericht onderzoek vullen elkaar aan, versterken elkaar, eerder dan elkaar te verdringen of te verzwakken- een argument dus ter versteviging van én het gerichte én het niet-gerichte onderzoek, en om het ene niet te laten inboeten ten voor- of nadele van het andere. Ook hier staat Vlaanderen sterk. Onderzoek in de universiteit en samenwerking met het bedrijfsleven In 2002 publiceerden Henry Etzkowitz en Loet Leydesdorff hun ondertussen algemeen bekend geworden Triple Helix artikel 5. The common objective is to realize an innovative environment consisting of university spin-off firms, tri-lateral initiatives for knowledgebased economic development, and strategic alliances among firms large and small, operating in different areas, and with different levels of technology, government laboratories, and academic research groups. Met andere woorden, de verwevenheid tussen verschillende actoren in het innovatieproces wordt intenser en meer divers. Ondernemingen alleen zijn niet (langer) in staat om alle risico s en onzekerheden langsheen de innovatieketen integraal zelf te dragen. Maar, bovendien is de aard van dit innovatieproces grondig veranderd. Waar voorheen onderzoek aan universiteiten en publieke onderzoeksinstellingen als exogeen werd beschouwd, met name, onttrokken aan de economische cyclus van groei en welvaartscreatie, is dit vandaag allerminst nog het geval. Onderzoek aan universiteiten en publieke onderzoeksinstellingen werd meer endogeen. De inspanningen van dit onderzoek leiden steeds meer tot innovaties relevant voor en in de markt. Maar omgekeerd, determineert de cyclus van groei en terugval in de markt tevens meer en meer de 4 Zie: Van Looy, B., Ranga, M., Callaert, J., Debackere, K. & E. Zimmermann (2004): Combining entrepreneurial and scientific performance in academia: towards a compounded and bi-directional Mattheweffect, Research Policy, Vol. 33: Of ook --- Ranga, M., Debackere, K. & N. von Tunzelmann (2003): Entrepreneurial universities and the dynamics of academic knowledge production, Scientometrics, Vol. 58, No. 2: Of nog --- Czarnitzki, D, Glänzel, W. & K. Hussinger (2009): Heterogeneity of patenting and its implication for scientific activity, Research Policy, Vol. 38: En nog --- Van Looy, B., Callaert, J. & K. Debackere (2006): Publication and patent behavior of academic researchers: conflicting, reinforcing or merely co-existing? Research Policy, Vol.35: Etzkowitz, H., Leydesdorff, L. (2000), The dynamics of innovation: from National Systems and Mode 2 to a Triple Helix of university industry government relations, Research Policy, 29:

11 investeringen in onderzoek en innovatie, niet enkel in de sector van de ondernemingen zelf, maar ook in de sector van het academisch en publiek onderzoek. Dit wordt duidelijk wanneer we in Vlaanderen naar de financiering van de HERD kijken. De HERD ( Higher Education Expenditures on R&D ) is de OESO-maatstaf bij uitstek die aangeeft wat de uitgaven zijn voor onderzoek en ontwikkeling in het hoger onderwijs. De HERD is een onderdeel van de GERD ( Gross Expenditures on R&D ), die de totale uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling in een land of regio weergeeft. Wanneer we de GERD relateren aan het bruto binnenlands product van een land of regio (het BBP), dan bekomen we de O&O-intensiteit die gecontrasteerd kan worden met de hoger vermelde Europese 3%-norm. Voor het Vlaams Gewest bedroeg die intensiteit in ,03%. Kijken we naar de HERD in Vlaanderen (die in datzelfde jaar 0,42% van het BBP op Gemeenschapsniveau bedraagt), dan komen we voor 2007 tot de vaststelling dat 15,3% van de uitgaven voor onderzoek in het Vlaamse hoger onderwijs (en dit betreft in hoofdzaak de universiteiten) gefinancierd wordt door het bedrijfsleven. Daarmee is Vlaanderen de absolute OESO koploper, gevolgd door Duitsland dat de nummer-2 positie inneemt met 14,1%. Men mag ervan uitgaan dat deze betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de financiering van O&O aan de Vlaamse universiteiten een duidelijk en beduidend teken is van de kwaliteit en de relevantie van het wetenschappelijk werk dat aan onze academische instellingen gebeurt. Zoniet zou het bedrijfsleven veel minder betrokken zijn bij de financiering ervan. Innovatie, onderzoek en bedrijfseconomische performantie Recent onderzoek naar de bedrijfseconomische impact van innovatie-investeringen door Vlaamse bedrijven, heeft geleid tot heel veel evidentie die het belang van én innovatiesubsidies én samenwerking met de Vlaamse universiteiten voor de innovatieperformantie van onze bedrijven in kaart brengt en onderbouwt. Zo heeft het Expertisecentrum O&O Monitoring (in samenwerking met het IWT) de laatste jaren heel wat statistisch materiaal verzameld dat onomstootbaar aantoont dat: (1) er een substantiële additionaliteit is van de subsidies die Vlaanderen ter beschikking stelt voor O&O in Vlaamse bedrijven, zie het Vlaams Indicatorenboek Wetenschap, Technologie en Innovatie (2009, p ). Meer bepaald blijkt uit 11

12 een gevalideerde econometrische analyse dat bedrijven die O&O subsidies ontvangen gemiddeld genomen 2,7% van hun omzet méér investeren in O&O dan bedrijven die geen O&O subsidies ontvangen (O&O als % van de omzet voor bedrijven die O&O-subsidies ontvangen bedraagt gemiddeld 5,2% tegenover 2,5% voor bedrijven die geen subsidies ontvangen --- en dit na controle voor o.a. grootteverschillen en sectoriële verschillen zodat er een matched pair comparison tot stand komt). Op projectniveau kunnen we bovendien aantonen dat elke euro O&O-subsidie vanwege de Vlaamse overheid leidt tot (gemiddeld) een additionele investering van 1,34 euro in O&O door het bedrijf zelf. Bovendien werden de bevindingen bekomen voor Vlaanderen bevestigd door soortgelijke analyses voor Duitsland, uitgevoerd in samenwerking met ZEW Mannheim. (2) de bekomen inzichten bovendien nog interessanter worden wanneer we soortgelijke econometrische studies doen, maar nu rekening houdend met gesubsidieerde samenwerkingsvormen tussen bedrijven en Vlaamse universiteiten. Daartoe heeft het Expertisecentrum O&O Monitoring gedurende de laatste twee jaar uitgebreid onderzoek verricht. Ook hier zijn de bevindingen én duidelijk én positief voor wat betreft de rol van Vlaamse universiteiten bij het bevorderen van het innovatievermogen van bedrijven via door de Vlaamse overheid gesubsidieerde samenwerking. Meer bepaald vinden we voor Vlaanderen, op basis van een gecontroleerde matched pair comparison, dat bedrijven die samenwerken met Vlaamse universiteiten een O&O-investering doen die gemiddeld 9,4% van hun omzet bedraagt, terwijl bedrijven die samenwerken tijdens het innovatieproces, maar niet met universiteiten en daartoe ook niet gesubsidieerd worden, een O&Oinvestering doen die gemiddeld 2,8% van hun omzet bedraagt. Deze Vlaamse bevindingen worden bevestigd door analoge resultaten voor gesubsidieerde samenwerking tussen bedrijven en universiteiten in Duitsland. 5. GARANDEREN VAN EEN AANVAARDBAAR SLAAGPERCENTAGE VOOR FWO-AANVRAGEN Investeren in onderzoek betekent ook investeren in onderzoekstalent. Onderzoek is immers vooral mensenwerk. De onderzoeker is de spilfiguur in het wetenschappelijk onderzoek. 12

13 Eind de jaren 90, begin de jaren 2000, werd duidelijk gesteld dat als Europa op het vlak van onderzoek en ontwikkeling op hetzelfde niveau wenst te komen als de Verenigde Staten, dat er dan meer onderzoekers nodig zijn: een cijfer van werd toen naar voor geschoven. Ook in Vlaanderen moest hieraan worden gewerkt en dit begint natuurlijk bij de instroom, de jonge doctorandi. Door het aangehouden prioritair beleid sinds midden de jaren negentig ten aanzien van onderzoek en ontwikkeling van de Vlaamse overheid heeft het FWO de instroom van jonge onderzoekers aanzienlijk kunnen verhogen. Bovendien hebben de diverse fiscale en parafiscale maatregelen van de federale regering deze actie nog versterkt. Het totale bestand van jonge doctorandi bij het FWO bedraagt nu 818, ook de volgende stap de postdoctorale onderzoekers bij het FWO gaan in stijgende lijn, nu zijn het er al 739. Samen met de andere kleinere categorieën bedraagt het aantal onderzoekers rechtstreeks betaald door het FWO in totaal meer dan 1700, waarvan 578 dankzij de federale stimulansen. Deze zeer performante onderzoekers van hoog niveau moeten alle kansen krijgen om hun onderzoekstalent ten volle te ontplooien, zo niet dreigen de 15-jaarlange investeringen in onderzoek te vergeefs te zijn geweest en wordt heel veel onderzoekstalent verspild. Het is dan ook absoluut noodzakelijk dat een aanvaardbaar slaagcijfer voor onderzoeksmandaten en projecten bij het FWO moet worden gegarandeerd. Wanneer dit niet het geval zou zijn, bestaat het risico dat andere landen/regio s Vlaams talent aantrekken en dat er een ware brain drain ontstaat. Een slaagcijfer van 33% garandeert een voldoende strenge competitie zodat enkel de beste onderzoekers worden geselecteerd, maar voorkomt daarnaast dat onderzoekers ontmoedigd raken en het wetenschappelijk onderzoek de rug toekeren. Onder invloed van de gestegen aanvraagmassa en een achterblijvende budgettaire groei daalde de slaagkans voor onderzoeksprojecten van 23% in 2008, tot 18% in 2009 en de dramatische 14 % in De academisering van het hoger onderwijs en de stimulans die uitgaat van overheid en universiteiten voor het behalen van een doctoraat, resulteren in een aanzienlijke verhoging van de aanvraagdruk voor het behalen van een pre- en postdoctoraal FWO-mandaat. 13

14 Voor de jongste drie jaren werd telkens een belangrijke toename vastgesteld in het aantal aanvragen zowel voor predoctorale als voor postdoctorale onderzoeksmandaten, respectievelijk 14%, 15% en 22%. Waar de slaagkans voorheen nog schommelde rond de 33%, daalde die tot slechtst 21% in Het is duidelijk dat het hierbij om een slaagpercentage gaat binnen een topkandidatengroep die uitmuntende studieresultaten behaalde. 6. DRUK OP DE BASISFINANCIERING In toenemende mate, genereren de Vlaamse universiteiten niet enkel deductieve kennis maar ook inductieve kennis ten dienste van maatschappij en economie. Paragraaf 4 illustreert met kwantitatieve gegevens dat universiteiten hun rol ten volle opnemen in de volledige kennisdriehoek (opleiding, onderzoek en innovatie, de pijlers van de Lissabonstrategie). Deze wil om impact te creëren wordt ondersteund door competitieve en outputgedreven modellen voor (i) de verdeling van de basisfinanciering (volume en procesefficiëntie) en (ii) de toewijzing van onderzoeksmiddelen (kwaliteit van projecten en vorsers bij FWO en IWT en volume en outputperformanties bij de verdeelsleutels voor BOF en IOF). De principes achter deze handelswijze staan uiteraard continu open voor discussie maar worden globaal gezien door de onderzoeksgemeenschap onderschreven 6. De universiteiten staan daarbij voor een complexe evenwichtsoefening: enerzijds het verbeteren van de eigen onderzoeksoutput, zonder volledige dominantie van rendementsoverwegingen en anderzijds de realisatie van impact op de kenniseconomie en de maatschappij met oog voor het sociale, het culturele en de internationale relevantie. In zijn memorandum 7 vraagt de VLIR om de overheidsuitgaven voor hoger onderwijs op te trekken tot 2% van het BRP in plaats van de huidige 1.3%. De basisfinanciering (Departement Onderwijs) is eigenlijk een output gedreven bulk financiering bestemd om een goede institutionele werking te garanderen. De onderzoeksfinanciering vanuit Wetenschap en Innovatie financiert de incrementele kost van het extra onderzoek. Met de 6 Zie o.a. VLIR memorandum voor de Vlaamse Regering Zie o.a. VLIR memorandum voor de Vlaamse Regering

ADVIES 77bis. Beleidsbrief 2001-2002 'Wetenschaps- en Technologisch Innovatiebeleid' HOOFDLIJNEN

ADVIES 77bis. Beleidsbrief 2001-2002 'Wetenschaps- en Technologisch Innovatiebeleid' HOOFDLIJNEN ADVIES 77bis Beleidsbrief 2001-2002 'Wetenschaps- en Technologisch Innovatiebeleid' HOOFDLIJNEN 24 januari 2002 VRWB-R/ADV-77bis 24 januari 2002 2/4 Advies op HOOFDLIJNEN bij de Beleidsbrief 2001-2002

Nadere informatie

De financiering van de K.U.Leuven: een zicht op hefbomen en geldstromen. Koenraad Debackere K.U.Leuven

De financiering van de K.U.Leuven: een zicht op hefbomen en geldstromen. Koenraad Debackere K.U.Leuven De financiering van de K.U.Leuven: een zicht op hefbomen en geldstromen Koenraad Debackere K.U.Leuven Financieel Forum November 2010 1 Inhoudstafel Conceptuele opbouw van de universiteitsfinanciering Boekhoudbesluit

Nadere informatie

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie FWO Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen In de beheersovereenkomst 2002-2007 tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Fonds voor Wetenschappelijk

Nadere informatie

ADVIES 88 EUROPESE ONDERZOEKSRAAD. 24 juni 2004. Advies 88 24 juni 2004 1/7 ERC

ADVIES 88 EUROPESE ONDERZOEKSRAAD. 24 juni 2004. Advies 88 24 juni 2004 1/7 ERC ADVIES 88 EUROPESE ONDERZOEKSRAAD 24 juni 2004 Advies 88 24 juni 2004 1/7 Inhoud SITUERING... 3 DEBAT... 4 ADVIES... 5 Advies 88 24 juni 2004 2/7 Advies bij de oprichting van de Europese Onderzoeksraad

Nadere informatie

ONDERFINANCIERING HOGER ONDERWIJS IN KAART

ONDERFINANCIERING HOGER ONDERWIJS IN KAART 2016-04-13 ONDERFINANCIERING HOGER ONDERWIJS IN KAART Inleiding In wat volgt wordt een overzicht gegeven van de besparingsmaatregelen tijdens deze legislatuur op de werkingstoelagen en op de sociale toelagen,

Nadere informatie

Steunpunt O&O Indicatoren, 31 september 2008. Bevraging Valorisatie Octrooiportfolio s Vlaamse Universiteiten

Steunpunt O&O Indicatoren, 31 september 2008. Bevraging Valorisatie Octrooiportfolio s Vlaamse Universiteiten Steunpunt O&O Indicatoren, 31 september 2008 Bevraging Valorisatie Octrooiportfolio s Vlaamse Universiteiten Inleiding Op vraag van de stuurgroep van het Steunpunt O&O Indicatoren werd een bevraging georganiseerd

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

ADVIES 191 GROENBOEK STAATSHERVORMING 28 NOVEMBER 2013

ADVIES 191 GROENBOEK STAATSHERVORMING 28 NOVEMBER 2013 ADVI ES191 GROENBOEK STAATSHERVORMI NG 28NOVEMBER2013 ADVIES 191 GROENBOEK STAATSHERVORMING 28 NOVEMBER 2013 GROENBOEK STAATSHERVORMING 2/7 INHOUD SAMENVATTING EXECUTIVE SUMMARY INLEIDING SITUERING ADVIES

Nadere informatie

Eerste Snapshot: tussentijdse analyse van de Vlaamse deelname aan het Europese Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek (7 november 2005)

Eerste Snapshot: tussentijdse analyse van de Vlaamse deelname aan het Europese Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek (7 november 2005) Eerste Snapshot: tussentijdse analyse van de Vlaamse deelname aan het Europese Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek (7 november 2005) 1. Inleiding Deze snapshot is een momentopname die in een oogopslag

Nadere informatie

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs standpunt Vlaamse Hogescholenraad 17 maart 2010 Algemeen De VLHORA is tevreden dat de instellingen, die in eerste instantie verantwoordelijkheid dragen voor

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015 Ondernemerschap in Nederland blijft achter Hoge mondiale concurrentiepositie geen garantie voor een sterk ondernemerschapsklimaat Rotterdam, 21 januari 2015 Onlangs heeft het World Economic Forum (WEF)

Nadere informatie

Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt

Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt Discussienamiddag Rathenau Instituut Utrecht, 15 juni 2012 Loopbaanperspectieven van onderzoekers in Nederland Karen Vandevelde Universiteit Gent & ECOOM Onderzoeksresultaten

Nadere informatie

Een nieuw financieringssysteem voor universiteiten en hogescholen. Standpunt en voorstel van de Associatie K.U.Leuven

Een nieuw financieringssysteem voor universiteiten en hogescholen. Standpunt en voorstel van de Associatie K.U.Leuven 5 oktober 2005 vzw Associatie K.U.Leuven Schapenstraat 34, B-3000 Leuven Een nieuw financieringssysteem voor universiteiten en hogescholen. Standpunt en voorstel van de Associatie K.U.Leuven 1. Situering

Nadere informatie

In de beleidsnota staat dat de Vlaamse kennisinstellingen opvallend veel samenwerken met de bedrijfswereld.

In de beleidsnota staat dat de Vlaamse kennisinstellingen opvallend veel samenwerken met de bedrijfswereld. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 127 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 17 november 2014 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Spin-offbedrijven - Stand van zaken Met betrekking

Nadere informatie

ADVIES 133 PROGRAMMADECRETEN 2009 2010

ADVIES 133 PROGRAMMADECRETEN 2009 2010 ADVIES 133 PROGRAMMADECRETEN 2009 2010 12 november 2009 ADVIES 133 PROGRAMMADECRETEN 2009 2010 12 november 2009 Inhoud SITUERING... 3 OVERZICHT VAN DE VOOR DE VRWB RELEVANTE ARTIKELS... 3 Derde aanpassing

Nadere informatie

Juli 2012. Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen

Juli 2012. Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen Juli 2012 Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen Evolutie extreme groeiers periode 2004 2007 1 Vanuit een beleidsstandpunt is het verkrijgen en verankeren van meer en meer succesvolle groeiondernemingen

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de

De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de groei van alle medewerkers van de Universiteit Antwerpen,

Nadere informatie

ADVIES 135 STRUCTUUR HOGER ONDERWIJS

ADVIES 135 STRUCTUUR HOGER ONDERWIJS ADVIES 135 STRUCTUUR HOGER ONDERWIJS 22 april 2010 ADVIES 135 STRUCTUUR HOGER ONDERWIJS 22 APRIL 2010 STRUCTUUR HOGER ONDERWIJS 2/12 INHOUD SITUERING 3 ADVIES 4 1. EEN VLAAMS HOGER ONDERWIJS VOOR DE TOEKOMST

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl Tewerkstelling In 2012e werkten in de sector meer dan 32.500 personen. Dat is 6,7 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,2 % van de totale tewerkstelling in de private sector.

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Openingstoespraak academiejaar 2008-2009 Bert HOOGEWIJS, algemeen directeur (25 september 2008) Om De Kwaliteit

Openingstoespraak academiejaar 2008-2009 Bert HOOGEWIJS, algemeen directeur (25 september 2008) Om De Kwaliteit Openingstoespraak academiejaar 2008-2009 Bert HOOGEWIJS, algemeen directeur (25 september 2008) Om De Kwaliteit Mijnheer de minister Mijnheer de voorzitter en leden van de raad van bestuur en het bestuurscollege

Nadere informatie

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Deutsche Telekom Laboratories: T- Labs One of the largest university-industry research centers London Technology Network LTN helps a company define

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Evaluatie UNU-CRIS (UNITED NATIONS UNIVERSITY - The Research and Training Programme on Comparative Regional Studies)

Evaluatie UNU-CRIS (UNITED NATIONS UNIVERSITY - The Research and Training Programme on Comparative Regional Studies) Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie Beleidscontext algemeen UNU-CRIS Evaluatie UNU-CRIS (UNITED NATIONS UNIVERSITY - The Research and Training Programme on Comparative Regional Studies)

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

Wat kan het FWO voor mij doen?

Wat kan het FWO voor mij doen? Wat kan het FWO voor mij doen? Het FWO investeert in jong talent Beurzen voor jonge onderzoekers (Aspiranten) voor 2x2 jaar Bijzondere Doctoraatsbeurzen 1 jaar Klinische doctoraatsbeurzen 2 jaar halftijds

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e Tewerkstelling In 2011e werkten in de sector bijna 32.200 personen. Dat is 6,4 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,3 % van de totale tewerkstelling in de private sector. In

Nadere informatie

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES naschoolse opleidingsinitiatieven in de landbouwsector SALV, 18 januari 2013(nr.2013-01) Contactpersoon SALV: Dirk Van Guyze SALV-advies naschoolse

Nadere informatie

Dossier regionale luchthavens. 0. Aanleiding:

Dossier regionale luchthavens. 0. Aanleiding: Dossier regionale luchthavens 0. Aanleiding: In 2004 presenteerde het Vlaams Forum Luchtvaart een rapport en aanbevelingen aan de Vlaamse regering over de luchtvaart in Vlaanderen [2]. Belangrijk onderdeel

Nadere informatie

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND,

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, NEDERSAKSEN, NOORDRIJN-WESTFALEN EN VLAANDEREN BETREFFENDE DE GRENSOVERSCHRIJDENDE

Nadere informatie

FWO. Wetenschappelijk mecenaat. Een brug tussen de bedrijfs- en onderzoekswereld

FWO. Wetenschappelijk mecenaat. Een brug tussen de bedrijfs- en onderzoekswereld FWO Wetenschappelijk mecenaat Een brug tussen de bedrijfs- en onderzoekswereld De tijd dat wetenschappers zich uitsluitend met onderzoek bezig hielden en de zakenwereld het exclusieve terrein van managers

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2014. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2014. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2014 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut UITNODIGING Bestuursleden, Ambassadeurs, Young Ambassadors, Vrienden en Donateurs: bedankt! 2 Het Hubrecht Instituut

Nadere informatie

Handshaking bij innovatiemanagement. Brainstorming voor KVIV denknet Toekomst Vlaanderen: Hoe innovatie vermarkten? Luc Bongaerts, 25 april 2004

Handshaking bij innovatiemanagement. Brainstorming voor KVIV denknet Toekomst Vlaanderen: Hoe innovatie vermarkten? Luc Bongaerts, 25 april 2004 Handshaking bij innovatiemanagement Brainstorming voor KVIV denknet Toekomst Vlaanderen: Hoe innovatie vermarkten? Luc Bongaerts, 25 april 2004 Overzicht Handshaking: Wat is dat? Probleemstelling Waarom

Nadere informatie

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. OESO Wetenschap, technologie en industrie: scorebord 2005. Samenvatting en toelichting

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. OESO Wetenschap, technologie en industrie: scorebord 2005. Samenvatting en toelichting OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005 Summary in Dutch OESO Wetenschap, technologie en industrie: scorebord 2005 Samenvatting in het Nederlands Samenvatting en toelichting De lange termijn

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

De universiteit & internationale onderzoekers

De universiteit & internationale onderzoekers De universiteit & internationale onderzoekers EWI Focus, 12 oktober 2010 Stijn Delauré, Sven Van Lommel, Peter Marynen Dienst Onderzoekscoördinatie Positionering K.U.Leuven Open en internationale rekrutering

Nadere informatie

DOSSIER 4: SAMENWERKING UNIVERSITEITEN EN BEDRIJVEN: EEN STUDIE VAN DE INTERNATIONALE LITERATUUR

DOSSIER 4: SAMENWERKING UNIVERSITEITEN EN BEDRIJVEN: EEN STUDIE VAN DE INTERNATIONALE LITERATUUR 235 DOSSIER 4: SAMENWERKING UNIVERSITEITEN EN BEDRIJVEN: EEN STUDIE VAN DE INTERNATIONALE LITERATUUR Door B. Van Looy (K.U.Leuven), C. Lecocq (K.U.Leuven), R. Belderbos (K.U.Leuven), D. Faems (K.U.Leuven),

Nadere informatie

Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006

Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 Keizersgracht 174 Postbus 2960 1000 CZ Amsterdam t +31 (0)20 575 67 20 f +31 (0)20 575 67 21 www.kennisland.nl Hoger Onderwijs Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 Projectnummer KL: 3.06.01 Datum

Nadere informatie

Mijnheer de Voorzitter van het Vlaams ACV, Mevrouw de Nationaal Secretaris, Dames en heren,

Mijnheer de Voorzitter van het Vlaams ACV, Mevrouw de Nationaal Secretaris, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID ACV Studiedag Industrie 18 februari 2014 Mijnheer de Voorzitter

Nadere informatie

Jo Vandeurzen, Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

Jo Vandeurzen, Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Click to edit Master title style Vlaanderen Medisch Centrum Bijdrage aan een warme samenleving Jo Vandeurzen, Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Click Vlaanderen to edit Medisch Master title

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603 VACATURE Innoviris is op zoek naar een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603 Wetenschappelijke Directie Cel Innovatief Ecosysteem Innoviris Instelling van openbaar nut Charleroisteenweg

Nadere informatie

FINANCIERING FASE VI INTERUNIVERSITAIRE ATTRACTIEPOLEN

FINANCIERING FASE VI INTERUNIVERSITAIRE ATTRACTIEPOLEN ADVIES VAN DE FRWB FINANCIERING FASE VI INTERUNIVERSITAIRE ATTRACTIEPOLEN In toepassing van het oprichtingsbesluit van 8 augustus 1997, is het ondermeer de opdracht van de Federale Raad voor Wetenschapsbeleid

Nadere informatie

Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014

Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014 Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014 Nieuwe ontwikkelingen en impulsen op sociaal, cultureel,

Nadere informatie

technisch verslag CRB 2012-1603

technisch verslag CRB 2012-1603 technisch verslag CRB 2012-1603 CRB 2012-1603 DEF CM/V/CVC/SDh Technisch verslag van het secretariaat over de maximale beschikbare marges voor de loonkostenontwikkeling 21 december 2012 2 CRB 2012-1603

Nadere informatie

PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT

PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT De maatregelen in deze presentatie zijn gebaseerd op de informatie zoals ze beschikbaar was op 25 NOVEMBER 2014 Vooraf: wat is ACOD? ABVV Socialistische vakbond

Nadere informatie

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur,

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Aan de leden van de commissie cultuur Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 8 november 2012, Amsterdam Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Op 21 november 2012 staat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen

Financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen Financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen Peter Parmentier, Agentschap voor Hoger Onderwijs, Volwassenenonderwijs en Studietoelagen - Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 Korte voorstelling 2

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Technologie als nieuwe wetenschap Lezing voor KIVI-NIRIA sectie Filosofie en technologie

Technologie als nieuwe wetenschap Lezing voor KIVI-NIRIA sectie Filosofie en technologie Technologie als nieuwe wetenschap Lezing voor KIVI-NIRIA sectie Filosofie en technologie Barend van van der der Meulen 11 KiviNiria Rathenaulezingen Rathenau Institute: Introductie Missie Improve public

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT BEOORDELING VAN HET ONDERZOEKSMANAGEMENT VAN DE VLAAMSE OVERHEID

GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT BEOORDELING VAN HET ONDERZOEKSMANAGEMENT VAN DE VLAAMSE OVERHEID GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT BEOORDELING VAN HET ONDERZOEKSMANAGEMENT VAN DE VLAAMSE OVERHEID Definitieve versie (22/03/2010) Executive Summary (10/05/2010) EXECUTIVE SUMMARY Elke acht jaar laten de Vlaamse

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

Nederland keldert in de mondiale concurrentie-index

Nederland keldert in de mondiale concurrentie-index Nederland keldert in de mondiale concurrentie-index Rotterdam, 8 september 2009 --- Het World Economic Forum (WEF) publiceert jaarlijks de concurrentiepositie van landen. Het Erasmus Strategic Renewal

Nadere informatie

Onze vraag: CD&V antwoordde ons:

Onze vraag: CD&V antwoordde ons: Onze vraag: Een resultaat gebonden interculturalisering moet de regel zijn in zowel overheidsorganisaties als organisaties die subsidies krijgen. Dat betekent meetbare doelstellingen op het vlak van etnisch-culturele

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn

Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Leeftijd en arbeidsmarkt: naar een nieuw paradigma? Leeftijd en arbeidsmarkt Itinera Institute Onafhankelijke denktank Fact-based Lange termijn Aanreiken, verdedigen en bouwen van wegen voor beleidshervorming

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie 83 November 2014 Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi Sarah Botterman (GFK Belgium) Colofon Wilt u meer weten

Nadere informatie

Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen

Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen Onderzoek naar het topsportklimaat in Vlaanderen Is in Vlaanderen een klimaat aanwezig voor topsporters om goed te presteren? Met welke omgevingsfactoren hebben topsporters te maken en in hoeverre kunnen

Nadere informatie

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland?

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? 1. In het politieke debat in Nederland (en overigens ook in andere Europese landen) is beleggen in eigen land een hot topic. Dat is ongetwijfeld

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

BIJZONDERE ONDERZOEKSFONDSEN AAN DE UNIVERSITEITEN

BIJZONDERE ONDERZOEKSFONDSEN AAN DE UNIVERSITEITEN ADVIES 80 BIJZONDERE ONDERZOEKSFONDSEN AAN DE UNIVERSITEITEN ONTWERP VAN BESLUIT 28 augustus 2002 VRWB-R/ADV-80 28 augustus 2002 1/12 INHOUD SITUERING... 3 NIEUWE VERDEELSLEUTEL VOOR HET BOF... 3 BILATERALE

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs Rolf van der Velden Misvattingen (1) Het maakt niet wat je studeert, het gaat erom dat je studeert. Werkgevers kiezen altijd degene met

Nadere informatie

Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest CPS rbc /RWB bhg Ref: RWB bhg / Advies nr. 35(21-06-2011)

Nadere informatie

Wat Chinese studenten willen

Wat Chinese studenten willen Wat Chinese studenten willen Kansen en uitdagingen voor het Nederlandse HO in China Charles Hoedt Robert van Kan Kees Kouwenaar 2 Openingsvraag: Bent u tevreden over de bestaande relatie van uw instelling

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Januari 2012 Jan van Nispen Inleiding Sinds 2008 zijn woorden zoals crisis, financieringsproblemen, waarborgen en bailouts niet meer uit de

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020 Danielle Raspoet Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid Vlaams Innovatienetwerk, Gent 1 Technologie & Innovatie in Vlaanderen: Prioriteiten

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De Octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis

Nadere informatie

Innovatie in tijden van schaarste Koenraad Debackere K.U.Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfskunde

Innovatie in tijden van schaarste Koenraad Debackere K.U.Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfskunde Innovatie in tijden van schaarste Koenraad Debackere K.U.Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfskunde 1 Inhoudstafel Belang van innovatie De dynamieken voor innovatie: competitie, coöperatie, regelgeving

Nadere informatie