Bron: Kort, J.F. de (2004), 'Ruslands toetreding tot de WTO', Economisch Statistische Berichten, 17 september 2004, pp

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bron: Kort, J.F. de (2004), 'Ruslands toetreding tot de WTO', Economisch Statistische Berichten, 17 september 2004, pp. 440-441."

Transcriptie

1 Bron: Kort, J.F. de (2004), 'Ruslands toetreding tot de WTO', Economisch Statistische Berichten, 17 september 2004, pp [KADER:] handel [TITEL:] De toetreding van Rusland tot de WTO [INLEIDING, TWEE ZINNEN, PROBLEEM EN CONCLUSIE] Het WTO lidmaatschap bevestigt de Russische transitie naar een markteconomie. Het vergroot ook de druk op de economische herstructurering en dwingt Rusland tot een afweging van de kosten en opbrengsten van deze herstructurering. J. de Kort De auteur is verbonden aan het Instituut voor Oosteuropees Recht en Ruslandkunde en de afdeling economie van de Universiteit Leiden. Op 21 mei jongstleden sloten de Europese Unie en Rusland een bilaterale overeenkomst met betrekking tot de Russische toetreding tot de WTO (Europese Commissie, 2004). 1 In ruil voor de toezegging van de Russische president Poetin dat hij zich in het Russische parlement sterk zal maken voor de ratificering van het Kyoto-protocol, zet de EU haar bezwaren tegen het Russische lidmaatschap van de WTO opzij en zal zij de Russische aanvraag ondersteunen. Na elf jaar onderhandelen zal de toetreding naar verwachting in 2005 gerealiseerd worden. De gevolgen voor de handel zijn beperkt, want voor driekwart van de handel geldt voor Rusland al een gunstig handelsregime. Door de aard van de Russische exporten, vooral bestaand uit energie en waardevolle grondstoffen, ontstaat tevens een risico voor de geloofwaardigheid van de WTO, wanneer Rusland haar verplichtingen niet na kan of wil komen. Omdat de Russische export gewild is op de wereldmarkt zal de bereidheid van andere WTO-leden haar via de reguliere, handelsbeperkende, sancties tot de orde te roepen gering zijn. De toetreding tot de WTO dwingt Rusland echter wel tot aanpassingen in haar investeringsregime. Zo moet het aantal sectoren waarin buitenlandse investeringen mogelijk zijn, worden uitgebreid. Ook stelt Rusland nu nog bijzondere eisen aan buitenlandse investeerders, zoals de bepaling dat ze een minimaal aandeel van hun inputs vanuit Rusland betrekken. De WTO-overeenkomst over handelsgerelateerde investeringsmaatregelen (TRIM) verbiedt dergelijke voorwaarden. Vanwege de grote Russische rijkdommen zal de grondstoffensector zich waarschijnlijk aan het WTOregime kunnen onttrekken. In dit artikel zal ik laten zien dat de Europese eis tot verhoging van de binnenlandse energieprijs voor bedrijven de grootste impact zal hebben op de herstructurering van de Russische economie. De Russische energiesector subsidieert nu grote delen van de economie ten koste van noodzakelijke investeringen in de sector zelf. Een verhoging van de energieprijzen zal de inefficiënte Russische industrie dwingen tot herstructurering. 1 Zie voor de main stages of Russia s WTO accession negotiations. 1

2 Het handelsregime Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ontwikkelde Rusland een liberaal handelsregime. Haar importtarieven van tussen de vijf en de twintig procent, met het merendeel tussen de tien en vijftien procent, 2 zijn niet uitzonderlijk restrictief en feitelijk vindt de handel tamelijk ongehinderd plaats. 3 Een diepe economische crisis in het begin van de jaren negentig leidde tot een forse krimp in de onderlinge handel met de andere opvolgerstaten. Daar stond een toename van de Russische handel met de landen van de Europese Unie tegenover. Zoals in tabel 1 geïllustreerd wordt, bedraagt deze handel inmiddels de helft van de Russische handel. De handel met de opvolgerstaten neemt een kwart voor haar rekening. Tabel 1. Regionale verdeling van de Russische handelsstromen, in procenten Russische export naar GOS Russische import uit GOS Russische export naar EU-27** 48* Russische import uit EU-27 47* Bron: Sodruzjestvo Nezavisimych Gosudarstv v 2001 Godu. Statistitsjeskij ezjegodnik. (Commonweatlh of Independent States in Statistical Yearbook), p.74, p.83; Rossiskii Statistjetseskii Ezejegodnik 1997, tbl. 19.3, p. 577; Russia in Figures 2002, p. 363 * exclusief Tsjecho-Slowakije ** inclusief Bulgarije en Roemenië In 1997 kennen Rusland en de EU elkaar de status van meestbegunstigde natie toe, zoals die is bedoeld in de WTO-verdragen, en leggen ze vast dat ze elkaar geen kwantitatieve handelsbeperkingen zullen opleggen (Europese Commissie, 1997). In april 2004 komen ze overeen dat deze overeenkomst ook geldt voor de nieuwe EUleden. Met deze overeenkomst regelen Rusland en de EU hun verhoudingen in feite al conform de WTO-eisen. In de WTO-onderhandelingen over de maximum toegestane importtarieven stelt Rusland voor om deze zogenaamde bound rates in eerste instantie op hoge niveaus vast te stellen. Met uitzondering van de tarieven voor de landbouw en de machinebouw zal Rusland deze vervolgens in een periode van tien jaar verlagen. Dat betekent dat de huidige tarieven voorlopig ongewijzigd blijven. In een rapport berekent de Russische Nationale Investerings Raad (NIR) dat als de tarieven verhoogd worden tot een importvervangend niveau, de productie met 0,6 procent toeneemt. In een meer realistische variant met lagere importtarieven neemt de productie met 1 procent af (Natsionaljie Investitsionnij Sovjet, 2002). Het investeringsregime 2 Uitzonderingen zijn er onder andere voor suiker (40-50 procent) en tweedehands vervoermiddelen (25 procent). 3 Op symposia en in gesprekken met de auteur geven exporteurs naar Rusland wel aan dat de douane formaliteiten ondoorzichtig en soms corrupt zijn, hetgeen de handel belemmert. 2

3 Rusland heeft grote behoefte aan een versterking van haar economische structuur. De erfenis van de planeconomie heeft het land opgezadeld met een industriële structuur met technisch en economisch verouderde bedrijven, waarbij het regionale zwaartepunt te ver naar het oosten lag en het sectorale zwaartepunt te veel bij de (zware) industrie lag. De dienstensector ontbrak nagenoeg geheel. Om de economische structuur te versterken en het zwaartepunt te verleggen, zijn enorme investeringen noodzakelijk. Er wordt evenwel weinig geïnvesteerd in de Russische economie. De meeste buitenlandse investeringen zijn bovendien financiële investeringen in de vorm van kredieten. Slechts de voedingssector, detailhandel, restaurants en de voedselverwerkende industrie, alsmede de energiesector hebben investeringen van enige omvang uit het buitenland aangetrokken (zie tabel 2). 3

4 Tabel 2. Buitenlandse investeringen in Rusland, in miljoenen dollars Totaal directe investeringen Portfolio Kredieten investeringen in sectoren Oliewinning? Voedselverwerking handel, voeding Bron: Goskomstat Rossii (2003), tabellen en In de onderhandelingen over het WTO-lidmaatschap dringen de WTOlidstaten er bij Rusland sterk op aan om barrières voor directe buitenlandse investeringen weg te nemen. 4 Vooral de maximering van het buitenlands bankkapitaal tot twintig procent van het totale bankkapitaal en het verbod om een volledig verzekeringspakket te mogen aanbieden, beperkt de investeringen in de financiële dienstverlening. Juist van het wegnemen van investeringsbarrières in de dienstverlening, waaronder de telecommunicatie en de commerciële dienstverlening vallen, wordt een grote positieve invloed verwacht. Zo schatten Jensen et al. (2003) dat het wegnemen van investeringsbarrières in de dienstensector een positieve invloed zal hebben op het nationaal inkomen. 5 Door buiten de WTO te blijven, kan Rusland meer rekening houden met de sectorale en met name regionale consequenties van buitenlandse investeringen. De meeste buitenlandse investeringen concentreren zich in het westelijk deel van Rusland, met name in de regio rond Moskou. In het oosten en noorden van Rusland zijn er echter veel steden met meer dan een half miljoen inwoners, die voor hun werkgelegenheid, hun energievoorziening en hun sociale voorzieningen veelal afhankelijk zijn van enkele grote, verouderde bedrijven. Deze bedrijven kunnen de concurrentie met de nieuwe bedrijven niet aan. De sociale kosten van hun teloorgang zijn enorm.dit neemt niet weg dat Rusland ook zonder het WTO-lidmaatschap een investeringsregime moet inrichten dat investeerders voldoende vertrouwen inboezemt. De energiesector Het belangrijkste bezwaar van de EU tegen toetreding van Rusland tot de WTO lag bij de lage binnenlandse energieprijzen in Rusland. De EU eiste van Rusland dat het de binnenlandse energieprijs voor bedrijven zou verhogen tot minstens het niveau van de kostprijs. Gas heeft een kostprijs van naar schatting 4 In de Overeenkomst met betrekking tot Partnerschap en Samenwerking hebben Rusland en de EU elkaar in de bilaterale verhoudingen ook met betrekking tot het investeringsregime WTO principes, zoals het gelijkberechtigingprincipes, toegekend. 5 Jensen et al. (2003), schatten dat de toetreding van Rusland tot de WTO het BBP op de middenlange termijn met 3,4 procent en op de lange termijn met 11,2 procent zal laten toenemen. Driekwart van deze toename komt voor rekening van het liberaliseren van de directe investeringen in de dienstensector. In hun model gaan Jensen et al. uit van tariefreducties van rond de vijftig procent. 4

5 veertig dollar per 1000 m3, terwijl de binnenlandse prijs tussen de vijftien en twintig dollar ligt. De exportprijs, inclusief het exporttarief van bijna veertig dollar, ligt rond de honderd dollar (Tarr & Thomson, 2003). Een dergelijk lage binnenlandse prijs verlaagt de kostprijs voor bedrijven, leidt tot concurrentievoordeel voor Russische bedrijven en werkt daardoor als een handelsbarrière. De OECD (2002) schat dat industriële bedrijven in de vorm van lage energieprijzen een subsidie ontvangen van meer dan 300 procent van de feitelijke verkopen ofwel, meer dan 5 procent van het bbp. De lage energieprijzen maskeren dat de industrie feitelijk waarde vernietigt (Gaddy & Ickes, 2002). Ook de energiesector in Rusland dringt al geruime tijd aan op verhoging van deze prijzen, omdat de huidige prijsstelling investeringen in de energiesector ontmoedigt. Alhoewel de kosten van een verdubbeling van de energieprijzen nog nauwelijks in kaart gebracht zijn, is het onvermijdelijk dat de sociale gevolgen van een verhoging van de binnenlandse energieprijzen enorm zijn. Hogere energieprijzen dwingen bedrijven tot reorganisatie, waarmee veel werkgelegenheid en een minimale sociale zekerheid verloren gaat, in het bijzonder in het noorden en oosten (Gaddy & Ickes, 2002). Om de gevolgen voor de getroffen regio s en sectoren geleidelijker zichtbaar te laten worden en enige tijd te hebben om deze gevolgen op kunnen vangen, stelt de regering voor om de gasprijs voor industriële gebruikers geleidelijk te verhogen van 40 naar tussen de 49 en 57 dollar in Mede op grond van dit voorstel heeft de EU haar bezwaren tegen een Russisch lidmaatschap van de WTO ingetrokken. In ruil daarvoor zal president Poetin zich inspannen om in het Russisch parlement steun te krijgen voor de ratificering van het Kyoto-protocol. Een resultaatgarantie kan de president echter niet geven en in het parlement leven grote bezwaren tegen het Kyoto-protocol, omdat het bedrijven dwingt tot herstructurering. Conclusie De lange aanpassingstijden die Rusland vraagt om te voldoen aan de eisen van het WTO-lidmaatschap roepen de vraag op of een Russische lidmaatschap voor de andere leden wel zo aantrekkelijk is. Het lijkt vooral een onderdeel van de grotere politieke agenda om steun te verwerven voor het Kyoto-protocol. De WTO eisen met betrekking tot het investeringsregime en de Europese eis tot verhoging van de binnenlandse energieprijs voor bedrijven zullen zorgen voor een grotere concurrentiedruk en voor een prijsontwikkeling die onontkoombaar leidt tot een noodzakelijke herstructurering, met alle maatschappelijke kosten van dien. Veel additioneel economisch voordeel van een WTO-lidmaatschap lijkt Rusland niet te gaan behalen. Joop de Kort Literatuur Europese Commissie (2004) Russia WTO: EU-Russia deal brings Russia a step closer to WTO membership, Europese Commissie, IP/04/673, Brussel, 21 mei Gaddy en Ickes wijzen bijvoorbeeld op de kosten om miljoenen mensen vanuit de koude gebieden (met gemiddelde januaritemperaturen van vijftien graden Celcius onder nul) naar het mildere klimaat in het westen te verhuizen. 5

6 Europese Commissie (1997) Agreement on Partnership and Cooperation, Brussel Gaddy C. en B. Ickes (2002) Russia s Virtual Economy, Brookings Institution Press, Washington Goskomstat Rossii (2003), Rossisskiji statistetseskij ezegodnik, Moskou Jensen, J., T. Rutherford en D. Tarr (2003) Economy-Wide Sector Effects of Russia s Accession to the WTO, Paper prepared for the Ministry of Economic Development and Trade ILO conference in St. Petersburg, februari Natsionaljie Investitsionnij Sovjet (2002) Narodnochozjajstvennije Posledstvija Prisoedinenija Rossii k VTO, (De macro-economische gevolgen van de Russische toetreding tot de WTO) Moskou. OECD (2002), OECD Economic Surveys Russian Federation, Parijs. Rossiskii Statistjetseskii Ezejegodnik 1997 Moskou, Goskomstat Russia in Figures 2002, Moskou, Goskomstat Sodruzjestvo Nezavisimych Gosudarstv v 2001 Godu. Statistitsjeskij ezjegodnik. Moskou Tarr D. en P. Thomson (2003) The Merits of Dual Pricing of Russian Natural Gas, paper beschikbaar op 6

De gevolgen van het WTO lidmaatschap voor Rusland

De gevolgen van het WTO lidmaatschap voor Rusland De gevolgen van het WTO lidmaatschap voor Rusland J o o p d e K o r t * Samenvatting Het lidmaatschap van de WTO zal voor de Russische economie geen grote gevolgen hebben. Het Russische handelspatroon

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie internationale handel 27.10.2011 2011/0090(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerpbesluit van de Raad betreffende de sluiting van de overeenkomst tussen de Europese

Nadere informatie

ZAKENDOEN MET RUSLAND

ZAKENDOEN MET RUSLAND ZAKENDOEN MET RUSLAND Evelien Staelens Areamanager 23.01.2014 Exportboost Rusland FEVIA Agenda 1. Situering 2. Waarom Rusland 3. Uitdagingen 4. Hoe de Russische markt te benaderen 5. FIT-dienstverlening

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE. Begeleidend Document. bij het Voorstel voor een

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE. Begeleidend Document. bij het Voorstel voor een COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 17.10.2008 SEC(2008) 2616 WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Begeleidend Document bij het Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 9.8.2012 COM(2012) 449 final 2012/0217 (COD)C7-0215/12 Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de toekenning van tariefcontingenten voor

Nadere informatie

Sancties/САНКЦИИ. Het managen van verwachtingen. Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam

Sancties/САНКЦИИ. Het managen van verwachtingen. Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam Sancties/САНКЦИИ Het managen van verwachtingen Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam Koninklijke Industrieele Groote Club Woensdag 24 september 2014 Sochi, 19 september 2014 In

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie internationale handel PE v01-00

EUROPEES PARLEMENT. Commissie internationale handel PE v01-00 EUROPEES PARLEMENT 2004 ««««««««««««Commissie internationale handel 2009 20.9.2005 PE 362.727v01-00 AMENDEMENTEN 1-17 Ontwerpadvies Johan Van Hecke Een ontwikkelingsstrategie voor Afrika (2005/2142(INI))

Nadere informatie

Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU

Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU VIVES BRIEFING 2016/06 Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU Klaas Staal Karlstad Universitet 1 GEVOLGEN VAN BREXIT VOOR DE BESLUITVORMING IN DE EU Klaas Staal INLEIDING Op 23 juni 2016 stemmen

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003-I Politiek en ruimte Opgave 6 bron 9 In de periode 2000-2006 zal de Europese Unie financiële steun voor sociaal-economische ontwikkeling toekennen aan twee soorten regio s: de regio s met een ontwikkelingsachterstand

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 25 074 Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) 28 625 Herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Nr. 61 BRIEF VAN

Nadere informatie

Globalisering, technologische verandering en de polarisatie van de arbeidsmarkt

Globalisering, technologische verandering en de polarisatie van de arbeidsmarkt VIVES BRIEFING 207/04 Globalisering, technologische verandering en de polarisatie van de arbeidsmarkt Koen Breemersch KU Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, VIVES Met dank aan Cathy Lecocq

Nadere informatie

Jom/HS/rb (OR. fl EUROPESE RAAD ROME, 14 EN 15 DECEMBER 1990 CONCLUSIES VAN HET VOORZITTERSCHAP

Jom/HS/rb (OR. fl EUROPESE RAAD ROME, 14 EN 15 DECEMBER 1990 CONCLUSIES VAN HET VOORZITTERSCHAP - 1 - Jom/HS/rb (OR. fl EUROPESE RAAD ROME, 14 EN 15 DECEMBER 1990 CONCLUSIES VAN HET VOORZITTERSCHAP ( Tweede dee l) inzake de betrekkingen met de Sovjet-Unie en de landen van Midden- en Oost-Europa SN/428/90

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2016.141697 Uw

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik Persbericht PB14-032 15 mei 2014 9.30 uur CBS: economie krimpt door lager gasverbruik - Sterke afname binnenlands verbruik en export van aardgas door milde winter - Mede hierdoor economische krimp van

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I 4 Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 twee van de volgende voorbeelden

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

McKinsey: Poolse economie kan groeimotor worden

McKinsey: Poolse economie kan groeimotor worden Bron: http://www.consultancy.nl/ In een recent uitgebracht rapport van McKinsey & Company, getiteld Poland 2025: Europe s new growth engine, wordt de ontwikkeling van de Poolse commerciële economie in

Nadere informatie

1 augustus 2014. Onderzoek: Sancties tegen Rusland

1 augustus 2014. Onderzoek: Sancties tegen Rusland 1 augustus 2014 Onderzoek: Sancties tegen Rusland Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Werkgelegenheid in energie? Vergeet het maar!

Werkgelegenheid in energie? Vergeet het maar! Werkgelegenheid in energie? Vergeet het maar! splitsen. Gulzige, buitenlandse energiereuzen staan al te trappelen om de bedrijven over te nemen. En zo verliest Nederland wéér een gezonde bedrijfstak aan

Nadere informatie

Economische prognose IMF voor het GOS

Economische prognose IMF voor het GOS Economische prognose IMF voor het GOS Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen voor de

Nadere informatie

De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs

De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs VIVES BRIEFING 2016/09 De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs Koen Breemersch KU Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, VIVES 1 DE IMPACT VAN CONCURRENTIE OP DE PRODUCTMIX

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Presentatie Themadagen Granen. De (on)mogelijkheden van de Oekraïense akkerbouwsector

Presentatie Themadagen Granen. De (on)mogelijkheden van de Oekraïense akkerbouwsector Presentatie Themadagen Granen De (on)mogelijkheden van de Oekraïense akkerbouwsector Wie is Theeuwes Holding? 112 jaar oud familiebedrijf Handel, verwerking en productie van granen, oliehoudende zaden

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN MEDEDELING VAN DE COMMISSIE. Financieel pakket voor de toetredingsonderhandelingen met Bulgarije en Roemenië

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN MEDEDELING VAN DE COMMISSIE. Financieel pakket voor de toetredingsonderhandelingen met Bulgarije en Roemenië COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 10.2.2004 SEC(2004) 160 definitief MEDEDELING VAN DE COMMISSIE Financieel pakket voor de toetredingsonderhandelingen met Bulgarije en Roemenië NL NL MEDEDELING

Nadere informatie

De regionale impact van de economische crisis

De regionale impact van de economische crisis De regionale impact van de economische crisis Damiaan Persyn Vives Beleidspaper 11 Juli 2009 VIVES Naamsestraat 61 bus 3510 3000 Leuven - Belgium Tel: +32 16 32 42 22 www.econ.kuleuven.be/vives De regionale

Nadere informatie

Economische prognose IMF voor het GOS

Economische prognose IMF voor het GOS Economische prognose IMF voor het GOS Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen voor de

Nadere informatie

ECONOMISCHE PARTNERSCHAPSOVEREENKOMSTEN

ECONOMISCHE PARTNERSCHAPSOVEREENKOMSTEN EPAs- ECONOMISCHE PARTNERSCHAPSOVEREENKOMSTEN Het is belangrijk te weten dat de Economische Partnerschapsovereenkomst (EPA) niet de gehele Cotonou overeenkomst vervangt maar slechts het handelsgedeelte.

Nadere informatie

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Voorzitter ASFA, dagvoorzitter Etc, Dames en heren,.. Goedemorgen, Met

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juli 2013

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juli 2013 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juli 2013 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

MEYS Emerging Markets Research MEYSFocus

MEYS Emerging Markets Research MEYSFocus MEYSFocus juli 1 MEYSFocus Juli 1 Geachte relatie, In deze MEYSFocus staan we uitgebreid stil bij de gevolgen van het WK voetbal voor de Zuid- Afrikaanse economie, kijken we naar Brazilië als de opkomende

Nadere informatie

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Siemen van Berkum en Gerben Jukema, LEI Wageningen UR, 17 december 2014 Deze notitie geeft een beknopt overzicht

Nadere informatie

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West?

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Ria Laenen (Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven) Seniorenuniversiteit Hasselt, 5.10.2015 Overzicht Het conflict in Oekraïne: van de

Nadere informatie

- De herexamenvragen mag u houden! -

- De herexamenvragen mag u houden! - Datum : donderdag 30 juni 2011 Opleiding : CCM16 Herexamen : Module 3 IB&CM Tijd : 3 klokuren Herexamen: Dit herexamen bestaat uit 5 opgaven, verdeeld over 8 pagina s. Controleer dit! De vragen van dit

Nadere informatie

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Korte omschrijving werkvorm Welke argumenten dragen voor- en tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne aan? Leerlingen concentreren zich in kleine

Nadere informatie

Toelichting CPB-onderzoek opbrengsten introductie euro Voor de minister van Economische Zaken

Toelichting CPB-onderzoek opbrengsten introductie euro Voor de minister van Economische Zaken CPB Notitie 21 mei 2014 Toelichting CPB-onderzoek opbrengsten introductie euro Voor de minister van Economische Zaken CPB Notitie Aan: De minister van Economische Zaken Centraal Planbureau Van Stolkweg

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II 4 Antwoordmodel Opgave voorbeeld van een juiste berekening: 84.760.000 4 = 2.080 uur 63.000 2 voorbeeld van een juist antwoord: Een antwoord waaruit blijkt dat uitzendkrachten in deeltijd werken. 3 voorbeelden

Nadere informatie

Starten in een dal, profiteren van de top

Starten in een dal, profiteren van de top M200715 Starten in een dal, profiteren van de top drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, november 2007 2 Starten in een dal, profiteren van de top Ondernemers die in 2003 een bedrijf begonnen, waren zich

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten M200402 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten De betekenis van de uitbreiding van de Europese Unie voor het Nederlandse MKB Guido Brummelkamp Jolanda Hessels Zoetermeer, 29 april 2004 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Stedelijke armoede in Rusland

Stedelijke armoede in Rusland Stedelijke armoede in Rusland Jan Limbeek De sociologische afdeling van de Financiële Universiteit, verbonden aan de Russische regering, heeft in januari de gegevens gepubliceerd van een studie naar het

Nadere informatie

De dekmantel van GeenPeil

De dekmantel van GeenPeil De dekmantel van GeenPeil Onder het motto "Red de Democratie" roepen de initiatiefnemers van GeenPeil de burgers op om in verweer te komen tegen een te grote Brusselse bemoeienis met de nationale democratie.

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan afhankelijk van de feitelijke vraag bijvoorbeeld vermelden: dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet

Nadere informatie

Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse. Olie

Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse. Olie Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse Olie 1 Olie (volgende maand) 1 Prijs/vat 9 8 82,4 7 65,54 Brent (Dollar) Brent (EUR) Afgelopen week OPEC secretaris-generaal Abdullah al-badri liet

Nadere informatie

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 1. Inleiding Globalisering is een onderwerp dat regelmatig in het maatschappelijke debat opduikt. Het gaat dan om de gevolgen van de internationale economische

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1979 Nr. 6

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1979 Nr. 6 29 (1978) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1979 Nr. 6 A. TITEL Vriendschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Suriname;

Nadere informatie

De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije

De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije DO RESEARCH De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije Ontwikkeling handelsrelaties sinds toetreding beide landen tot de EU DO Research 9-8-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I Profiel Tsjechië

Nadere informatie

Europa als spin in het web 1

Europa als spin in het web 1 Europa als spin in het web 1 door JEROEN HINLOOPEN Universiteit van Amsterdam en Technische Universiteit Delft en CHARLES VAN MARREWIJK Erasmus Universiteit Rotterdam Correspondentie naar: Charles van

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2015.594488 Bijlage(n)

Nadere informatie

Internationale wegen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Internationale wegen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 19 September 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73828 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Datum 4 mei 2017 Betreft Beantwoording vragen van het lid Becker (VVD) over een Amerikaans onderzoek naar staalimporten/staaldumping

Datum 4 mei 2017 Betreft Beantwoording vragen van het lid Becker (VVD) over een Amerikaans onderzoek naar staalimporten/staaldumping Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 4 mei 2017 Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 215. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio 1 Economische ontwikkeling PAGINA 4 In dit overzicht vindt u de highlights uit de monitor Economische Verkenningen

Nadere informatie

Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt Door de Russische sancties in augustus 2014 is de export van Nederlandse

Nadere informatie

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 EUROPESE RAAD DE VOORZITTER NL Brussel, 29 juni 2012 (OR. en) EUCO 133/12 PRESSE 318 PR PCE 115 Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 In de afgelopen twee en een half jaar heeft de Europese

Nadere informatie

Lesbrief Europa 2 e druk

Lesbrief Europa 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.13 1.14 1.15 1.16 A A B D Waar produceren? 1.17 a. Door loonmatiging dalen de productiekosten en kunnen de prijzen dalen. Dan verbetert de internationale concurrentiepositie en zal de export

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-038 15 mei 2009 9.30 uur Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Grootste krimp na de Tweede Wereldoorlog Export en investeringen vallen

Nadere informatie

DE EUROPESE UNIE EN HAAR HANDELSPARTNERS

DE EUROPESE UNIE EN HAAR HANDELSPARTNERS DE EUROPESE UNIE EN HAAR HANDELSPARTNERS De Europese Unie neemt als grootste exporteur van goederen en diensten ter wereld en als 's werelds grootste bron van directe buitenlandse investeringen een leidinggevende

Nadere informatie

Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad

Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad Mark Thissen Aanleiding: Verzoek EZ De vernieuwende ruimtelijk-economische visie op de

Nadere informatie

Regionaal-Economische Barometer

Regionaal-Economische Barometer Regionaal-Economische Barometer Verwachtingen voor Assen-Beilen in 2011 Januari 2011 CONCLUSIES Groeiverwachting Nederlandse economie in 2011 1½ procent Overheid en zorg goed voor 40 procent van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Wat betekent een Brexit voor het Nederlandse bedrijfsleven?

Wat betekent een Brexit voor het Nederlandse bedrijfsleven? Wat betekent een Brexit voor het Nederlandse bedrijfsleven? Samenvatting en conclusies Omdat het VK een belangrijke economische partner is van Nederland, heeft een Brexit een negatief effect op de Nederlandse

Nadere informatie

De toetreding van Rusland tot de WHO

De toetreding van Rusland tot de WHO E U R O P E S E H O G E S C H O O L B R U S S E L EINDVERHANDELING C A M P U S E C O N O M I S C H E H O G E S C H O O L S T O R M S T R A A T 2 1 0 0 0 B R U S S E L T E L : 0 2-2 1 0 1 2 1 1 F A X :

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

vergadering C90 LAN5 zittingsjaar 2009-2010 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid

vergadering C90 LAN5 zittingsjaar 2009-2010 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid vergadering C90 LAN5 zittingsjaar 2009-2010 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid van 20 januari 2010 2 Commissievergadering nr. C90 LAN5 (2009-2010) 20

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

De softwaresector in Nederland

De softwaresector in Nederland De softwaresector in Nederland Survey 2010 In opdracht van: ICT~Office Project: 2010.002 Publicatienummer: 2010.002-1018 Datum: Utrecht, 23 augustus 2010 Auteurs: Robbin te Velde Jaap Veldkamp Marijn Plomp

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2012 - II

Eindexamen havo economie 2012 - II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat consumenten

Nadere informatie

Koper flink in de lift

Koper flink in de lift Publicatiedatum CBS-website: 9 juli 7 Koper flink in de lift Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek Koper flink in de lift Wiel Packbier Samenvatting Mede door de toegenomen vraag naar koper,

Nadere informatie

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie Servië is een wereldspeler als het gaat om de productie van frambozen.

Nadere informatie

Persbericht. Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal Centraal Bureau voor de Statistiek. Kwartaal-op-kwartaalgroei aangetrokken

Persbericht. Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal Centraal Bureau voor de Statistiek. Kwartaal-op-kwartaalgroei aangetrokken Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-103 1 juli 2004 9.30 uur Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal 2004 De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal van 2004 met 0,9 procent

Nadere informatie

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt.

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 november 2003 (21.11) (OR. en) 15014/03 ECOFIN 353 FIN 519 RELEX 437 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad het Coreper/de RAAD Ontwerp-verslag

Nadere informatie

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8 Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8 De markt, marktsector en particuliere sector het zijn alle drie benamingen die

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 ANNEX 4 MACRO-ECONOMISCHE ONDERBOUWING VAN HET BAU-SCENARIO Auteur: J. Duerinck INHOUD 1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 1.1 Analyse trendmatige evoluties toegevoegde waarde 2 1.2 Methode voor

Nadere informatie

CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten. Economie

CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten. Economie Economie CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten China als investeerder in Europa Chinese investeringen in Europa nemen snel in omvang toe. Volvo Cars is tegenwoordig eigendom

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1373 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

De Sovjet-Unie (9.3) Tijd van wereldoorlogen De Sovjet Unie.

De Sovjet-Unie (9.3) Tijd van wereldoorlogen De Sovjet Unie. De Sovjet-Unie (9.3) Onderzoeksvraag: Kenmerkende aspecten: Waardoor kreeg Rusland een communistische regering en hoe werd het land een totalitaire staat. Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën

Nadere informatie

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 PERSBERICHT Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 Het jaar 2007 kan voor de kledingsector worden samengevat als een stabiel jaar. De omzetdaling was

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011

Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011 Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011 Status Informerend Voorstel Kennis te nemen van de bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143 VOORSTEL van: de Commissie d.d.: 12 november 2003 Betreft:

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009.

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Sheet 1: Opening Het CBS publiceert vandaag het eerste cijfer van de economische groei over het vierde kwartaal en de voorlopige

Nadere informatie

Roaming-prijzen: naar huis bellen wordt opnieuw goedkoper - maar internationaal sms en (nog) niet

Roaming-prijzen: naar huis bellen wordt opnieuw goedkoper - maar internationaal sms en (nog) niet IP/08/1276 Brussel, 28 augustus 2008 Roaming-prijzen: naar huis bellen wordt opnieuw goedkoper - maar internationaal sms en (nog) niet Op 30 augustus wordt bellen op reis in de EU goedkoper. Het prijsplafond

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie