beroep: technicus inbraakbeveiligingssystemen slim gezien: smart grids Elektro Challenge: editie 2014 De coolste GIP van 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "beroep: technicus inbraakbeveiligingssystemen slim gezien: smart grids Elektro Challenge: editie 2014 De coolste GIP van 2013"

Transcriptie

1 nr het magazine voor Elektrocracks beroep: technicus inbraakbeveiligingssystemen slim gezien: smart grids Elektro Challenge: editie 2014 De coolste GIP van 2013 een initiatief van

2 nr INHOUD 4 de school kosh Scheppersstraat wordskills Leipzig 2013 Topprestaties het beroep Technicus inbraakbeveiligingssystemen 7 Smart grids De toekomst is slim 2

3 INHOUD Colofon Het magazine Watt s Up wil jongeren warm maken voor elektrotechnische opleidingen en beroepen Energiezuinig op school Kill the Watt Elektroshock Vormelek vzw Marlylaan 15/8 bus Brussel Tel Fax Watt s Up is een campagne die Vormelek voert op initiatief van zijn sociale partners, zijnde de werknemersorganisaties ACV-CSC METEA, ABVV-Metaal en MWB-FGTB en de werkgeversorganisaties FEDELEC, FEE, LVMEB en NELECTRA. De campagne heeft tot doel de instroom van arbeiders in de elektrotechnische sector te verhogen en richt zich behalve naar jongeren en hun ouders, ook naar werkgevers, scholen en opleidingscentra. 18 FACEBOOK De coolste GIP van expo Onder stroom Verantwoordelijk uitgever: Hilde De Wandeler Concept en realisatie: Link Inc (www.linkinc.be) Redactie: Link Inc Lay-out: Zeppo (www.zeppo.be) Fotografie: Jean-Pierre Ruelle, Christophe Toffolo, Joke Van Mieghem Elektro Challenge editie 2014 news Heb je zelf een interessant project? Laat het ons weten via of 3

4 Doen Op bezoek bij kikkers & salamanders. Verslag van een uniek GIP-project voor groen Weg van de schoolbanken, weg uit de ateliers. Geen Ohm, geen Watt, geen Volt vandaag. We zijn op bezoek in De Hellekens, een klein natuuren wandelgebied aan de rand van Herentals. Sander Verboven en Christof Van den Brande, uit het 6de jaar Elektrische Installatietechnieken van het kosh Scheppersstraat, staan ons al op te wachten. Wat lopen we hier in godsnaam te doen tussen de kikkers en salamanders? Waren we niet beter thuisgebleven? 4

5 de school Sterk werk Nee, ons bezoek heeft een héél goede reden: Sander en Christof hebben hier een echt huzarenstukje tot een goed einde gebracht. Door de installatie van een pomp op zonne-energie wordt er water gepompt in een zijloop van de Kleine Nete. Zo ontstaat de ideale leefomgeving voor kikkers en salamanders om zich voort te planten. Ook in lange droge periodes. Resultaat: een GIP die nog jarenlang zijn nut zal bewijzen, een superenthousiaste leerkracht en directie, een tevreden stadsbestuur, en eeuwige dank vanwege de Herentalse kikker- en salamandergemeenschap. Sterk werk! Problemio! Sander en Christof moesten op zoek naar een oplossing voor een probleem dat al tien jaar bestond. Om het droogvallen van de waterloop te voorkomen en water uit de Kleine Nete over te pompen in het grachtenstelsel (een soort wachtbekken) van De Hellekens plaatste het stadsbestuur ooit een pomp en een windturbine. Maar problemio! dat systeem heeft nooit goed gewerkt. Terug naar af De eerste opdracht van Sander en Christof was dus om na te gaan waar de kink in de spreekwoordelijke kabel zat. Wat bleek? De bestaande installatie kon gewoon niet goed werken omdat het vermogen van de windturbine veel te laag was. In een vallei, met een turbine op een paal van nauwelijks 4 meter hoog, is de windsnelheid gewoon niet groot genoeg om de batterij op te laden. Terug naar af dus en op naar de zon De pomp laten aansturen door een zonnepaneel bleek een veel betere oplossing. Maar dat is natuurlijk vlugger bedacht dan gedaan Onder de enthousiaste leiding van leerkracht Willy Olyslaegers gingen Sander en Christof aan de slag. Eerst het denkwerk. Wat hebben we nodig? Uit welke elementen bestaat de installatie? Waar vinden we het materiaal? Volgende stap: een dossier met een budgetvoorstel indienen bij het stadsbestuur. Na wat wikken en wegen werd het budget goedgekeurd. Aan de slag Tijd om de handen uit de mouwen te steken. Materiaal bestellen, wachten, wachten, wachten Zoals in het echte leven loopt er wel eens iets mis bij een levering. Het heeft dan ook lang geduurd voor alle (juiste!) bestellingen ter plaatse waren. Sander: Gelukkig konden we rekenen op de hulp van de stadsdiensten. Zij hielpen ons aan een hoogwerker en een stelling. Gelukkig maar. Je zit daar in the middle of nowhere en dat maakt het allemaal niet makkelijker. Hoe werkt het? Christof en Sander vertellen: Een opgeladen accu kan de pomp ongeveer 8 uur laten werken. In de accu zit een schakelaar. Wanneer de accu volledig geladen is, schiet de pomp in werking. Als de spanning te laag is, schakelt de pomp uit en laadt het zonnepaneel de accu bij. Het hangt natuurlijk af van het weer hoe snel dat gaat. Omdat er een overloop voorzien is in het wachtbekken, kan er niet overpompt worden. We hebben ook een vlottersysteem voorzien in de put, zodat de pomp niet droog kan draaien, als bijvoorbeeld de waterbuis verstopt zou raken. De maquette van de installatie. De GIP in miniatuur... 5

6 Inhuldiging Op 27 juni werd de installatie officieel ingehuldigd in aanwezigheid van het Herentalse stadsbestuur. Een mooie kroon op het werk Het hard labeur van Christof en Sander is niet onopgemerkt voorbijgegaan in Herentals. Technische fiche Zonnepaneel BleuSolar SPM Piekvermogen: 280 Wp Uitgangsspanning: 24 V Maximale uitgangsstroom: 7,63 A BlueSolar Charger Accuspanning: 12 V / 24 V (autodetect) Stroomvermogen: 20 A Absorbtiespanning: 14,4 V / 28,8 V Floatspanning: 13,7 V / 27,4 V Rule 1500 Dompelpomp Voltage: 24 V Opvoerhoogte: 3 m Zekering: 5 A Debiet: 95 liter/minuut Victron Gel Accu Voltage: 12 V Capaciteit: Ah Kabel H07RN8-F Flextreme Aqua Kunstrubber Soepel Bestand tegen water, uv, olie Budget: 3000 euro (ter beschikking gesteld door stadsbestuur en milieuraad van Herentals) 6

7 SMART grids Het stroomnet van de toekomst is! slim Door de steile opmars van hernieuwbare energie staat ons klassieke stroomnet de laatste jaren steeds meer onder druk. Het succes van onder andere zonnepanelen en windmolens maakt dat we niet alleen elektriciteit verbruiken, maar ook toevoegen op het elektriciteitsnet. Om die stroompieken en dalen op te vangen hebben we slimme energienetwerken nodig: smart grids. Maar wat komt daar eigenlijk allemaal bij kijken? Van oudsher is onze elektriciteitsvoorziening een vorm van eenrichtingsverkeer tussen de elektriciteitscentrale en de verbruikers. Dat model is vandaag compleet achterhaald. Want we verbruiken niet alleen alsmaar meer elektriciteit, we produceren zelf ook steeds meer stroom. Denk maar aan het succes van zonnepanelen en windmolens. Het komt er dus op aan om onze traditionele vormen van energieproductie (gas- en steenkoolcentrales, kerncentrales, waterkrachtcentrales, ) te combineren met de nieuwe technologieën voor hernieuwbare energie. En dat is precies wat smart grids zullen moeten doen. Inderdaad: zullen. Want deze innovatieve stroomnetten zijn nog volop in ontwikkeling. Tweerichtingsverkeer Smart grids maken optimaal gebruik van nieuwe technologieën. Op die manier vergemakkelijken ze het gebruik van hernieuwbare energie en het tweerichtingsverkeer dat daarbij hoort. Want als de zon heel hard schijnt en je hebt op dat moment geen stroom nodig, dan moet de opgewekte elektriciteit ergens anders naartoe, toch? Pieken en dalen Dankzij smart grids kunnen we in de toekomst zelf onze vraag naar elektriciteit sturen (dit noemt men actieve vraagsturing, zie verder) en eventuele energieoverschotten opslaan. Het voordeel daarvan? Het is een manier om te kunnen omgaan met de vele pieken en dalen die typisch zijn voor hernieuwbare energie. Op dagen dat het bijvoorbeeld heel hard waait, kan het zijn dat de windmolens te veel elektriciteit opwekken. Welnu, dankzij smart grids zouden we die stroompiek tijdelijk kunnen opslaan om te gebruiken op dagen met heel weinig wind of zon. Vergelijk het met een accu of oplaadbare batterij. Elektrische auto s Maar hoe ziet zo n smart grid eruit? Eigenlijk is het een combinatie van allerlei technieken, zoals sensoren, complexe software, slimme meters en batterijen, maar bijvoorbeeld ook laadpalen voor elektrische voertuigen. Dat lees je goed: elektrische auto s en fietsen spelen een belangrijke rol in een smart grid. Ze beschikken namelijk over batterijen die heel goed van pas komen om een teveel aan elektriciteit op te slaan (zoals hierboven beschreven). Er zijn zelfs al projecten waarbij elektrische auto s niet alleen energie verbruiken, maar ook stroom teruggeven aan het net. Met andere woorden: elektrische voertuigen zouden weleens een belangrijke rol kunnen gaan spelen in onze stroomvoorziening. 7

8 SMART grids Actieve vraagsturing Een onevenwicht tussen de vraag naar en het aanbod van elektriciteit kan ernstige gevolgen hebben voor gezinnen en bedrijven. Vandaag lossen we dat onder meer op door indien nodig elektriciteit aan te kopen in de buurlanden of oude (vaak energieverslindende) elektriciteitscentrales terug in gebruik te nemen. Dankzij hun actieve vraagsturing zouden smart grids weleens een ware revolutie kunnen veroorzaken. Zo zou je als verbruiker kunnen wachten met elektriciteit te verbruiken tot op het moment dat er weer een voldoende groot aanbod is. In ruil zou je dan genieten van een lager elektriciteitstarief. Intensief onderzoek Je merkt dat smart grids bijzonder complexe systemen zijn, een samengaan van energieproductie, ICT en diverse betrokken partijen. Denk maar aan de producenten van huishoudapparaten, die er bijvoorbeeld voor moeten zorgen dat hun toestellen kunnen communiceren met het slimme stroomnetwerk van de toekomst. Smart grids zijn dan ook nog niet voor morgen, maar ondertussen zijn er wel diverse instellingen heel intensief bezig met onderzoek. In België, maar ook in de rest van de wereld. En nu even praktisch! Een ding is dus wel zeker: smart grids komen eraan! Een drietal praktische gevolgen mag je sowieso verwachten. Een: je hoeft geen meterstanden meer door te geven. In een smart grid kunnen netbeheerders vanop afstand precies zien hoeveel elektriciteit je verbruikt. Twee: fouten en storingen in een smart grid worden veel sneller opgespoord én hersteld. En drie: zoals gezegd zal het netwerk dankzij actieve vraagsturing ook steeds meer een beroep doen op jouw flexibiliteit. Stel bijvoorbeeld dat je later de trotste eigenaar bent van een elektrische auto. Als je die dan aan het netwerk koppelt om op te laden, zal je kunnen laten weten of je wilt dat je auto onmiddellijk opgeladen wordt, of pakweg tegen de volgende ochtend. Kies je voor de laatste optie, dan bepaalt het slimme netwerk zelf wanneer het beste moment is om jouw auto op te laden. Flexibiliteit troef! 8

9 Smart grids bieden duidelijk heel wat mogelijkheden. Maar hoe komt het dat ze pas de laatste jaren zoveel aandacht krijgen? Elektrische auto s zijn niet alleen interessante vervoersmiddelen, ze kunnen ook een belangrijke rol spelen voor smart grids. Waarom? Veel landen, waaronder België, promoten smart grids als manier om onze energie-afhankelijkheid te verlagen en de opwarming van de aarde tegen te gaan. Hoezo? Smart grids moeten een oplossing bieden voor de pieken en dalen in de stroomproductie, die het gevolg zijn van hernieuwbare energie (veel/ weinig wind, veel/weinig zon, ). Als er een energiepiek is, kunnen elektrische auto s met hun batterijen die energie opslaan. Deze energie kan uiteraard gebruikt worden om mee te rijden. Maar onderzoekers zijn er ondertussen ook al in geslaagd om elektriciteit terug van de autobatterij naar het net te leiden. Als de elektrische auto ooit doorbreekt, creëren we dus tegelijk een omvangrijke opslagcapaciteit voor overtollige stroomproductie. Voor een antwoord op deze vraag komen we opnieuw terecht bij hernieuwbare energiebronnen, die aan de basis liggen van de ontwikkeling van smart grids. Hoe meer we gebruikmaken van dergelijke onuitputbare bronnen, hoe minder we afhangen van eindige, fossiele bronnen zoals aardgas en stookolie. Daardoor verlagen we de CO 2 -uitstoot, wat cruciaal is om de opwarming van de aarde aan te pakken. Het belang van smart grids hangt nauw samen met de opmars van hernieuwbare energie (zoals zonnepanelen en windmolens). En dat is nu eenmaal een vrij recent fenomeen. breinbrekers 9

10 WorldSkills WorldSkills Leipzig 2013 Leipzig (Duitsland), begin juli Ongeveer 1000 jongeren uit 48 landen zijn samengekomen om hun technische talenten met elkaar te meten. WorldSkills is de internationale editie van EuroSkills, dat in oktober 2012 in ons land, in Spa-Francorchamps, plaatsvond. Wij vroegen Sébastien de Maere, de Belgische vertegenwoordiger in de competitie Elektrische installaties, naar zijn ervaringen. Topprestatie op topniveau Met de paplepel Al in het 6de jaar van de lagere school wist dat ik dat ik ooit elektricien zou worden! Ik deed niets liever dan elektrische toestellen uit elkaar halen. Tijdens een knutselkamp heb ik ontdekt dat ik vooral geboeid was door elektrische toepassingen. Sébastien is nu 20, hij werkt nog altijd graag met zijn handen en volgt nu een opleiding aan het CEFA van Court-Saint-Etienne (te vergelijken met de Syntra Leertijd in Vlaanderen). Daar heb je 2 dagen les, en de rest van de week breng je door op de werkvloer. Die opleiding heeft mijn leven veranderd. De lessen zijn heel praktisch en je leert er je toekomstige beroep meteen op de werkvloer. Competitie op hoog niveau Sébastien heeft eerst deelgenomen aan verschillende selectieproeven vooraleer hij uitgekozen werd om België te vertegenwoordigen op WorldSkills. En toen kwam het moment van de waarheid. Drie dagen lang, en onder het streng toeziende oog van journalisten, bezoekers en televisiecamera s, heeft Sébastien meegewerkt aan de bouw van een smart home, waarin de nieuwste domoticatoepassingen verwerkt moesten worden. Toen er iets foutging met de KNXprogrammatie, nam de stress toe en was hij even het noorden kwijt. Gelukkig heeft hij zich snel herpakt en, met de hulp van de ploeg technische experts, heeft hij een stevige tweede adem gevonden. Zo is hij erin geslaagd om zijn opdracht tot een goed einde te brengen een kwartier voor het eindsignaal. Topprestatie Wanneer de uitslag bekendgemaakt werd, steeg de spanning natuurlijk ten top. Sébastien eindigde op een 13de plaats en behaalde een medaille voor uitmuntendheid op dit wereldniveau een prestatie om heel trots op te zijn. Is hij zelf tevreden met de uitslag? Mijn deelname was een geschenk waar ik mijn hele leven van zal kunnen profiteren. Zeker door de talloze opleidingen die ik heb kunnen volgen tijdens de voorbereiding, bijvoorbeeld op het vlak van domotica. Wat brengt de toekomst? Zodra ik mijn diploma op zak heb, wil ik het bedrijf van mijn baas overnemen, want die gaat op pensioen. Volgende internationale afspraak voor de studenten elektrotechniek: EuroSkills in Lille in Zin om deel te nemen? 10

11 het beroep Winants bvba Technicus inbraakbeveiligingssystemen Slimmer dan de Crimiclowns 11

12 Technicus inbraakbeveiligingssystemen Renaud Hannon is een bescheiden, vrolijke en zelfzekere jongeman. Of ook wel, een toffe ket... Dat is niet toevallig, want een goede indruk maken en blijk geven van discretie zijn de belangrijkste eigenschappen van een technicus inbraakbeveiligingssystemen. Even kennismaken met een beroep op het raakvlak van elektriciteit en informatica. Wat doet een technicus inbraakbeveiliging allemaal? Het vak bestaat uit twee delen: eerst ontwerpen, dan installeren. Het is niet steeds dezelfde persoon die beide voor zijn rekening neemt. Degene die de ontwikkeling van het systeem doet, gaat ter plaatse bij de klant en bekijkt daar de noden. Vervolgens bepaalt hij welk systeem vereist is. Hij doet dat op basis van het gebouw dat beveiligd moet worden. Hij geeft meer uitleg aan de klant, stelt de verschillende mogelijkheden voor en bekijkt waar de kabels gelegd kunnen worden. Vervolgens maakt hij een uitvoerig bestek, met foto s van de voorziene toestellen. En wat is de rol van de installateur? De installateur verschijnt wanneer de klant de offerte goedgekeurd heeft. Eerst controleert hij het huis op kleine veranderingen die gevolgen kunnen hebben voor de installatie. Zo kan een plant of meubel het bereik van een detector verkleinen. Op basis van een nauwkeurige werktekening van de installatie pakt hij vervolgens de praktische kant aan. Hij trekt kabels in keukenkasten, plinten of kabelgoten. Hij last de draden, maakt de toestellen vast en plaatst de centrale en de sirenes. Hij zorgt er ook voor dat elk toestel hermetisch afgesloten is door de gaten of spleten te vullen met silicone.en dat is nog niet alles, want daarna moet hij de centrale via een afzonderlijk circuit ook nog aansluiten op de verdeelkast, het bestaande telefoonnet en de detectoren. Pas dan neemt hij zijn laptop om alles te programmeren. Tot slot worden er testen uitgevoerd om te controleren of alles behoorlijk werkt! Waarom wordt dat werk vaak door twee verschillende personen gedaan? Omdat de Belgische wetgeving een verschillende opleiding voorschrijft. Technici inbraakbeveiliging moeten beschikken over de nodige certificaten. Dat geldt zeker voor Winants. Onze baas zegt het voortdurend: een elektricien mag geen kabels voor alarmsystemen trekken als hij niet gecertificeerd is. De opleidingen omvatten drie luiken: het eerste is bedoeld voor de bedrijfsleider, het tweede voor de ontwerper en het derde voor de installateur. Voor zijn certificatie moet een installateur 45 uur les volgen en om de vijf jaar twee dagen bijscholing krijgen. 12

13 het beroep Heb jij bijkomende opleidingen gevolgd? Bij de installatie van inbraakbeveiligingssystemen valt informatica niet meer weg te denken. Als werknemer heb ik twee specifieke opleidingen gekregen. En vervolgens kreeg ik een scholing bij de diverse constructeurs om hun producten op-en-top te leren kennen. Hoe zie jij het vak evolueren? Vandaag betekent beveiliging veel meer dan louter alarmsystemen. Camera s en gegevensoverdracht via GPRS-netwerken of gsm maken daar eveneens deel van uit. We moeten geregeld ook programmeren, zoals toegangscodes Kennis van informatica is dus noodzakelijk. Een technicus inbraakbeveiliging is multi-inzetbaar. Vergeet niet dat dit beroep alles te maken heeft met veiligheid, zoals toegangscontrole, branddetectie, camerabewaking en de mogelijkheid om beelden te bekijken via smartphone. We evolueren steeds meer naar videobewaking standaarddetectie is gedoemd om te verdwijnen. We maken vaak gebruik van detectoren die de interferentie beperken, die bijvoorbeeld geen signaal geven wanneer de kat van de buren voorbijloopt. Verder ontwikkelt de beeldverwerking zich razendsnel, we zitten nu in het tijdperk van de IP-camera s. Met een goede technicus inbraakbeveiligingssystemen maken de Crimiclowns dus geen schijn van kans. Kun je ons nog een leuke anekdote vertellen? Zelfs meer dan één! Ik herinner me het verhaal van klanten met een buitenverblijf hier in de streek. De eigenaars verblijven er tijdens de weekends en de vakanties, maar het gebeurt ook wel dat de woning wekenlang leegstaat. Op een dag belden ze me met de mededeling dat het alarm elke nacht afging. Na controle van het systeem ter plaatse vond ik niets ongewoons. En toch raakte het probleem niet opgelost. Ik aarzelde geen moment en besloot om de nacht door te brengen in het vakantiehuis. Ik ging op de bank zitten en verroerde geen vin, want ik wilde niet dat het alarm afging. En ik wachtte Een poosje later kwam er een vleermuis tevoorschijn: door voor de detectoren te vliegen, zette ze het systeem in werking! Bleek dat het beestje een nest gemaakt had achter een kast. Heb je tot slot nog een tip voor jongeren die zich aangetrokken voelen tot dit beroep? Ze moeten een grote werklust hebben en de dingen met zorg doen. Kwaliteitsvol werk is essentieel. Vergeet immers niet dat men zowel de technicus als zijn baas wettelijk aansprakelijk kan stellen, als er iets fout gaat! Om die reden werken de technici bij Winants om beurten aan de installatie en het onderhoud van de inbraakbeveiligingssystemen. Zo vermijden we routine en voorkomen we dat bepaalde handelingen zonder nadenken worden uitgevoerd. Wat is er zo prettig aan dit vak? Elke dag is anders en we leggen heel veel contacten. Een installatie neemt 2 à 3 dagen in beslag, we veranderen bijgevolg vaak van werkplek. Het is dus allesbehalve eentonig werk, want geen enkele installatie is gelijk. Een flinke dosis gezond verstand is een basisvereiste. En we moeten ook veel overleggen. 13

14 Technicus inbraakbeveiligingssystemen Zijn belangrijkste eigenschappen? Ø Een goed voorkomen: dat is essentieel in de veiligheidssector. Bij het eerste contact moet men meteen vertrouwen inboezemen. Slordigheid is niet aan de orde! Ø Zin voor analyse en synthese: je moet goed nadenken, want alle installaties zijn verschillend. Je moet de juiste beslissing nemen op het goede moment. Ø Flexibiliteit: mogelijk moet je ook wachtdiensten verzekeren waarin je de klok rond beschikbaar bent om de klanten telefonisch of ter plaatse bij te staan in geval van problemen of storingen. Ø Discretie: de klant deelt jou heel wat vertrouwelijke informatie mee, zaken die je uiteraard voor jezelf moet houden. Ø Zorgvuldig: je werkt heel netjes, loopt op kousenvoeten en pakt de zaken met fluwelen handschoenen aan. En de stofzuiger is jouw beste vriend en bondgenoot! Daarnaast moet je ook over de nodige certificaten beschikken en aan een aantal voorwaarden voldoen zoals: Ø Burger zijn van de EU Ø Minimum 18 jaar zijn Ø Geen veroordeling hebben van langer dan 6 maanden Ø De laatste 5 jaar niet voor de politie gewerkt hebben Benieuwd naar nog meer beroepen? Surf naar en bekijk de beroepenfilmpjes! 14

15 Energiezuinig op school K ll the Watt i Op bezoek in Virton Energievreters? BUITEN! Als je door de gangen van het Institut des Arts et Métiers Pierrard in Virton loopt, wordt je aandacht meteen getrokken door slogans en spreuken. Die hebben allemaal één ding gemeen: elke slogan staat in het teken van de strijd tegen energieverspilling. Wat is hier aan de hand? Technisch adviseur Jérôme Plainchamp leidt ons rond en vertelt meer over Kill the Watt. Tijdens dit project hebben de 170 leerlingen uit de elektrotechnische richtingen de jacht geopend op alle vormen van energieverspilling in de school. Volg de gids! 5 lichtende voorbeelden om minder elektriciteit te verbruiken Gebruik spaarlampen: 75 tot 80 % energiebesparing Een spaarlamp verbruikt 4 keer minder energie. In de klassieke lampen wordt 95 % van de energie omgezet in warmte en slechts 50 % in licht. In de refter van de school zijn alle oude spots van 60 W vervangen door leds. En het eten is nog altijd even lekker Gebruik TL-lampen van de nieuwste generatie De nieuwste generatie TL-lampen is veel dunner maar heeft toch een veel hoger rendement. Vergeet wel niet om de oude lampen naar het containerpark te brengen, want zij kunnen gerecycleerd worden. Denk goed na over de plaatsing en bekabeling van de verlichtinsgtoestellen Ideaal is bijvoorbeeld dat de verlichting naast de vensters apart aan- en uitgedaan kan worden in functie van het natuurlijk licht van buiten. In sommige lokalen hebben de leerlingen bijvoorbeeld ook één op de twee lampen gewoon weggenomen. Eén TL-lamp minder betekent al een besparing van 10 tot 15 euro per jaar. Plaats bewegingsmelders en tijdsschakelaars Zo verlicht je bepaalde lokalen alleen als ze ook effectief gebruikt worden. De leerlingen hebben de bewegingsmelders ook beter afgesteld zodat ze minder snel inschakelen. Gebruik meervoudige stekkerdozen met schakelaars Computers, fotokopieermachines, printers, beeldschermen zelfs uitgeschakeld verbruiken ze nog energie. Door stekkerdozen te gebruiken met een schakelaar kun je verschillende toestellen in één beweging uitschakelen. Geen verborgen energievreters meer. 15

16 De leerlingen van het 3de TSO en 4de BSO gingen op besparingsexpeditie in de klassen. De verlichtingsinstallatie optimaliseren, de reflectoren in de armatuur poetsen en de werktafels anders opstellen: zulke ingrepen kunnen al een heel verschil maken. In verschillende lokalen hebben ze de TL-armaturen bijvoorbeeld in een rechthoek opgehangen, dan heb je er veel minder nodig voor hetzelfde effect. Slim bekeken Joël (6de BSO) heeft de programmatie van de drankautomaten onder handen genomen. Waarom moet een drankautomaat ingeschakeld blijven, als er niemand op school is? Dat verbruik kost ongeveer 250 euro per jaar. Daarom heeft Joël een tijdsschakelaar geplaatst zodat het apparaat nu uitgeschakeld wordt tussen en 7.00 uur. Ook Sébastien uit het 7de is trots om zijn bijdrage aan het project te tonen. Ook al kunnen we het resultaat alleen in de toiletten zien ;-) Hij heeft zelf de software geschreven om het energie- en waterverbuik in de toiletten veel economischer te regelen en te programmeren. Missie volbracht! Wat heeft dit nu allemaal opgebracht? Hou je vast. De energiefactuur voor de maand april is gedaald met 900 euro, die van de maand mei met 469 euro. Neem ook eens een kijkje op de blog van de school (goed voor nog meer besparingstips en ook goed voor je Frans!) Kijk ook op wattsup.nl 16

17 Actief in een jeugdbeweging? Leider van de scouts, chiro, klj, ksa of? Binnenkort beschikbaar: Een knetterende speelkit over elektriciteit voor 8- tot 14-jarigen Wat? Een regenachtige middag? Een zeldzaam moment met minder inspiratie? Leergierige meisjes en jongens in je vereniging? Met Elektroshock tover je je lokaal om in een echt elektrolabo waarin de leden van jouw club, vereniging of jeugdbeweging meer te weten komen over de wereld van de elektriciteit. Hoe doe je mee? Ga naar en download de 6 fiches met de opdrachten en instructies. Op die fiches vind je een overzicht van alles wat je nodig hebt en van de verschillende stappen (met foto s) in elk proefje. Geschenk voor de snelle inschrijvers De eerste 50 inschrijvers, ontvangen een set draagbare luidsprekers. Ideaal voor tijdens het volgende kamp. De luidsprekers werken op zonne-energie en kunnen ook gebruikt worden om andere draagbare elektronische toestellen op te laden. Alle info op: Heeft je lokaal een (elektrische!) opfrisbeurt nodig? Mister Elektron komt persoonlijk langs. De kers op de taart. Door deel te nemen aan de Elektroshock maak je kans op een bezoek van Mister Elektron. In 4 lokalen komt hij op bezoek om er verbeteringswerken te doen aan de elektrische installatie (zoals een betere verlichting en energiebesparende ingrepen; totaalbudget van 1500 euro per lokaal). Hoe deelnemen? Verzin met alle leden van je groep/vereniging een originele slogan over elektriciteit. 17

18 wattsup.nl de place2be voor elektrofans alle info over elektriciteit op school en op de werkvloer voor iedereen die gebeten is door de microbe van de elektrotechniek nieuwtjes, tips, foto's, wedstrijden... 18

19 gip Hoe bouw je een coole GIP in vijf stappen? Op bezoek bij de winnaar van de facebook-wedstrijd De coolste GIP van 2013 Het was een nek-aan-nekrace: onze eerste GIP-wedstrijd op Facebook. Uiteindelijk zat de winnaar in het VTI-Aalst, in het 6de jaar elektriciteit-elektronica, Youri Declerck. Zijn GIP had furore gemaakt tijdens de opendeurdag van de school, daarom besliste de klas unaniem om zijn GIP te posten. Samen met zijn klasgenoten en leerkracht Gino De Beer is Youri dan stemmen beginnen ronselen. Met succes dus: hij is nu de gelukkige bezitter van een ipad mini Probeer niet om het warm water uit te vinden Bezint eer ge begint Denk praktisch, vooral met je handen Al doende leert men Het werk is nooit af, meneer Waar vind je een goed idee voor een GIP? Zoek inspiratie waar die voor het rapen ligt. Ik heb eerst rondgekeken op YouTube. Daar had ik leuke ideeën gevonden maar die waren niet goed genoeg voor mijn leerkracht. Toen heb ik deze LED-wereldbol voorgesteld. Ik wilde het principe illustreren dat je een afbeelding krijgt door heel snel veel kleine frames na elkaar te tonen. De wereldbol is opgebouwd met 40 RGB-leds en een microcontroller, een PIC 18F4685. Als aandrijving wordt een driefasige asynchrone motor gebruikt. Voor je aan de praktische uitvoering begint, moet je natuurlijk weten wat je nodig hebt. Ik ben begonnen met het schema van de elektronica te tekenen. Er is de microcontroller die 15 buffers aanstuurt, van daar ga ik driemaal naar de LED s, voor de drie kleuren: rood, groen, blauw. Het belangrijkste probleem was de praktische uitvoering. Eerst op zoek gaan naar een motor van minimaal 1200 toeren/minuut. Bij een lager toerental krijg je niet het juiste effect. Bij zo n hoge snelheid moet heel de installatie ook veilig zijn. In een veilige montage van het geheel is ook veel tijd gekropen. Voor de grote cirkel heeft mijn vader me geholpen. Hij werkt in een bedrijf dat zich bezighoudt met tijden toegangscontrole. Die cirkel is eigenlijk het frame van een oude mechanische klok. Niet alles werkt van de eerste keer. Trial and error, proberen en blijven proberen is de boodschap. In het begin daverde en trilde de cirkel te veel. Daarom heb ik aan de binnenkant van de cirkel gewichtjes aangebracht. Kijk ook op wattsup.nl Youri is een perfectionist. De software voor de projectie van de wereldkaart zit nog niet 100 procent goed. Dus hij blijft er nog verder aan sleutelen. Het werk is inderdaad nooit af. Vakantie of geen vakantie Bekijk het filmpje: 19

20 100 JAAR ONDER STROOM Back to the future In het Gentse MIAT loopt nog tot eind september de tentoonstelling Onder stroom. Het tijdstip van deze expo is geen toeval. 100 jaar geleden in 1913 dus vond in Gent een Wereldtentoonstelling plaats. Het tijdperk van de stoommachines liep op zijn einde. De toekomst lag bij de onzichtbare en ongrijpbare wereld van de elektriciteit. Op de tentoonstelling kan je zien hoe elektriciteit langzaam het alledaagse leven is binnengedrongen: van 100 jaar oude schakelborden en bakelieten stopcontacten via de oudste wasmachines en grammofoons tot de eerste computers en videogames. Een telefooncentrale uit 1902 is best grappig, zeker als even verderop een iphone ligt Je vindt er fantastische foto s en affiches. Maar ook de gekste toestellen en voorwerpen. Als je op deze tentoonstelling rondloopt, besef je pas hoeveel er de laatste 100 jaar veranderd is op het vlak van elektriciteit. Licht in de duisternis Vroeger werden onze huizen verlicht door gaslampen. Een gloeikousje werd witgloeiend in een hete gasvlam en gaf zo licht. Elektrisch licht bestond al in 1913, maar op de wereldtentoonstelling wilde men de meest moderne lampen laten zien. De lampen met gloeidraad waren de grootste nieuwigheid. De gloeidraad bestond uit wolfraam (in het Engels tungsten), een metaal met een heel hoog smeltpunt (3422 C) en dus heel geschikt voor deze toepassing. Dat die getrokken draad echt tot de verbeelding sprak, blijkt ook uit de toenmalige advertenties. En dat de Philips-lamp uit Nederland kwam, zie je aan de klederdracht. Huishoudtoestellen Langzaam hebben elektrische huishoudtoestellen ons dagelijks leven ingepalmd. Als je vandaag in een elektroshop rondloopt, kan je je wel niet meer inbeelden hoe al die toestellen er vroeger uitzagen. Veiligheid Reeds bij de eerste elektrische toepassingen werd erop gewezen dat elektriciteit gevaarlijk kan zijn. Dat je een oververhit toestel bijvoorbeeld niet moet blussen met water! Theremin Het hoogtepunt van de tentoonstelling. Met de theremin kan je namelijk zelf elektronische muziek maken, alleen door je hand door de lucht te bewegen tussen twee antennes. De rechterhand beïnvloedt de toonhoogte en de linkerhand het geluidsvolume. De theremin bestond al toen er nog geen sprake was van computers. In het kastje van de theremin zitten twee generatoren die elektrische trillingen opwekken. Eén daarvan heeft een vaste frequentie. De andere generator is verbonden met de antenne op de bovenkant van het kastje en heeft een variabele frequentie. Van deze laatste generator wordt de frequentie gewijzigd door de hand in het elektromagnetisch veld van de antenne te bewegen. Wat je hoort is het frequentieverschil tussen deze twee generatoren. Led Zeppelin heeft het instrument ooit gebruikt tijdens live concerten. En in de begintune van de bekende reeks Midsomer Murders hoor je ook een theremin. Als je het eens zelf wil proberen, moet je zeker naar het MIAT 20

Buispomp pomp T250 Handleiding

Buispomp pomp T250 Handleiding Buispomp pomp T250 Handleiding Versie November 2013 Bom Aqua B.V. Tel. 078-6150402 Oosteind 47 Email: info@bom-aqua.nl 3356 AB website: www.bom-aqua.nl Papendrecht Capaciteiten Pomp Opvoerhoogte van 0-150

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Het onderzoek. 2. De opdrachten

Het onderzoek. 2. De opdrachten 1. Jouw favoriete toestel onder de loep Eindelijk! Je hebt je diploma van elektrotechnisch inspecteur behaald. Nu kan je beginnen met het echte werk. Herinner je je nog dat je in deel 1 een lijstje met

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad 1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad Timing: 1 á 2 lestijden De les in het kort: De leerlingen

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Handleiding budgetmeter elektriciteit

Handleiding budgetmeter elektriciteit Handleiding budgetmeter elektriciteit Inhoud Hoe ziet je budgetmeter voor elektriciteit eruit?... Wat is de budgetmeter voor elektriciteit?... 3 Hoe zet je krediet over naar je budgetmeter?... 4 Welke

Nadere informatie

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing:

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Deze lessenserie is niet helemaal door ons gemaakt maar gedeeltelijk afkomstig van www.webquests.nl Lesdoelen: kerndoelen leerdoelen 4,34,39 Leerlingen

Nadere informatie

Astronaut van de toekomst

Astronaut van de toekomst Astronaut van de toekomst INHOUD WORKSHOP 1. BOUW DE SAPI-RAKET IN LEGO Aan de hand van een bouwschema bouw je een unieke raket in Lego. 2. LAAT DE LEDJES BRANDEN Door gebruik te maken van zonne-energie

Nadere informatie

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

Wind, Sun & Rain Sensor Instructions

Wind, Sun & Rain Sensor Instructions Awning Instructions Wind, Sun & Rain Sensor Instructions B C D Nederlands Wind, Zon & Regen Sensor Instructies Inhoud Garantie Voordat u de sensor aansluit raden wij u aan de instructies zorgvuldig door

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

toekomstopwielen.be 1.1 Branden en zoemen

toekomstopwielen.be 1.1 Branden en zoemen 1.1 Branden en zoemen We beginnen met een prachtige toepassing van de parallel- of serieschakeling. In het stroomschema dat je hieronder ziet, zitten een autobatterij, enkele lampen, een zoemer en schakelaars.

Nadere informatie

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte Jongelui! Jullie denken wellicht: wat schijnt daar? Welnu, dat ben ik. Wat een licht, nietwaar! Hoezo, dat valt vies tegen! Jongeman, daar, op dat

Nadere informatie

Betrouwbaar en veilig overal in huis energie beschikbaar

Betrouwbaar en veilig overal in huis energie beschikbaar Betrouwbaar en veilig overal in huis energie beschikbaar Uw vision groepenverdeler van Hager installatieautomaat ( groep ) testknop aardlekschakelaar hoofdschakelaar coderingsstreep (zwart of grijs) De

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

Jaap Jan de Jong Trea Winter van Faassen

Jaap Jan de Jong Trea Winter van Faassen Colofon Auteur: Eindredactie : Thijs A. Afman Joost van den Brink Jaap Jan de Jong Trea Winter van Faassen Dit is een uitgave van Brink Technical Solutions BV 2007. Deze uitgave mag vrij worden gekopieerd

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

totaaloplossing 40% Bespaar op uw verbruik en kosten Plugwise is dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik.

totaaloplossing 40% Bespaar op uw verbruik en kosten Plugwise is dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik. Plugwise is het enige draadloze totaaloplossing Plugwise heeft een duidelijke filosofie: energiemanagementsysteem dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik. de groenste

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Hooiland pomp, Handleiding

Hooiland pomp, Handleiding Hooiland pomp, Handleiding Versie Maart 2012 Bom Aqua B.V. tel 078 6150402/ 06 120 945 36 Oosteind 47 Email info@bom-aqua.nl 3356 AB website: www.bom-aqua.nl Papendrecht Capaciteiten Opvoerhoogte van 20-75

Nadere informatie

Word elektrotechnisch inspecteur

Word elektrotechnisch inspecteur 8 Word elektrotechnisch inspecteur 1. Behaal je diploma Vóór je een van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch?

Nadere informatie

Elektrische techniek

Elektrische techniek AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 . Zowel in huis als bij voertuigen heb je met elektriciteit te maken. Hoe zit een meterkast in elkaar? Hoe werkt een elektrisch ontstekingssysteem van een motor?

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

6-TSO-IW-c Domotica 1

6-TSO-IW-c Domotica 1 6-TSO-IW-c Domotica 1 Domotica In het dagelijkse leven moderniseert alles, inclusief de woningen. De elektriciteit en elektronica in een huis zijn er enorm op vooruit gegaan. Waar men vroeger nog schakelaars

Nadere informatie

Handleiding budgetmeter aardgas

Handleiding budgetmeter aardgas Handleiding budgetmeter aardgas Inhoud Hoe ziet je budgetmeter voor aardgas eruit?... 2 Wat is de budgetmeter voor aardgas?... 3 Hoe zet je krediet over naar je budgetmeter?... 4 Welke informatie staat

Nadere informatie

LESVOORBEREIDING. Departement Bedrijfskunde, Lerarenopleiding & Sociaal werk

LESVOORBEREIDING. Departement Bedrijfskunde, Lerarenopleiding & Sociaal werk Departement Bedrijfskunde, Lerarenopleiding & Sociaal werk Zetel Campus Lier Bouwmeestersstraat 3 Berlaarsestraat 31 2000 Antwerpen 2500 Lier tel. 03/259 08 00 tel. 03/490.00.50 fax 03/259 08 18 fax 03/490.00.51

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

You, Me, Electricity

You, Me, Electricity You, Me, Electricity Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! You, Me, Electricity Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1 You, Me, Electricity

Nadere informatie

Team 3: Het Zonnepaneel Onderzoek naar de werking van een zonnepaneel en de zonneboiler

Team 3: Het Zonnepaneel Onderzoek naar de werking van een zonnepaneel en de zonneboiler Zonnepanelen op school Team 3: Het Zonnepaneel Onderzoek naar de werking van een zonnepaneel en de zonneboiler Jullie gaan onderzoeken hoe een zonnepaneel en de zonneboiler werken 1. SAMENWERKEN IN EEN

Nadere informatie

Apparaten schakelen op afstand

Apparaten schakelen op afstand Offerte SLIMMER Huis Sanne Kruithoven & Peter Vlierbes Haarlem Situatie: Sanne Kruithoven en Peter Vlierbes wonen samen met hun zoon in een moderne tweeonder-een-kapwoning aan de Postelstraat 94, 1234

Nadere informatie

Junior FIRST LEGO League

Junior FIRST LEGO League Junior FIRST LEGO League Elke dag maken wij keuzes op het gebied van energie. We verwarmen onze huizen, voorzien auto s van brandstof, laden onze mobiele telefoon op, computers worden van stroom voorzien,

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Kinderuniversiteit (Groene) energie?

Kinderuniversiteit (Groene) energie? Kinderuniversiteit (Groene) energie? Johan Driesen, Elektrotechniek Lieve Helsen, Werktuigkunde Leuven, 15 oktober 2011 Transport 15.10.2011 Kinderuniversiteit (Groene) Energie? 2 Transport 15.10.2011

Nadere informatie

Meten = weten Instructie voor leerkrachten

Meten = weten Instructie voor leerkrachten Meten = weten Instructie voor leerkrachten Dit opdrachtenblad Meten = Weten is ontwikkeld als een voorproefje voor het lespakket Zonnepanelen op school. Het opdrachtenblad is zelfstandig te gebruiken.

Nadere informatie

Deel 2 Word elektrisch inspecteur!

Deel 2 Word elektrisch inspecteur! 1 Behaal je diploma Alvorens je één van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch? Je laat toch ook niet om het even

Nadere informatie

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie.

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie. Veel gestelde vragen Er worden ons veelvuldig vragen gesteld over de werking en toepassing van de WhisperGen in scheeps- en woning installaties. De meest voorkomende ze zullen hieronder behandeld worden.

Nadere informatie

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Illuminating ideas. 1 2 Het touchscreen informeert je op elk moment van de dag over je elektriciteits-, gas- en waterverbruik. Niko

Nadere informatie

Ontdek de voordelen van domotica

Ontdek de voordelen van domotica Ontdek de voordelen van domotica Audio - Video Verlichting - Zonwering Camera - Beveiliging Verwarming - Energie Zorg - Domotica Eenvoudig - Draadloos Domotica showroom Audio - Video Afstandsbediening

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

Els Wydaeghe Muzische dag 23 november 2011

Els Wydaeghe Muzische dag 23 november 2011 STOP MOTION FILM 1. WAT? Stop motion zit al een tijdje in de lift. Het werd vroeger vaak gebruikt in animatiefilms waarbij de acteurs en het decor vervangen werden door plasticine (bv. Wallace en Gromit)

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

TOPBOX STORAGE, Al 30 jaar dé oplossing voor de opslag van energie.

TOPBOX STORAGE, Al 30 jaar dé oplossing voor de opslag van energie. Met de TOPBOX oplossingen bent u minder of niet afhankelijk van het elektriciteitsnet. Eenvoudig te bedienen en eenvoudig te monteren. Energie opslag met de TOPBOX is een techniek die reeds dertig jaar

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Monitoren energieverbruik

Monitoren energieverbruik Offerte SLIMMER Huis Sanne Kruithoven & Peter Vlierbes Haarlem Situatie: Sanne Kruithoven en Peter Vlierbes wonen samen met hun zoon in een moderne tweeonder-een-kapwoning aan de Postelstraat 94, 1234

Nadere informatie

Protocol onderhoud van hardware en software

Protocol onderhoud van hardware en software Protocol onderhoud van hardware en software Voor het schoonhouden van hardware en software kan professionele hulp ingeschakeld worden. Het software onderhoud ligt gedeeltelijk bij de systeembeheerder.

Nadere informatie

pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert

pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert Wat drijft ons om steeds te consumeren? Wat is de impact van deze overconsumptie op het leefmilieu? Dat is de discussie die deze cartoons

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Puch Radius, State of the Art, Boogy BMS

Gebruikershandleiding Puch Radius, State of the Art, Boogy BMS Gebruikershandleiding Puch Radius, State of the Art, Boogy BMS Gefeliciteerd! U heeft gekozen voor een fiets met elektrische ondersteuning, de E-bike. Uw E-bike zal u door zijn elektrische ondersteuning

Nadere informatie

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Illuminating ideas. 1 Niko Home Control de nieuwe elektrische installatie. Niko Home Control overstijgt de mogelijkheden van een traditionele

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Wie zegt baksteen in de maag, denkt aan Luc D. (46). Bouwen zit in zijn bloed. Nadat hij zijn eerste woning had gerenoveerd, wilde

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Energie is overal. Denk aan de zon, aan beweging

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Dag 1. Klussen in huis. Opdracht 1 Een veiligheidssymbool ontwerpen

Dag 1. Klussen in huis. Opdracht 1 Een veiligheidssymbool ontwerpen Dag 1 Opdracht 1 Een veiligheidssymbool ontwerpen Klussen in huis Jij en je partner werken als grafisch ontwerpers bij het bedrijf Veza voor Veiligheidszaken. Een klant heeft jullie ingehuurd om een symbool

Nadere informatie

1.1 Hoe branden de lampen?

1.1 Hoe branden de lampen? 1.1 Hoe branden de lampen? In deze eerste opdracht ga je aan de slag met parallel- en serieschakelingen. De auto op de tekening heeft vier lampen met elk twee contactpunten, een accu en een contactsleutel

Nadere informatie

Nederlandse handleiding My GPS inbouw Tracker

Nederlandse handleiding My GPS inbouw Tracker Met de My GPS Tracker raakt u nooit meer iets kwijt Nederlandse handleiding My GPS inbouw Tracker www.mygpstracker.nl 1 Welkom bij My GPS Tracker Bedankt voor uw keuze voor My GPS Tracker. In deze handleiding

Nadere informatie

Nederlandse handleiding Guard 3.1

Nederlandse handleiding Guard 3.1 Met de Sociale Controle raakt u nooit meer iets kwijt Nederlandse handleiding Guard 3.1 www.sociale-controle.nl 1 Welkom bij Sociale Controle Bedankt voor uw keuze voor Sociale Controle. In deze handleiding

Nadere informatie

Gids De Telenet Wireless Modem gebruiken

Gids De Telenet Wireless Modem gebruiken Gids De Telenet Wireless Modem gebruiken In deze gids Je hebt je Telenet Wireless Modem reeds geinstalleerd en je verbinding met de modem ingesteld met behulp van het stappenplan. Krijg je de verbinding

Nadere informatie

Stroomtekort in België

Stroomtekort in België Stroomtekort in België Oplossingen en systemen Stil Milieubewust Energie bufferen Duurzaam Solar Self consumption Stroomtekort in België Zal de stroom ook in uw gemeente uitgeschakeld worden? Dan: Werkt

Nadere informatie

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM EMC Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM Machinefabrikant vroeger en nu elektrotechnicus werktuigbouwkundige elektricien

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen

Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen Autonome PV systemen Het principe van een autonoom PV systeem baseert zich op onderstaand schema: Regelaar Junction box principe Junction box + Junction box

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Haal energie uit veiligheid

Haal energie uit veiligheid Haal energie uit veiligheid Opdrachtomschrijving Hoppenbrouwers is een elektrotechnisch installatiebedrijf. Dit betekent onder andere dat Hoppenbrouwers op allerlei verschillende manieren en plekken elektrische

Nadere informatie

Onderzoekscompetentie

Onderzoekscompetentie Onderzoekscompetentie Pool wetenschappen (fysica) Sluimerverbruik op KA De Toverfluit Julien Kestemont & Dalil Chinek Begeleider: Kenny Kerckx Schooljaar 2010-2011 Inleiding: Bij het maken van opdrachten

Nadere informatie

Kapper. een beroep voor het leven

Kapper. een beroep voor het leven Kapper een beroep voor het leven Kapper een beroep voor het leven Inhoud Inleiding... 5 Kapper: iets voor jou?... 5 Meer dan knippen alleen... 5 Wat moet je kunnen als kapper?... 6 De basis... 6 Een brede

Nadere informatie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie Flexibele & Rendabele Zonne-energie Voor Verenigingen van Eigenaren Herman is een product van LENS Inleiding Zonne-energie is duurzaam én winstgevend. Wij geloven in een wereld waar mensen hier samen de

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014 @ KureghemNet is een project van MAKS vzw Computerles Programmaboekje sep dec 2014 2 Iedereen mee met de PC Heb je nog nooit een computer gebruikt en wil je de basis leren? Zoek je werk of wil je beter

Nadere informatie

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Colofon Zoleerjemeer Een uitgave van Zoleerjemeer www.zoleerjemeer.nl 2013 A. Elsinga, alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in.

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. Het technologisch proces. Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. We willen zelf een voorwerp maken om

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl

Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl Groene journalistiek door jongeren Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl Junior Reporter Groene journalistiek door jongeren JUNIOR REPORTER maakt onderdeel uit van Young Reporters

Nadere informatie

Zorgeloos Verhuren? WOONWINKEL NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT. Gratis infoavond voor verhuurders. Woensdag 3 december 2014 WONING TE HUUR

Zorgeloos Verhuren? WOONWINKEL NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT. Gratis infoavond voor verhuurders. Woensdag 3 december 2014 WONING TE HUUR jaargang 3 NIEUWSBRIEF Dentergem, Meulebeke, Pittem, Ruiselede, Tielt & Wingene Infoavond voor verhuurders Zorgeloos Verhuren Gratis infoavond voor verhuurders Woensdag 3 december 2014 20u00 - Stadhuis

Nadere informatie

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Greenpeace is een organisatie die ereldijd opkomt voor het milieu. We illen de natuur en de dieren daarin beschermen.

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Warmtekrachtkoppeling Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Waarom ecopower? Eenvoudigweg omdat het de moeite waard is! Bij een traditionele productie van energie

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel.

Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Goed in je vel zitten Vandaag: 1) Wat is geestelijk gezond? 2) Fit in je Hoofd en 10 positieve stappen 3) Slot en doel 1) Wat is geestelijk gezond? Wie zich mentaal goed

Nadere informatie

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER.

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. WELKOM! MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. Lokaal opgewekte duurzame energie nóg beter inzetten. Nog gerichter gebruik maken van warmte uit de bodem en van de zon. En hierdoor het energiegebruik,

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Betrouwbaar en veilig overal in huis energie beschikbaar. Uw vision groepenverdeler van Hager

Betrouwbaar en veilig overal in huis energie beschikbaar. Uw vision groepenverdeler van Hager Betrouwbaar en veilig overal in huis energie beschikbaar Uw vision groepenverdeler van Hager De groepenverdeler in uw meterkast Beste bewoner, Uw Hager-groepenverdeler zorgt dat u op veilige wijze stroom

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie