Zorgadministratie en Informatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zorgadministratie en Informatie"

Transcriptie

1 Zorgadministratie en Informatie Elektronisch verpleegkundig dossier 104 j a a rgang 27 juni 2001 een kwartaaluitgave van de Nederlandse Vereniging voor Medische Administratie Internet in de gezondheidszorg Teledermatologie Elektronisch voorschrijfsysteem Recht en epd in de ggz Het VISY verpleegplan

2 Z o rg Ad m i n i s t ratie en Info r m at i e Een kwartaaluitgave van de Nederlandse Vereniging voor Medische Administratie jaargang 27, nr. 104 juni 2001 redactie NTMA eindredactie Han Runnenberg Rob van Tol redactie-secretariaat Frank Helmer redactiemedewerkers Matthieu Dekker Eelco van den Dool Marcel van der Haagen redactie-adres R. van Tol De Heel Zaans Medisch Centrum Postbus EE Zaandam Telefoon Fax copyright 2001 overname van artikelen is in alle gevallen mogelijk in overleg met de redactie abonnementen leden van de NVMA ontvangen NTMA gratis. Voor niet-leden bedraagt het abonnementsgeld ƒ 56, per jaar, los nummer ƒ 20,. Een abonnement kan op elk gewenst tijdstip ingaan; wijziging inzake abonnement uitsluitend schriftelijk. Opzegging voor 1 november. lezers service opgave abonnement en adreswijziging bij T.G.R. Király Sint Lucas Andreas Ziekenhuis Medische Administratie Postbus AE Amsterdam vormgeving NTMA, Alkmaar uitgever NVMA, Hoorn De patiëntenbeweging als partner: Kennis van ICT en communicatie hierover zijn de basisvoorwaarden om als patiëntenbeweging volwaardig te kunnen participeren. Pagina 4 Van zorgprofessional naar patiënt en terug: Het is essentieel om bij vroege stappen al fundamenteel rekening te houden met de eisen die verderop in het traject gesteld zullen worden. Pagina 26 grafische produktie en druk Marcelis van der Lee Vlaar BV, Alkmaar fotografie Henk van Maren omslag Werner Studio, Amsterdam advertentie-coördinatie Medisch Centrum Alkmaar Postbus AM Alkmaar telefoon telefax distributie Mailline, Alkmaar telefoon telefax ISSN DBC s in de epd-regio: Diagnose Behandeling Combinaties kunnen een kapstok bieden voor de zorginhoudelijke informatie van diverse zorgverleners. Pagina 30

3 inhoud De patiëntenbeweging als partner 4 Janet Kleis en Joan Beun gaan in op de rol van de patiëntenbeweging bij de ontwikkeling van een elektronisch informatiesysteem in de zorg. Patient empowerment door Internet 7 Consumenten gebruiken het Internet om informatie over gezondheid, ziekte en zorg te krijgen of uit te wisselen. Onno van Rijen beschrijft de mogelijkheden en gevaren. Het elektronisch dossier in de kindergeneeskunde 9 In het IJsselland ziekenhuis is een elektronisch dossier ontwikkeld voor de kindergeneeskunde. Veeze beschrijft de voordelen ten opzichte van het traditionele papieren dossier bij de behandeling van kinderen met diabetes mellitus. Het Nederlandse Brandwonden Informatiesysteem 12 De auteurs rapporteren over de ontwikkeling van een informatiesysteem dat is gericht op verbetering van de behandeling van brandwonden. Teledermatologie 17 Sinds enige jaren bestaat in Groningen de mogelijkheid om digitale foto s van dermatologische afwijkingen via internet te verzenden van de huisarts naar de dermatoloog. Arturo Knol geeft de resultaten van een pilotstudy. Bekijk het even 23 Patiënten van het Oogziekenhuis Rotterdam kunnen zich via Internet uitgebreid laten informeren over oogaandoeningen en behandelingen. Het is ook mogelijk om afspraken te maken of direct via vragen te stellen aan de oogartsen. Van zorgprofessional naar de patiënt en terug 26 Bernard Vast omschrijft de toepassing van Internet technologie bij de ontwikkeling van een elektronisch medisch dossier. Hij onderscheidt daarbij drie stappen: van intramuraal via regionaal naar een consumentendossier. DBC s als kapstok voor zorginhoudelijke informatie 30 In dit artikel schetsen Ageeth Wahle en Gerben van de Heide een toekomstbeeld waarin de Diagnose Behandeling Combinatie als unieke code wordt toegepast voor planning en communicatie. Behoud het goede en combineer het nieuwe 34 In het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein is Intrazis ontwikkeld als schil rond het oude Hiscom Ziekenhuis Informatiesysteem. Het is een op internet gebaseerde oplossing waarbij veelsoortige systemen aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Een elektronisch voorschrijfsysteem 36 Rob Brenninkmeijer en Ruud ter Wee geven antwoord op de vraag wat de functie is van een farmacotherapie-adviessysteem. Recht en epd s in de geestelijke gezondheidszorg 40 Het maakt in beginsel niet uit of cliëntgegevens op papier dan wel elektronisch zijn opgeslagen. Bij het elektronisch uitwisselen van deze gegevens kunnen er echter nieuwe en zelfs complexe rechtsvragen optreden. Hooghiemstra en Ter Linden wijzen ons op kansen en bedreigingen. De rol van het verpleegkundig deel van het epd 45 In hun bijdrage bespreken Paul Epping en William Goossen de verpleegkundige informatievoorziening middels het elektronisch patiëntendossier in het licht van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van webtechnologie en e-health. Het VISY verpleegplan 55 Of een verpleegkundig elektronisch dossier werkelijk zorgverbeterend werkt, is de vraag volgens Antwan Klemann. Wel blijkt bij de implementatie van VISY dat degenen die er mee werken dit wel degelijk als zodanig ervaren. 3

4 de patiëntenbeweging als partner Janet Kleis (li) en Johan Beun (re) Foto: Richard Lotte JANET KLEIS, programmacoördinator informatievoorziening NPCF JOHAN BEUN, ambassadeur ICT voor NPCF De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) is het landelijke samenwerkingsverband van patiëntenorganisaties met een achterban van zo'n twee miljoen mensen. De organisatie is lid van het ICT Platform in de Zorg, waar alle partijen in de zorg met elkaar om de tafel zitten. Het doel van het platform is te streven naar het zo snel mogelijk invoeren van een landelijk functionerende zorginfrastructuur. Dat er een elektronisch informatiesysteem in de zorg komt, daar zijn Janet Kleis (NPCF) en Johan Beun (ambassadeur ICT voor NPCF) van overtuigd. Aan hen de vraag wat de rol is van de patiëntenbeweging in dit proces. de behoeften van de patiënt moeten beter in kaart worden gebracht JUNI 2001 Uit onderzoek blijkt dat 80% van de Internetgebruikers via met hun dokter wil kunnen communiceren, 60% wil via Internet een afspraak met hun dokter kunnen maken en minstens 70% zou graag via Internet de uitslagen van onderzoek willen vernemen of kunnen opvragen. De wens van de Internetgebruikers staat in schril contrast met de werkelijkheid: tot op heden bieden artsen nog slechts sporadisch deze mogelijkheid aan hun patiënten. Kleis en Beun kennen de cijfers. ICT is volgens hen niet meer weg te denken uit de zorg. Alleen met ICT is het mogelijk om de kwaliteit van de zorg te verbeteren en de doelmatigheid ervan te verhogen. Kleis: 'Dat red je alleen maar als alle gebruikte systemen op elkaar zijn afgestemd. Dan pas bestaat er transparante zorg en de mogelijkheid voor patiënten een keuze te maken.' Beun vult aan: 'Tot voor kort werden de ontwikkelingen binnen de zorgsector vooral gevoed vanuit het perspectief van zorgaanbieders en zorgverzekeraars die er voordeel mee hebben. De voordelen voor patiënten waren vaak niet direct zichtbaar. Het is namelijk de vraag of datgene wat goed is voor de zorgaanbieders, ook goed is voor patiënten.' Op de vraag welke rol voor de patiëntenbeweging is weggelegd in het proces naar een gestandaardiseerde elektronische gegevensuitwisseling, antwoordt Kleis: 'Het is goed dat de patiëntenbeweging een duidelijkere stem krijgt. De wensen en behoeften van de patiënt moeten beter in kaart worden gebracht. Ook moet gekeken worden naar het patiëntenperspectief, waarbij de gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid van het systeem worden beoordeeld. Daarnaast moet er aandacht zijn voor privacyaspecten, of patiënten als gelijkwaardige partners worden gezien, hun burgerrechten worden gerespecteerd en patiënten de mogelijkheid hebben keuzes te maken. Om een voorbeeld te geven: Als patiënt moet je er heel zeker van zijn dat de verschillende partijen niet bij gegevens kunnen die niet voor hen bedoeld zijn.' Visie Kleis en Beun zijn blij met het ICT Platform in de Zorg (IPZorg), waarin aanbieders, verzekeraars, de overheid en de NPCF deelnemen. De IPZorg intentieverklaring van september 2000 is ook voor de patiëntenbeweging een mijlpaal omdat alle betrokken partijen vanaf dat

5 moment verantwoordelijkheid nemen voor een betere informatievoorziening in de zorg. Een landelijk functionerende zorginfrastructuur moet het mogelijk maken om (gestandaardiseerde) informatie elektronisch uit te wisselen. Dit betekent dat zorgverleners aandoeningen, zoals een blinde darm, een nierontsteking of een gebroken knieschijf, op dezelfde manier gaan coderen. De huisarts, apotheker of specialist mag daarbij zijn eigen apparatuur hebben en zijn eigen gegevensbestanden beheren. Er zal een kern van gezamenlijke gegevens zijn, zoals naam, adres, verzekeraar en aandoeningen van de patiënt, waar alle zorgaanbieders, zorgverleners en zorgverzekeraars gebruik van maken. Zowel Kleis als Beun zijn ervan overtuigd dat er een elektronisch informatiesysteem in de zorg komt. Beun: 'We hebben te maken met een situatie waarin veel hulpverleners parttime werken. Het kenmerkende van de zorg is dat het 24 uur per dag wordt gegeven. Overdracht van informatie is daarom heel belangrijk. Dat blijkt nu niet altijd zorgvuldig te gebeuren en de informatie is vaak incompleet. Bovendien blijkt steeds vaker het moment van behandelen en de plek waar de informatie is, niet op dezelfde plek te zijn. Om ervoor te zorgen dat alle betrokkenen bij de zorg gemakkelijk over eenduidige informatie kunnen beschikken, moet deze informatie elektronisch beschikbaar zijn. Ook als patiënten op elektronische wijze willen communiceren met hun arts, zal die arts elektronische informatie moeten kunnen afstaan. Hij zal die informatie ergens vandaan moeten halen. Een elektronisch informatiesysteem in de vorm van een medisch patiëntendossier is op zo'n moment een uitkomst.' Volgens Kleis zal de NPCF de komende tijd moeten bepalen onder welke randvoorwaarden zo n systeem in praktijk kan functioneren. Daarbij moeten de belangen van de patiënt zo goed mogelijk worden gewaarborgd. Om in te kunnen spelen op actuele en maatschappelijke ontwikkelingen op dit gebied heeft de NPCF inmiddels subsidie ontvangen van het patiëntenfonds. Een van de activiteiten is het ontwikkelen van een visie hoe het patiëntenperspectief in een elektronisch informatiesysteem centraal staat. Pilots Op kleine schaal wordt nu geëxperimenteerd met een elektronisch informatiesysteem in de zorg. In een aantal regio's worden proeven gehouden met als doel het plaatselijke ICTzorgnetwerk en de bijbehorende technische standaarden te testen. De proef met de zorgpas in de regio Eemland is een van de geselecteerde pilots. Alle grote koepels van artsen, overige zorgverleners, ziekenhuizen, patiëntenorganisaties en alle zorgverzekeraars wisselen elektronisch patiëntengegevens met elkaar uit. Op deze manier wordt duidelijk waar de knelpunten zitten en welke verbeteringen nodig zijn. Naast het zorgpasproject loopt een andere pilot: de Parkinsonpas. Met deze pas willen de NPCF, de Parkinson Patiënten Vereniging en de ziektekostenverzekeraar Zorg & Zekerheid, dat vele vragen over een elektronisch informatiesysteem duidelijk worden. De Parkinsonpas is een patiëntenkaart ter grootte van een chipkaart. Deze kaart maakt gebruik van gegevens en standaarden die al beschikbaar zijn door de regionale invoering van de zorgpas. Op de Parkinsonpas staan de belangrijkste gegevens van de patiënt, zoals het stadium van de ziekte, het ziekteverloop en gegevens over medicijngebruik. Een 'medicijnwekker' op de pas alarmeert de patiënt, die vervolgens op de display van de bijgeleverde kaartlezer ziet welk medicijn op dat moment moet worden ingenomen. Het bijzondere aan de Parkinsonpas is dat gebruik wordt gemaakt van biometrie (automatische identificatie van een identiteit van individuele personen op basis van gedrag en/of lichamelijke kenmerken) als sleutel voor toegang tot de pas. De patiënt bepaalt met zijn vingerafdruk wie inzage krijgt in het systeem. Startblokken Kleis: 'Voor ons als NPCF betekent het betrokken zijn bij initiatieven als IPZorg dat we als patiëntenbeweging mee kunnen praten. Daarvoor moeten we wel gevoed worden door onze achterban. De standpunten die we innemen moeten gewogen zijn. Om de achterban te vertegenwoordigen is het noodzakelijk dat deze nauw betrokken is bij de visie en standpuntbepaling rond ICT. Bij eerdere trajecten, waaronder het Millenniumproject, is helaas gebleken dat het bij de achterban vaak ontbreekt aan de nodige kennis om een mening te kunnen vormen. Onze achterban is heel divers. Sommige organisaties zijn heel erg met ICT bezig, andere organisaties helemaal niet. Dat is geen onwil. Dat is onkunde of gewoon: er is geen tijd. En onderwerpen als ICT in de zorg behoren bij dit soort organisaties niet direct tot de hoofddoelstellingen van de organisatie. Of zijn daar niet direct mee te koppelen. Het gevolg is dat ICT niet als eerste wordt opgepakt. Kennis van ICT en communicatie hierover zijn echter de basisvoorwaarden om als patiëntenbeweging op een volwaardige manier in allerlei initiatieven te kunnen participeren.' Volgens Kleis moet het duidelijk zijn waarvoor de patiëntenbeweging staat. De komende periode moet de patiëntenbeweging zich verder ontwikkelen als het gaat om ICT toepassingen in de zorg. Zij moet weten wat transparantie in de zorg inhoudt, hoe zorg inzichtelijker gemaakt kan worden zodat de patiënt beter in staat is te kiezen en hoe om te gaan met privacy. 'We hebben vanaf voorjaar 2001 subsidie voor vier jaar gekregen om deze rol waar te maken. Dat we richting kunnen geven in het proces en zorgen dat de stem van de patiënt op tijd wordt gehoord. Het is nog zoeken naar de juiste mensen die ons kunnen vertegenwoordigen in de verschillende overlegorganen en mensen die daarvoor ondersteuning kunnen bieden. Dat kan lastig zijn omdat we mensen moeten vinden die niet alleen beschikken over de juiste ICT-kennis maar hierover ook op verschillende niveaus kunnen communiceren. Tegelijkertijd moeten we de betrokkenheid met onze achterban vergroten. Zij moeten het werken met Internet en elektronische informatiesystemen gaan zien als iets dat direct resultaat oplevert. We staan kortom in de startblokken.' ICT is niet meer weg te denken we staan in de startblokken 5

6 Tot op heden is er geen medium geweest dat zo snel in de samenleving gepenetreerd is als het Internet. Gezondheid blijkt daarbij een onderwerp te zijn dat zowel van de zijde van de informatieaanbieders als de informatievragers veel aandacht krijgt. Consumenten gebruiken het Internet om informatie over gezondheid, ziekte en zorg te krijgen of uit te wisselen. Steeds meer websites met dit soort informatie verschijnen op het World Wide Web. Daarnaast zijn er inmiddels duizenden discussie- en on line-supportgroepen en mailinglists over uiteenlopende gezondheidsonderwerpen. Foto: Rien van Zuijlen patient empowerment door internet DRS. A.J.G. (ONNO) VAN RIJEN Hoofd afdeling Instrumenteringsbeleid Leider van de projecten Patiënt en Internet en E-health Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) Behoeften van Internetgebruikers Onderzoek onder Internetgebruikers in oktober 2000 uitgevoerd door het bureau Flycatcher in opdracht van de RVZ wijst uit dat bijna vijf miljoen Internetgebruikers in Nederland naar informatie over gezondheid via het Internet zoeken. Vrouwen zoeken meer dan mannen via het Internet wanneer ze een probleem met hun gezondheid hebben. Het gaat hier om 79% van de vrouwen en 65% van de mannen die Internet gebruiken. Niet alleen wil 80% van de Internetgebruikers via met zijn dokter kunnen communiceren. Een op de drie Internetgebruikers zou zijn afspraak met zijn huisarts of specialist in het ziekenhuis via Internet willen maken. Drie op de vier Internetgebruikers zou zijn onderzoeksuitslagen via het Internet willen opvragen. Op dit moment is dit type faciliteiten nog nauwelijks aanwezig. Bijna 30% van de Internetgebruikers wil in de toekomst Internet gebruiken om na te gaan of hij of zij een verhoogde kans op een bepaalde ziekte heeft. Rond de 50% wil dit misschien gaan doen. Slechts één op de vijf Internetgebruikers zegt dit beslist niet te zullen doen. Wanneer het gaat om het gebruik van Internet voor het verbeteren of in stand houden van de gezondheid is maar liefst 87% van de Internetgebruikers hier positief over. Zeker in de Verenigde Staten, maar in toenemende mate ook in Nederland worden via Internet interactieve programma s aangereikt die helpen bij het stoppen met roken, het verminderen van overgewicht en dergelijke. Het kopen van gezondheidsproducten via het Internet gebeurt nog slechts op beperkte schaal: 5% van de ondervraagden heeft wel eens via het Internet dergelijke producten gekocht. Het ging dan meestal om vitamines. Van de ondervraagden zegt 71% niet van plan te zijn in de toekomst gezondheidsproducten via het Internet te bestellen. Tot op heden is het informatieaanbod via Internet van zorgaanbieders nog beperkt. Uit onderzoek uitgevoerd in opdracht van Ernst & Young en Cap Gemini blijkt dat zes van de tien Nederlandse ziekenhuizen een website als instrument voor informatieverstrekking hanteren; één op de tien ziekenhuizen koppelt zijn website aan andere bestanden, zoals adreslijsten; minder dan de helft van de ziekenhuizen biedt Internet blijkt ook patiënten nieuwe kansen te bieden 7

7 gezondheidsrisico s door onbetrouwbare informatie informatie via het Internet over de bereikbaarheid of over bezoek- en spreekuurtijden; slechts één op de drie ziekenhuizen kan per benaderd worden en online spreekuren worden nog helemaal niet aangeboden. Er is slechts een beperkt aantal huisartsen dat een website heeft en dat via door zijn of haar patiënten benaderd kan worden. Kansen Het Internet blijkt burgers, consumenten en patiënten veel nieuwe kansen te bieden. Het bevat een overvloed aan informatie en biedt de mogelijkheid om met lotgenoten ervaringen uit te wisselen en elkaar te steunen in het omgaan met een gezondheidsprobleem. Tijd en plaats vormen niet langer een barrière. Zeker voor niet of weinig mobiele patiënten is dit belangrijk. Andere nieuwe of betere mogelijkheden zijn onder meer te vinden in het vragen van second opinion, het anoniem kunnen verkrijgen van informatie en het anoniem kunnen communiceren. Het belangrijkste hierbij is dat de grote informatieachterstand die de patiënt op andere actoren in de zorg had, wordt ingelopen en in sommige gevallen zelfs wordt omgezet in een voorsprong. Deze nieuwe kansen leiden tot patient empowerment: het beter geïnformeerd zijn versterkt de positie van de patiënt. Dit heeft uiteraard consequenties voor de relatie tussen de patiënt en zijn of haar zorgverlener. Bedreigingen Tegelijkertijd brengt het gebruik van het Internet bedreigingen met zich mee. In feite gaat het hier niet om nieuwe bedreigingen, maar om een snelle schaalvergroting van reeds bestaande risico s. Risico s op gezondheidsschade ontstaan wanneer consumenten/patiënten actie ondernemen op grond van onbetrouwbare informatie of van het verkeerd interpreteren van op zich betrouwbare informatie. Onder meer het ongecontroleerde gebruik van via het Internet bestelde (recept)geneesmiddelen kan tot gezondheidsschade leiden. Kansen vergroten en bedreigingen verkleinen Om de mogelijkheden die Internet biedt te kunnen benutten, moet er op vier terreinen actie worden ondernomen: 1 De consument moet toegang hebben tot Internet (uiteraard voor zover deze dat wenst). 2 Op het Internet moet voor de consument voor hem of haar relevante betrouwbare informatie beschikbaar zijn. 3 De consument moet onderscheid kunnen maken tussen betrouwbare en niet betrouwbare informatie. 4 De consument moet goed kunnen omgaan met het aanbod via Internet van zorgproducten en diensten. sites van betrouwbare organisaties. - Het promoten van dit portaal door de overheid, zodat consumenten weten waar zij betrouwbare informatie kunnen krijgen. - Het ter beschikking stellen van voor consumenten/patiënten relevante betrouwbare informatie door organisaties van onder meer zorgverleners en patiënten, uitgaande van de informatiebehoefte van de patiënt/consument. Hierbij moet niet alleen worden gedacht aan informatie over gezondheid en het aanbod aan (zorg)voorzieningen, maar ook aan informatie over de kwaliteit van deze voorzieningen. - Het inrichten van een klachtenlijn, waar consumenten/patiënten kunnen klagen over in hun ogen onbetrouwbare informatie op het net. - Het bieden van toegang tot het Internet voor mensen die verblijven in instellingen voor residentiële zorg (bijvoorbeeld in de vorm van Internetcafé s). - Het opstellen en hanteren van gedragscodes door patiëntenorganisaties en organisaties van beroepsbeoefenaren teneinde hun onafhankelijkheid te waarborgen ten opzichte van financiers van hun websites. - Het door beroepsbeoefenaren bieden van de mogelijkheid tot contact aan de eigen patiënten. Het is belangrijk dat dit (tijdig) door betrokken partijen wordt gerealiseerd. Gebeurt dit niet dan zullen derden zich aandienen en via het Internet informatie aanbieden. In bepaalde, voor de patiënt vaak moeilijk te onderscheiden, gevallen zal dit leiden tot onbetrouwbare informatie. Dit kan nadelig voor deze partijen (in ieder geval voor patiënt en zorgverlener) zijn JUNI 2001 Om dit te realiseren moeten overheid en veldpartijen gezamenlijk inspanningen leveren. Belangrijke elementen hierbij zijn onder meer: - Het inrichten van een gezondheidsportaal, waarlangs betrouwbare informatie beschikbaar wordt gesteld en wordt verwezen naar

8 Binnen de afdeling kindergeneeskunde van het IJsselland Ziekenhuis zijn er naast de primaire taken, het leveren van kwalitatief goede zorg voor het zieke kind, twee speerpunten, die verdere verbetering in de zorg moeten ondersteunen. Deze zijn diabetes mellitus voor kinderen en de ontwikkeling van informatie- en communicatietechnologie in de zorg. In eigen tijd en in eigen beheer is gestart met de ontwikkeling van een elektronisch patiëntendossier (Vbase). Dit EPD is op dit moment volledig in gebruik voor alle patiënten die in het IJsselland Ziekenhuis worden geboren en waar kindergeneeskundige zorg wordt gegeven. Daarnaast is het dossier in het bijzonder ontwikkeld voor kinderen met diabetes mellitus. Het wordt, met een aantal kleine aanpassingen, nu ook geschikt gemaakt voor bijvoorbeeld kinderen met astma en andere aandoeningen. Foto: Richard Lotte elektronisch patiëntendossier bij kindergeneeskunde DR.H.J. VEEZE, Kinderarts IJsselland Ziekenhuis Patiëntengegevens zoals naam, adres en woonplaats, worden automatisch iedere twee minuten vanuit het Ziekenhuis Informatie Systeem in het dossier aangepast. Laboratoriumuitslagen worden voortdurend uit het laboratoriumsysteem toegevoegd. Artsen, verpleegkundigen en polikliniekmedewerkers zorgen ervoor dat alle demografische, perinatale en andere noodzakelijke gegevens in het dossier worden ingevoerd, net zoals zij dat voorheen in het papieren dossier invulden. Het elektronisch dossier bestaat uit verschillende onderdelen. Er is een unit waarmee naar de uitslagen kan worden gekeken. Een apart onderdeel verzamelt lengte, gewicht, schedelomtrek, bloeddruk en longfunctie. De resultaten van deze metingen kunnen grafisch op verschillende manieren worden bekeken. Verder is er nog een diagnoseclassificatieunit, een educatie-unit en een medicatie gedeelte. Voor de diabetes patiënten is ook de polikliniekunit in gebruik. Hierbij worden niet alleen alle polikliniekbezoeken geregistreerd (inclusief interval anamnese en lichamelijk onderzoek), maar ook alle telefonische adviezen die worden gegeven via onze 24-uurs bereikbaarheidsdienst. Ook alle binnenkomende en uitgaande en faxcontacten worden opgeslagen en zijn via het dossier terug te zoeken. Dit laatste is zeker belangrijk omdat ongeveer 50% van onze patiënten uitslagen van bloedsuikers en doseringen per verzendt en van ons weer per antwoord ontvangt. Het elektronisch dossier bij kindergeneeskunde voorziet verder in een geprinte versie die vooralsnog aan de papieren status wordt toegevoegd en in de mogelijkheid om een overzicht naar de huisarts te sturen. Iedere nacht wordt er door het systeem automatisch een aantal bewerkingen uitgevoerd waarbij werklijsten worden aangemaakt. Er is een lijst met opdrachten voor laboratoriumonderzoek, een lijst met patiënten die voor een consult moeten worden opgeroepen en een aantal overzichten zoals bijvoorbeeld het voortschrijdende gemiddelde van het HbA1c. Dit voortschrijdende gemiddelde HbA1c is in de laatste twee jaar met gemiddeld één punt gedaald. Dit betekent dat de kans op complicaties na tien jaar met 25%-50% is afgenomen. Deze daling is des te opmerkelijker omdat in ons ziekenhuis veel patiënten worden behandeld die zijn doorverwezen uit andere ziekenhuizen en binnenkomen met juist initieel hogere uitslagen. een trendmatige ontwikkeling is nu veel sneller zichtbaar 9

9 Waarom een elektronisch dossier? Bij een patiënt met een chronische ziekte, zoals diabetes mellitus, vinden regelmatig metingen plaats van verschillende ziekteparameters, bijvoorbeeld het bloedsuikergehalte. Voor het management van zo n chronische ziekte is vooral het voorkomen van latere complicaties van groot belang. Hiervoor is het nodig dat een goed overzicht bestaat over de ontwikkeling van de verschillende ziekteparameters en de onderlinge samenhang. Bij het klassieke, papieren dossier is het heel lastig om het overzicht over de ziekteparameters te krijgen. Tijdens een polikliniekbezoek bladert de arts veelal terug in de status naar een aantal laatste aantekeningen en brieven, hij beoordeelt de laatste uitslagen en oriënteert zich op de huidige problemen. Een elektronisch dossier is veel beter in staat om informatie, die ook later van belang is, steeds zichtbaar te houden. Belangrijke informatie heeft bij toename van de omvang van het papieren dossier de neiging naar de achtergrond te geraken. In een elektronisch dossier kan bijvoorbeeld het verloop van de uitslagen ook grafisch worden weergegeven en in samenhang met andere klinische parameters, zodat veel sneller een trendmatige ontwikkeling gezien kan worden. Verder kan een elektronisch dossier ondersteunend zijn bij het bewaken van protocolafspraken, zoals bijvoorbeeld welke laboratoriumonderzoeken moeten wanneer gebeuren. Ook kan het ondersteunen bij het deelnemen aan registratie en onderzoek. Logistiek zijn er aanzienlijke voordelen. Hierbij kan gedacht worden aan besparingen op het halen, brengen en opslaan van papieren dossiers en ook de correspondentie kan verder geautomatiseerd worden. Wat een elektronisch dossier in tegenstelling tot een papieren dossier vooral goed kan, is een voortdurende controle uitoefenen op alle patiënten met chronische aandoeningen. Zo kunnen gemakkelijker patiënten met afwijkende uitslagen worden geïdentificeerd. Klinische parameters als bijvoorbeeld voortschrijdende gemiddelden kunnen voor de gehele groep worden gevolgd en nadere analyses kunnen worden uitgevoerd over hoe de zorg verder te verbeteren. Een niet onbelangrijk item bij het opzetten van een elektronisch patiëntendossier is de bewaking van de privacy. Individuele patiëntengegevens moeten voor behandelaars eenvoudig opvraagbaar zijn, zonder dat er grote beperkingen zijn. Wel zal er toetsing moeten plaatsvinden wie wat waarvoor raadpleegt. Daarentegen dienen er zeker beperkingen te zijn wanneer de patiënt niet als ingang voor het dossier genomen wordt maar bijvoorbeeld een bepaalde analyse zoals welke virusuitslagen zijn er in dit ziekenhuis bekend en zoek hierbij alle patiënten. Dergelijke vragen zouden nooit buiten de vakgroep c.q. maatschap gedaan mogen worden. Het management van het ziekenhuis heeft belang in overzichtsgegevens en in de toekomst zullen niet alleen productieparameters van belang zijn, maar ook de kwalitatieve verbeteringen die in de zorg zijn bereikt. Op dit moment vinden in een aantal projecten van de overheid activiteiten plaats welke de ontwikkeling van een elektronisch patiëntendossier moeten ondersteunen. Hier zal nog wel enige tijd mee gemoeid zijn voordat tot een brede implementatie kan worden overgegaan, onder andere omdat het voor de onderlinge uitwisselbaarheid van gegevens van belang is met elkaar een standaard af te spreken. Positieve ervaringen Het elektronisch dossier van kindergeneeskunde wordt op dit moment intensief gebruikt. Los van alle uitslagen die aan het dossier worden toegevoegd worden alle handmatige aanvullingen en wijzigingen in het dossier geregistreerd. Op basis van deze registratie zien wij dat er op dit moment items door de behandelaars zijn ingevuld. Dit betreft zowel de kinderartsen als de diabetesverpleegkundigen. Recent is ook een module voor de diëtetiek in gebruikt genomen. De ouders en patiënten zijn enthousiast over het gebruik van het systeem. Tijdens het spreekuur worden gegevens door zowel de diabetesverpleegkundige als door de arts ingevuld en deze zijn hiermee dan ook voor elkaar zichtbaar. Er vindt zo een duidelijke afstemming plaats van wie wat doet. De ouders en de patiënten ontlenen aan de grafische weergave van een aantal gegevens een belangrijke motivatie om, waar mogelijk, het een volgende keer nog beter te doen. Op dit moment wordt verder gewerkt aan een aantal ontwikkelingen die het mogelijk zal maken om de bloedsuikers, welke dagelijks thuis gemeten worden, continu aan het elektronisch dossier toe te voegen. Hierdoor kunnen zonodig veel eerder interventies worden gestart en kan de zorg en daarmee de prognose verder blijven verbeteren. verbetering van de zorg en daarmee van de prognose 11

10 het nederlandse brandwonden informatiesysteem Dr. Luc Taal Foto: Henk van Maren DR. LUC TAAL, research manager en projectmanager NISB IRMA M.M.H. OEN, arts, research manager Brandwondencentrum MCRZ Rotterdam DRS. FRANK DEN DAAS, business development manager SPSS MR. JOYCE MULDER-TOLLENAAR, rechtskundig adviseur DigiNotar DRS. PETER BEIRLAEN, business development manager Keyware De kwaliteit van de behandeling van brandwonden is in de afgelopen 200 jaar fors veranderd. In de eerste helft van de negentiende eeuw overleden mensen als ze over meer dan vijf procent van het totale lichaamsoppervlak brandwonden hadden opgelopen. Rond de eeuwwisseling was het nog steeds bijna zeker dat patiënten die meer dan 20 procent van hun lichaam verbrand hadden aan hun verwondingen zouden overlijden. Toen het na de Eerste Wereldoorlog mogelijk werd om shocks te behandelen en sulfonamiden en penicilline geïntroduceerd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, kwam er verandering in het tragische lot van de brandwondenpatiënt. Deze ontwikkelingen hebben uiteindelijk geleid tot een moderne gespecialiseerde brandwondenbehandeling met een aseptische behandelingswijze om infecties te voorkomen, resuscitatieprocedures, lokale anti-microbiële behandelingen, vroegtijdige excisie van brandwonden, huidtransplantaties, hyperalimentatie, fysiotherapie en bezigheidstherapie 1. het NISB kan via de Internet browser geraadpleegd worden JUNI 2001 Ondanks de moderne intensieve zorg en behandeling met antibiotica zijn de sterfte- en ziektecijfers in Europa nog steeds aanzienlijk waar het ernstige brandwonden betreft. Europese brandwondenspecialisten hebben onafhankelijk van elkaar rapporten uitgebracht waarin wordt vermeld dat het sterftecijfer samenhangt met de leeftijd en het percentage van diepe huidverbrandingen. Als 40 procent van het lichaam getroffen is door diepe huidverbrandingen dan stijgt het sterftecijfer van 15 % (leeftijdsgroep 0-19) naar 95 % (leeftijdsgroep 60-89). Multipel orgaanfalen, longinsufficiëntie, en sepsis zijn de redenen voor de sterfte 2, 3. Littekenvorming is onontkoombaar als de menselijke huid eenmaal ernstig beschadigd is of verloren is gegaan door hitte. Door tussenkomst van de moderne geneeskunde hoeft de overleving van patiënten met brandwonden niet langer per se gekenmerkt te zijn door een langdurig genezingsproces dat grote littekens en ernstige contracturen achterlaat. Maar hoewel door chirurgisch ingrijpen veel kan worden bereikt, is het onmogelijk om de huid in zijn oorspronkelijke staat terug te brengen. Bij de meeste diepe brandwonden is het toch onvermijdelijk dat er littekenvorming en in enige mate contractuurvorming optreedt, hetgeen leidt tot misvorming en functiestoornissen 4. Deze gevolgen worden nog verergerd door het optreden van hypertrofische littekens, een pathologische littekenvorming die regelmatig gezien wordt bij brandwonden. Vergeleken met een gewoon litteken is een hypertrofisch litteken rood van kleur, verdikt, hard en geeft jeuk.

11 Een aantal behandelingsmethoden heeft tot doel om het proces van littekenvorming te beperken. De eerste van deze behandelingsmethodes, de drukkleding op maat, wordt vaak voorgeschreven voor de behandeling van brandwondenlittekens na wondgenezing. Een tweede methode is om stukken siliconen te plaatsen tussen de drukkleding en het litteken om te proberen om op moeilijke plaatsen, zoals lichaamsholtes, de druk op de wonden te verhogen. De mogelijkheid van chirurgisch ingrijpen en reconstructie die de plastische chirurgie biedt, heeft tenslotte tot doel om huid weg te nemen van een plek waar voldoende huid zit en dat te transplanteren naar een plek waar de huid door hitte ernstig beschadigd is. Bij reconstructieve chirurgie van brandwonden is men geneigd om volgens de wet van de afnemende meeropbrengst te redeneren, het is namelijk een feit, ten eerste, dat patiënten met ernstige brandwonden zeer vaak geopereerd kunnen worden, en ten tweede, dat de inspanningen die door de patiënt en de chirurg gedaan worden na verloop van tijd steeds minder resultaat hebben. Brandwondenprotocollen Momenteel zijn er in Europa slechts weinig op bewijs gebaseerde brandwondenprotocollen in gebruik of in ontwikkeling. Dit komt voornamelijk doordat individuele brandwondencentra in Europa op jaarbasis te weinig patiënten hebben om evidence-based protocollen te ontwikkelen. Daarom is het uitermate belangrijk dat de Nederlandse Brandwonden Stichting zich bezighoudt met de mogelijkheid om met behulp van ICT de ontwikkeling, introductie en de beoordeling van de protocollen te stimuleren door een grote verzameling van patiëntengegevens te beheren die elektronisch verzonden worden vanuit alle participerende brandwondencentra naar een centrale database waar de gegevens nagekeken worden en voortdurend geraadpleegd en beoordeeld kunnen worden door vakdeskundigen. Tot nu toe hebben de drie brandwondencentra in Nederland (Groningen, Beverwijk en Rotterdam) toegezegd om hieraan mee te werken. De elektronische, op richtlijnen gebaseerde technologie van het Nederlandse Brandwonden Informatiesysteem (NBIS) streeft ernaar om ondersteuning te bieden aan verbetering van de kwaliteit van brandwondenzorg in Europa. Belangrijke functionele kenmerken Een belangrijk deel van het werk van het NBIS was om te bepalen welke secties van internationale gezondheidsclassificaties het meest geschikt waren om de meting van sterfte- en ziektecijfers te standaardiseren en het brandongeval van brandwondenpatiënten te registreren. Het Nederlandse Brandwonden Informatiesysteem hanteert relevante codes uit de Internationale classificatie van externe oorzaken van verwondingen (International Classification of External Causes of Injuries, ICECI), de Internationale classificatie van ziekten (International Classification of Diseases, ICD-10), de Internationale classificatie van procedures in de geneeskunde (International Classification of Procedures in Medicine, ICPM) en in een later stadium ook de Internationale classificatie van beschadigingen, invaliditeit en handicaps (International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps, ICIDH), waardoor het mogelijk is om internationaal uit te groeien tot bijvoorbeeld een Europees Brandwonden InformatieSysteem (EBIS) of zelfs op wereldwijde schaal uit te breiden. Een ander deel van het werk bestond uit het ontwikkelen en uitvoeren van methoden om op een betere manier kennis te vergaren en om artsen aan te moedigen om met geschikte statistische procedures hun patiëntengegevens te verwerken en te analyseren. Op grond van voor de hand liggende juridische en ethische bezwaren kunnen artsen die werken op een brandwondenafdeling niet op experimentele wijze belangrijke behandelingsvariabelen manipuleren. Methodologische maatregelen zoals randomisatie, blindering en placebo-controles zijn onmogelijk uit te voeren bij patiënten met ernstige brandwonden die aan de beademing liggen. Niet-experimentele onderzoeken zijn dan een alternatief. Deze onderzoeken kunnen aangeven of bepaalde risicofactoren en behandelingsfactoren belangrijk zijn. Bewuste patiëntenselectie en multivariate analyse zijn belangrijke instrumenten om onvergelijkbaarheid te voorkomen in niet-experimentele onderzoeken. Er zijn geen ethische bezwaren tegen deze niet-experimentele onderzoeken. Veel artsen vinden het echter niet prettig om de taal van de statisticus te moeten spreken. Om die reden heeft het NBIS een ingebouwde methodologische en statistische coach die de lokale arts de mogelijkheid biedt om zijn eigen patiëntengegevens eenvoudig te vergelijken met anonieme gegevens van de centrale database. De standaardrapporten van het NBIS bevatten procedures voor logistieke regressieanalyse, clusteranalyse, differentiële analyse, variante-componentanalyse en Kaplan-Meier overlevingsanalyse. Tijdens dit deel van het NISB-project waren de gebruikersinterface vraagstukken van groot belang. Belangrijke technische kenmerken Het NBIS is een applicatie die door de brandwondenspecialist geraadpleegd kan worden via zijn of haar Internet browser (Internet Explorer). De registratiemodule die gebruikt wordt voor het invoeren van nieuwe gegevens en om bestaande gegevens te veranderen, is een op Internet gebaseerde data-invoerapplicatie (ASP). De ingevoerde informatie wordt in een productiedatabase (Oracle) gezet bij de database server. Iedere dag verzamelt het NBIS gegevens waarbij de ingevoerde informatie samengevoegd wordt tot een database die geschikt is om rapporten te ontvangen (report generator). De 'report generator' zal vervolgens SPSS 10 opstarten. Vervolgens worden gegevens overgenomen uit de analysedatabase en geïmporteerd in SPSS. Vervolgens wordt de nog weinig op bewijs gebaseerde brandwondenprotocollen 13

12 gegevensbeveiliging door de digitale notaris syntax nagegaan zodat de gegevens aangepast zijn voor rapportage. Op verzoek kunnen delen van deze verzamelde gegevens worden gedownload voor ad hoc rapporten. Nadat alle gegevens zijn verzameld worden deze direct ingevoerd in SPSS waar de gegevens geanalyseerd worden. De resultaten, output files, worden opgeslagen in de rapportagedatabase. De rapporten kunnen geraadpleegd worden door in het hoofdmenu van de gebruikersinterface het standaard rapportgedeelte (standard reports section) te kiezen. Nadat deze keuze is gemaakt, zullen de resultaten in de browser te zien zijn via smartviewer Webserver, dat speciaal ontworpen is voor de distributie van interactieve, Internetgeschikte analytische inhoud. NBIS-gebruikers krijgen OLAP cubes en grafieken te zien (zie onder). In de standaardinstelling kan men drie soorten rapporten vinden: mortaliteit, morbiditeit en psychopathologie. Belangrijke beveiligingskenmerken Een database waar gegevens opgeslagen liggen van makkelijk te herkennen brandwondenpatiënten, moet voldoen aan info-ethische voorwaarden die gelden voor de gezondheidszorg. De 13e Opinion of the European Group on Ethical Issues in the Information Society heeft de term info-ethiek geconstrueerd uit de woorden informatie en ethiek om aan te geven dat ethische principes gerespecteerd dienen te worden wanneer gebruik wordt gemaakt van informatietechnologie. Dit is met name van belang als men besluit om het Internet te gaan gebruiken om gegevens te verzenden en rapporten aan te bieden. Het is belangrijk om een infrastructuur te hebben waarin zaken als vertrouwen, vertrouwelijkheid en integriteit geregeld worden. Het NBIS zal alleen persoonlijke gegevens verzamelen en verspreiden via het Internet met gebruikmaking van diverse privacyverhogende technologieën (Privacy Enhancing Technologies, PET) 5 en encryptietechnologie. Specifieke PET-technieken die in het NBIS-systeem werden geïntegreerd, zijn: - gemachtigde derde partij (Trusted Third Party, TTP); - smartcards; - biometrie; - digitale certificaten / Public Key cryptografie. TTP De Nederlandse Brandwonden Stichting heeft DigiNotar aangesteld als gemachtigde derde partij (TTP) om de informatiebeveiliging voor het NBIS te regelen. De database servers van het NBIS zijn ondergebracht in beveiligde gebouwen van DigiNotar. Personele beveiliging, fysieke beveiliging en administratieve beveiligingsmaatregelen zorgen ervoor dat de computers, disks, back-up tapes, computerruimtes, gebouwen en opgeslagen gegevens van het NBIS beveiligd zijn. NBIS-medewerkers van de deelnemende brandwondencentra (chirurgen, verpleegkundigen, psychologen) en de Nederlandse Brandwonden Stichting worden geïdentificeerd door DigiNotar die letterlijk een digitale notaris is. DigiNotar is een TTP die de identiteit van NBIS-eindgebruikers bevestigt en digitale certificaten uitvaardigt. Smartcards Een smartcard heeft het formaat van een creditcard en bevat een microprocessor, een geheugen om programma s en gegevens op te slaan en elektrische contacten waarmee verbinding met een kaartlezer kan worden gemaakt. De smartcardlezer levert elektrische stroom aan de processor. Het NBIS maakt gebruik van de bètaversie van een GemPlus (GemExpresso 2.11PK) smartcard. Die bevat in de NBIS-omgeving: -digitale certificaten; -biotemplates. Biometrie In het systeem van NBIS garandeert de gelaagde biometrische verificatie de identiteit van een NBIS-eindgebruiker, het bevestigt dat de NBISgebruiker is wie hij beweert te zijn. In het NBIS wordt lokaal geregistreerde live biodata (vingerafdruk en stem) vergeleken met de biotemplate op de smartcard door een gelaagde biometrische verificatieserver (Layered Biometrical Verification Server (Keyware Technologies)) op het kantoor van DigiNotar. Het risico van privacyschending, door centrale opslag van templates, wordt door ons zo klein mogelijk gehouden door de biotemplates op te slaan op de smartcards van de eindgebruikers. De biotemplate op de smartcard wordt samen met live biodata verzonden naar de LBV-server, waarbij gebruik wordt gemaakt van een beveiligde tunnel van de smartcard naar de server. Na verificatie zullen biodata of templates niet centraal worden opgeslagen JUNI 2001

13 Digitale certificaten Een digitaal certificaat is letterlijk een stuk binaire data dat een verbinding maakt tussen iemands openbare sleutel en een of meer kenmerken die betrekking hebben op zijn identiteit. Die identiteit kan een persoon zijn, een hardwareonderdeel of een softwareproces. Het digitale certificaat geeft de verzekering dat de openbare sleutel bij de geïdentificeerde entiteit behoort en dat de identiteit in het bezit is van de bijbehorende persoonlijke sleutel. Op die manier worden twee afzonderlijke sleutels gebruikt, een openbare en een persoonlijke. Een sleutel is een wiskundige waarde die bepaalt hoe een bericht in een gewone tekst gecodeerd wordt om de tekst in cijferschrift om te zetten en men heeft de sleutel vervolgens nodig om het cijferschrift te decoderen om het oorspronkelijke bericht terug te krijgen. Het digitale certificaatprotocol heeft een geheime cryptografische waarde als persoonlijke sleutel terwijl het verificatiesysteem gebruik maakt van een openbare sleutel die moet corresponderen met de persoonlijke sleutel. Conclusie Wij rapporteren de succesvolle ontwikkeling van een informatiesysteem: - voor de verspreiding van de beste medische toepassingen in brandwondenzorg; - om op een eenvoudige manier toegang te bieden tot gegevens van brandwondenpatiënten om de kwaliteit van zorg na te gaan en om evidence-based protocollen te ontwikkelen; - om specifieke gegevens omtrent onderzoek naar brandwonden te verzamelen in overeenstemming met nationale en Europese juridische richtlijnen betreffende de verwerking van persoonlijke gegevens. De verwachting is dat de kwaliteit van zorg in brandwondencentra in Europa zal toenemen door samenwerking met het NBIS, terwijl tegelijkertijd het NBIS de transparantie en harmonisatie van het diagnostisch beschrijven van brandwonden zal vergroten. Daarnaast hoopt de Nederlandse Brandwonden Stichting dat het NBIS een aandeel zal leveren in de ontwikkeling van een hechte groep van brandwondencentra in Europa die gezamenlijk gebruik maken van en vertrouwen op het beveiligingssysteem van het NBIS dat de communicatiekanalen tussen de centra beschermt. Literatuur [1] Eadie PA, William R, Dickson WA. Thirty-Five years of peaditric scalds: are lessons being learned.br J Plast Sur 1995;48(2): [2] Darko DF, Wachtel TL, Ward HW, Frank HA. Analysis of 585 burn patients hospitalized over a 6-year period. Burns1986;12: [3] Lyngdorf P, Sorensen B, Thomsen M. The total number of burn injuries in a Scandinavian population. Burns 1986; 12: [4] Hurren JS. Rehabilitation of the burned patient: James Laing Memorial Essay for Burns 1995; 21: [5] Hes R, Borking J. Privacy Enhancing Technologies: a path to anonimity. Revised Edition. Dutch Data Protection Authority 1989 isdn Correspondentieadressen Dr. Luc Taal Research manager Nederlandse Brandwonden Stichting Markt EA Beverwijk tel: fax: Joyce Mulder-Tollenaar Rechtskundig adviseur DigiNotar Vondellaan LJ Beverwijk tel: fax: Frank den Daas Business development manager Avelingen-West MV Gorinchem tel: fax: Irma Oen, arts Research manager Brandwondencentrum Rotterdam Groenehilledijk EA Rotterdam tel: fax Peter Beirlaen Business development manager Excelsiorlaan Zaventem Belgium tel: +32 (0) fax: +32 (0) Hoofdpijnvrij In de hoofdpijnzorg is het nu ook mogelijk om de dokter live te spreken via Internet. Elke maandagavond behandelt een in hoofdpijn gespecialiseerde dokter online vragen van patiënten (www.hoofdpijnvrij.nl). Dit gebeurt anoniem en is vooral bedoeld om meer informatie en inzicht te geven in de hoofdpijnproblematiek. Het Internetspreekuur is één van de evenementen die de Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten organiseert in het kader van haar twintigjarig bestaan. 15

14 Telegeneeskunde is een recente ontwikkeling in de geneeskunde die het mogelijk maakt op afstand over patiënten te overleggen. Er bestaan diagnostische mogelijkheden, met daaruit voortvloeiende therapeutische adviezen en zelfs behandelingsmogelijkheden (telechirurgie). In dermatologie staat het visuele aspect voorop. Dit maakt dermatologie bij uitstek geschikt voor telegeneeskunde. Cd-rom met dermatologische afbeeldingen zijn al sinds het begin van de 90er jaren populair. Sinds 1998 bestaat in Groningen de mogelijkheid om digitale foto s van dermatologische afwijkingen bij patiënten via (Internet) te verzenden van de huisarts naar de dermatoloog. teledermatologie Arturo Knol Foto: Richard Lotte ARTURO KNOL, huisarts Groningen Digitale fotografie onderscheidt zich van de klassieke fotografie door gebruikmaking van een lichtgevoelige chip in plaats van een fotografische film. Deze chip wordt aangeduid als een CCD (=Charge Coupled Device). Deze chip wordt al of niet aan een geheugen gekoppeld. Voor de overdracht van data van de CCD chip of het geheugen naar de computer is alleen de diskette een standaard in alle computers. Voor de webcamera en videocamera moet van een speciale insteekkaart worden gebruik gemaakt. Deze functie is slechts in een enkele videokaart geïntegreerd. Soms kan het transport via een seriële verbinding plaatsvinden. Een enkele camera maakt gebruik van een infrarood verbinding. De snelheid van de dataoverdracht is een belangrijk punt. Indien dit veel tijd neemt zal dit het routinematig nemen van foto s beperken. De capaciteit van de overdracht is in het algemeen bescheiden. In de toekomst zal de FIREWIRE verbinding de mogelijkheden aanzienlijk vergroten. Vooralsnog is een camera met een diskette de best gestandaardiseerde oplossing. Regelmatig verschijnen nieuwe camera s op de markt. Eerst verschenen de éénmiljoen pixelcamera s. Momenteel komen de driemiljoen pixelcamera s sterk naar voren. In Groningen wordt de store and forward methode gebruikt. Beelden worden op een diskette opgeslagen en via de computer via Internet verzonden. Het voordeel is, dat de huisarts en dermatoloog de beelden niet op hetzelfde moment hoeven te bekijken. Deze methode leidt tot een flexibeler timemanagement. Soms wordt ook gebruik gemaakt van videobeeldverbindingen. Doordat de dermatoloog, patiënt en huisarts op hetzelfde moment beschikbaar moeten zijn, leidt dit tot een minder flexibel timemanagement. In deze studie werd gebruik gemaakt van een webcamera en een digitale camera met opslag op een diskette. Camera In ons onderzoek werd gebruik gemaakt van een Philips for home and office use (M/N: XC75B/460 P/N 5V 500 ma en een Sony Mavica (Digital Still Camera MVC-FD7. De Philips camera is een camera die met een kabel verbonden is met de computer. Via het programma Asymmetrix werden bewegende beelden op de computer bekeken. Stilstaande beelden werden als bitmap worden opgeslagen. Bitmap bestanden worden in Windows standaard ingelezen. De Sony Mavica is een camera met een LCD beelddisplay voor bewegende beelden. Op deze beelden wordt automatisch scherpgesteld. Het algoritme voor scherpstelling moet snel zijn. Met name bij het fotograferen van kinderen is dit van groot belang. Camera s met trage scherpstelling leiden vaak tot onscherpe beelden en zijn voor de algemene praktijk ongeschikt. De geselecteerde stilstaande beelden werden op een standaard 1,44 Mb diskette opgeslagen als JPEG bestand. Het JPEG bestand is een gecomprimeerd bitmap bestand, waarbij enige informatie verloren gaat. De compressie bedraagt een factor 20. Het JPEG bestand wordt standaard door de Microsoft Internet explorer gelezen. De Groningse teledermatologisch actieve huisartsen zijn bijzonder te spreken over het gebruiks- in dermatologie staat het visuele aspect voorop 17

15 elke foto moet worden beoordeeld op kwaliteit JUNI 2001 gemak van de Sony camera. Door de toegenomen mogelijkheden van de camera s worden steeds grotere bestanden aangemaakt. De conventionele diskette voldoet dan niet meer. De firma Sony brengt een diskette adapter in de handel, waarin een minigeheugen kan worden geplaatst en uitgelezen kan worden in het diskettestation. Ook maakt de memorystick van de firma Sony veel opgang. Er is een aparte adapter nodig om de memorystick uit te lezen. De camera s hebben een hoog energieverbruik. Accu s met een hoge energiedichtheid genieten de voorkeur. De Lithium Ion accu s van Sony zijn bijzonder geschikt. Gewone penlights zijn snel op. Meestal zijn meerdere penlights nodig hetgeen bij verwisselen van de batterijen gemakkelijk tot foute plaatsing van batterijen kan leiden. Belichting De verlichting bestond uit de normale TL-buisverlichting. Soms werd indirecte halogeenverlichting of indirect filmzonlicht gebruikt. Overbelichting kwam bij beide camera s voor. Deze werd bij beide camera s gecorrigeerd met een Bright Light Knop (BLT). Een flitslicht werd niet gebruikt. Door het gebruik van meerdere TL buizen ontstaat meer halfschaduw, die een betere beoordeling van de foto s mogelijk maakt. Beeldweergave Voor de beoordeling van de foto werd gebruik gemaakt van een Pentium 166 MHz computer. De grafische kaart werd ingesteld op een resolutie van 800x600 met 24 bit kleurendiepte. Voor het zichtbaar maken van de bitmaps met de Philips camera werd MSPaint gebruikt. Met de Microsoft Photo Editor welke standaard met Microsoft Office wordt meegeleverd, kunnen bitmaps worden omgezet in JPEG afbeeldingen. Voor de JPEG afbeeldingen met de Sony Mavica werd Microsoft Internet explorer versie gebruikt. Bij het beoordelen van de instelling van de camera verdient het aanbeveling een stuk wit A4 papier te fotograferen. Het viel op dat er gekleurde paarse ringen ontstonden. Dit was vooral het geval bij de Philips camera. Fotografische techniek Bij het maken van een foto kost het soms moeite een beeld te vervaardigen dat de details toont die men aan de dermatoloog wil tonen. Elke foto dient dan ook te worden beoordeeld op kwaliteit. Camera s met een LCD scherm geven meteen al een globale indruk van de kwaliteit. Strijklicht Strijklicht kan gebruikt worden bij het zichtbaar maken van zwellingen op de foto. Bij schuine belichting ontstaat een slagschaduw. Bij loodrechte belichting van de huid ontstaat er geen slagschaduw. Een zwelling kan dan op de foto niet zichtbaar zijn. Halfschaduw Er zijn twee soorten schaduw. Een puntvormige lichtbron geeft een schaduw (umbra). In deze schaduw zijn geen details te onderscheiden. Meerdere lichtbronnen of niet als puntvormig te beschouwen lichtbronnen geven een halfschaduw (penumbra). Bij een penumbra is de plek van de halfschaduw wel te inspecteren. Achtergrondkleur Alle kleuren kunnen worden opgebouwd uit drie kleuren namelijk rood, geel en blauw. Voor de achtergrondkleur kan men de complementaire kleur nemen. Voor rood is dit de mengkleur van de twee andere kleuren. In dit geval is de mengkleur van blauw en geel groen. De kwaliteit van de moderne camera s is dermate goed, dat dit nauwelijks een rol speelt. Contour Behalve door slagschaduwen kunnen zwellingen op de foto ook zichtbaar gemaakt worden door de contour tegen een andere achtergrond dan de huid te fotograferen. Dor een zwelling van voren te fotograferen is er geen verschil met de omgevende huid. Door van opzij te fotograferen krijgt de zwelling wel een andere achtergrond en wordt deze zichtbaar op de foto. Een zwelling kan geheel verdwijnen bij een bepaalde richting van fotograferen. Vooral bij angio-oedeem in het gelaat ontstaan teleurstellende resultaten als men hier geen rekening mee houdt. Bij de conventionele fotografie is controle op het resultaat niet direct mogelijk. De digitale fotografie is hierbij duidelijk in het voordeel omdat het resultaat direct op de computer bekeken kan worden voordat het angiooedeem is verdwenen. Patiënten Gedurende het dermatologische spreekuur werden enkele foto s van huidafwijkingen van diverse patiënten vervaardigd,die nog niet eerder op het dermatologische spreekuur waren geweest. Eerst werd op de klassieke wijze een in vivo diagnose gesteld, daarna werden enkele foto s genomen van de betreffende huidafwijkingen. Deze foto werd later door een dermatoloog beoordeeld, die de patiënten niet eerder had gezien en ook niet aanwezig was geweest bij het fotograferen van de huidafwijkingen. Deze dermatoloog beoordeelde de foto eerst zonder kennis te hebben genomen van de aanvullende informatie. daarna werd dezelfde foto nogmaals beoordeeld met de extra informatie. Resultaten Bij elf patiënten werden vijftien huidafwijkingen beoordeeld. (Zie tabel) Bij tien patiënten werd alleen de Philipscamera gebruikt; Bij een patiënt werd zowel de Philips als de Sony camera gebruikt. Beide camera s bleken voldoende lichtsterk. Bij beide camera s viel een blauwpaars zweem op. Bij de Philips camera was dit sterker. De kleurenweergave van de Sony camera was beter dan die van de Philips camera. Met name de kleur rood bleek moeilijk weer te geven. Bij de Philips camera werd behoefte aan een statief gevoeld; bij de Sony camera in mindere mate. Beide camera s bleken een acceptabele scherptediepte te heb-

16 ben. Bij het maken van een opname ontstond soms bewegingsonscherpte door de impuls van het indrukken van de opnameknop. Met een statief is dit op te lossen. Het statief had echter als nadeel dat het moeilijk was de patiënt onder de juiste hoek te fotograferen. Als alternatief kan de patiënt op de onderzoekbank gaan liggen, waardoor tevens de gewenste fixatie optreedt. De aanwezigheid van een Liquid Crystall Display in de Sony camera maakte dat deze camera door één arts kon worden bediend. Bij de Philips camera moest het beeld worden afgelezen op de monitor, hetgeen de bruikbaarheid nadelig beïnvloedde. Bij deze camera was daardoor vaak extra hulp noodzakelijk. Bij het fotograferen van kleine huidafwijkingen moest de camera soms zo dicht bij de huid gehouden worden dat de eruptie in de schaduw van de camera kwam. Door de patiënt het hoofd te laten kantelen kan de hoek van de belichting verbeterd worden. Zwellingen die boven het niveau van de huid uit komen, zijn op de foto vaak alleen zichtbaar bij indirecte belichting met strijklicht. Dit kan worden gerealiseerd door een licht te richten op een vel wit papier waardoor het licht gereflecteerd wordt. De huid kan met camera zeer gedetailleerd worden gefotografeerd. De splijtlijnen van Langer, lanugobeharing en poriën waren enkele malen goed zichtbaar. Soms kunnen kleine details op de afbeeldingen grote nadruk krijgen. Een keer werd op de digitale foto een krater gezien, die pas na herhaaldelijke inspectie onder verschillende belichting zichtbaar was. Dergelijke problemen kunnen worden ondervangen door foto s onder een verschillende hoek te maken. De huisarts moet de digitale foto dus altijd vergelijken met de afwijking in vivo. Onderzoek Per patiënt werden, zoals uitgelegd, drie diagnosen gesteld: een klassieke in vivo diagnose, een telediagnose zonder en een met voorinformatie (tabel 1). Een goede diagnose staat als + aangegeven, een foute als -. Soms werd een differentiaaldiagnose aangegeven, herkenbaar aan een forward slash (/). De foutieve diagnosen, ook als ze onderdeel waren van een differentiaaldiagnose, staan vermeld achter het minteken. Uit de tabel blijkt een overeenstemming van 87% tussen de in vivo diagnose en de telediagnose zonder voorinformatie. Met aanvullende informatie steeg de overeenstemming tot 100%. In vijf gevallen was er geen overeenstemming. Zonder voorinformatie werd een scherp begrensde rode huidafwijking aan een voet/enkel (pat nr. 2) aangezien voor een brandwond. Aanvullende informatie maakte duidelijk dat het ging om een jeukende huidafwijking die was ontstaan na tapen van de enkel na enkeldistorsie. Een contactallergisch eczeem voor tape lag toen voor de hand. Rosacea (pat nr. 3) werd vanwege een blauwpaars zweem van de Philips camera gemist. Bij de Sony camera, waar dit zweem veel minder duidelijk aanwezig was, kon de diagnose wel gesteld worden. Een zwelling op het bovenbeen (pat nr. 5) werd zonder aanvullende informatie opgevat als lipoom; met aanvullende informatie was duidelijk dat het moest gaan om een varix. Bij patiënt nr. 6 werd als mogelijkheid naast impetigo een herpes infectie genoemd. Het ontbreken van het aanvalsgewijze karakter van de huidaandoening in de aanvullende informatie maakte duidelijk dat het ging om impetigo. Door de matige beeldkwaliteit en kleurenweergave van de Philips camera was de diagnose angio oedeem bij patiënt nr. 8 niet duidelijk. Met de voorinformatie dat een zwelling in het gelaat werd waargenomen kon de diagnose angio oedeem worden gesteld. Om dezelfde redenen en het ontbreken van een overzichtsopname werd een acnecyste in het gelaat aangezien voor een haemangioom. De aanvullende informatie van jarenlange ontstekingen in het gelaat in combinatie met de leeftijd van patiënt zorgde voor de correcte diagnose. aanvullende informatie van de huisarts blijft van groot belang Patnr zonder voorinfo met voorinfo diagnose camera mollusca contagiosa philips 2 -brandwond + contactallergie tape Philips haemangioom Sony/Philips + + lentigo benigna Sony/Philips + + lentigo benigna Sony/Philips 0 + rosacea Philips + + rosacea Sony candidiasis oris Philips 5 +/lipoom + varicosis Philips 6 +/-herpes + impetigo Philips onduidelijk erytheem Philips angioedeem Philips + + ecchymose Philips verruca seborrhoica Philips basalioom Philips 11 -haemangioom + acne cystica Philips 19

17 privacy is een belangrijk aspect JUNI 2001 Beschouwing Teledermatologie Teledermatologie lijkt een belangrijke plaats in te kunnen nemen in de dermatologische patiëntenzorg. Uit deze pilotstudy blijkt dat naast beeldkwaliteit, kleurenweergave en compositie (opname van overzicht en detail) vooral aanvullende informatie van de huisarts van groot belang is voor het stellen van de diagnose. Phillips et al. kwamen tot dezelfde conclusie 2. Zonder deze informatie over leeftijd en geslacht van de patiënt, lokalisatie en tijdsbeloop van de aandoening, aard van de klachten en bevindingen bij palpatie werd de juiste diagnose in twee van de vijftien gevallen gemist. Tweemaal werd een differentiaaldiagnose gegeven die met aanvullende informatie gemakkelijk tot het juiste alternatief leidde. Bij patiënt acht was er sprake van een aanvalsgewijze aandoening (angio oedeem). Deze bleek veroorzaakt door Salmeterolgebruik (Serevent). Bij dergelijke aandoeningen ziet de huisarts de aandoening vaak wel, maar de huidarts niet, omdat op het moment van polikliniekbezoek de aandoening meestal afwezig is. De huidarts moet dan afgaan op de anamnestische informatie van de huisarts en patiënt. Teledermatologie biedt de mogelijkheid de aandoening op het moment van de aanval vast te leggen. Hierbij is het voordeel ten op zichte van de gewone camera de directe terugkoppelingsmogelijkheid van de kwaliteit van de opname. Via het LCD of PC- scherm moet direct gecontroleerd worden of voldoende relief op de opname zichtbaar is. Dit is afhankelijk van de mate van strijklicht. Deze toepassing biedt kwaliteitsverbetering bij aanvalsgewijs optredende aandoeningen. Uit onze gegevens bleek zonder aanvullende informatie een overeenstemming tussen in vivo en telediagnose van 87%, die steeg tot 100% wanneer aanvullende informatie werd verstrekt. Phillips et al. komen tot percentages van resp. 77% en 88% 2. In hun serie van 79 diagnosen bij 60 patiënten werd in vivo viermaal een maligniteit waargenomen. Een spinocellulair carcinoom werd aangezien voor een actinische keratose. Drie keer (twee keer basocellulair carcinoom en één keer melanoom) bestond geen verschil van mening. Anderen gaven percentages van overeenstemming op van 78% (Lesher et al.,1998), 94% (Harrison,1998) (9) en 80% (Lowitt et al.,1998). Beoordeling van conventionele foto s door een dermatoloog gaf in 94% de juiste diagnose met betrekking tot maligniteit en bij 70% van de huisartsen. Gilmour 7 vond een kappa van 0,96 voor eenduidige dagnoses bij 126 patiënten bij vergelijking van een live consult en videoconferencing met eenvoudige apparatuur. Bij 11% van de patiënten kon geen diagnose gesteld en bij 6% werd een secundaire diagnose gemist. Een foute diagnose werd bij 45 van de patiënten gesteld. Uit het onderzoek Lewis 8 kwam bij een ROC analyse voor de diagnose maligne/benigne een oddsratio van 29,3 voor. Uit het voorgaande volgt direct het probleem van de juridische aansprakelijkheid. Hiermee is geen ervaring met betrekking tot telegeneeskunde. Een uitgangspunt kan de instemming van de patiënt met het verzenden van digitale afbeeldingen zijn. Als de dermatoloog een fout maakt wordt het ziekenhuis aangesproken. Het ziekenhuis dient dan wel met de specialist afspraken te maken over onder andere de plaats (thuis of in het ziekenhuis) en de uitvoering van de werkzaamheden. Het lijkt zinnig dat de dermatoloog de mate van zekerheid van de diagnose vermeldt. Bij twijfel over maligniteit is het altijd verstandig nadere diagnostiek te verrichten. Een belangrijk aspect is de privacy. In het kader van deze pilotstudy werden alleen beelden verstuurd die niet tot een persoon waren te herleiden. Van tevoren werd gevraagd of de patiënten bezwaar hadden tegen verspreiding van een afbeelding van hun huidafwijking op Internet. Geen van onze patiënten maakte bezwaar. Zelfs vonden enkelen het geen bezwaar als hun portret op Internet kwam. Door ons werd dit echter wel als een bezwaar gevoeld, omdat op deze wijze medische tot de persoon herleidbare gegevens in de openbaarheid kunnen komen. Veilige verzending is in de praktijk alleen mogelijk via een besloten netwerk. Een alternatief is een gecodeerd bestand. Met betrekking tot de beschrijving van de foto dient men te beseffen dat snel tot de patiënt herleidbare gegevens kunnen ontstaan. Het vermelden van slechts één initiaal kan in sommige gevallen herleidbare gegevens genereren. 3 Toepassing van teledermatologie biedt belangrijke voordelen voor alle betrokkenen in de dermatologische gezondheidszorg. De patiënt kan sneller worden beoordeeld door de specialist, waardoor sneller een diagnose wordt gesteld en adequate therapie wordt verstrekt. Voorts tijdsbesparing voor de patiënt vanwege ontbrekende reistijd en geen arbeidstijdverzuim. Ook wordt de toegangstijd tot specialistische hulp omzeild en zal het vertrouwen in de huisarts toenemen. Voor de huisarts betekent teledermatologie een toename van de eigen mogelijkheden, geringere verwijsdruk vanuit de patiënt en permanente bijscholing door frequent meekijken door een specialist (accrediteringsmogelijkheid). De dermatoloog zal op termijn minder druk op het gewone spreekuur ervaren, intensievere contacten met de eerste lijn gaan onderhouden en meer tijd hebben voor moeilijke patiënten en typisch specialistische verrichtingen (lasertherapie, varicesbehandeling). Verder zijn met teledermatologie de grenzen van de regio onbeperkt. Voor het ziekenhuis biedt teledermatologie het voordeel van een letterlijk onbeperkt adherentiegebied met relatief zeer geringe extra kosten. Toegenomen patiëntenaantallen worden bediend zonder kosten binnen het ziekenhuis. Voor de ziektekostenverzekeraar geldt dat de cliënt sterk verbeterde zorg krijgt op een goedkopere plek (eerste lijn) en is er het voordeel van besparing op het medicijngebruik door snelle en adequate diagnostiek. Ook kan de reductie van de toegangstijd voor specialistisch advies, waar de cliënt om vraagt, beter worden

18 gerealiseerd. Voor de overheid gelden in grote lijnen dezelfde punten als voor de verzekeraar. In een Engelse gerandomiseerde kosteneffectiviteitsstudie 6 bleek videoconferencing kosteneffectief als de afstand tussen de dermatoloog en de huisarts 78 km was. Het bleek, dat 55% van de patiënten na een live of videoconsult verder konden worden behandeld in de eerste lijn. In een ander onderzoek 11 bleek de teledermatoloog bij videoconferencing in 45% en bij de store and forward methode in 69% live te willen zien. Teledermatologie lijkt ook belangrijke maatschappelijke gevolgen te kunnen hebben. Door deze vorm van voordeurscreening zullen vermoedelijk minder patiënten op de poliklinieken dermatologie worden gezien. Dit zou kunnen betekenen dat de prognoses over de benodigde aantallen dermatologen in de toekomst in negatieve zin moeten worden bijgesteld, waar eerst nog gedacht werd aan de noodzaak tot uitbreiding van deze aantallen. In Groningen werd de praktische uitvoerbaarheid onderzocht. De mediane tijd voor het maken van de foto en de verwerking door de huisarts is vier en drie minuten. De snelheid van verslaggeving van de dermatologen is behoorlijk verbeterd sinds de invoering van de teledermatologie. In het Groningse Martiniziekenhuis is elke week een dienstdoende teldermatoloog. Verder is er een reserve nummer. Gedurende ons onderzoek is dit één maal gebruikt in verband met een dreigende inundatie van het ziekenhuis. Ondanks de dreigende dijkdoorbraak en evacuatie van het ziekenhuis was de mediane tijd van de verslaggeving één dag. Door de opgebouwde ervaring duurt het teledermatologische consult iets korter dan het face to face consult. Loane 9 vond in een randomized controlled trial, dat het tijdsbeslag voor de patiënt kort was, maar voor de behandelaars langer. In de toekomst moet uitbreiding van de toepassingsmogelijkheden van teledermatologie worden verwacht. Te denken valt bijvoorbeeld aan het doorzenden van dermatoscopische beelden, waardoor atypische naevi op afstand beter kunnen worden beoordeeld. Trouwens niet alleen de dermatologie, ook andere specialismen, waarbij beeldvorming een rol speelt, kunnen hun voordeel doen met telegeneeskunde zoals KNO-, oogheelkunde, klinische pathologie en radiologie, psychiatrie en kindergeneeskunde. In de kindergeneeskunde werd door ons recentelijk teledermatologie gebruikt voor de monitoring van huidafwijkingen bij de ziekte van Henoch-Schoenlein, een indrukwekkend ziektebeeld,dat grote ongerustheid geeft bij de ouders. Door de monitoring van de huidafwijkingen was een opname niet nodig. Conclusie Teledermatologie lijkt een belangrijke plaats in te kunnen nemen binnen de dermatologie. Huisartsen met praktijken in afgelegen oorden kunnen op deze wijze op eenvoudige wijze van specialistisch advies worden voorzien. Als de arts de patiënt niet in vivo kan zien zoals in de maritieme geneeskunde en afgelegen streken zou de teledermatologie een onmisbare aanvulling kunnen blijken. Verder kan teledermatologie een belangrijke vorm van voordeurscreening betekenen, waardoor toegangstijden aanzienlijk kunnen worden bekort. Dermatologen kunnen sneller en efficiënter werken. De rol van de huisarts bij de televerwijzing is van groot belang vanwege de noodzakelijke aanvullende informatie en de kwaliteit van de doorgezonden foto. Voor de toekomst is het van belang dat huisartsinformatiesystemen teledermatologie gaan ondersteunen en dat de huisarts voldoende vergoeding voor de praktijkkosten krijgt van teledermatologie. Literatuur [1] Andreas Bittorf ea Resolution requirements for digital images in dermatology Journal of the American Academy of Dermatology August 1997 [2] Charles M Philips ea Reliability of dermatology teleconsultations with the use of teleconferencing technology. J Am Acad Dermatol 1997;37: [3] A. Knol Aanleveren geanonimiseerde medische gegevens(2) Orghidee 1998;13: nr 1blz12-13 [4] Lesher ea Telemedicine evaluation of cutaneous disaese :A blinded comparartive study J Am Aad dermatol 1998;38:27-31 [5] Lowitt Mh ea Teledermatology and in-person examination: A comparison of patient and physician perceptions and diagnostic agreement Arcg derm 1998 ;134:471-6 [6] R Wootton,,S E Bloomer, R Corbett,, D J Eedy,, N Hicks,, H E Lotery,, C Mathews, J Paisley, K Steele, M A Loane, Multicentre randomised control trial comparing real time teledermatology with conventional outpatient dermatological care: societal cost-benefit analysi BMJ 2000;320: [7] Gilmour E, Campbell SM, Loane MA, Esmail A, Griffiths CE, Roland MO, Parry EJ, Corbett RO, Eedy D, Gore HE, Mathews C, Steel K, Wootton R Comparison of teleconsultations and face-toface consultations: preliminary results of a United Kingdom multicentre teledermatology study. Brit J of derm 1998 ;139(1):81-7 [8] Lewis J Digital teledermatology for skin tumours: a preliminary assessment using a receiver operating characteristics (ROC) analysis. Telmed Telecare 1999;Suppl1:S57-8 [9] Harrison PV, Kirby B, Dickinson Y, Schofield R Teledermatology--high technology or not? J Telemed Telecare 1998;4 Suppl 1:31-2 [10] Loane MA, Bloomer SE, Corbett R, Eedy DJ, Gore HE, Hicks N, Mathews C, Paisley J, Steele K, Wootton R Patient cost-benefit analysis of teledermatology measured in a randomized control trial. J Telemed Telecare 1999;5 Suppl 1:S1-3 [11] Loane MA, Bloomer SE, Corbett R, Eedy DJ, Hicks N, Lotery HE, Mathews C, Paisley J, Steele K, Wootton R A comparison of real-time and store-and-forward teledermatology: a costbenefit study. Br J Dermatol 2000 Dec;143(6): Correspondentie: de grenzen van de regio worden onbeperkt 21

19 Kleissen wint Hoogendoornprijs 2000 Tijdens een congres over de toenemende invloed van de patiënt op de gezondheidszorg is door Prismant de Hoogendoornprijs 2000 uitgereikt aan dr.ir. R.F.M. Kleissen voor zijn baanbrekend werk op het gebied van de toepassing van de informatie- en communicatietechnologie in de revalidatiegeneeskunde. De Hoogendoornprijs is in 1983 ingesteld bij het 20-jarig bestaan van de toenmalige Stichting Medische Registratie (SMR) ter ere van de grondlegger van de Landelijke Medische Registratie, dr. D. Hoogendoorn. Dr. Dick Hoogendoorn (Bodegraven 10 oktober Wijhe 4 december 1990) studeerde geneeskunde te Utrecht en promoveerde in 1948 cum laude op het onderwerp Over diphterie in Nederland; epidemiologie en prophylaxe. Als weinig anderen in Nederland had hij ervaring met het toepassen van medisch-statistische methoden. Toen in de ziekenhuizen de behoefte aan informatie, gericht op een beter inzicht in de medische behandeling van klinische patiënten, groeide, nam hij - samen met de Geneeskundige Vereniging ter bevordering van het Ziekenhuiswezen, de toenmalige Landelijke Specialisten Vereniging en de Nationale Ziekenhuis Raad - het initiatief tot oprichting van de Stichting Medische Registratie. Deze oprichting werd in 1963 een feit en groeide uit tot de Landelijke Medische Registratie, waaraan sinds de jaren '80 alle Nederlandse ziekenhuizen deelnemen. De SMR ging met enkele andere landelijke registraties op in de Stichting Informatiecentrum voor de Gezondheidszorg (SIG). Per 1 januari 2000 is de SIG gefuseerd met het NZi, instituut voor onderzoek, informatie en opleidingen in de zorg. Beide organisaties gaan verder onder de naam Prismant. De Hoogendoornprijs wordt toegekend aan personen die zich in Nederland verdienstelijk hebben gemaakt op het terrein van de gezondheidszorg en/of de medische wetenschap. Bij de beoordeling van verdiensten zal met name de praktische en/of wetenschappelijke toepassing van informatie respectievelijk informatie- en communicatietechnologie worden meegewogen. Enerzijds om in de lijn te blijven van de baanbrekende betekenis van het werk van Hoogendoorn zelf, anderzijds om in de eeuw van de communicatie gerealiseerde ICT-toepassingen in de gezondheidszorg te kunnen belichten en vooral mede te kunnen stimuleren. De jury voor de Hoogendoornprijs 2000 bestaat uit: - mw. prof.dr. L.J. Gunning-Schepers, hoogleraar sociale geneeskunde en lid Raad van Bestuur Universiteit van Amsterdam; - mw. prof.dr. P.L. Meurs, lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en hoogleraar management van instellingen in de gezondheidszorg aan het instituut Beleid en Management Gezondheidszorg (ibmg), faculteit geneeskunde en gezondheidswetenschappen van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Zij is tevens lid van de Raad van Commissarissen van Prismant; - mw.dr. J.H.M. Zwetsloot-Schonk, hoofd klinische informatiekunde, Leids Universitair Medisch Centrum. Eerdere prijswinnaars 1984: prof.dr. Ph.J. Hoedemaeker 1987: mw.prof.dr. G.H.M.H. ten Horn en dr. O.J.S. van Hemel 1990: mw.dr. J.H.M. Zwetsloot-Schonk 1994: dr.ir. J.H.C. Reiber 1997: dr. R.M.C. Herings JUNI 2001

20 De toepassing van Internet voor de oogzorg bekijk het even Screening van een diabetespatiënt door middel van fotografie. De digitale netvliesfoto s kunnen via het Internet naar de oogarts worden gestuurd ter beoordeling J.M.E. DE JONG, Projectmedewerker Voorlichting en Informatie van Het Oogziekenhuis Rotterdam J.C.A. SOL, Directeur Financiën van Het Oogziekenhuis Rotterdam U.F. HIDDEMA, Algemeen Directeur van Het Oogziekenhuis Rotterdam Eén van de eerste reacties van patiënten met een oogaandoening is: 'als ik maar niet blind word'. Veel patiënten zijn angstig wanneer zij gehoord hebben dat zij een oogaandoening hebben. Wanneer er voor deze aandoening ook een operatie noodzakelijk is, is het voor de patiënt vaak nog beangstigender. Binnen Het Oogziekenhuis Rotterdam wordt er daarom veel aandacht besteed aan de patiëntenvoorlichting. Center of Exellence Het Oogziekenhuis streeft ernaar een Center of Exellence te te worden op het gebied van oogaandoeningen. Dit houdt in dat het ziekenhuis het kennis- en informatiecentrum voor oogaandoeningen wil worden. Door middel van het verstrekken van zo uitgebreid mogelijke informatie wil het ziekenhuis een angstreductie bij de patiënten bereiken waardoor de consulten effectiever en doelmatiger kunnen verlopen. Het Oogziekenhuis is een categoraal ziekenhuis met relatief weinig personeel maar met een grote patiëntenstroom. Het ziekenhuis heeft nog geen 300 medewerkers en er werken 30 oogartsen. Per jaar bezoeken patiënten de polikliniek en worden er operaties uitgevoerd. Vijftig procent van alle patiënten komt van buiten de regio Rotterdam en 86% van alle behandelingen wordt uitgevoerd in dagbehandeling. Deze hoge productie kan met het relatief kleine aantal medewerkers toch bereikt worden door het geven van efficiënte en effectieve patiëntenvoorlichting. Patiëntenvoorlichting Er zijn meerdere redenen voor het geven van goede patiëntenvoorlichting. Ten eerste is het ziekenhuis wettelijk (conform de WGBO) verplicht informatie te verschaffen omtrent de behandeling en de mogelijke complicaties van een (oog)aandoening. De patiënt moet bij het geven van een informed consent zodanig geïnformeerd zijn dat hij een weloverwogen beslissing kan nemen over zijn behandeling. 23

VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens

VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens Wat? In december 2011 zijn de organisaties van huisartsen(posten), apothekers en ziekenhuizen met de NPCF tot een akkoord gekomen

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

uw medische gegevens elektronisch delen?

uw medische gegevens elektronisch delen? patiënteninformatie uw medische gegevens elektronisch delen? Dat kan via het LSP Ziekte, blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terecht komen bij een (onbekende) arts, een andere

Nadere informatie

Patiëntenrechten van ouders en kind. Vrouw - Moeder - Kind centrum

Patiëntenrechten van ouders en kind. Vrouw - Moeder - Kind centrum 00 Patiëntenrechten van ouders en kind Vrouw - Moeder - Kind centrum In deze folder geven wij u informatie over de patiëntenrechten van u en uw kind. Deze folder is geschreven voor ouders. In de folder

Nadere informatie

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy WAT KUNT U ZELF DOEN EN WAT ZIJN UW RECHTEN MEER INFORMATIE U kunt bij uw apotheker informeren welke artsen, apothekers en andere zorgverleners gegevens over u kunnen inzien om u goede en veilige zorg

Nadere informatie

Het elektronisch patiëntendossier (EPD) Huisartsenpost. Apotheek. Ziekenhuis. Zorgverleners delen snel en betrouwbaar actuele medische gegevens

Het elektronisch patiëntendossier (EPD) Huisartsenpost. Apotheek. Ziekenhuis. Zorgverleners delen snel en betrouwbaar actuele medische gegevens Huisartsenpost Apotheek Ziekenhuis Het elektronisch patiëntendossier (EPD) Zorgverleners delen snel en betrouwbaar actuele medische gegevens Huisarts Het elektronisch patiëntendossier (EPD) De zorg in

Nadere informatie

Van stapels papier naar digitaal machtigen. Informatie over het machtigingenportaal voor mondzorg

Van stapels papier naar digitaal machtigen. Informatie over het machtigingenportaal voor mondzorg Van stapels papier naar digitaal machtigen Informatie over het machtigingenportaal voor mondzorg Voor wie? Tandartsen, kaakchirurgen, implantoloog, tandprotheticus tandartsspecialist, centra bijzondere

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken Rapportage voor: Groepspraktijk Huizen Dr. C.P. van Linschoten Drs. P. Moorer ARGO Rijksuniversiteit Groningen BV www.argo-rug.nl INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK

Nadere informatie

Medisch dossier. 2.2.2 Sociografisch gedeelte, identiteitsblad 20 2.2.3 Statisch medisch gedeelte 21 2.2.4 Behandelingsverslag of ziekteverloop 21

Medisch dossier. 2.2.2 Sociografisch gedeelte, identiteitsblad 20 2.2.3 Statisch medisch gedeelte 21 2.2.4 Behandelingsverslag of ziekteverloop 21 19 Medisch dossier.1 Inleiding 0. Status 0..1 Coderingsrand 0.. Sociografisch gedeelte, identiteitsblad 0..3 Statisch medisch gedeelte 1..4 Behandelingsverslag of ziekteverloop 1.3 Dossiervorming 1.3.1

Nadere informatie

Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen

Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen Informatiefolder voor patiënten Uitgave: Stichting Georganiseerde eerstelijnszorg Zoetermeer Versie: oktober 2012 Deze folder wordt u ter beschikking

Nadere informatie

Niet elke patiënt kan en wil de regie nemen, maar een patiënt moet wel de keuze hebben

Niet elke patiënt kan en wil de regie nemen, maar een patiënt moet wel de keuze hebben Tekst: Annemaret Bouwman Fotografie: Ingrid Alberti NPCF beschrijft visie op persoonlijk gezondheidsdossier Niet elke patiënt kan en wil de regie nemen, maar een patiënt moet wel de keuze hebben Patiëntenfederatie

Nadere informatie

Huisartsenpraktijk Bender Overschie, januari 2013 Auteur: P.P.M. Bender versie: 1.0

Huisartsenpraktijk Bender Overschie, januari 2013 Auteur: P.P.M. Bender versie: 1.0 Huisartsenpraktijk Bender Overschie, januari 2013 Auteur: P.P.M. Bender versie: 1.0 Informatiebeveiling Zie ook het Privacyregelement 1. Beroepsgeheim De huisartsen, psycholoog en POH s hebben als BIG

Nadere informatie

Elektronisch patiëntendossier (EPD)

Elektronisch patiëntendossier (EPD) Elektronisch patiëntendossier (EPD) ELEKTRONISCH PATIËNTENDOSSIER Landelijk EPD Het ministerie van VWS werkt aan een landelijk EPD. Dat is een systeem waarlangs zorgverleners snel en betrouwbaar medische

Nadere informatie

Het nieuwe patiëntenplatform voor mensen met een chronische aandoening

Het nieuwe patiëntenplatform voor mensen met een chronische aandoening Het nieuwe patiëntenplatform voor mensen met een chronische aandoening Leven met een chronische aandoening is vanuit medisch oogpunt al een belasting. Zorgen dat je de zorg krijgt die je zoekt en je weg

Nadere informatie

Dino-Lite DermaScope

Dino-Lite DermaScope Dino-Lite DermaScope Eenvoudig in het gebruik De DermaScope van Dino-Lite is een handzame digitale microscoop waarmee foto s en films van de huid gemaakt kunnen worden. De kwaliteit van de gemaakte opnames

Nadere informatie

Privacyreglement versie: 1 auteur: Wieneke Groot invoerdatum: maart 2014 vaststellingsdatum: herzieningsdatum: september 2015

Privacyreglement versie: 1 auteur: Wieneke Groot invoerdatum: maart 2014 vaststellingsdatum: herzieningsdatum: september 2015 Privacyreglement versie: 1 auteur: Wieneke Groot invoerdatum: maart 2014 vaststellingsdatum: herzieningsdatum: september 2015 beheerder (functie/naam): Wieneke Groot, POH management bestemd voor: patiënten,

Nadere informatie

Rechten en plichten. Als patiënt van MC Groep. Patiënteninformatie 1172998PR/1-2011-Rechten en plichten patiënten MC Groep

Rechten en plichten. Als patiënt van MC Groep. Patiënteninformatie 1172998PR/1-2011-Rechten en plichten patiënten MC Groep Rechten en plichten Als patiënt van MC Groep Patiënteninformatie 1172998PR/1-2011-Rechten en plichten patiënten MC Groep Uw rechten en plichten U vertrouwt zich toe aan de zorg van een arts of een andere

Nadere informatie

pagina 1 van 7 Vragenlijst Toestemming uitwisselen medische gegevens Invullen namens: NPCF - Nanda Beck Tekstgrootte: A A A Toestemming uitwisselen medische gegevens Inleiding Uw zorgverlener is verplicht

Nadere informatie

H.88011.0815. Diabetespolikliniek

H.88011.0815. Diabetespolikliniek H.88011.0815 Diabetespolikliniek 2 Inleiding Een goede diabetes behandeling bestaat, volgens de Nederlandse Diabetes Federatie, uit regelmatige controle voor uw diabetes. De inhoud van deze controles is

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy GEGEVENS OVER UZELF EN OVER UW MEDICIJNEN WAT WIL UW APOTHEKER WETEN WIE HEEFT INZAGE IN DE GEGEVENS EN WAARVOOR WAT KUNT U ZELF DOEN EN WAT ZIJN UW RECHTEN REGIONAAL

Nadere informatie

Rechten en plichten. Uw rechten

Rechten en plichten. Uw rechten Rechten en plichten Als er met uw gezondheid iets aan de hand is, heeft u de hulp van een arts of een andere deskundige nodig. Zodra de behandelaar u gaat onderzoeken of behandelen, is er sprake van een

Nadere informatie

Rechten en plichten. Als patiënt van MC Groep

Rechten en plichten. Als patiënt van MC Groep Rechten en plichten Als patiënt van MC Groep Patiënteninformatie Deze folder is een uitgave van de Klachtenbemiddeling_versie maart 2012 1172998PR/2-2012-Rechten en plichten patiënten MC Groep Uw rechten

Nadere informatie

SUPER HIGHWAY voortgang in de informatievoorziening

SUPER HIGHWAY voortgang in de informatievoorziening 24 mei 2005 Jaarbeurs Utrecht SUPER HIGHWAY voortgang in de informatievoorziening Erik van Muilekom Verpleegkundig specialist Nederlands Kanker Instituut Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis Vroeger was alles

Nadere informatie

> Een chronische ziekte; uw zorg is onze zorg

> Een chronische ziekte; uw zorg is onze zorg > Een chronische ziekte; uw zorg is onze zorg Mijn huisarts is aangesloten bij een zorggroep, en nu? Inhoudsopgave Inleiding: Chronische zorg, hoe nu verder? 1. Wat kenmerkt een chronische ziekte? 2. Wat

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

PRIVACYBELEID VAN igro

PRIVACYBELEID VAN igro PRIVACYBELEID VAN igro Individual Growth Response Optimization (igro) is een online hulpmiddel dat is ontwikkeld door en namens Pfizer Inc. voor gebruik door endocrinologische afdelingen van ziekenhuizen

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen?

Uw medische gegevens elektronisch delen? Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Rechten en plichten van de patiënt

Rechten en plichten van de patiënt Rechten en plichten van de patiënt Inleiding Als patiënt hebt u een aantal rechten en plichten die zijn vastgelegd in de Wet Bescherming Persoonsgegevens, de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst

Nadere informatie

Pilot Persoonsgebonden Dossier Friesland. Drs Freek.L.A. Korver MBA

Pilot Persoonsgebonden Dossier Friesland. Drs Freek.L.A. Korver MBA Pilot Persoonsgebonden Dossier Friesland Drs Freek.L.A. Korver MBA In Friesland wordt gewerkt aan een duurzaam zorglandschap Friesland Voorop is een samenwerking tussen alle Friese zorgaanbieders, de Friesland

Nadere informatie

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl Uw cliënt verdient toch maatwerk zorg? Waarom Webfysio? Uw eigen online en blended maatwerk educatie- & zorgpakketten aanbieden Online communicatie via cliënt specifieke agenda, notificaties en email Direct

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Uw patiëntendossier. bescherming van uw persoonsgegevens

Uw patiëntendossier. bescherming van uw persoonsgegevens Uw patiëntendossier bescherming van uw persoonsgegevens Uw patiëntendossier Als u naar het ziekenhuis komt voor onderzoek of behandeling maken wij een patiëntendossier over u. In de wet is vastgelegd wat

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

Regas als bedrijf. Regas B.V. is een landelijke speler en actief binnen

Regas als bedrijf. Regas B.V. is een landelijke speler en actief binnen Regas als bedrijf Regas B.V. is een landelijke speler en actief binnen de geestelijke gezondheidszorg en jeugdzorg. Binnen de maatschappelijke dienstverlening en maatschappelijke opvang/ vrouwenopvang

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen?

Uw medische gegevens elektronisch delen? Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Goede zorg met goede informatie Ziekte, een blessure of een ongeval komt vaak onverwacht. Daardoor kunt u terechtkomen bij een onbekende

Nadere informatie

Innovatieve oplossingen in de zorg

Innovatieve oplossingen in de zorg Innovatieve oplossingen in de zorg Zoekt u E-Health oplossingen die op korte termijn inzetbaar zijn binnen het primaire zorgproces? Of die uw medewerkers ontlasten in de dagelijks registratieverplichtingen?

Nadere informatie

P r i v a c y v e r k l a r i n g

P r i v a c y v e r k l a r i n g Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bosch Rotterdam Zwolle Utrecht Arnhem Amersfoort Breda Eindhoven Maastricht Brussel Antwerpen P r i v a c

Nadere informatie

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg REGIE Informatie over Regie, dé app voor de zorg INHOUDS OPGAVE 03 04 05 06 09 10 11 12 Waarom de zorgapp Regie? Wat is Regie? De meerwaarde van Regie Wie gebruiken Regie? Voordelen van Regie Technische

Nadere informatie

Persoonlijke gezondheidsdossiers: samenwerken en informatie delen

Persoonlijke gezondheidsdossiers: samenwerken en informatie delen Persoonlijke gezondheidsdossiers: samenwerken en informatie delen Om de gewenste doorbraak in de zorg te realiseren, is meer aandacht nodig voor preventie en zelfmanagement. Het is algemeen bekend dat

Nadere informatie

Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders

Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders De rechten van kinderen en jongeren die vrijwillig in behandeling zijn bij Accare, zijn vastgelegd in de Wet op

Nadere informatie

Littekencorrectie. Het verbeteren van littekens door de plastisch chirurg

Littekencorrectie. Het verbeteren van littekens door de plastisch chirurg Littekencorrectie Het verbeteren van littekens door de plastisch chirurg 2 Bij beschadiging van de huid als gevolg van een operatieve behandeling, een ongeval of een brandwond treedt littekenvorming op.

Nadere informatie

PG-monitor 2011. Factsheet. Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten. support

PG-monitor 2011. Factsheet. Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten. support PG-monitor 2011 Factsheet Organisaties van patiënten, gehandicapten en ggz-cliënten support pg-monitor 2011 Inhoudsopgave Voorwoord Voorwoord 1 1 Organisatie 2 2 Opbouw achterban 3 Organisaties van patiënten,

Nadere informatie

Wij zijn er van bewust dat u vertrouwen stelt in ons. Wij zien het dan ook als onze verantwoordelijkheid om uw privacy te beschermen

Wij zijn er van bewust dat u vertrouwen stelt in ons. Wij zien het dan ook als onze verantwoordelijkheid om uw privacy te beschermen Privacybeleid Wij zijn er van bewust dat u vertrouwen stelt in ons. Wij zien het dan ook als onze verantwoordelijkheid om uw privacy te beschermen Op deze pagina laten wij u weten welke gegevens wij verzamelen

Nadere informatie

Privacyreglement (2015-2016) Huisartsenpraktijk Rozet

Privacyreglement (2015-2016) Huisartsenpraktijk Rozet Privacyreglement (20152016) Huisartsenpraktijk Rozet Verstrekking van uw persoonsgegevens aan derden De medewerkers van Huisartsenpraktijk Rozet hebben de verplichting vertrouwelijk met uw persoonsgegevens

Nadere informatie

Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg

Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg In de langdurige zorg is van alles aan de hand en staan de ontwikkelingen, met name op het gebied van wetgeving en kostenbeheersing, niet stil. Dit heeft

Nadere informatie

Uw rechten en plichten als patiënt. www.nwz.nl

Uw rechten en plichten als patiënt. www.nwz.nl Uw rechten en plichten als patiënt www.nwz.nl Inhoud Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) 3 Uw plichten 5 Uw medische gegevens 7 Uw vragen 9 Notities 9 2 Wanneer er met uw gezondheid

Nadere informatie

Context Informatiestandaarden

Context Informatiestandaarden Context Informatiestandaarden Inleiding Om zorgverleners in staat te stellen om volgens een kwaliteitsstandaard te werken moeten proces, organisatie en ondersteunende middelen daarop aansluiten. Voor ICT-systemen

Nadere informatie

Certificering van websites met medische informatie

Certificering van websites met medische informatie Certificering van websites met medische informatie Inhoudsopgave In dit document vindt u informatie over: De Health on the Net Foundation en de HON-code www.betrouwbarebron.nl ZegelGezond Internet Het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Sinds enkele decennia is de acute zorg voor brandwondenpatiënten verbeterd, hetgeen heeft geresulteerd in een reductie van de mortaliteit na verbranding, met name van patiënten

Nadere informatie

Hoe kies ik een zelfzorgtool die bij mij past?

Hoe kies ik een zelfzorgtool die bij mij past? Hoe kies ik een zelfzorgtool die bij mij past? Een bijdrage van de werkgroep tooling, gebaseerd op de kennis, ervaring en feedback opgedaan tijdens de werkzaamheden van september 2013 t/m december 2014,

Nadere informatie

Een tweede mening (second opinion) 3

Een tweede mening (second opinion) 3 Deze brochure maakt deel uit van de serie PATIËNTENRECHT Postbus 1539 3500 BM Utrecht Telefoon 030-297 03 03 Fax 030-297 06 06 E-mail npcf@npcf.nl Website www.npcf.nl Uw rechten als patiënt (WGBO) 1 Inzage

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Rechten en plichten van de patiënt

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Rechten en plichten van de patiënt kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Rechten en plichten van de patiënt Rechten en plichten Als patiënt hebt u een aantal belangrijke rechten die door een arts (of een andere

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Sjablonen Websupport Registratie Data Verslaglegging Websites Inrichtingen Video solutions Rapportages Consultancy Imports Helpdesk Exports Full Service Dashboards Registratie Koppelen en controleren De

Nadere informatie

Welkom bij Mindfit basis ggz

Welkom bij Mindfit basis ggz Welkom bij Mindfit basis ggz Eerste gesprek 2 Privacy 2 Zorgzwaarteproduct 2 Vergoeding 2 Elektronisch dossier 3 Wettelijke rechten en plichten 3 Identificatie en registratie 3 Meten 4 Cliëntenraad 4 Tevredenheid

Nadere informatie

EMSB Emergency Management of Severe Burns

EMSB Emergency Management of Severe Burns EMSB Emergency Management of Severe Burns Cursus voor spoedeisende hulp bij brandwonden Nederlandse Brandwonden Stichting i.s.m. de drie Nederlandse brandwondencentra en het Ministerie van Defensie Patiënten

Nadere informatie

De rechten en plichten van de patiënt

De rechten en plichten van de patiënt 1/6 Algemeen De rechten en plichten van de patiënt Inleiding Als patiënt hebt u een aantal rechten en plichten die zijn vastgelegd in de Wet Bescherming Persoonsgegevens, de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst

Nadere informatie

Beveiliging en bescherming privacy

Beveiliging en bescherming privacy Beveiliging en bescherming privacy Beveiliging en bescherming privacy Duobus B.V. Nieuwe Boteringestraat 82a 9712PR Groningen E info@duobus.nl I www.duobus.nl September 2014 2 Voorwoord Als organisatie

Nadere informatie

uw medisch dossier patiënteninformatie

uw medisch dossier patiënteninformatie patiënteninformatie uw medisch dossier Uw behandelend arts heeft een medisch dossier over u aangelegd. Dat is nodig voor een goede behandeling en verzorging. Maar hoe gaat het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis

Nadere informatie

Een tweede mening 3(second opinion)

Een tweede mening 3(second opinion) Een tweede mening 3(second opinion) INHOUDSOPGAVE pagina 1 Inleiding 2 Wat is een tweede mening? 3 In welke situaties kunt u een tweede mening vragen? 4 Voordat u een beslissing neemt... 4 Aanvullende

Nadere informatie

Grip op Zorgpaden. Best of both worlds!

Grip op Zorgpaden. Best of both worlds! Grip op Zorgpaden Best of both worlds! Christiaan Hol Business Partner Zorglogistiek, Amphia Ziekenhuis Robert Klingens Senior Consultant, Process Express [1] Agenda 1. Het ziekenhuis: een complexe organisatie

Nadere informatie

Privacyreglement Huisartsenpraktijk Kloosterpad

Privacyreglement Huisartsenpraktijk Kloosterpad Privacyreglement Huisartsenpraktijk Kloosterpad Uw persoonsgegevens en privacy in onze huisartsenpraktijk. Algemeen De Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) is door de Nederlandse wetgever opgesteld ter

Nadere informatie

ICT in de gezondheidszorg

ICT in de gezondheidszorg pagina 1 van 6 ICT in de gezondheidszorg Met behulp van de computer is veel mogelijk. Ook in de gezondheidszorg. Voor u als patiënt kan het gebruik van computers ervoor zorgen dat u meer informatie heeft.

Nadere informatie

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners Uw huisarts heeft vastgesteld dat u lijdt aan Diabetes Mellitus, een

Nadere informatie

We kunnen de volgende informatie over jou verzamelen en verwerken:

We kunnen de volgende informatie over jou verzamelen en verwerken: Privacybeleid Maxi Miliaan BV, handelend onder de naam Dorel Netherlands ("Dorel", "wij", "ons"), hecht er belang aan jouw privacy en persoonlijke gegevens te beschermen en te respecteren. Dit privacybeleid

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over de Kenteken Herkenning

Veel gestelde vragen over de Kenteken Herkenning Veel gestelde vragen over de Kenteken Herkenning Hieronder vindt u een opsomming van de vragen die ons de afgelopen tijd gesteld zijn: Uit welke modules bestaat het systeem? Hoe is de werking van het systeem

Nadere informatie

Bijzonder Kenmerk: Reden van voorschrijven IR V-1-2-2

Bijzonder Kenmerk: Reden van voorschrijven IR V-1-2-2 1/11 Z-Index Alexanderstraat 11 2514 JL Den Haag Postbus 16090 2500 BB Den Haag T 070-37 37 400 F 070-37 37 401 info@z-index.nl www.z-index.nl KvK: Haaglanden 27177027 Auteur(s) Drs. L. Grandia Drs. M.

Nadere informatie

Qsuite in een mobiele applicatie. Geschikt voor telefoon en tablet

Qsuite in een mobiele applicatie. Geschikt voor telefoon en tablet Qsuite in een mobiele applicatie Geschikt voor telefoon en tablet Er is geen stoppen meer aan Het internetgebruik in de wereld neemt iedere dag toe. IT is overal,. Internet is steeds meer, vaker en sneller

Nadere informatie

Informatiefolder gegevensuitwisseling patiënten

Informatiefolder gegevensuitwisseling patiënten Informatiefolder gegevensuitwisseling patiënten Uw medische gegevens elektronisch beschikbaar? Alleen met uw toestemming Goede medische zorg Ziekte, een blessure of ongeval komen vaak onverwacht. Daardoor

Nadere informatie

Elektronisch Patiënten Dossier. 5 oktober 2005. A. Vos L.J. Arendshorst

Elektronisch Patiënten Dossier. 5 oktober 2005. A. Vos L.J. Arendshorst Elektronisch Patiënten Dossier 5 oktober 2005 A. Vos L.J. Arendshorst Inhoud De Gezondheidszorg Het Elektronisch Patiënten Dossier Stellingname Praktijkvoorbeeld Conclusies De gezondheidszorg Overheid

Nadere informatie

Privacy in Instituut Verbeeten

Privacy in Instituut Verbeeten Privacy Privacy in Instituut Verbeeten Ook uw gegévens behandelen wij met zorg Wij gebruiken privacygevoelige gegevens van u. We vinden het daarom ook belangrijk dat u weet dat uw gegevens bij ons in goede

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

ehealth & interoperabiliteit

ehealth & interoperabiliteit ehealth & interoperabiliteit Doortje Boshuizen Adviseur 24 juni 2010 Congres Domotica & ehealth Wat is ehealth? Het begrip 1) ehealth is een overkoepelende term voor gebruik van internet, mobiele en ambient

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

NAN 2006 Richtlijn 9 Documenten

NAN 2006 Richtlijn 9 Documenten NAN 2006 Richtlijn 9 Documenten Versie: 26 februari 2007 Auteur: KNMP/WINAp Leeswijzer richtlijn 9 Deze richtlijn is een uitwerking van hoofdstuk 9 van de NAN 2006 en gaat over het bewaren en vernietigen

Nadere informatie

Het persoonlijk gezondheidsdossier. Geef mij mijn medische gegevens!

Het persoonlijk gezondheidsdossier. Geef mij mijn medische gegevens! Het persoonlijk gezondheidsdossier Geef mij mijn medische gegevens! 2 Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie 3 Een persoonlijk gezondheidsdossier voor iedereen die dit wil Cijfers 68% Nederlanders

Nadere informatie

Uw rechten en plichten als patiënt

Uw rechten en plichten als patiënt Uw rechten en plichten als patiënt Afdeling kwaliteit & veiligheid Inhoudsopgave 1. Uw rechten als patiënt: pag. 2 Welke informatie moet de hulpverlener mij geven? Mag de hulpverlener zonder mijn toestemming

Nadere informatie

RICHTLIJN ZORGPORTAAL VOOR ZORGVERLENERS

RICHTLIJN ZORGPORTAAL VOOR ZORGVERLENERS RICHTLIJN ZORGPORTAAL VOOR ZORGVERLENERS Inleiding Het Sint Franciscus Gasthuis wil een toonaangevend ziekenhuis zijn op het gebied van zorg waarbinnen kwaliteit van de zorg hoog in het vaandel staat.

Nadere informatie

Ontwerp Zorgtoepassing Ketenzorg

Ontwerp Zorgtoepassing Ketenzorg Ontwerp Zorgtoepassing Ketenzorg HIS-KIS communicatie Datum: 25 februari 2014 Versie: 4.2 Referentie: Ontwerp Ketenzorg HIS-KIS Nictiz is het landelijke expertisecentrum dat ontwikkeling van ICT in de

Nadere informatie

De patiënt centraal van meldpunt naar mijlpaal

De patiënt centraal van meldpunt naar mijlpaal De patiënt centraal van meldpunt naar mijlpaal Ir. Titia Lekkerkerk oktober 2011 Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie Een koepel van patiëntenorganisaties 2 Wat doen we? Samen met lidorganisaties

Nadere informatie

Wij zorgen steeds voor een goede beveiliging van de opgeslagen gegevens, waaronder verzending van je bankgegevens via een beveiligde verbinding.

Wij zorgen steeds voor een goede beveiliging van de opgeslagen gegevens, waaronder verzending van je bankgegevens via een beveiligde verbinding. Privacy Statement Onze principes zijn openheid, eerlijkheid en transparantie. Dat geldt natuurlijk niet voor jouw persoonsgegevens. De gegevens die wij over jou verwerken en opslaan, gebruiken wij alléén

Nadere informatie

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming!

Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Uw medische gegevens elektronisch delen? Alleen met uw toestemming! Betere zorg met de juiste informatie Artsen en apotheken kunnen uw medische gegevens delen via het LSP (Landelijk Schakelpunt). Zodat

Nadere informatie

Beter met een Behandelplan

Beter met een Behandelplan Beter met een Behandelplan Informatiepakket behandelplannen Patiënt1Pro Samen met de patiënt en andere zorgverleners werken aan een optimale behandeling Patiënt1 ontwikkelt voor diverse zorginstellingen

Nadere informatie

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Gebruik en instellingen... 12 4.1 Algemeen...

Nadere informatie

Uw rechten en plichten als patiënt

Uw rechten en plichten als patiënt Uw rechten en plichten als patiënt In de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) en de Wet Bescherming Persoonsgegevens staan uw rechten en plichten als patiënt beschreven. Het is belangrijk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Uw medisch dossier. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Uw medisch dossier. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Uw medisch dossier Voor een goede medische behandeling is het noodzakelijk dat uw behandelend arts een dossier bijhoudt. Dit dossier bevat aantekeningen over uw gezondheidstoestand en gegevens over de

Nadere informatie

Uw rechten en plichten als patiënt. Afdeling Patiënteninformatie

Uw rechten en plichten als patiënt. Afdeling Patiënteninformatie 00 Uw rechten en plichten als patiënt Afdeling Patiënteninformatie U als patiënt, of als hulpverlener heeft rechten en plichten. Deze rechten en plichten zijn vastgelegd in de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst,

Nadere informatie

Inwendige geneeskunde. Diabetescarrousel

Inwendige geneeskunde. Diabetescarrousel Inwendige geneeskunde Diabetescarrousel 1 Diabetes mellitus, in de volksmond suikerziekte, is een aandoening waarbij het bloedglucose is verhoogd. Om de kans op complicaties te voorkomen of uit te stellen

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 II. ENKELE STELLINGEN...4 A. Algemeen...4 B. In de consultatieplaats...5 C. Ondersteuning, gegevensbanken en protocollen...6 D. Veiligheid...7 E. Taak overheid/beroepsvereniging...7

Nadere informatie

Privacyreglement HAP S. Broens

Privacyreglement HAP S. Broens Privacyreglement HAP S. Broens Verstrekking van uw persoonsgegevens aan derden De medewerkers van HAP S. Broens hebben de verplichting vertrouwelijk met uw persoonsgegevens om te gaan. Dit houdt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Dokters voor de rechter

Dokters voor de rechter Dokters voor de rechter Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact Paul Rijksen Reed Business, Amsterdam Medisch Contact, Utrecht Inleiding.indd 1 Reed Business, Amsterdam 2011 Medisch Contact, Utrecht

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Polikliniek Oogheelkunde

Polikliniek Oogheelkunde Polikliniek Oogheelkunde U bent doorverwezen naar polikliniek Oogheelkunde van het Radboudumc in Nijmegen. In deze folder wordt informatie gegeven over de gang van zaken op de polikliniek. Als u na het

Nadere informatie

Het blijvend belang van faxverkeer De functie van een Fax Server Hoe werkt een Fax Server?

Het blijvend belang van faxverkeer De functie van een Fax Server Hoe werkt een Fax Server? DE FAX SERVER ISDN Het blijvend belang van faxverkeer Faxverkeer vervult een belangrijke rol in de zakelijke communicatie. De fax heeft een aantal voordelen boven e-mail. De belangrijkste daarvan zijn

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008 GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden Augustus 2008 Toelichting: De vragen zijn ingedeeld in drie onderdelen: -1- vergoedingen voor geneesmiddelen, -2- preferentiebeleid van zorgverzekeraars,

Nadere informatie