Luisterplek 109 Eindhoven Een paratrooper in Eindhoven. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Luisterplek 109 Eindhoven Een paratrooper in Eindhoven. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool."

Transcriptie

1 Luisterplek 109 Eindhoven Een paratrooper in Eindhoven Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. 109

2 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen 6 Les 1 7 Les 2 9 Les 3 11 Les 4 18 Bijlagen 1: Achtergrondinformatie: Tweede Wereldoorlog 20 2: Dilemmatest 24 3: Achtergrondinformatie: bevrijding van het Zuiden 27 4: Literatuur over de Tweede Wereldoorlog 30 5: Monumenten 31 6: Achtergrondinformatie luisterverhaal 34 7: Werkblad 1. Tussen vrijheid en vrede 36 8: Werkblad 2. Wandelroute langs monumenten 39 Bronnen 47 Colofon 48

3 3 Inleiding Inleiding Deze lessenserie is ontwikkeld in het kader van de Liberation Route. De Liberation Route volgt het pad dat de geallieerden bewandelden tijdens de bevrijding van Europa. De route begint bij Normandië en loopt door Noord- Brabant en Gelderland richting Berlijn. De regio Nijmegen, Zuid-Veluwe speelde aan het einde van de Tweede Wereldoorlog een hoofdrol op het wereldtoneel. Ook Noord-Brabant was het toneel van heftige gebeurtenissen. De geallieerden startten in september 1944 Operatie Market Garden. Ondanks dat het één van de grootste luchtlandingsoperaties was uit de geschiedenis, is de operatie slechts deels geslaagd. Het lukte de geallieerden om het zuiden van Nederland tot Nijmegen te bevrijden, maar ze konden Arnhem niet behouden. In februari 1945 startte vanuit dit gebied de finale van de bevrijding, Operation Veritable. Deze operatie was de start van het grote Rijnlandoffensief, een veldslag die past in het rijtje van Stalingrad, Normandië en Berlijn. Militairen en burgers waren de deelnemers in de onberekenbare oorlogsroulette die draaide om overleven of sterven, om vreugde en verdriet. Uitein-delijk werd de vrijheid in heel Nederland herwonnen. Veel plekken in Noord-Brabant hebben direct te maken met historische gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op verschillende plekken zijn langs de Liberation Route gemarkeerde veldkeien, zogeheten luisterplekken neergezet. In de directe omgeving van deze keien zijn dingen gebeurd die de geschiedenis van de omgeving kleuren. Bij de veldkei is door middel van een hoorspel te horen wat één of meerdere personen bij die plek hebben meegemaakt. Om ook scholieren te laten beleven wat er in hun directe omgeving zich heeft afgespeeld is deze lessenserie bij een aantal luisterverhalen ontwikkeld. De lessenserie bestaat uit vier lessen. De eerste les is een algemene les over de Tweede Wereldoorlog. De tweede les is facultatief en bestaat uit een bezoek aan een museum in de buurt, namelijk aan het Liberty Park Overloon in Overloon; Museum Bevrijdende Vleugels in Best; of Nationaal Monument Kamp Vught. De derde les zoomt in op het regionale verhaal en op één van de luisterplekken en handelt over datgene wat er in de directe omgeving van de leerling gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook de vierde les is facultatief: tijdens deze les maken de leerlingen n.a.v. de informatie uit de voorafgaande lessen hun eigen monument. Wij horen graag wat u van deze lessenserie vindt. Lees meer over hoe u dat ons kunt laten weten op bladzijde 6.

4 4 Lessenserie Lessenserie Doelgroep: De doelgroep van dit project zijn jongeren tussen 10 en 12 jaar. Het project is geschreven voor leerlingen van groep 8 van het basisonderwijs. Doel: De doelstellingen van het project zijn: De leerlingen kennen de hoofdlijnen van Operatie Market Garden. De leerlingen maken kennis met lokale verhalen over de bevrijding. De leerlingen ervaren hoe lastig het is om in oorlogstijd keuzes te maken. De geschiedenismethoden richten zich op het landelijke verhaal over de Tweede Wereldoorlog. Het project rond de Liberation Route vertelt zowel het regionale als het lokale oorlogs- of bevrijdingsverhaal. Opzet van de lessenserie: Het project bestaat uit vier lessen en start met het teruggrijpen naar het landelijke verhaal uit de geschiedenismethode. Tijdens de eerste les wordt de kennis van de leerlingen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van de methode opgefrist. Na deze landelijke introductie zoomen de leerlingen in de volgende lessen steeds verder in op de oorlogsverhalen uit hun eigen omgeving. De tweede les is facultatief en bestaat uit een bezoek aan een museum. In het Liberty Park Overloon in Overloon; Museum Bevrijdende Vleugels in Best; of Nationaal Monument Kamp Vught maken de leerlingen kennis met de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Na dit bezoek volgt de derde les waarin het regionale en lokale oorlogsverhaal centraal staat. Op de luisterlocaties van de Liberation Route zijn de plaatselijke verhalen te beluisteren. Na afloop van deze les weten de leerlingen hoe de lokale geschiedenis zich verhoudt ten opzichte van de regionale en landelijke geschiedenis. In de vierde les verwerken de leerlingen de informatie uit de voorafgaande lessen in een ontwerp voor een oorlogsmonument waarin elementen uit het landelijke, regionale en/of lokale verhaal verbeeld worden. De leerlingen kunnen zich op de website en/of met een bezoek aan een plaatselijk oorlogsmonument laten inspireren door het bekijken van bestaande monumenten. Opbouw in schema: Les Focus Onderwerp 1: introductie Landelijk Tweede Wereldoorlog 2: museumbezoek Landelijk/ regionaal De bevrijding 3: verdieping Regionaal/ lokaal Verhaal bij luisterplek 4: verwerking Kunstzinnig Monumenten Lesmateriaal Lesmethode geschiedenis / Educatie museum

5 5 Lessenserie Kerndoelen De lessen sluiten aan bij de volgende kerndoelen: Mondelinge taalvaardigheid: 1 De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. 2 De leerlingen leren zich naar vorm en inhoud uit te drukken bij het geven en vragen van informatie, het uitbrengen van verslag, het geven van uitleg, het instrueren en bij het discussiëren. 3 De leerlingen leren informatie te achterhalen in informatieve en instructieve teksten, waaronder schema s, tabellen en digitale bronnen. 4 De leerlingen leren informatie en meningen te ordenen bij het lezen van school- en studieteksten en andere instructieve teksten, en bij systematisch geordende bronnen, waaronder digitale bronnen. 5 De leerlingen leren informatie en meningen te vergelijken en te beoordelen in verschillende teksten. 6 De leerlingen leren informatie en meningen te ordenen bij het schrijven van een brief, een verslag, een formulier of een werkstuk. Zij besteden daarbij aandacht aan zinsbouw, correcte spelling, een leesbaar handschrift, bladspiegel, eventueel beeldende elementen en kleur. 7 De leerlingen krijgen plezier in het lezen en schrijven van voor hen bestemde verhalen, gedichten en informatieve teksten. 53 De leerlingen leren over de belangrijke historische personen en gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis en kunnen die voorbeeldmatig verbinden met de wereldgeschiedenis. Kunstzinnige oriëntatie: 54 De leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging te gebruiken, om er gevoelens en ervaringen mee uit te drukken en om er mee te communiceren. 55 De leerlingen leren op eigen werk en dat van anderen te reflecteren. 56 De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed. Kosten De lessenserie is gratis te downloaden van Voor het bezoek aan het museum is wel entreegeld verschuldigd. Spreiding lessen: De activiteiten zijn door de leerkracht zelf in te delen. Alleen voor het museumbezoek dient een afspraak gemaakt te worden. Dat kan met: Liberty Park Overloon tel: +31 (0) website: Oriëntatie op jezelf en de wereld: 51 De leerlingen leren gebruik te maken van eenvoudige historische bronnen en ze leren aanduidingen van tijd en tijdsindeling te hanteren. 52 De leerlingen leren over kenmerkende aspecten van het volgende tijdvak: wereldoorlogen en Holocaust. Museum Bevrijdende Vleugels Best tel: +31 (0) website: Nationaal Monument Kamp Vught tel: +31 (0) website:

6 6 Luisterverhalen Luisterverhalen Bij deze lessenserie Liberation Route Brabant zijn zeven luisterverhalen geselecteerd. De verhalen van die plekken zijn te beluisteren via de website Ook zijn de luisterfragmenten ter plekke te horen door bij de veldkeien te bellen naar of door de QR-code te scannen. De geselecteerde verhalen kunt u vinden door bij 'Ontdek de geschiedenis' te klikken op 'luisterverhalen. Luisterverhalen: Nummer Verhaal gemeente 103 Dankzij de ondergrondse Bladel 109 Een paratrooper in Eindhoven Eindhoven 114 De burg of je leven Son 118 Vluchteling Holthees 122 De kleine Elft Reek 123 De John S. Thompsonbrug Grave 126 Luchtarmada boven Vught Vught Uw mening telt! Wanneer u gebruik heeft gemaakt van deze lessenserie horen wij graag wat u er van vindt. Daarvoor hebben we een korte vragenlijst samengesteld. Wij zouden het bijzonder op prijs stellen als u deze vragenlijst invult. De vragenlijst kunt u vinden op Alvast bedankt!

7 7 Les 1 Algemene les over de Tweede Wereldoorlog De geschiedenismethode behandelt de Tweede Wereldoorlog. Een aanvulling hierop is deze les waarin de vraag centraal staat: Wat zou jij doen? Duur: Activiteit 1: 15 minuten Activiteit 2: 40 minuten Voorbereiden: U behandelt de Tweede Wereldoorlog via de geschiedenismethode. U leest de achtergrondinformatie over de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Zie bijlage 1. Benodigdheden: Papier en pen. Kopieën van de dilemmatest en het antwoordblad (bijlage 2) wat je doet als je niet meer bij die overheid terecht kunt. Inleiding: U legt de leerlingen de volgende vraag voor. 1 Je bent op weg naar huis en al laat. Je had je moeder beloofd op tijd thuis te zijn voor het eten. Je ziet een jongetje rennen en struikelen op de grond. Hij blijft liggen en huilt. Wat doe je? a Je stopt en probeert het jongetje te helpen. Dan maar te laat en misschien een boze moeder. b Je denkt: ik mag niet te laat komen en je fietst door. c Je rent naar het dichtstbijzijnde huis, en hoopt dat iemand thuis is om te helpen. d Je hebt geen idee wat je zou doen. Activiteit 1. U heeft het landelijke verhaal over de oorlog in Nederland aan de hand van de geschiedenismethode behandeld. Maak eventueel gebruik van deel 1 van bijlage 1 naast uw geschiedenismethode. Nu komt u hierop terug. Bespreek met de leerlingen wat ze al weten over de Tweede Wereldoorlog. Hiervoor maakt u samen met de leerlingen een woordweb en stuurt het gesprek zo dat de volgende onderwerpen aan bod komen: Hoe kon de oorlog ontstaan; van wanneer tot wanneer was de oorlog; fascisme van Hitler; Jodenvervolging; het verzet; de NSB; Slag om Arnhem (Operatie Market Garden). Activiteit 2. In deze activiteit onderzoekt u met de leerlingen de rol van de overheid bij de veiligheid van burgers en U vraagt: wie kiest er voor antwoord a? En vraagt een leerling waarom die hiervoor kiest. Dit doet u bij ieder mogelijk antwoord. Bij de kinderen die kiezen voor antwoord c benadrukt u dat deze kinderen ervoor kiezen om hulp te zoeken. U legt de kinderen de volgende vraag voor: 2 Je loopt op straat. Je ziet hoe een jongen een vrouw omver duwt en haar handtas afpakt. De vrouw gilt: Houd de dief! De jongen rent met de handtas jouw kant op. Wat doe je? a Je gaat in de weg staan van de dief. b Je belt het alarmnummer 112. c Je loopt gauw de andere kant op. d Je hebt geen idee wat je zou doen.

8 8 Les 1 Wederom vraagt u wie voor welk antwoord kiest en waarom. Bij antwoord b benadrukt u dat deze kinderen hulp zoeken bij mensen die in dienst zijn van onze overheid: namelijk de politie. U bespreekt met de leerlingen dat we in geval van nood hulp krijgen van onze overheid. We gaan er vanuit dat die ons wel zal helpen. U vraagt de leerlingen op welke manier de overheid voor het welzijn van de mensen zorgt. Dan bespreekt u met de leerlingen hoe dat voor de Nederlanders was in oorlogstijd. In oorlogstijd namen de Duitsers de macht over in ons land. De Duitse bezettingsmacht bepaalde de regels zonder overleg met de burgers. De Nederlanders moesten zich steeds meer aanpassen aan dat wat de bezetter wilde. Ook al ging dat ten koste van hun eigen of andermans veiligheid. Ineens waren gezagdragers niet meer de mensen die je hielpen, maar waren het mensen voor wie je bang was. Hoe moet je daarmee omgaan? De mensen reageerden daar verschillend op. De meeste mensen in de oorlog kozen niet voor actief verzet tegen de Duitsers en hun anti-joodse maatregelen. Bespreek met de leerlingen waarom mensen dat niet deden. Er zijn meerdere redenen te bedenken. Ze waren bang en dachten dat het toch niet zou uitmaken of ze wel of niet wat deden. De eerste maatregelen die de Duitsers namen waren nog niet zo erg voor de joden. En sommige maatregelen vonden ze wel goed voor Nederland. Of ze probeerden het leven van voor de oorlog zo goed en zo kwaad als het ging voort te zetten. mensen uit het verzet of aan jonge mannen die niet voor de Duitsers wilden werken. Er waren verzetsgroepen actief. Een voorbeeld van verzet is de Februaristaking in 1941 toen duizenden mensen het werk neerlegden als protest tegen de Jodenvervolging. Deze staking werd door de Duitsers met geweld neergeslagen. Alle verzetsdaden deden mensen met gevaar voor eigen leven. Waarom zouden deze mensen dat gedaan hebben? Maar niet iedereen was tegen de bezetter. Er waren ook mensen die ervoor kozen de bezetter te helpen. Waarom steunden deze mensen de bezetter? Ook hier zijn veel verschillende redenen voor te bedenken. De mensen geloofden bijvoorbeeld dat Hitler ervoor zou kunnen zorgen dat er minder armoede en meer werk zou zijn. En dat het voor hen beter zou worden. Zo maakte iedereen in de oorlog een andere keuze. Kern: De leerlingen maken nu de dilemmatest uit bijlage 2. Door het maken van de dilemmatest gaan de leerlingen nadenken over wat zij zelf in bepaalde situaties zouden doen. Afsluiting: U bespreekt met de leerlingen de resultaten van de dilemmatest. Waarom kiest de één voor het ene antwoord en de ander voor wat anders? Toch waren er ook mensen die op hun eigen manier in verzet gingen. Mensen pleegden grote daden van verzet maar ook kleine. Er waren mensen die niet reageerden op de oproep van Duitsers om zich te melden. Er waren mensen die stiekem kranten drukten; of mensen die onderdak boden aan joden,

9 9 Les 2 Bezoek museum Deze les is facultatief. Om een zo compleet mogelijk beeld te geven van de Tweede Wereldoorlog bezoekt u met de leerlingen een museum in de buurt. Hier bekijken de leerlingen vanuit een regionale invalshoek de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het museumbezoek zoomt in op de regionale gebeurtenissen en plaatst de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog in hun eigen omgeving in een context en is daarmee een voorbereiding op les 3 waarin de leerlingen het verhaal uit hun eigen gemeente leren kennen. Afhankelijk van het onderwerp en de locatie van de luisterplek, kiest de leerkracht een museum in de buurt. De oorlogsmusea zijn in Overloon: Liberty Park Overloon; Best: Museum Bevrijdende Vleugels; of Vught: Nationaal Monument Kamp Vught. In ieder museum is educatief materiaal van het museum aanwezig. Wat kunt u verwachten van het bezoek aan het museum? Liberty Park Overloon De museumles van het Liberty Park gaat in op de werking van propaganda. Het doel is om jongeren bewust te maken van de manipulatie waaraan zij blootstaan. Aan de hand van een overzichtstentoonstelling van zestig affiches uit de oorlogsjaren legt een medewerker van het museum uit hoe dat werkt. Daarna gaan de leerlingen er zelf mee aan de slag. Elk groepje ontwerpt een affiche op een digitaal werkstation. Als u wilt kunt u de les ook combineren met andere activiteiten in het museum. De publieksdienst van het museum informeert u graag over de verschillende mogelijkheden. Contactgegevens: Het museumbezoek duurt - zonder de heen en terugreis - anderhalf uur. Voorbereiding: Museum naar keuze inlichten over uw komst Vervoer regelen (bus of ouders die willen rijden) Museumpark AM Overloon tel: +31 (0) groepsreserveringen: website:

10 10 Les 2 Museum Bevrijdende Vleugels, Best Een van de belangrijke doelstellingen van het museum is om de jeugd een duidelijk beeld te geven van de gebeurtenissen in de periode De expositie is opgebouwd rondom verschillende thema s, zoals: De Bezetting van Nederland De Concentratiekampen De Bevrijding Operatie Market Garden Deskundige gidsen verzorgen de rondleidingen. U kunt in verband met de behandelde leerstof vooraf aangeven welke aspecten speciale aandacht moeten krijgen. Indien nodig kan met de coördinator van de rondleiders een speciaal programma worden opgesteld. Duur van de rondleiding is ongeveer twee uur. In verband met de organisatie graag ten minste vier weken van te voren reserveren. De contactgegevens zijn: Sonseweg BH Best Tel: +31 (0) website: Nationaal Monument Kamp Vught Bij het Nationaal Monument Kamp Vught kunt u een rondleiding en voorbereidend lespakket in één boeken. Het voorbereidende lespakket heet Kamp Vught in de klas. U kunt kiezen uit drie rondleidingen: Kamp Vught in de klas. Dit is de standaard - rondleiding. Hierbij is het de bedoeling dat u met uw klas de DVD uit het voorbereidende lespakket hebt behandeld. Eén hoofdpersoon uit het lespakket staat ook centraal in de rondleiding. Personen. In deze rondleiding wordt het verhaal van Kamp Vught verteld, plus het verhaal van een gevangene uit dezelfde streek of plaats waar uw groep vandaan komt. Voorwerpen. In deze rondleiding wordt het verhaal van Kamp Vught verteld aan de hand van het terrein en van een tas met voorwerpen uit Kamp Vught die de rondleider meeneemt. De rondleider vertelt het verhaal van Kamp Vught in grote lijnen, maar heeft ook de ruimte om specifiek in te gaan op vragen vanuit de groep. De prijzen en boekingsvoorwaarden kunt u vinden op de site van Nationaal Monument Kamp Vught. De rondleiding duurt ongeveer een uur. De contactgegevens zijn: Lunettenlaan NT Vught Tel: +31 (0) website:

11 11 Les 3 Een paratrooper in Eindhoven De Eindhovenaren hebben de bevrijding van hun stad op 18 september 1944 met dolle vreugde gevierd. Ze heetten de Amerikanen van de 101e Luchtlandingsdivisie met groot enthousiasme welkom in de noordelijke delen van de stad en de Britten van het XXXe legerkorps in de zuidelijke delen. De feestvreugde was hier en daar zelfs zo groot dat de opmars van de geallieerden erdoor werd vertraagd, want de Eindhovenaren wilden hun bevrijders op alle mogelijke manieren bedanken. Na ruim vier lange jaren van onderdrukking was de ontlading enorm. Op veel Amerikaanse parachutisten die erbij waren, heeft dit een blijvende en diepe indruk gemaakt. Doel De leerlingen leren wat Operatie Market Garden is en wat deze militaire actie betekende voor de bevrijding van Nederland en in het bijzonder voor de bevrijding van het zuiden. De leerlingen onderzoeken de bijzondere positie die het zuiden van Nederland innam tijdens de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog. De leerlingen leren de achtergronden van het luisterverhaal kennen in hun directe woonomgeving. De leerlingen leren wat vrijheid betekende voor de mensen die de oorlog doormaakten in Eindhoven. Werkwijze Activiteit 1: Activiteit 2: Activiteit 3: in tweetallen klassikaal in tweetallen Duur Activiteit 1-45 minuten Activiteit 2-30 minuten Activiteit 3-90 minuten (exclusief reistijd)

12 12 Les 3 Activiteit 1: Tussen vrijheid en vrede Het zuiden van Nederland werd als eerste bevrijd. Maar deze bevrijding betekende nog geen vrede. De leerlingen bekijken een film met originele filmbeelden en ontdekken aan de hand van opdrachten het verhaal van het Zuiden in Voorbereiding Lezen achtergrondinformatie over het zuiden van Nederland in bijlage 3 Kopiëren werkblad 1: Tussen vrijheid en vrede Op kunt u de film en de afzonderlijke hoofdstukken vinden Benodigdheden Digibord Computers met internetaansluiting Werkblad 1. Tussen vrijheid en vrede Bespreek: Wat was er anders in het zuiden dan in de rest van Nederland? Hoe kwam dat? Kern Verdeel dan de groep in tweetallen. De leerlingen gaan in tweetallen met behulp van een werkblad vragen over de film beantwoorden. Ze hebben hiervoor een computer met internetverbinding nodig. Ze bekijken steeds een hoofdstuk uit de film en beantwoorden daar vragen over. Afsluiting Spreek met de groep na. Inleiding Komt kort terug op de vorige lessen. Vertel de leerlingen dat het zuiden van Nederland een uniek verhaal kent. Dat is te zien en te horen in de film met de originele beelden van toen. Kijk met de hele groep naar de film. Deze film duurt ruim 14 minuten.

13 13 Les 3 Activiteit 2: Luisterkei 109 Een paratrooper in Eindhoven werd dat de mensen in Noord-Brabant tijdens de laatste maanden van de oorlog tussen vrijheid en vrede hebben geleefd. Praat er met de leerlingen over. En vertel dat ze gaan luisteren naar het luisterverhaal dat zich in hun omgeving afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Eindhovenaren vierden de bevrijding van hun stad op 18 september 1944 met dolle vreugde. Na ruim vier lange jaren van onderdrukking was de ontlading enorm. De vreugde om de bevrijding ontlaadde zich ook tegen alles wat met de bezetting te maken had. De feestvreugde was hier en daar zelfs zo groot dat de opmars van de geallieerden erdoor werd vertraagd, want de Eindhovenaren wilden hun bevrijders op alle mogelijke manieren bedanken. Voorbereiden Downloaden luisterverhaal 109 via Klik op 'Ontdek de geschiedenis' en vervolgens op 'luisterplekken'. Via deze webpagina kunt u het verhaal opzoeken, beluisteren en in mp3-formaat downloaden. Het bestand is te vinden bij 'media. Het verhaal is eveneens te beluisteren via de app: Lezen achtergrondinformatie luisterverhaal (bijlage 6). Benodigdheden Computer (of digibord) met luidsprekers waar vanaf het luisterverhaal is af te spelen Inleiding Kom terug op de vorige lessen. Wat is er gebeurd in de Tweede Wereldoorlog, wat hebben ze geleerd van het bezoek aan het museum. Vervolgens herinnert u de leerlingen aan de vorige activiteit waarbij duidelijk Ook in hun eigen omgeving is tijdens de Tweede Wereldoorlog veel gebeurd. Misschien hebben de leerlingen daar wel eens iets over gehoord van hun ouders of grootouders. Praat er met de leerlingen over. En dat ze gaan luisteren naar het luisterverhaal dat zich in hun omgeving afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Leid het luisterverhaal als volgt in: Op 18 september 1944 kwamen Amerikaanse soldaten die in Son waren geland naar Eindhoven. Ze hadden de taak de stad in te nemen om zo de weg vrij te maken voor het Britse grondleger dat optrok richting Arnhem. Bill is een van die paratroopers. Hij vertelt hoe hij in Eindhoven werd ontvangen door enthousiaste en opgeluchte inwoners. Kern Luister klassikaal naar het verhaal. Stel na het luisteren van het verhaal deze vragen: Hoe reageerden de mensen op de bevrijding? (blij) Bill vervoerde munitie en wapens. Waarin vervoerde hij die? (kinderwagen) Hij kwam een gewonde Duitser tegen. Hoe reageerde een oud vrouwtje op die Duitser? (ze sloeg hem met een baksteen in haar tas) Wat vind je daarvan? (eigen mening) Waarom deed die vrouw zo? (ze had net 5 jaar bezetting achter de rug en was boos op de bezetter)

14 14 Les 3 Bill kwam een man tegen die hem vroeg: Kun je zeggen wat vrijheid betekent? Wat zei die man daar nog meer over? (Je weet pas wat vrijheid betekent, als je het kwijt bent) Afsluiting Je weet pas wat vrijheid betekent, als je het kwijt bent. De man was tijdens de oorlog zijn vrijheid kwijtgeraakt. Praat samen met de leerlingen over het begrip vrijheid. De volgende activiteit gaat in op wat het verliezen van die vrijheid betekende voor de inwoners van Eindhoven.

15 15 Les 3 Activiteit 3: Luisteren op locatie In de klas hebben de leerlingen het fragment gehoord en gekoppeld aan luister- en verdiepingsvragen. Op locatie komen daar kijk- en verbeeldingsvragen bij. De leerlingen lopen langs monumenten die te maken hebben met vrijheid en bevrijding. De leerlingen krijgen een beeld van de plek waar het verhaal zich heeft afgespeeld. Door de kijkopdrachten te beantwoorden over de monumenten denken de leerlingen na over wat vrijheid betekent. Voorbereiding Optie 1: Verdeel de klas in groepjes van twee. Vraag elk tweetal een mp3-, mp4-speler of telefoon mee te nemen. Plaats op iedere speler / telefoon het gedownloade luisterfragment. U kunt de leerlingen ook vragen thuis of op de computer op school het bestand zelf te downloaden en op hun speler te zetten, geef ze indien nodig instructies. Optie 2: Download het bestand en brand het op een cd. Neem een draagbare cd-speler mee en luister het fragment nogmaals klassikaal op een rustige plek op locatie. Kopieer werkblad 2 voor de leerlingen. Zorg eventueel voor begeleiding Benodigdheden Kopieën werkblad 2. Klemborden of andere harde ondergrond voor het opschrijven van de antwoorden. Potloden De wandelroute gaat vanaf de luisterkei langs drie monumenten in Eindhoven die te maken hebben met vrijheid en bevrijding: Oorlogs- en bevrijdingsmonument Stadhuisplein, 5611 EM, Eindhoven Bevrijdingsreliëf Marktstraat, 5611 EA, Eindhoven (Het monument is bevestigd op de gevel van het hoekpand Markt/ Marktstraat in Eindhoven) 'Gekooide vrijheid' Wilhelminaplein, 5611 HE, Eindhoven De wandelroute langs drie monumenten en de luisterkei 109 is in totaal 3,71 km.

16 16 Les 3 De start is bij luisterkei 109 op het kruispunt Stratumsedijk, Elzentlaan en Sint Jorislaan. Vanaf hier lopen de leerlingen naar het oorlogs- en bevrijdingsmonument op het Stadhuisplein. Daarna gaan de leerlingen naar de Markt waar het bevrijdingsreliëf te zien is. Vanaf hier gaan ze naar het laatste monument in de route op het Wilhelminaplein, het monument Gekooide vrijheid. Vanaf hier lopen ze weer terug naar het beginpunt van de wandeling, het kruispunt Stratumsedijk, Elzentlaan en Sint Jorislaan. Inleiding Kom terug op de vorige activiteit. Vertel de leerlingen dat ze het fragment gaan luisteren op de plek waar het in 1944 is gebeurd. Kern Op de plek luisteren de leerlingen het fragment via hun mp3 speler, telefoon (bellen/app) of via de cdspeler. Daarna maken ze in tweetallen werkblad 2. Afsluiting Terug in de klas. Bespreek de antwoorden bij het werkblad klassikaal na. 1 Luisterkei 109 Foto a: welke naam schrijft Bill op? Mickey Mouse Foto b: wat gebeurt er op deze foto? Krijgsgevangen genomen Duitsers moesten plat op de buik liggen op de grond. Bill vertelt dat de bewoners van Eindhoven hem dol enthousiast verwelkomden. Hoe merkte hij dat? De mensen zwaaiden, hij kreeg lekkernijen en zoenen. Beschrijf wat je ziet: Eigen interpretatie. Op de voorgrond Amerikaanse paratroopers in schuttersputjes gadegeslagen door de bewoners van Eindhoven. Een tank passeert zwaaiende mensen. Op deze foto zie je hoe de Aalsterweg met de Sint Joriskerk er in 1939 uitzag. Er is veel veranderd. Noem de drie grootste veranderingen. Bijvoorbeeld: de straten zijn veel drukker en breder. Minder bomen. Stoplichten. Verkeersborden. Huizen zijn verdwenen. Er zijn flats gekomen. 2 Oorlogs- en bevrijdings monument Stel je voor dat je alles met de bon moet halen. Niet alles is te krijgen en je krijgt van alles te weinig of net genoeg. Hoe zou je dat vinden? Eigen mening. Wat konden de Duitsers met de persoonlijke gegevens controleren? Aan de leeftijd konden ze zien wie er naar de werkkampen moest. Aan het geloof konden ze zien wie er joods was en dus moest worden vervolgd. Op welke manier werden de joden stap voor stap van hun vrijheid beroofd? Eerst buitengesloten, dan herkenbaar gemaakt met Jodenster, vervolgens bij elkaar gezet. Daarna gedeporteerd en vermoord. Verzet tegen de Duitsers was niet zonder risico. Als de Duitsers ontdekten wat je deed kon je opgepakt worden en vermoord. Wat vind je ervan dat deze mensen dat ondanks het gevaar toch deden? Eigen mening. Vind jij het belangrijk om stil te staan bij de dood van deze mensen? Schrijf op waarom. Eigen mening.

17 17 Les 3 3 Bevrijdingsreliëf Beschrijf wat je ziet. Eigen interpretatie. Twee handen die een fakkel vasthouden. De vlam aan elkaar doorgeven. Waarom was de samenwerking van de Amerikaanse en Britse geallieerden belangrijk? Er waren luchttroepen en grondtroepen om zo snel mogelijk van zuid naar noord te komen. Bondgenoten waren belangrijk om samen tegen de vijand te vechten. Vind jij dat iedereen altijd mag zeggen wat hij wil? Wanneer doe je dat niet? Leg je antwoord uit. Eigen mening. Vind jij dat de kranten alles mogen opschrijven? Wanneer mag dat niet? Eigen mening. Noem paar afspraken en regels die mensen maken voor de vrijheid. Eigen mening. De kunstenaar koos ervoor de bevrijding uit te beelden met brandende fakkels. Vind jij dit passen bij de manier waarop Eindhoven is bevrijd? Leg je antwoord uit. Eigen mening. Ze wilden in drie dagen van het zuiden naar het noorden van Nederland. Als een lopend vuurtje. Het doet ook denken aan Olympisch vuur wat ook samenwerking symboliseert. Wat zou de kunstenaar hiermee bedoeld hebben? Eigen mening. Bijvoorbeeld: de vrijheid die je zelf neemt mag niet ten koste gaan van de vrijheid van een ander. Ben je het met hem eens? Leg je antwoord uit. Eigen mening. 4 'Gekooide vrijheid' Het monument heet Gekooide Vrijheid. Wat heeft de titel met de oorlog te maken? In de oorlog werd veel verboden en werd de vrijheid van mensen gekooid oftewel aan banden gelegd. Schrijf op welk dier je herkent. Waarom symboliseert dit dier de vrijheid? Eigen interpretatie. Vogel. Vleugels suggereren vrijheid.

18 18 Les 4 Maak een monument De leerlingen maken een monument waarin ze datgene vormgeven wat ze de voorgaande lessen hebben ontdekt en ervaren. mo nu ment het; o -en 1 iets dat opzettelijk bestemd is om de herinnering aan iemand of iets te bewaren; gedenkteken 2 gebouw, terrein enz., van algemeen belang vanwege schoonheid, wetenschappelijke waarde enz. gedenksteen, standbeeld, kunstwerk, soms zijn er van die plekken langs de weg waar mensen bloemen neerleggen omdat daar iemand verongelukt is). Vraag de leerlingen waarom deze monumenten er zijn. Waarom we herinneren. Vinden ze dat belangrijk? Vinden de leerlingen dat het herdenken moet stoppen? Waarom wel of niet? Hoelang denken de leerlingen door te gaan met het herdenken van de oorlog? Zullen we dat over 50 jaar nog doen? Werkwijze Klassikaal en individueel Duur 70 minuten Benodigdheden Voorbeelden van monumenten (bijlage 5) Schetspapier en potlood Klei (luchtdrogend), onderleggers en kleigereedschap (iedere leerling krijgt een stuk klei van 15 cm3) Inleiding (10 minuten) Een monument is een standbeeld, gedenksteen of kunstwerk dat is gemaakt om te herinneren aan een persoon of aan een belangrijke gebeurtenis. Achter al deze gedenktekens gaan verhalen schuil. Ook vanwege de Tweede Wereldoorlog zijn veel monumenten gemaakt. Vraag de leerlingen welke monumenten ze kennen. Bijvoorbeeld het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam waar op 4 mei ieder jaar de oorlogsdoden herdacht worden. Bespreek met de leerlingen of zij in hun directe omgeving een monument weten (bijvoorbeeld: (10 minuten) In bijlage 5 staan afbeeldingen van monumenten in Noord-Brabant die de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog herdenken. Bekijk samen met de leerlingen de afbeeldingen. Verdeel de groep in tweetallen. Geef ze een afbeeldingen van een monument en laat ze met zijn tweeën associëren op het beeld. Kun je aan het beeld zien welke gebeurtenis hier wordt herdacht? Bespreek de bevindingen met de klas. Zijn de associaties hetzelfde? Vertel ze wat het monument verbeeldt. Zijn er thema s te onderscheiden? Schrijf deze op het bord: vieren van de herwonnen vrijheid; herdenken van de oorlogsslachtoffers; eerbetoon aan de militairen die ons land hebben bevrijd. Welk monument hoort bij welk thema? Kern Vertel de leerlingen dat ze zelf een monument gaan maken. Ze gaan een beeld maken in klei. Hierin verbeelden ze één van de drie thema s die op het bord staan geschreven. Ze kiezen welk thema hun het meeste aanspreekt.

19 19 Les 4 (10 minuten) De leerlingen maken in een schets een ontwerp van het monument dat ze gaan maken. (30 minuten) De leerlingen krijgen een stukje klei van ongeveer 15 cm3 en maken hiervan hun eigen monument. Afsluiting (10 minuten) Vraag aan de leerlingen om de werkstukken neer te zetten op een presentatietafel. Bekijk met de groep wat ze hebben gemaakt. Bespreek met ze de volgende onderwerpen: Welk werkstuk hoort bij welk thema? Hoe kun je dat zien? Waarom kozen de leerlingen voor dat thema? Rangschik met de leerlingen de werkstukken die bij één thema horen bij elkaar.

20 20 Bijlage 1: Achtergrondinformatie Tweede Wereldoorlog Wat er aan vooraf ging In de jaren dertig van de 20e eeuw was er wereldwijd veel armoede. Door een economische crisis waren veel mensen werkloos en arm. Vooral de mensen in Duitsland hadden het zwaar te verduren. Omdat Duitsland de Eerste Wereldoorlog had verloren moest het land veel geld (herstelbetalingen) betalen aan de landen die deze oorlog hadden gewonnen. Veel Duitse mensen waren arm, werkloos en ontevreden. Adolf Hitler werd de leider van de Nationaal- Socialistische Duitse Arbeiders Partij (NSDAP). Hij vertelde de Duitsers dat hij van Duitsland weer een machtig land zou maken. Steeds meer mensen geloofden hem en zo werd zijn macht en de macht van zijn partij steeds groter. Hitler aan de macht In 1933 kwam Adolf Hitler met de NSDAP in Duitsland aan de macht. Hitler wilde van Duitsland het machtigste land van Europa maken. Om dat te bereiken wilde hij landen veroveren. Eerst richtte hij zijn pijlen op Oostenrijk, Tsjecho-Slowakije en Polen, vervolgens wilde hij Duitslands grote tegenstander in West-Europa uitschakelen: Frankrijk. In de aanval op Frankrijk zouden ook Nederland en België worden bezet. Voor Hitler waren niet alle mensen gelijk. De NSDAP propageerde Jodenhaat. Hij vond het Arische of Germaanse ras beter dan de rest. Hij vond bijvoorbeeld joden, zigeuners en mensen met een niet blanke huidskleur minder waard. Aanval op Nederland Op vrijdagochtend 10 mei 1940 werden veel Nederlanders wakker van het gebrom van vliegtuigen, ontploffende bommen en het geratel van tanks. Duitse soldaten waren de grens over getrokken. De oorlog was begonnen. De Nederlandse soldaten probeerden de Duitsers tegen te houden langs de verdedigingslinies zoals de Grebbelinie en de Maaslinie. Capitulatie Nederland Het Nederlandse leger was veel te zwak om de Duitse aanval te kunnen afslaan. De Nederlanders waren niet goed voorbereid, ze hadden verouderd materieel, terwijl het Duitse leger allemaal nieuw en modern wapentuig had om mee te vechten. Nadat de Duitse luchtmacht op 14 mei 1940 het centrum van Rotterdam had gebombardeerd, en andere steden hetzelfde lot wachtte, besloot de Nederlandse legerleiding te capituleren. De regering en de koningin waren toen al uitgeweken naar Engeland. Bezetting Nederland In het begin leek de bezetting mee te vallen, maar al snel werd duidelijk wat onvrijheid betekende. Nederlandse mannen werden gedwongen in Duitse fabrieken te werken. Gaandeweg werden mensen zonder vorm van proces opgesloten in gevangenissen en concentratiekampen. Het eten ging op de bon. s Avonds moest iedereen binnen blijven en de ramen verduisteren. Omdat de aanvoer van grondstoffen een probleem was, namen de Duitsers alles mee wat voor hen bruikbaar was. Omdat ze bijvoorbeeld het rubber van de fietsbanden nodig hadden, fietsten de mensen op houten banden. Het brons van de kerkklokken gebruikten ze om munitie van te maken. Het gelui van klokken hoorde je niet meer.

Luisterplek 118 Holthees Vluchteling. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool.

Luisterplek 118 Holthees Vluchteling. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. Luisterplek 118 Holthees Vluchteling Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. 118 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen 6 Les 1 7 Les 2 9 Les 3 11 Les 4

Nadere informatie

Luisterplek 103 Bladel Dankzij de ondergrondse. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool.

Luisterplek 103 Bladel Dankzij de ondergrondse. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. Luisterplek 103 Bladel Dankzij de ondergrondse Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. 103 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen 6 Les 1 7 Les 2 9 Les 3

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

Luisterplek 72 Megchelen Reddingsactie dwangarbeiders

Luisterplek 72 Megchelen Reddingsactie dwangarbeiders Luisterplek 72 Megchelen Reddingsactie dwangarbeiders Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 72 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie

Nadere informatie

Luisterplek 19 Driel De Polen van Driel

Luisterplek 19 Driel De Polen van Driel Luisterplek 19 Driel De Polen van Driel Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 19 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen

Nadere informatie

Luisterplek 57 en 58 Apeldoorn - 57: De Man met Twee Hoeden 58: Helden in maanlicht

Luisterplek 57 en 58 Apeldoorn - 57: De Man met Twee Hoeden 58: Helden in maanlicht Luisterplek 57 en 58 Apeldoorn - 57: De Man met Twee Hoeden 58: Helden in maanlicht Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Luisterplek 55. Ede Slag om de Ginkelse Heide

Luisterplek 55. Ede Slag om de Ginkelse Heide Luisterplek 55 Ede Slag om de Ginkelse Heide Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3

Nadere informatie

Luisterplek 33. Millingen De uittocht van Millingen

Luisterplek 33. Millingen De uittocht van Millingen Luisterplek 33 Millingen De uittocht van Millingen Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Luisterplek 22. Arnhem Een brug te ver

Luisterplek 22. Arnhem Een brug te ver Luisterplek 22 Arnhem Een brug te ver Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Druten en omgeving. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

Inhoudsopgave. Druten en omgeving. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Druten Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

Nadere informatie

Luisterplek 123 Grave De John S. Thompsonbrug. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool.

Luisterplek 123 Grave De John S. Thompsonbrug. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. Luisterplek 123 Grave De John S. Thompsonbrug Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. 123 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen 6 Les 1 7 Les 2 9 Les 3

Nadere informatie

Luisterplek 126 Vught Luchtarmada boven Vught. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool.

Luisterplek 126 Vught Luchtarmada boven Vught. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. Luisterplek 126 Vught Luchtarmada boven Vught Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. 126 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen 6 Les 1 7 Les 2 9 Les 3

Nadere informatie

Luisterplek 14. Nijmegen Jan van Hoof

Luisterplek 14. Nijmegen Jan van Hoof Luisterplek 14 Nijmegen Jan van Hoof Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein

Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein Handleiding Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein 2010 Airborne Museum Educatieve dienst (versie 4 juli 2011) Colofon Uitgave Airborne Museum, 2010 Afdeling Educatie Utrechtseweg 232 6862 AZ

Nadere informatie

Luisterplek 114 Son De brug of je leven. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool.

Luisterplek 114 Son De brug of je leven. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. Luisterplek 114 Son De brug of je leven Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool. 114 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Luisterverhalen 6 Les 1 7 Les 2 9 Les 3 11 Les

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

Luisterplek 59. Vierhouten Het Verscholen Dorp

Luisterplek 59. Vierhouten Het Verscholen Dorp Luisterplek 59 Vierhouten Het Verscholen Dorp Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3

Nadere informatie

Luisterplek 32. Lent Manneneiland. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

Luisterplek 32. Lent Manneneiland. Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Luisterplek 32 Lent Manneneiland Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie

Nadere informatie

Luisterplek 40. Oosterbeek De vriendschapsband. Een lessenserie voor leerlingen 3 en 4 klas havo/ vwo

Luisterplek 40. Oosterbeek De vriendschapsband. Een lessenserie voor leerlingen 3 en 4 klas havo/ vwo Luisterplek 40 Oosterbeek De vriendschapsband Een lessenserie voor leerlingen 3 en 4 klas havo/ vwo 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4 Voorbereiding museumbezoek 5 Les 1. Introductieles

Nadere informatie

Wijchen Luisterpunten in Wijchen en omgeving

Wijchen Luisterpunten in Wijchen en omgeving Wijchen Luisterpunten in Wijchen en omgeving Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie 4

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Luisterplek 23. Ellecom De hel van Ellecom

Luisterplek 23. Ellecom De hel van Ellecom Luisterplek 23 Ellecom De hel van Ellecom Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. 5 Nederland wordt door Duitsland bezet. De koningin en de regering vluchten naar Engeland. Ruim 75 procent

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje Beleef de vrijheid! In dit museum maak je de aanloop naar de oorlog mee, ervaar je de bezettingstijd, vier je de bevrijding en zie je de wederopbouw van Nederland en Europa. Beleef de vrijheid! Met deze

Nadere informatie

je maatje aan de opdrachten beginnen. Veel succes!

je maatje aan de opdrachten beginnen. Veel succes! De opdrachten op dit blad horen bij het verhaal "Een lange, bange nacht". Lees eerst het verhaal met de informatieblokjes. Dit kun je samen met een leesmaatje doen. Hierna kun je samen met je maatje aan

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK HET WERKBOEKJE! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat de

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw.

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. EEN MONUMENT Bij het verhaal van Jan Terlouw Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. Opdracht 2 Zet de volgende gebeurtenissen uit het verhaal in de goede volgorde. 1 De soldaat geeft

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Airborne Museum Hartenstein

Airborne Museum Hartenstein Airborne Museum Hartenstein Opdrachten VMBO Welkom in het Airborne Museum! De villa is het voormalige hoofdkwartier van de Britten en stond in september 1944 midden op het slagveld. In het Museum is van

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling:

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling: Werkbladen voortgezet onderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film D-Day, Normandy 1944. Een film die je meeneemt naar een beslissend moment in de geschiedenis:

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Overasselt Luisterplekken in Overasselt en omgeving

Overasselt Luisterplekken in Overasselt en omgeving Overasselt Luisterplekken in Overasselt en omgeving Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Lessenserie

Nadere informatie

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens.

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens. LB -. Nederland doet niet mee > Lees Ruzie in Europa. Leg uit waarom Nederland toch met de oorlog te maken krijgt. Gebruik de volgende woorden: vluchten kamp voedsel België. In 9 krijgen twee landen ruzie

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein

Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein Handleiding Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein 2010 Airborne Museum Educatieve dienst (versie 20 april 2011) Colofon Uitgave Airborne Museum, 2010 Afdeling Educatie Utrechtseweg 232 6862

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

MONUMENTEN IN AMSTERDAM

MONUMENTEN IN AMSTERDAM MONUMENTEN IN AMSTERDAM ondek de monumenten in de stad Project van het Amsterdams 4 en 5 mei comité Tijdelijk monument voor actiegroep Dolle Mina uit 2009. Hier tussen de Westermarkt en de Keizersgracht,

Nadere informatie

Verboden om te zeggen

Verboden om te zeggen Verboden om te zeggen Wat is het? Met deze oefening leert de leerling beredeneren en argumenteren door begrippen toe te passen en in een bepaalde context te plaatsen. Kennis van het onderwerp waarmee wordt

Nadere informatie

HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS. Handleiding docent

HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS. Handleiding docent HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS Handleiding docent Inhoudelijke informatie Leeftijd Inzenddatum Tijdsindicatie Groep 6, 7, 8 basisonderwijs Uiterlijk 19 december 2014. Tenminste 6 uur. Te verdelen over meerdere

Nadere informatie

WAT IS DE LIBERATION ROUTE EUROPA

WAT IS DE LIBERATION ROUTE EUROPA EUROPA INHOUDSOPGAVE Inhoud Liberation Route Europa 3 Stichting 4 Route 4 Arrangementen 5 Evenementen 5 Luisterplekken 6 App 7 Financiele ondersteuning 7 Pagina 2. Liberation Route Europa Liberation Route

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Geslacht respondenten CBS 2011* man 49% 49% vrouw 51% 51% totaal 100% 100%

Geslacht respondenten CBS 2011* man 49% 49% vrouw 51% 51% totaal 100% 100% Verantwoording onderzoek "4 en 5 mei" Veldwerkperiode: woensdag 11 april tot woensdag 18 april. Aantal uitgenodigd: 15628 Aantal onbezorgbaar: 197 Netto verstuurd: 15431 Respons: 7597 49% Onvolledig ingevulde

Nadere informatie

Impressie of verwerking van een gebeurtenis

Impressie of verwerking van een gebeurtenis Impressie of verwerking van een gebeurtenis In deze opdracht maken de leerlingen een impressie van een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog. Zij besteden in ieder geval aandacht besteden aan: de periode

Nadere informatie

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen Tijdvak 9 Toetsvragen 1 De Eerste Wereldoorlog brak uit naar aanleiding van een moordaanslag in Serajewo. Maar lang daarvoor groeiden er al tegenstellingen waarbij steeds meer landen werden betrokken.

Nadere informatie

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Inhoud: Inleiding Algemene informatie Opbouw van de les Voorbereiding en lestips Op zolder bij oma Aletta Iedereen heeft wel eens gehoord van Aletta Jacobs, maar weinig

Nadere informatie

1 Op de vlucht. vluchtelingen. Omdat er in Engeland geen oorlog was. Er is een vliegtuig neergestort op de stad en er zijn een paar bommen gevallen

1 Op de vlucht. vluchtelingen. Omdat er in Engeland geen oorlog was. Er is een vliegtuig neergestort op de stad en er zijn een paar bommen gevallen les 1 Op de vlucht 1 Wanneer speelt het verhaal zich af? Op 10 mei 1940 In de eerste dagen van de oorlog. In het midden van de oorlog Aan het eind van de oorlog 2 Waaruit blijkt dat Vlissingen in het begin

Nadere informatie

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog Wereldoorlogen en Holocaust LES 1 LEVEN IN DE OORLOG JE LEERT wat er in het begin van de Tweede Wereldoorlog gebeurt; wat er verandert in het dagelijks leven van de mensen; wat de mensen doen bij een luchtalarm.

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

Lesidee: Oorlog en verzet

Lesidee: Oorlog en verzet Lesidee: Oorlog en verzet Tussen 1940 en 1945 was Nederland bezet door Duitse troepen. Die waren in de nacht van 9 op 10 mei 1940 in opdracht van Adolf Hitler het land binnengevallen. Het Nederlandse leger

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Het ultimatum. Lesblad A. 14 mei 1940 tijd: 10:30

Het ultimatum. Lesblad A. 14 mei 1940 tijd: 10:30 lesbladen Lesblad A 14 mei 1940 tijd: 10:30 Het ultimatum Pieter Scharroo is in de Tweede Wereldoorlog kolonel bij het Nederlandse leger. Hij is de baas over de Nederlandse legertroepen in Rotterdam. Op

Nadere informatie

Dilemmatest vroeger en nu

Dilemmatest vroeger en nu Dilemmatest vroeger en nu 2015 Lieneke Westerink ONCE Erfgoededucatie Dilemma 1 Je hebt morgen een topotoets en je moet leren. Je hebt je ouders beloofd dat je gaat leren, maar dan komt er een vriend online:

Nadere informatie

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R L E S B R I E F B O V E N B O U W B A S I S O N D E R W I J S Op de weg van Liesel Aussen L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R Op deze foto zie je

Nadere informatie

Docentenhandleiding CBS in de Klas

Docentenhandleiding CBS in de Klas Docentenhandleiding CBS in de Klas Groep 7/8 Dit lesmateriaal is een initiatief van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De laatste jaren wordt er in het onderwijs steeds meer aandacht besteed

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Screaming Eagles boven Kasteel Heeswijk

Screaming Eagles boven Kasteel Heeswijk Screaming Eagles boven Kasteel Heeswijk Powerpointpresentatie over een bijzondere gebeurtenis in september 1944. Doelgroep: Basisschoolleerlingen van groep 7 en 8 Met behulp van tekst, originele foto s

Nadere informatie

Wat rest is een foto

Wat rest is een foto Wat rest is een foto Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum, Leeuwarden

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Herinneringstoerisme Gelderland 40-44-45

Herinneringstoerisme Gelderland 40-44-45 Herinneringstoerisme Gelderland 40-44-45 Herinneringstoerisme Bevrijdingstoerisme? Slagveldtoerisme? Kernteam Marc Wingens Jurriaan de Mol Victoria van Krieken Joost Rosendaal Werkwijze Inventarisatie

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b Bijlage VMBO-KB 2015 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-15-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een website over de viering van 200 jaar koninkrijk

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Handleiding digitale les Lezen en Schrijven met Anne Frank

Handleiding digitale les Lezen en Schrijven met Anne Frank Handleiding digitale les Lezen en Schrijven met Anne Frank Een digitale les over Anne Frank voor vmbo-leerlingen van 13-15 jaar ter bevordering van lezen en schrijven. De digitale les bestaat uit: > Diverse

Nadere informatie

NATIONALE HERDENKING NATIONALE VIERING

NATIONALE HERDENKING NATIONALE VIERING 4 en 5 mei NATIONALE HERDENKING OP 4 MEI EN OP 5 MEI Elk jaar herdenken we op 4 mei de gevallenen van de Tweede Wereldoorlog en vieren we op 5 mei de bevrijding. Er zijn steeds minder mensen in Nederland

Nadere informatie

Luisterplek 2 & 3. Nederasselt en Overasselt Vrijheid valt uit de lucht, Josephine Baker treedt op!

Luisterplek 2 & 3. Nederasselt en Overasselt Vrijheid valt uit de lucht, Josephine Baker treedt op! Luisterplek 2 & 3 Nederasselt en Overasselt Vrijheid valt uit de lucht, Josephine Baker treedt op! Een lessenserie voor leerlingen van de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan :

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : - het lezen van het boek Soldaat van Oranje en het maken van de

Nadere informatie

Beeldverslag van een Haagse wijk

Beeldverslag van een Haagse wijk Beeldverslag van een Haagse wijk In deze opdracht maken de leerlingen een beeldverslag van een Haagse wijk of een deel daaruit over de situatie in de periode van rond en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen columbus brengt het beste uit twee werelden samen lesbrief HAVO/V leerjaa WO r3 Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika columbus Inleiding Deze zomer vindt het WK voetbal plaats in Zuid-Afrika. Allerlei

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog

Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog Anders Nederland ziet er voor de Tweede Wereldoorlog heel anders uit dan nu. Er wonen maar 9 miljoen mensen. Er bestaan nog geen tv, computer, supermarkt of mobiele

Nadere informatie

WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het Joods Historisch Museum. Het onderwerp van je presentatie is:

WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het Joods Historisch Museum. Het onderwerp van je presentatie is: b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT g n i g l o v r e v Joden Baal stof met jodensterren

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler

Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler Hitler wilde eerst kunstenaar worden, maar hij werd afgewezen op de kunstacademie. Hij werd militair en vocht mee in de Eerste Wereldoorlog. Ze verloren. Er

Nadere informatie

hofplein educatie Lesbrief voorstelling Number 9

hofplein educatie Lesbrief voorstelling Number 9 hofplein educatie Lesbrief voorstelling Number 9 'DE VOORSTELLINGEN VAN HOFPLEIN ROTTER- DAM WORDEN GESPEELD MÉT JONGEREN, VÓÓR JONGEREN.' hofplein rotterdam Hofplein Rotterdam richt zich op theater voor

Nadere informatie