Het was voortdurend spitsroeden lopen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het was voortdurend spitsroeden lopen"

Transcriptie

1 Kees Neggers, internationaal baanbrekend vanuit Surfnet Het was voortdurend spitsroeden lopen Kees Neggers vond na een loopbaan van 16 jaar in de schaduw bij Surfnet zijn plek om op grote schaal technisch te gaan innoveren, tot en met de recente opname in de Internet Hall of Fame. Bij nagenoeg alle belangrijke internationale wetenschapsnetwerken was hij betrokken. Loopbaan 1947, 20 juli geboren te Breda 1972 Elektrotechnisch Ingenieur TU/e Luchtmacht Afdeling Wetenschappelijk Onderzoek Wetenschappelijk ambtenaar TU/e Elektrotechniek Beleidsmedewerker Rekencentrum Rijksuniversiteit Groningen Directielid Rekencentrum Rijksuniversiteit Groningen Directielid Rekencentrum Katholieke Universiteit Nijmegen Directielid Surfnet 2012-heden Strategisch Adviseur Surf Verder Directeur Nederland en bestuurslid EARN (European Academic and Research Network) Bestuurslid RARE (Réseaux Associés pour la Recherche Européenne) Bestuurslid TERENA (Trans-European Research and Education Networking Association Opvolger RARE) European Co-Chair CCIRN (Coordinating Committee for Intercontinental Research Networking) Initiatiefnemer en voorzitter netwerk Ebone Betrokken bij opzet Ripe NCC Charter member RIPE NCC Executive Board Chairman Ripe NCC Executive Board Charter member Board of Trustees Internet Society 1997 Betrokken bij opzet Isoc.nl Betrokken bij opzet Ams-Ix Bestuur Internet Society 2001-heden Voorzitter GLIF (Global Lambda Integrated Facility) 2002 Met Boudewijn Nederkoorn ICT Personality of the Year heden vertegenwoordiger e-irg (e-infrastructure Reflection Group) 2012 Officier in de Orde van Oranje Nassau 2013 Opgenomen in Internet Hall of Fame 1

2 Foto s: Frank Groeliken Tekst: Peter Olsthoorn 2

3 U heeft ongeveer 30 jaar internet in Europa van nabij meegemaakt. Welke lijn ziet u? Kees Neggers: De jaren 1982, 1992 en 2002 zijn voor mij revolutionaire ijkpunten. In 1982 is EUnet opricht, in 1992 hebben we Ebone gelanceerd als eerste Europese IP backbone-netwerk. En in 2002 Netherlight, het eerste open schakelpunt in Europa voor lichtpaden, snelle directe optische verbindingen. Ook de Surfnet backbone was vanaf 2002 volledig optisch. U trekt de lijn niet door: ontbrak in 2012 een markante gebeurtenis, behalve uw pensionering bij Surfnet. Of herkennen we die doorbraak niet? Of was het dat China groter werd op internet dan bakermat VS? De technische ontwikkeling van internet is evolutionair geworden, in plaats van in de revolutionaire stappen die ik noemde. Nu is TCP/IP een algemeen geaccepteerd protocol, maar in de beginjaren moest dat echt nog bevochten worden tegenover Osi. De opzet van EUnet in 1982 vanuit Amsterdam ging totaal aan u voorbij? Ja, ik bouwde nog aan netwerken vanuit het rekencentrum van de Universiteit Groningen. Ons belangrijkste doel was het realiseren van toegang op afstand op een centrale machine voor de hele campus. EUnet is opgezet door computerwetenschappers en niet door de universitaire rekencentra. Ik ging in 84 naar Nijmegen omdat die universiteit ambitieuze plannen had met netwerken. Nijmegen werd ook het Nederlandse centrum van het Europese netwerk Earn van IBMcomputers met VM-besturing. Nijmegen liep voorop. IBM schonk een computer en een internationale verbinding. Toen kwam in 1984 met het Informatica Stimuleringsplan van de overheid Surfnet zoetjesaan in beeld. De Nederlandse overheid is vanaf 1984 ICT voor de academische wereld gaan stimuleren. In de voorfase van Surfnet kreeg elke universiteit eerst een koppeling naar het Earn knooppunt in Nijmegen. Vooral om te tonen wat er mogelijk was met datanetwerken maar ook om gebruikers snel van dienst te kunnen zijn. Echter, spoedig kwam, gestuurd door monopolies van de PTT s, de missive dat, Surfnet en andere Europese en ook Amerikaanse datanetten op Osistandaarden gebaseerd moesten zijn. Dat model was opgezet onder de vleugels van de International Telecom Union, de VN van de PTT s. Een bolwerk van jewelste. Wetenschapsnetten bestonden niet. Dus één van onze eerste projecten was een X.400 dienst onder Osi opzetten. We hoefden het IBM-net niet op te doeken. De Nederlandse overheid heeft ons gelukkig altijd toegestaan om dienstverlening boven standaardisatie te stellen. 3

4 Earn van IBM waren lijntjes van bits tussen universiteiten. Heel weinig. Lag het er alleen voor de show, de pr? Met Earn kon je en, bestanden sturen en chatten. De capaciteitsbehoefte was nog zeer beperkt, want ik heb nooit congestie gemerkt in die eerste fase. Serieus. Een handvol mensen gebruikte die faciliteiten. Maar het kon tenminste en het werd zichtbaar. Al aansluitingen op bureaus van wetenschappers? Nee, in die tijd waren gebruikers best bereid om nog even naar een ander gebouw te gaan om daar op de computer te mailen of bestanden uit te wisselen. Zo bijzonder was het nog. Pc s waren er amper. Grootste behoefte vormde de toegang op afstand tot centrale computers binnen campussen. Eerst ontstonden er dus lokale netwerken, zoals in Groningen, met soms toegang vanaf werkplekken. Dat werd ook gebruikt voor het bijwonen op afstand voor bijvoorbeeld practica. Jullie tuigden tussen universiteiten ook een Decnet op met Digital, de grote concurrent van IBM? Surf werkte in de vroegste jaren vanaf 1986 samen met vier bedrijven: PTT, IBM, Digital en Philips. Digital leverde voor een spotprijs Vax machines van Digital die via Datanet van de PTT werden verbonden. Philips probeerde samen met PTT zijn Sopho-netwerk gebaseerd op Osi te slijten.in de ogen van de PTT ging dat vooral om het onderling verbinden van Sopho digitale telefooncentrales. Overigens nooit goed van de grond gekomen. Waarom mislukte Philips? Daar zijn vele redenen voor te geven. Philips en PTT hielden in Nijmegen een proef om een Sopho-switch lokaal op te tuigen, maar die bleek niet opgewassen tegen Ethernet. PTT speelde met Philips de kaart van ISDN. PTT dacht dat ze met breedband ISDN, een digitale telefooncentrale en op elk bureau toestellen met een spraak- en datakanaal verbonden met de pc heel Surfnet eigenlijk overbodig kon maken. IBM en Dec waren favoriet? Aanvankelijk wel. Een volgende belangrijke stap was in 1986 in Amsterdam de oprichting van Rare, de organisatie van researchnetwerken in Europa. Surf-initiatiefnemer Hans Rosenberg gaf daar Ecu [voorloper Euro] voor. Dat was een bijzonder handige zet, want zo werd Amsterdam het Europese centrum voor researchnetwerken. 4

5 Wat waren de voordelen? Nederland had met netwerken een achterstand op Engeland, Duitsland en Scandinavië. Europa was toen nog heel klein en Amsterdam lag centraal. We haalde kennis en zichtbaarheid binnen. Het heeft absoluut gewerkt om zaken hier te versnellen. Zo kon ik direct penningmeester en later voorzitter van Rare worden vanwege de Nederlandse financiering. Maar ook Rare was onderworpen aan Europese druk met Osi-standaarden. Dat was onontkoombaar, want de industrie werd geleid door bijzonder krachtige PTT s, zoals Deutsche Telekom en France Telecom. Daar konden we in de beginjaren onmogelijk omheen. In 1987 startte Eurekaproject Cosine. De Nederlander Peter Tindemans ging dat leiden. Rare maakte de specificaties daarvoor. We kregen daarvoor 30 miljoen Ecu van de Europese Commissie. Nederland had met u als penningmeester een dikke vinger in de pap met bestedingen Cosine vereiste een grote club mensen, met werkgroepen voor elk onderdeel van het netwerk. Binnen no-time zat er in Amsterdam een enorme projectorganisatie. Het betekende onvoorwaardelijke steun betuigen aan de Osi-standaarden. Maar Tindemans en zijn collega Karel Vietsch hebben altijd het netwerk vooropgesteld zolang Osi nog niet in praktijk was gebracht. We mochten dus doorgaan met IBM en Dec en met internet gaan flirten. Maar toch niet openlijk? Als we er maar bij zeiden dat het interim zaken waren, bla-bla-bla. In lokale netwerken van universiteiten kwam de Ethernet standaard met Unix-computers op, die beter paste bij internet dan de telefooncentrales en X.25 transportnetten van de PTT s en de netwerken van IBM en Dec. Toch gingen jullie met een zak geld van de overheid eerst verder met een eigen X.25 netwerk. We moesten wel, maar we konden eenvoudig aantonen dat het Datanet van PTT veel te traag was. We kregen dus toestemming van de overheid en PTT voor een eigen netwerk. Maar dat moest dan ook X.25 zijn, volgens de Osi-standaard, anders kon je in die monopolietijd geen verbinding van PTT krijgen. Ook IBM had, voordat ze de internationale huurlijnen kregen, vooraf moeten beloven Earn binnen enkele jaren over X.25 te laten lopen. 5

6 Wat was de eerste activiteit van Surfnet in 1988 en 1989? Boudewijn en ik begonnen januari 1988 met zijn tweetjes in een kamertje van Surf in Utrecht met de opzet van een eigen organisatie in plaats van een projectgroep met inhuurkrachten. Al snel kwamen Erik Huizer, Erik-Jan Bos en Victor Reijs binnen, die sleutelrollen gingen vervullen. Zij werkten in Cosine-verband ook mee aan het internationale X.25 interconnect netwerk en aan toepassingen op basis van het Osi-model zoals X.400 mail, X.500 Directory services en Ftam bestandsoverdracht. Osi was sturend, ondanks dat de vraag naar internet binnen universiteiten snel sterker werd. Dat ging niet echt soepel in elkaar over? Nee, die voorfase met gebruikers die snel nieuwe diensten wilden en de subsidie-eisen vanuit de overheden met Osi vormden een spagaat van jewelste. De Europese en nationale overheden gaven ons nu eenmaal veel geld voor Cosine en Osi, terwijl gebruikers ook buiten hun instelling met het lokaal steeds populairdere internet wilden werken. We moesten officieel het Osi-spoor blijven volgen, maar in 1989 waren er nog steeds geen specificaties. Daar konden we niet langer op wachten. Dus boden we vanaf mei 1989 ook internet aan onze gebruikers aan. We kregen geen strobreed in de weg gelegd. We moesten wel internet over X.25 aanbieden. Dat werkte prima. 6

7 Volgens Ted Lindgreen bleven jullie achter met internet en de informaticaafdelingen van de universiteiten kregen internet via NLnet en het CWI. Boudewijn Nederkoorn was not amused Natuurlijk waren we niet blij, maar gebruikers zoeken naar de beste oplossing. Die kun je beter volgen dan veroordelen en er op tijd bij zijn want anders word je irrelevant. Jullie kochten ook in bij NLnet? Jazeker, vanaf mei 1989 boden wij internet over ons X.25 netwerk aan de informatica-afdelingen. Vanaf eind 1989 aan onze hele doelgroep. De internationale verbinding naar internet leverde NLnet via EUnet. Er was niets anders voorhanden. We werkten met iedereen samen in het delen van kennis en benodigde verbindingen, dus ook met EUnet en NLnet toen dat opportuun werd. We moesten als researchnetwerken met internet één front vormen en ons niet uit elkaar laten spelen. Want we stonden nog tegenover die sterke PTTmonopolies in transport. PTT was 49 procent aandeelhouder in Surfnet? PTT had geen enkel bezwaar tegen internet over ons X.25 netwerk, want we betaalden goed voor de huurlijnen. PTT, zag het ook als een interessante mogelijkheid om de vraag naar datacommunicatie te stimuleren. Het zou toch allemaal weer Osi worden. Fricties waren er wel, want lokaal op de universiteiten was Ethernet voor datatransport in gebruik met 10 megabit/s snelheid, terwijl wij tussen universiteiten maar 64 kilobit/s konden bieden. In no-time was dus ook dat X.25 netwerk van ons vol. Surfnet2 kreeg een snelheid van 2 megabit/s krijgen, maar de geïnstalleerde Northern Telecom apparatuur kon niet meer dan 350 kilobit/s aan. Voor Osi-verkeer zoals X.400 mail was dat geen probleem, maar voor transport van het snel groeiende internetverkeer van universiteiten schoot dat al snel enorm tekort. Telindus in België bood een oplossing met een doosje om lijnen te splitsen: we hadden daarmee in surfnet2 ineens 1,5 megabit/s beschikbaar voor internetrouters en 0,5 megabit voor Osi/X.25 verkeer. Niemand in Europa had toen zulk snel internet. Ook dat werd weer gedoogd door PTT en de Nederlandse overheid. Er was immers een behoefte bij gebruikers. Nog steeds dacht men dat Cosine goed zou komen. Ze hadden echt niet door dat het niet goed kwam met Osi als standaard? Nee, toen nog niet. Maar gelukkig vond de Nederlandse overheid het belangrijk dat gebruikers goed werden bediend. Ook PTT wilde dat de communicatie zich goed ontwikkelde, want we betaalden wel voor die 7

8 verbindingen. De verwachtingen met Osi en Cosine betekenden dat we spitsroeden moesten lopen om steeds aan Den Haag en Brussel uit te leggen dat we maar tijdelijk onze kaarten op internet zetten. In de meeste landen werden de gebruikers die om internet vroegen aanvankelijk door hun PTT s en researchnetten in de wachtkamer gezet. Had u twee petten op Osi en internet en zat u er qua geld warmpjes bij met dikke geldstromen uit Brussel en Den Haag? Het was voortdurend balanceren tussen subsidie-eisen van de overheid en het leveren van relevante diensten aan gebruikers. De Nederlandse overheid vond internet uitstekend. Het Europese geld maakte Osiinvesteringen mogelijk. Die niets opleverden? In elk geval een enorme stapel rapporten en Cosine-specificaties. Toen kwam vanaf de fase van invoering, maar dat lukte niet. Ik heb nog wel IXI helpen oprichten, een Europees X.25 interconnectie-netwerk dat de nationale X.25 netwerken van Surfnet en de zusters in andere landen verbond. Dat was internationaal ook nodig, want de internationale X.25 koppeling van de PTT s was nog belabberder dan die datanetten zelf. IXI werd betaald uit die 30 miljoen Cosine-subsidie. Dat werd geleverd door de PTT in Nederland, die de verbindingen in andere landen regelde met zuster-ptt s. Met of zonder internet? Over IXI lieten we ook TCP/IP verkeer lopen onder dezelfde voorwaarden. Het werd gedoogd in afwachting van de voltooiing van Osioplossingen binnen het Cosine-project. Maar IXI was niet ideaal voor internet. Toen ben ik met Ebone gestart, native internet, direct over huurlijnen en niet meer over X.25, omdat er in Nederland en Europa een enorme behoefte bij gebruikers ontstond. Heeft u niet stiekem ook wat van die 30 miljoen gebruikt om Ebone op te tuigen? Oftewel, had u zichzelf en anderen wel mogen inzetten voor de concurrent van het netwerk waar u het geld voor kreeg? Zeker niet stiekem. Dat zou zijn opgemerkt. Voor Ebone hebben we echter nooit officieel toestemming gekregen noch gevraagd. Ik heb het wel bij Rare [dat het Cosine project van de Europese commissie leidde] weten in te bedden. Immers, Ebone zetten we aanvankelijk op als netwerk dat behalve voor internet ook geschikt zou zijn voor Osi-verkeer. De praktijk en de vraag van gebruikers domineerden echter de uiteindelijke invulling, en dat was internet. Ebone gebruikte wel de Europees gefinancierde infrastructuur IXI van het Cosine-project, Een aantal landen transporteerde hun internetverkeer over dat IXI-netwerk en 8

9 koppelden dat aan de Ebone backbone. Die Ebone backbone werd door de deelnemende publieke en private deelnemers zelf betaald en niet uit subsidies. Je krijgt 30 miljoen om Cosine in praktijk te brengen, verdeelt dat geld links en rechts - onder meer bij jullie mede-aandeelhouder PTT - en tuigt vervolgens een concurrerend Ebone op? Zeker, dat was het geval. In die fase werd internet ook nog niet als bedreiging gezien. Dat protocol was in de ogen van overheden en PTT s amateuristisch, gebrekkig en eenvoudig en voornamelijk in gebruik in de onderzoekswereld. Er zaten, en zitten trouwens, nog steeds zwakheden in TCP/IP en Osi zou ook sterker worden, met meer lagen en beveiliging. De doelstelling was niet verkeerd, maar gebruikers hadden sneller iets nodig en dat werd het internet. Zag de Europese Commissie dit niet helemaal fout gaan, zeker toen je met een andere pet op Ebone begon? Schizofrenie? Een EU-ambtenaar maakte deel uit van de Working Party A waar ik voorzitter van was. Dus het was bekend. IXI was ook voor internet een serieus project want ook internetverkeer van de researchnetwerken en later ook van Ebone werd erover getransporteerd. Om het nog doller te maken: binnen de Commissie in Brussel was Ethernet in gebruik met internetaansluitingen. Ook behoorlijk schizofreen. Ze noemden Ebone na een poosje very educational. Alles van Ebone over IXI, of slechts een beetje voor de show? Ebone steunde eerlijk gezegd voornamelijk op directe huurlijnen, bijvoorbeeld tussen het Nikhef, CWI en Sara in Amsterdam en Cern in Geneve. Dat is voor de researchwereld in Europa altijd de cruciale as geweest voor innovatie met internet. Walter Hoogland, verbonden aan de Universiteit Amsterdam, had als directeur Research van Cern ook een belangrijke rol. Wij maakten afspraken voor een directe Ebone-lijn voor Nikhef, Eunet, en Surfnet voor een 256 kilobit verbinding; een verviervoudiging. Steeds weer is langs deze as als eerste de snelheid opgevoerd. Onlangs nog naar 100 gigabit/s. Ook commerciële partijen maakten gebruik van die Eboneverbindingen. In feite was Ebone een partnership tussen bedrijfsleven en onderzoeksveld. Elke onderzoeksinstelling mocht over IXI koppelen aan Ebone, bedrijven niet. Die mochten wel rechtstreeks aan Ebone en dat deden providers als NLnet ook. Nog een spagaat, al dan niet schizofreen. Surfnet hielp toch als gesubsidieerde partij ook de commerciële joint-venture Unisource van de PTT s van Nederland, Zweden en Zwitserland aan internetverbindingen? 9

10 Ja, dat is waar. In Nederland hielpen we Unisource rond 1995 bij het opzetten van een internetdienst. Maar Surfnet heeft zich primair steeds gericht op zijn doelgroep en alleen voorzieningen opengesteld voor derden als de markt er niet in voorzag. We pleegden dus geen concurrentievervalsing. De vraag nam snel toe en partijen als NLnet konden dit gewoon niet meer alleen aan. Zo manoeuvreren tussen markt en projecten was de enige manier om door de overheid betaald te worden en maatschappelijke diensten te leveren. Zonder in elk geval staatssteunproblemen te krijgen in Brussel. Maar het was verkapte staatssteun aan de PTT, want Unisource kreeg daardoor een concurrentievoorsprong op bijvoorbeeld NLnet en mogelijk ook BT (British Telecom)? Nee, Unisource betaalde aan Surfnet kostendekkende tarieven. PTT s begonnen midden jaren 90 in te zien dat ze ook IP-diensten moesten gaan leveren en waren zo snel geholpen. Als je met een IP-netwerk begint moet je dat nog helemaal opbouwen. Dat gold ook voor Unisource. Ebone had als zogenaamd Tier1 netwerk alle directe mondiale verbindingen, die ook snel waren. In principe kon iedereen van onze diensten gebruik maken, ook concurrenten van Unisource en PTT. Elke partij kon op Ebone komen en dat gebeurde ook, bijvoorbeeld nieuwe internetproviders als Pipex in Engeland. En IXI stierf af? Er kwam een tender uit voor een voortzetting van IXI als multiprotocolnetwerk, dus voor Osi en voor internet. Dat heeft Unisource gewonnen. De EU vond dat uitstekend want de lidstaten Spanje, Nederland en Zweden, plus Zwitserland werkten samen in Unisource. Bottomline zie ik een nauwe verwevenheid van Surfnet, PTT Nederland, Rare en handig besteed Europees projectgeld. Eerst wat schijnbewegingen met IXI dat geld binnenbracht en dan uw koekoeksjong Ebone dat er samen met Unisource/PTT met de buit vandoor gaat. Het wordt buitengewoon complex Unisource/PTT had geen speciale rol in Ebone, niet meer dan dat zij sommige verbindingen leverden. Maar de zaak was inderdaad complex. Je houdt het niet voor mogelijk hoeveel contacten je nodig had om een netwerk tot stand te brengen in die tijd. Telecombedrijven hadden bovendien hulp nodig in ontwikkeling van internet, want ze liepen gewoon achter. Unisource Nederland of PTT kreeg die hulp van Surfnet. Inderdaad, ook onze aandeelhouder. Iedereen koppelde zo gunstig mogelijk aan elkaar en voor de researchnetwerken werd betaald met Europese en nationale 10

11 subsidies. Vanuit het gesubsidieerde IXI koppelden die bijvoorbeeld naar Ebone. Dat was ook de bedoeling. En of het nog niet complex genoeg was, kreeg je in 1994 het Europese Dante om de nationale research netwerken in Europa te koppelen. Dat zou een concurrent worden van Ebone, maar Dante maakte ook gebruik van Ebone om verkeer af te wikkelen. Ondermeer via een betaalde koppeling in Amsterdam. En verdomd, ook in de ontwikkeling van Dante wisten jullie weer een hoofdrol te spelen met Boudewijn Nederkoorn als mede-oprichter en secretaris... Cosine was toen inmiddels in de implementatiefase en Dante werd opgericht om de Cosine-diensten te gaan leveren aan de nationale netwerken. Als Surfnet bleven we wel degelijk meedoen in dit Europese verband, in tegenstelling tot sommige andere nationale onderzoeksnetten die soms nog jaren alleen doorgingen met Ebone. Ook opportunistisch; u zet eerst Ebone op om dan weer weg te lopen naar Dante omdat daar een geldkraan open gaat? Ebone was een samenwerking van tijdelijke aard, waarmee we hoopten onafhankelijker van PTT-ontwikkelingen te worden. Ebone is later verzelfstandigd als een zakelijke internetprovider en vervolgens in 1998 gekocht door KPNQwest. Dat ging helaas failliet en trok Ebone met zich mee. Een heel treurig einde. Kregen de grote landen niet de pest aan de dominantie van dat pokkelandje en van Amsterdam en het manouvreren met verschillende netten en petten? Landen als Duitsland, Frankrijk en Italië waren gewoon te sloom met aanpassing aan de vraag naar internet in de markt en kwamen toen ineens weer met die eisen om de nieuwe technologie ATM voor spraak- en data te gebruiken voordat ATM echt werkte. Ze namen onze behoefte als gebruikers niet serieus. Wij waren als de dood aan het handje te moeten lopen van Deutsche Telekom en France Telecom waarvan we ook zagen dat die het hele internetgebeuren wilden dwarsbomen. Surfnet heeft internet in Europa aanzienlijk versneld, op verzoek van gebruikers en door druk vanuit Amerika. Toch gingen jullie ATM doen met PTT Telecom? Dat was in Surfnet4. We hadden geen keuze, want PTT s leverde geen kale huurlijnen meer voor hogere transportsnelheden en hadden nog wel 11

12 steeds een monopolie voor verbindingen. ATM was ook geschikt om internet over te doen. Het geloof in Osi bleef ook lang overeind door de tekortkomingen van TCP/IP van internet. Vergeet ook niet dat de Amerikaanse regering ook officieel heel lang Osi heeft gesteund, zij het een andere versie. Internet bleef gewoon over omdat niemand Osi echt aan de praat kreeg. Uiteindelijk hebben we ook aangetoond dat het onmogelijk was om een nette koppeling te maken tussen de Amerikaanse en Europese variant van Osi. De opmars van IP was ondanks de tekortkomingen niet te stuiten. Was het van jullie simultaan schaken om veel geld en internet binnen te harken? Ja, absoluut. Maar je kunt je niet voorstellen hoe sterk dat krachtenveld was met monopolies van PTT s, overheden die Osi wilden en subsidieerden en gebruikers die steeds meer om internet vroegen. In die driehoek bewogen wij ons. We moesten steeds zorgen dat het lijntje niet brak 12

Tegen de regels in om de wetenschap aan internet te helpen

Tegen de regels in om de wetenschap aan internet te helpen Inleiding 3: Het slimme dubbelspel van Surfnet Tegen de regels in om de wetenschap aan internet te helpen De Nederlandse regering en de Europese Commissie schoven miljoenen subsidie naar Surfnet om een

Nadere informatie

Amsterdam een doorgeefluik tussen Russen en Amerikanen gedurende de Koude Oorlog

Amsterdam een doorgeefluik tussen Russen en Amerikanen gedurende de Koude Oorlog Jaap Akkerhuis, stille netwerkpionier op de achtergrond Amsterdam een doorgeefluik tussen Russen en Amerikanen gedurende de Koude Oorlog Vergeet Jaap Akkerhuis niet, maakten de bekende aartsvaders van

Nadere informatie

Je moet het steeds laten zien en het niet bij woorden laten

Je moet het steeds laten zien en het niet bij woorden laten Technisch brein Erik-Jan Bos, steunpilaar van Ams-Ix, Surfnet en mondiaal internet: Je moet het steeds laten zien en het niet bij woorden laten Behalve bedenker ook uitvoerder. Dat kenmerkt Erik-Jan Bos

Nadere informatie

SARA High Performance Networking Vancis Network Services

SARA High Performance Networking Vancis Network Services SARA High Performance Networking Vancis Network Services Welkom op het Science Park Amsterdam Welkom in het Network Operations Center Sadi Koçak, Peter Tavenier en Ingrid Janssen SARA High Performance

Nadere informatie

De ministeries en PTT waren ziedend

De ministeries en PTT waren ziedend Boudewijn Nederkoorn, bevlogen directeur van Surfnet De ministeries en PTT waren ziedend Eén van de meest strijdvaardige directeuren als het om leiding over innovatie ging, en nog gaat met glasvezelaanleg.

Nadere informatie

1997 Stichting NLnet. Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag 1996

1997 Stichting NLnet. Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag 1996 Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag 1996 jaarverslag 1996 1 Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag Stichting NLnet 1996 NLnet Holding B.V. en haar werkmaatschappijen In de realisatie van haar doel, het ondersteunen

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Het verenigingsmodel is ijzersterk gebleken

Het verenigingsmodel is ijzersterk gebleken Henk Steenman, pionier en nu technisch directeur van Ams-Ix Het verenigingsmodel is ijzersterk gebleken Henk Steenman zit aan de knoppen van s wereld meest uitgebreide internetknooppunt. Met genoegen verhaalt

Nadere informatie

Stage verslag 18 juni 2012. Stage verslag. 18-6-2012 Koning ICT Hristo van Zuidam. Versie 1.0 Pagina 0

Stage verslag 18 juni 2012. Stage verslag. 18-6-2012 Koning ICT Hristo van Zuidam. Versie 1.0 Pagina 0 Stage verslag 18-6-2012 Koning ICT Hristo van Zuidam Versie 1.0 Pagina 0 Inhoudsopgave Opdracht 1 het stage bedrijf... 2 A beschrijving van het bedrijf... 2 B geschiedenis van het bedrijf... 2 C een plattegrond...

Nadere informatie

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF Paul Rullmann, vz SURF Barneveld, 18 september 2014 Grensverleggende ICT-innovaties In SURF werken hoger onderwijsen onderzoeksinstellingen samen aan de verbetering

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Verslag Stichting NLnet 1993

Verslag Stichting NLnet 1993 Verslag Stichting NLnet 1993 Ted Lindgreen Directeur Stichting NLnet NLnet is het Nederlandse deel van wereldomspannende computernetwerk Internet. Dit netwerk is in 1982 opgezet door de Stichting Mathematisch

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

NLnet Ted Lindgreen Stichting NLnet

NLnet Ted Lindgreen Stichting NLnet NLnet 1989 Ted Lindgreen Stichting NLnet Inleiding Hoewel het Nederlandse deel van het internationale Unix netwerk reeds langer dan 10 jaar functioneert, bestaat de Stichting NLnet pas een jaar. Voordien

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Financieel Verslag Stichting NLnet 1992 8 februari 1993

Financieel Verslag Stichting NLnet 1992 8 februari 1993 Financieel Verslag Stichting NLnet 1992 8 februari 1993 penningmeester Stichting NLnet Wytze van der Raay De Stichting NLnet, opgericht in februari 1989, is met ingang van 1 mei 1989 begonnen met de feitelijke

Nadere informatie

GRONDJEKROEPEN IN NERO

GRONDJEKROEPEN IN NERO GRONDJEKROEPEN IN NERO ZWEMBADVERHALEN UIT DE GEMEENTE HOOGEZAND SAPPEMEER Mijn eerste zwemles in Nero Toen ik de leeftijd van 12 jaar had leek het me mooi om te kunnen zwemmen. Wij woonden sinds kort

Nadere informatie

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis 1 Internet 1.1 Korte geschiedenis Een netwerk bestaat uit twee of meer computers die met elkaar zijn verbonden. Internet is een wereldwijd netwerk van computers. De verbinding tussen die computers is meestal

Nadere informatie

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels.

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. Hi! I am de steenkool. De cole of de stone. I am black, zwart. And I kan fire geven. Jongens, dat is wat die Europese

Nadere informatie

Het Vlaams Onderzoeksnetwerk. Een breedbandproject van departement EWI en Agentschap Wegen en Verkeer

Het Vlaams Onderzoeksnetwerk. Een breedbandproject van departement EWI en Agentschap Wegen en Verkeer Een breedbandproject van departement EWI en Agentschap Wegen en Verkeer Beleidskader Lissabon doelstelling Doelstelling Vlaanderen i2010 Stimuleren van onderzoek & innovatie was al ingezet in 2002 Samenwerking

Nadere informatie

Dubbelspel. Alan Durant

Dubbelspel. Alan Durant Dubbelspel Dubbelspel maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

Europees internet begon in feite in 1982

Europees internet begon in feite in 1982 Inleiding 1: 25 jaar internet met het CWI, EUnet en NLnet Europees internet begon in feite in 1982 De 17e november 1988 is officieel de dag dat Europa de eerste aansluiting op internet kreeg. Plaats delict:

Nadere informatie

Zonder connectiviteit ligt alles stil

Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder transport staat alles stil. Dit geldt ook binnen de ICT- en telecomsector. Zonder connectiviteit geen toegang tot internet en social media; zijn apps en cloud

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

We hadden geen benul van de latere betekenis van de uitvindingen van internet en web

We hadden geen benul van de latere betekenis van de uitvindingen van internet en web Walter Hoogland, fysicus en bestuurder van Cern en Nikhef We hadden geen benul van de latere betekenis van de uitvindingen van internet en web Walter Hoogland zat als directeur van natuurkunde-instituut

Nadere informatie

De pianomannen We waren naar de Tiliander in Oisterwijk geweest. We hadden daar een voorstelling gezien van 2 pianomannen. We moesten best lang

De pianomannen We waren naar de Tiliander in Oisterwijk geweest. We hadden daar een voorstelling gezien van 2 pianomannen. We moesten best lang De pianomannen We waren naar de Tiliander in Oisterwijk geweest. We hadden daar een voorstelling gezien van 2 pianomannen. We moesten best lang wachten tot we erin konden. Onze klas mocht als eerste de

Nadere informatie

Wie heeft die rare knopen erin gelegd? vraagt hij. Ik, geeft Bibi eerlijk toe. Vorige week waaide het nogal hard. Dus toen heb ik de rubberboot en

Wie heeft die rare knopen erin gelegd? vraagt hij. Ik, geeft Bibi eerlijk toe. Vorige week waaide het nogal hard. Dus toen heb ik de rubberboot en Het plan van Bart Dobber, niet doen! Bibi staat op het dek van het schip en kijkt naar haar hond die een kat achterna zit op de kade. Haar broer Bart ligt op de loopplank en peutert aan het touw van de

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Rotor doet meer met minder mensen en met minder kopzorgen

Rotor doet meer met minder mensen en met minder kopzorgen Rotor doet meer met minder mensen en met minder kopzorgen Met de komst van een nieuw management nam Rotor een ingrijpende beslissing: ITmaatwerk vervangen door standaardsoftware. Onder het motto Follow

Nadere informatie

Mobiele technologie zorgt ervoor dat je met een smartphone en tablet en draadloos op een laptop of computer kunt werken.

Mobiele technologie zorgt ervoor dat je met een smartphone en tablet en draadloos op een laptop of computer kunt werken. Informatie- en communicatietechnologie Informatie- en communicatietechnologie (ICT) is de techniek om informatie te verzamelen, op te slaan, weer te geven en uit te wisselen. Dit kan door geluid, tekst,

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning

Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning Sterk in innovatie Kennis op hoog niveau Maximale ondersteuning Baanbreke X2com X2com levert professionele telecom diensten aan bedrijven en instellingen. De organisatie is in 2008 in Nederland opgericht.

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar)

02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar) BELLA (II) 02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar) In 2007 kwam je voor het eerst lessen op onze hondenschool. Je had als pup eerder getraind op een andere school maar moest daar stoppen vanwege ED operaties aan

Nadere informatie

'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop

'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop FD: Economie & Politiek door Siem Eikelenboom 28 augustus 2015 'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop Karel Appel, 'Bloem met blauwe ogen' (1977) 'Als je de ontvangsthal van Van Rietschoten

Nadere informatie

Interview met Lia van Rijswijk, Research verpleegkundige

Interview met Lia van Rijswijk, Research verpleegkundige Interview met Lia van Rijswijk, Research verpleegkundige Auteur: H. van de Klij Vertaald/bijgewerkt: Nieuwsbrief: 1988 Pagina: 17-18 Jaargang: 4 Nummer: 4 Toestemming: Illustraties: Bijzonderheden: buitenland

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

CO2 uitstoot per klant Tolheffingen per klant Lege kilometers Gereden kilometers per stop en klant Transport- of voertuigkosten per stop en klant

CO2 uitstoot per klant Tolheffingen per klant Lege kilometers Gereden kilometers per stop en klant Transport- of voertuigkosten per stop en klant Hoe kun je de race tegen de klok winnen? HOE KUN JE DE RACE TEGEN DE KLOK WINNEN? PTV. The Mind of Movement De PTV Group levert software en consultancy diensten voor transport, logistiek en geomarketing.

Nadere informatie

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 1. Inleiding Je kan er vandaag niet meer langs kijken. Het internet bestaat, en dat zal geweten zijn. Je hoort in het nieuws iets over een virus dat

Nadere informatie

gegeven. Op een later moment lieten de handtekeningenjagers het afweten.

gegeven. Op een later moment lieten de handtekeningenjagers het afweten. In herinnering ga ik terug naar het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw. Radio was als het ging om de commerciële stations actief vanaf internationale wateren glorieus. Hilversum 3, dat 6 jaar

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

PROVINCIAAL TECHNISCH INSTITUUT

PROVINCIAAL TECHNISCH INSTITUUT PROVINCIAAL TECHNISCH INSTITUUT Roze 131 9900 EEKLO 3egraad 6IWc Jakob Keerman n 4 Stageverslag SCHOOLJAAR 2014-2015 1 Inleiding Ik liep stage bij Cretel in Eeklo. Het bedrijfsterrein is gelegen in de

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Workshop ICT Innovatie Platform Duurzame ICT. 18 januari 2008. Grand Hotel Karel V. Utrecht. 18 januari 2008 2008 Stichting GreenICT 1

Workshop ICT Innovatie Platform Duurzame ICT. 18 januari 2008. Grand Hotel Karel V. Utrecht. 18 januari 2008 2008 Stichting GreenICT 1 Workshop ICT Innovatie Platform Duurzame ICT 18 januari 2008 Grand Hotel Karel V Utrecht 18 januari 2008 2008 Stichting GreenICT 1 introductie Mr. Roel L. Croes Mede-oprichter / bestuurslid Stichting GreenICT

Nadere informatie

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D RESEARCH CONTENT Loïs Vehof GAR1D INHOUD Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ blz. 2 Methode -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal...

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... 2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... Alweer een tijdje geleden, maar vanwege de drukte nog geen verslag, maar zondag 16 november jongstleden liep ik mijn eerste Zevenheuvelenloop in Nijmegen.

Nadere informatie

WILLEM VAN HANEGEM Een voetballer die veel verdriet had door Auke Kok

WILLEM VAN HANEGEM Een voetballer die veel verdriet had door Auke Kok WILLEM VAN HANEGEM Een voetballer die veel verdriet had door Auke Kok WILLEM VAN HANEGEM Geboren: 1944, Breskens Toptijd: 1962-1983 Clubs: Velox, Xerxes, Feyenoord, AZ 67, Chicago Sting, FC Utrecht Positie

Nadere informatie

Euh, geweldig eigenlijk. Superversie! Maar ik stel hier de vragen. Je wordt

Euh, geweldig eigenlijk. Superversie! Maar ik stel hier de vragen. Je wordt Elvis Perkins wanneer zijn In Dearland uitkwam, haatte ik hem voor het maken van zo n geweldige plaat. Binnenkort komt zijn Doomsday EP uit en die belooft wederom veel goeds. Ook live stelde hij niet teleur:

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Eerste druk, 2013 2013 Arinka Linders AVI E5 M6 Illustraties: Michiel Linders

Eerste druk, 2013 2013 Arinka Linders AVI E5 M6 Illustraties: Michiel Linders Leo Leeuwtje Eerste druk, 2013 2013 Arinka Linders AVI E5 M6 Illustraties: Michiel Linders isbn: 9789048431052 nur: 282 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

BEGIN JAREN TACHTIG IS HET NEDERLANDSE NETWERKLANDSCHAP NOG WOEST EN LEDIG. TOCH ZIJN

BEGIN JAREN TACHTIG IS HET NEDERLANDSE NETWERKLANDSCHAP NOG WOEST EN LEDIG. TOCH ZIJN BEGIN JAREN TACHTIG IS HET NEDERLANDSE NETWERKLANDSCHAP NOG WOEST EN LEDIG. TOCH ZIJN HIER EN DAAR AL DE KIEMEN TE ONTWAREN VAN BEGINNENDE NETWERKEN. DE UNIVERSITEITEN EN DE COMPUTERINDUSTRIE SPELEN, NET

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

SURFnet7. sambo-ict 30 mei 2013. Alexander van den Hil alexander.vandenhil@surfnet.nl

SURFnet7. sambo-ict 30 mei 2013. Alexander van den Hil alexander.vandenhil@surfnet.nl SURFnet7 sambo-ict 30 mei 2013 Alexander van den Hil alexander.vandenhil@surfnet.nl SURFnet7: Schaalbaar netwerk Instelling Instelling Routed IP Applicatie Applicatie Applicatie (Layer 3) Applicatie Applicatie

Nadere informatie

Office 365 meest populair binnen onderwijs

Office 365 meest populair binnen onderwijs Office 365 meest populair binnen onderwijs Breda, 21 december 2016 Ruim vijf jaar na het verschijnen van Office 365 heeft bijna een derde van de Nederlandse bedrijfsvestigingen dit pakket in gebruik. Vooral

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Borgerhout-Rochade 13-19

Borgerhout-Rochade 13-19 Borgerhout-Rochade 13-19 DOCX STEFAN 2485 BERELOWITSCH ALEXANDER 2549 0-1 OOTES LARS 2368 FEYGIN MICHAEL 2474 1-0 WEMMERS XANDER 2354 FIEBIG THOMAS 2398 0-1 KERIGAN DEMRE 2318 SONNTAG HANS HUBERT 2372

Nadere informatie

Procesverslag. Save Energy Leiden. Dennis Wagenaar 18-04-10 v 1.0

Procesverslag. Save Energy Leiden. Dennis Wagenaar 18-04-10 v 1.0 Procesverslag Save Energy Leiden Dennis Wagenaar 18-04-10 v 1.0 1 Inleiding In dit procesverslag leg ik uit hoe het project is verlopen en wat ik er van geleerd heb. Ik geef een reflectie op hoe ik dingen

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Spreekuur. Werklozenkrant

Spreekuur. Werklozenkrant Jaarverslag 2013 Inhoudsopgave: Intro: pagina 3 Spreekuur: pagina 4 Werklozenkrant: pagina 4 Weekje Weg: pagina 5 Jeugdsportfonds: pagina 5 Organisatie: pagina 6 Financieel overzicht: pagina 7 Intro In

Nadere informatie

In één klap. Auteur: Johanna van Caspel

In één klap. Auteur: Johanna van Caspel In één klap Auteur: Johanna van Caspel Voorwoord Beste lezer, In deze tijd zijn veel mensen bezig met allerlei dingen die er niet toe doen, we maken ons druk om van alles en nog wat maar zien niet wat

Nadere informatie

Procademy & De Kindertelefoon

Procademy & De Kindertelefoon procademy Foto: De Kindertelefoon / Lionne Hietberg Zonder procademy was het ons niet gelukt om ons nieuwe ICT systeem zo soepel te installeren. Merel Luichies Beleidsmedewerker Kwaliteit bij Stichting

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Week 9 Vrijdag 4 maart 2011. J.H. Donnerschool Locatie Hilversum. Berichten van: Ineke

NIEUWSBRIEF. Week 9 Vrijdag 4 maart 2011. J.H. Donnerschool Locatie Hilversum. Berichten van: Ineke J.H. Donnerschool Locatie Hilversum Week 9 Vrijdag 4 maart 2011 NIEUWSBRIEF Berichten van: Ineke Berichten van groep: Oranje Rood Goud Paars De eerste week na de vakantie zit er weer op en in alle klassen

Nadere informatie

Airmax. De verpakking:

Airmax. De verpakking: Airmax Eerder heb ik een review geschreven over The Turbine, een soort van neusplug die er voor zorgt dat je neus (meer) open blijft staan tijdens het sporten waardoor je meer zuurstof krijgt. Nu is er

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Heemstede slaat z n vleugels uit

Heemstede slaat z n vleugels uit Heemstede slaat z n vleugels uit 36 Een volksoproer heeft ervoor gezorgd dat het ambtelijk apparaat van de gemeente Heemstede nu geldt als een lichtend voorbeeld van Het Nieuwe Werken. Bouwplannen voor

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

"Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5"

Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5 "Afraid of the Dead ( The Escape ) Hoofdstuk 5" Voor het eerst alleen Ik werd wakker in een kamer. Een witte kamer. Ik wist niet waar ik was, het was in ieder geval niet de Isolatieruimte. Ik keek om me

Nadere informatie

foto s sina willmann haar mannetje

foto s sina willmann haar mannetje foto s sina willmann Sina Willmann staat haar mannetje De wereld van quadraces staat bij het brede publiek voornamelijk bekend als een echte mannenwereld. Er zijn echter ook dames die hun mannetje weten

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Jaarverslag 2013-2014

Jaarverslag 2013-2014 NOVA Voorzitter Anthony Matthijsen 24-9-2014 Inhoud Voorwoord... 2 Inleiding... 3 Mijn taken... 3 Externe contacten... 4 Vergaderingen... 4 Administratie... 4 Commissies... 5 Eerstejaarsfeest... 5 De club...

Nadere informatie

Maatschappelijk werk (alweer)

Maatschappelijk werk (alweer) Maatschappelijk werk (alweer) Na mijn tweede miskraam heb ik toch weer besloten om het er op te wagen naar maatschappelijk werk te gaan. Ik vond de stap echt wel heel zwaar, want ik hou er niet zo van.

Nadere informatie

Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag 1997

Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag 1997 Stichting NLnet Beknopt Jaarverslag 1997 secretariaat Korteraarseweg 5c 2461 GG Ter Aar, Nederland email stichting@nl.net kamer van koophandel Amsterdam, nr 41208365 Stichting NLnet jaarverslag 1997 Beknopt

Nadere informatie

Alles is in volle opbouw.

Alles is in volle opbouw. Alles is in volle opbouw. Duits paviljoen ook te zien op de vlgd dia Vlgd dia Hall van machines Oud Vlaanderen met het Belfort van Bethune(fr) Hoofdingang aan de Kortrijksesteenweg 2 dia s verder Het Duits

Nadere informatie

Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken. van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt

Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken. van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt orthodontist Daniël van der Meulen samen met veertien assistentes intensief

Nadere informatie

BETEKENIS VAN HET INTERNET

BETEKENIS VAN HET INTERNET BETEKENIS VAN HET INTERNET Naam Nr Klas Datum 1. WAT IS INTERNET? Om te ontdekken wat het Internet is en hoe het werkt, begeven we ons op de informatiesnelweg. Open Internet Explorer Typ in de adresbalk:

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

POP. Persoonlijk ontwikkelingsplan. Robin van Heijningen

POP. Persoonlijk ontwikkelingsplan. Robin van Heijningen 1 POP Persoonlijk ontwikkelingsplan Robin van Heijningen 2 POP Persoonlijk ontwikkelingsplan Robin van Heijningen Hillegom 17 oktober 2013 Schoonderbeek Installatietechniek 3 Persoonlijk ontwikkelingsplan

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

Boris van Norren TI1A. Reflectieverslag. Boris van Norren 0835560 TI1A

Boris van Norren TI1A. Reflectieverslag. Boris van Norren 0835560 TI1A Reflectieverslag Boris van Norren 0835560 1 Inhoudsopgave Zelfreflectie week 1... 3 Zelfreflectie week 2... 4 Zelfreflectie week 3... 5 Zelfreflectie week 4... 6 Zelfreflectie week 5... 7 Zelfreflectie

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Prins Carlos de Bourbon de Parme

Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme is directeur van INSID, Institute for Sustainable Innovation & Development. Een onafhankelijke stichting die als doel heeft het versnellen

Nadere informatie

Verandering bedreigend? Niet als je het concreet maakt

Verandering bedreigend? Niet als je het concreet maakt DE WINTERSCHOOL IN HAARLEM: VAN PAARSE KROKODIL TOT COLLEGE TOUR Verandering bedreigend? Niet als je het concreet maakt Door: Hattum Hoekstra / Fotografie: Kees Winkelman Meer dan 630 ambtenaren deden

Nadere informatie

Draadloze netwerken in een schoolomgeving

Draadloze netwerken in een schoolomgeving Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Opleiding Leraar secundair onderwijs Campus Kattenberg Kattenberg 9, BE-9000 Gent Draadloze netwerken in een schoolomgeving Promotor: Mevrouw Ilse De

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

E 26. Ook hier was Belgie toonaangevend en ook in Gent bouwde men locomotieven en ander spoorweg materiaal

E 26. Ook hier was Belgie toonaangevend en ook in Gent bouwde men locomotieven en ander spoorweg materiaal E 26 Ook hier was Belgie toonaangevend en ook in Gent bouwde men locomotieven en ander spoorweg materiaal Zoals je ziet was gans het domein tussen De Pintelaan, Galgenlaan, Oudenaarsestnwg terug bestemd

Nadere informatie

Welk Bijbelboek gaat over dit hoofdstuk? Waarheen trok Abraham en zijn gevolg?

Welk Bijbelboek gaat over dit hoofdstuk? Waarheen trok Abraham en zijn gevolg? Abraham in Gerar. Welk Bijbelboek gaat over dit hoofdstuk? Genesis 20 Waarheen trok Abraham en zijn gevolg? Genesis 20:1 1 Abraham trok vandaar naar het Zuiderland en woonde tussen Kades en Sur, en hij

Nadere informatie

Maatschappelijke Zorgboerderij. Amatheon. Nikki van Berlo. Jasmijn Borms. Joy Willems T4B

Maatschappelijke Zorgboerderij. Amatheon. Nikki van Berlo. Jasmijn Borms. Joy Willems T4B Maatschappelijke Zorgboerderij Amatheon Nikki van Berlo Jasmijn Borms Joy Willems T4B Inleiding Ons groepje bestaat uit Nil

Nadere informatie

Hans van Rooij VERSTAG

Hans van Rooij VERSTAG Hans van Rooij VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c Bedrijven safari Daphne Meijer 0821393 CMD 1c TamTam Korte historie van het bedrijf Tam Tam is in 1996 opgericht door Paul en Bart Manuel. Paul en Bart zijn als partners aan Tam Tam verbonden en spelen

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie