Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit"

Transcriptie

1 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit [traineeboek] Tijdstip: Locatie: Trainer: Nader te bepalen Nader te bepalen Patricia M. Aarts 1 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

2 INTRODUCTIE Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit Doel van de training: Bewustwording van het nut goede sociale vaardigheden. Deelnemers gesprekstechnieken aanleren waardoor de communicatie kan verbeteren. Het oefenen van die gesprekstechnieken in trainingssessies, waardoor dit beter in de praktijk gebracht kan worden. Hierbij wordt bewust gebruikt gemaakt van creatieve werkvormen. Creatief werken is een manier om jezelf beter te leren kennen en een veranderingsproces op gang te brengen. Iedereen weet, van de televisie of foto's, dat beelden vaak meer zeggen dan woorden. In een oogopslag zie je wat je in woorden nog niet zou kunnen beschrijven. Ze zijn vaak directer, confronterender en begrijpelijker dan woorden alleen. Kort vertaald: Sociale vaardigheden leert over grenzen en ik-sterkte. Beide zijn basisuitgangspunten om maatschappelijke participatie mogelijk te maken of te verstevigen. Werkwijze: Er wordt gewerkt in een groep van 6-8 personen. Er worden praktijkvoorbeelden van cliënten gebruikt. Er worden creatieve werkvormen gebruikt om het bewustwordingsproces op gang te brengen. Iedere deelnemer krijgt een cursusboek met de theorie en de opdrachten van alle lessen. De training wordt 1 keer per week gegeven, de sessies duren twee en een half uur en de totale training beslaat 13 weken. De training wordt gegeven door Patricia Aarts Inhoudsopgave: Inleiding Luisteren Een praatje maken Hulp vragen Assertiviteit en Nee zeggen Uiten van emoties Je mening uiten Samenwerken, Onderhandelen en Afspraken nakomen Praten in groepen Voor jezelf opkomen Complimenten geven en ontvangen Met kritiek omgaan Doelen evalueren en afsluiten cursus 2 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

3 Les 1 Inleiding De eerste les wordt gebruikt voor kennismaking met de groep en inleiding op de cursus. Er wordt besproken wat er verstaan wordt onder sociale vaardigheden. Daarna wordt er gekeken wat iedereen wil leren op gebied van Sociale vaardigheden en wat je wel al goed kunt. Er worden doelen afgesproken aan het begin van de cursus waarin staat beschreven waar iedereen aan wil werken. In de cursus zullen verschillende termen worden gebruikt zoals: feedback, ruis, verbaal, non-verbaal, mimiek, etc. Deze termen zullen in de eerste les worden uitgelegd. Les 2 Luisteren Om een gesprek te voeren heb je altijd een ander nodig. Een belangrijk aspect in een gesprek is dan dus ook dat je leert goed te luisteren naar de ander. Non verbale communicatie is zeer belangrijk bij het luisteren. Vandaar dat daar in deze les ook veel aandacht voor is. Les 3 Een praatje maken Eén van de meest ongedwongen gesprekjes is het maken van een praatje. Dit gebeurt vaker dan je denkt, wachtend bij de bushalte, in de rij van de supermarkt, over de schutting met de buurvrouw of in de pauze op je werk. Op zich zijn dit geen moeilijke gesprekken, toch hebben veel mensen hier toch moeite mee: Wat onderwerpen zijn waar je het over kan hebben en wat geen geschikte onderwerpen zijn om over een schutting te bespreken wordt in deze les besproken. Het maken van een praatje is vaak het eerste contact wat je met iemand hebt. Soms blijft het daarbij, soms is het begin van een nieuw contact. Hoe je van een praatje maken en vriendschap kunt opbouwen is een belangrijke vraag. Les 4 Hulp vragen Veel mensen zijn heel bereid om de ander te helpen en in te springen wanneer dat van ze gevraagd word. Maar wanneer ze zelf graag hulp bij iets zouden willen dan durven ze dat niet te vragen. Waar dat nou mee te maken heeft en hoe je daar verandering in kan brengen leer je in deze les. Les 5 Assertiviteit en Nee zeggen In de vorige les is het vragen van hulp besproken. Toen is ook al benoemd dat veel mensen bereid zijn de andere een helpende hand toe te steken. Toch komt een vraag soms ongelegen. Nee zeggen kan dan moeilijk zijn. Tips om dit makkelijker te maken en punten waar je op moet letten worden uitgewisseld. Les 6 Uiten van emoties Iedereen kent de emoties blijdschap, verdriet, angst en boosheid. Hier kun je op verschillende manieren uiting aan geven, bijvoorbeeld door lachen of huilen. Maar vaak is het heel moeilijk die emoties ook onder woorden te brengen. Toch is het heel belangrijk om dat wel te kunnen want daarmee kun je ervoor zorgen dat anderen beter begrijpen wat er in je hoofd omgaat. Hoe je hiermee om kunt gaan wordt in deze les uitgebreid besproken. 3 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

4 Les 7 Je mening uiten Iedereen heeft een mening, maar niet iedereen durft er ook voor uit te komen. Daarentegen zijn er ook mensen die heel erg met hun mening te koop lopen. Wat daar nu een goed evenwicht in is en wat gepast is in welke situatie is onderwerp van gesprek in les 7. Les 8 Samenwerken, Onderhandelen en Afspraken nakomen Op werk of in schoolsituatie heb je vaak te maken met samenwerking. Om dit soepel te laten verlopen zijn er een aantal punten waar je op moet letten. Onderhandelen is daar een onderdeel van. Het kan namelijk zijn dat je van mening verschilt met een ander. Dat hoeft niet erg te zijn, als jullie beide bereid zijn hierover in onderhandeling te gaan. Onderhandelen is dus niet je eigen mening doordrukken, maar samen overleggen en tot een compromis komen. Als je samenwerkt zul je ook afspraken met elkaar moeten kunnen maken. En die afspraken zul je ook na moeten komen anders kun je onbetrouwbaar over komen op anderen. Les 9 Praten in groepen Voor veel mensen is het spannend om in groepen te praten. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Toch heb je regelmatig met grote groepen te maken. Bijvoorbeeld in therapie, op verjaardagen of feestjes en in school of werksituaties. In deze les wordt bekeken waarom het voor jou misschien wel eng is om in grote groepen te spreken en wat je eraan kunt doen om dit te vergemakkelijken. Les 10 Voor jezelf opkomen Misschien ken je het gevoel wel, er ligt iets op je maag, maar je hebt geen idee hoe je dat ter sprake brengt? Of iemand anders houdt geen rekening met je. Dat zijn momenten dat je voor jezelf op moet komen. Dat is moeilijk, maar valt te leren. Het heeft veel te maken met grenzen. Voordat je een grens kan stellen naar een ander zul je eerst bewust moeten worden van je eigen grenzen. Wat je kunt doen om hier vaardiger in te worden wordt in deze les verteld. Les 11 Complimenten geven en ontvangen Complimenten zijn leuke dingen om te geven of te ontvangen. Helaas wordt het niet zo veel gedaan. En als je dan eens een compliment geeft heb je grote kans dat de ander het wegwimpelt omdat hij niet weet hoe hij ermee om moet gaan. Tijd om daar verandering in aan te brengen. Vandaar dat dit in deze les geoefend wordt. Les 12 Met kritiek omgaan Het kan natuurlijk zo zijn dat iemand het niet eens is met wat jij hebt gedaan of hebt gezegd. Dat wil niet zeggen dat iemand jou afkeurt, maar wel dat wat je gedaan hebt. Veel mensen klappen dicht wanneer ze kritiek krijgen en ook zijn er een aantal die boos worden. Toch kan kritiek ook heel nuttig zijn. Je kunt daardoor dingen anders gaan doen, wat soms veel beter uitpakt. Het is dus heel belangrijk om te leren hoe je kritiek ontvangt, maar ook dat je leert om zelf op een goede manier kritiek te geven, zonder dat je de ander kwetst. 4 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

5 Les 13 Doelen evalueren en afsluiten cursus Iedereen heeft aan het begin van deze cursus een aantal doelen voor zichzelf gesteld. In de laatste les wordt besproken wat je van de cursus hebt opgestoken en op welke punten je verbetering hebt geboekt. 5 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

6 Les 1 Inleiding Veiligheid Wat we hier bespreken of aan de orde komt wordt niet buiten deze groep om besproken. Wel kun je hier onderling over spreken. 1. Wat valt er volgens jou allemaal onder sociale vaardigheden? 2. Wat hoop je dat er in deze training aan de orde komt? 3. Wat betekenen de volgende termen? Feedback Ruis Verbale communicatie Non verbale communicatie Mimiek 4. Wat wil je aan het eind van deze training geleerd hebben op het gebied van sociale vaardigheden? 6 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

7 Enquête start Sociale Vaardigheidstraining 1. Hoe maak je nu contact met nieuwe mensen? 2. Hoe verloopt dat? 3. Hoe gemakkelijk of moeilijk vind je dat? 4. Wat doe je goed? 5. Wat zou je anders willen doen? 6. Wat zie je bij anderen wat je ook zou willen? 7. Heb jij behoefte aan meer contacten? 8. Waar zou je nieuwe mensen kunnen ontmoeten? 9. Wat is jouw doel om op deze training te leren? 7 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

8 10. Kun je je doel SMART maken? Specifiek: Meetbaar: Acceptabel: Realistisch: Tijdgebonden: 8 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

9 Extra Les 1: Werkdoelen Schrijf hier je doelen op waar je aan wilt werken tijdens deze cursus. Aan het eind van de cursus sociale vaardigheden wil ik in staat zijn om 1. Dit wil ik bereiken door 2. Dit wil ik bereiken door 3. Dit wil ik bereiken door 4. Dit wil ik bereiken door 5. Dit wil ik bereiken door 6. Dit wil ik bereiken door 9 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

10 Theorie les 1 Inleiding Sociale vaardigheden zijn gesprekstechnieken. Praten doe je al sinds zeer jonge leeftijd, maar toch is het heel moeilijk om een aantal gesprekken aan te gaan. Tijdens de cursus komen een aantal termen voor. Hier een korte uitleg wat die termen ook al weer betekenen: Feedback: Het is een Engels woord voor terugkoppeling. Daarmee wordt bedoeld het krijgen van commentaar of een complimentje. Ruis: Dingen die de inhoud van een mededeling kunnen verstoren, bijvoorbeeld een lage concentratie bij de ontvanger of bijgeluiden op straat. Verbale communicatie: Dat deel van communicatie waar men woorden voor gebruikt. Non verbale communicatie: Het deel van communicatie waar men geen woorden voor gebruikt. Hieronder vallen lichaamshouding, gebaren en mimiek. Mimiek: Gezichtsuitdrukkingen. Door onderzoek is aangetoond dat in een gesprek ongeveer 30% van de boodschap verbaal (via woorden) wordt overgebracht en dat de andere 70% dus via non-verbale signalen. Een passende lichaamshouding, mimiek, klemtoon en gebaren zijn dus zeer belangrijk om duidelijk te kunnen zeggen wat je wilt. In de komende lessen zal dus iedere keer ook veel aandacht zijn voor de non-verbale signalen. Hier nog een kort voorbeeld om aan te geven hoe belangrijk het juist leggen van de klemtoon kan zijn. Het maakt een heel verschil in de boodschap als je in de volgende zin de klemtoon op een ander woord legt. Ik heb nooit gezegd dat jij geld gestolen hebt. Ik heb nooit gezegd dat jij geld gestolen hebt. Ik heb nooit gezegd dat jij geld gestolen hebt. Ik heb nooit gezegd dat jij geld gestolen hebt. 10 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

11 Extra theorie (1) les 1 Albert Mehrabian 1 (1939), destijds hoogleraar psychologie aan de UCLA, tegenwoordig met emeritaat), is het meest bekend geworden door zijn publicaties over het relatieve belang van verbale en non-verbale boodschappen. Zijn bevindingen over tegenstrijdige boodschappen van gevoelens en opvattingen worden wereldwijd geciteerd op seminars over de menselijke communicatie en zijn ook bekend geworden als de 7%-38%-55%-regel. Drie communicatie-elementen en de "7%-38%-55%-regel In zijn onderzoek komt Mehrabian (1971) tot twee conclusies. Op de eerste plaats dat elke rechtstreekse communicatie in wezen uit drie elementen bestaat: woorden intonatie en lichaamstaal en op de tweede plaats dat de non-verbale elementen met name van belang zijn voor het overdragen van gevoelens en opvattingen, vooral als ze niet met elkaar in overeenstemming zijn: als woorden en lichaam niet overeenkomen, is men geneigd de lichaamstaal te geloven. Het is vanzelfsprekend niet zo dat non-verbale elementen in elk opzicht het merendeel van de boodschap overbrengen, hoewel zijn conclusies vaak wel als zodanig worden geciteerd. Als een lezing of voordracht wordt gehouden, wordt de inhoud van de tekst geheel in woorden tot uitdrukking gebracht, maar non-verbale aanduidingen zijn heel belangrijk om de opvatting van de spreker ten opzichte van zijn woorden over te brengen, vooral zijn geloof of overtuiging. Houding en congruentie. Volgens Mehrabian zijn deze drie elementen, op een verschillende manier, verantwoordelijk voor onze voorkeur voor de persoon die een boodschap overbrengt betreffende zijn gevoelens: woorden zijn verantwoordelijk voor 7%, de intonatie voor 38%, en de lichaamstaal voor 55% van die voorkeur. Ze worden vaak afgekort als de 3 V s, voor Verbaal, Vocaal en Visueel. Voor een werkzame en zinvolle communicatie over emoties, moeten deze drie gedeelten van de boodschap elkaar ondersteunen ze moeten congruent zijn. In het geval dat er sprake is van enige incongruentie, kan de ontvanger van de boodschap geïrriteerd raken doordat er twee boodschappen via verschillende kanalen overkomen, die twee verschillende richtingen aanduiden. Het volgende voorbeeld zou als illustratie kunnen dienen van een incongruentie tussen verbale en non-verbale communicatie. 1 Bron: 11 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

12 Verbaal: "Ik heb geen probleem met je!" Non-verbaal: de persoon mijdt oogcontact, kijkt angstig, vertoont een ontoegankelijke lichaamstaal, enz. Het is waarschijnlijker dat de ontvanger meer zal vertrouwen op de overheersende communicatievorm, die volgens Mehrabians bevindingen non-verbaal is ( %), dan op de letterlijke betekenis van de woorden (7 %). Het is van belang op te merken dat Mehrabian in het desbetreffende onderzoek proefnemingen uitvoerde, die betrekking hadden op het overbrengen van gevoelens en opvattingen (dat wil zeggen voorkeur-afkeer), en dat de bovengenoemde onevenredige invloed van intonatie en lichaamstaal alleen effectief wordt als de situatie dubbelzinnig is. Een dergelijke dubbelzinnigheid treedt meestal op als de gesproken woorden niet consistent zijn met de intonatie of lichaamstaal van de spreker (zender). 12 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

13 Extra theorie (2) les 1 AXENROOS OF DIERENCIRKEL VAN CUVELIER Bovenaan staat de UIL met HOUDEN. Zijn letterlijke verblijfplaats hoog in de boom is kenmerkend. De uil stelt zich erboven. Hij kan afstand bewaren en boven alles goed geheim houden, bij zich houden, verzamelen. De uil heeft een gefixeerde blik, hij kan zijn ogen niet zijwaarts bewegen. Uil-aspecten in beeldend werk; mysterieus, raadselachtige vormen. omsloten vormen. Eieren. Vormen met een heel andere buitenkant dan binnenkant Ook wel: afstandelijk. Cliché"s, stereotypen. Houden inde zin van conservatief, conserveren. Verzamelen. Collecties. Links ervan staat de HAVIK met AANVALLEN. De havik durft zich scherp te laten aftekenen tegen de lucht; hij heeft geen natuurlijk vijanden zolang hij in de lucht is. Hij laat zich een beetje drijven op de thermiek, wordt daar niet echt moe van en heeft ondertussen alle tijd om overzicht te krijgen en zijn doel te bepalen. Als hij eenmaal een doel heeft gevonden laat hij zich door niets meer ervan af brengen en laat zich als een kanonskogel naar beneden vallen. Havik-aspecten in beeldend werk zijn: Er is sprake van een duidelijke richting, gebruik van lijnen, lengtes, pijlen. Economisch omspringen met energie wat zichtbaar is doordat er functioneel is vormgegeven, geen frutsels geen decoraties Vaak sprake van puntige vormen, scherpe vormen. In tekeningen het vogelvluchtperspectief. Verder alle ( werk-) vormen die te maken hebben met scheuren, uit elkaar trekken. Links onder de havik staat de STEENBOK met WEERSTAAN. De hoorns van de steenbok zijn zoals elk gewei, erop gebouwd om af te weren en wel continu. Het is zelfs niet mogelijk ermee op te houden want ze zijn er en blijven er. Dit is de metafoor voor het vermogen om steeds voor de eigen plek te, zorgen, veilig te zijn ook als je niet waakzaam bent. Steenbok-aspecten in beeldend: vestingen, bunkers, muren, etc. helm, schild, pantsers, grenzen, begrenzingen. contouren. Onderaan staat de SCHILDPAD met zowel ONDERGAAN als LOSLATEN. Het kenmerkende voor de schildpad is uiteraard het terugtrekken bij gevaar, maar ook is hier van belang dat het dier zich in het water mee laat voeren met de stroom, zich over kan geven aan de gebeurtenissen. Schildpad-aspecten in beeldend: half afgesloten en afgesloten vormen, bol, slakkenhuizen, spiralen, Maar ook vloeiende, waterige vormen. Aquarellen, toevalstechnieken. Rechtsonder naast de schildpad staat de positie van ONTVANKELIJKHEID deze is in drieën gedeeld naar de verschillende zintuigen waarmee je kunt ontvangen. 13 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

14 DE POES staat voor GENIETEN. De grote aaibaarheidsfactor van de poes, het spinnen en het genieten van warmte staan hierbij centraal. In beeldend werk: Ronde en sierlijke vormen, aaibaar, toegankelijk. Rust. De HOND staat voor LUISTEREN. De bereidheid het een ander naar de zin te maken, het spitsen van de oren om signalen op te vangen zijn hier van belang, en, vrolijk kwispelen met de staart... In beeldend werk: antenne-achtige vormen, open vormen, schalen, schelpen. Spits, gespitst zolang het niet agressief is. Het HERT staat voor OPKIJKEN Van belang is een open blik om de omgeving waar te nemen en nieuwe grazige weiden te ontdekken, nieuwe verten te vinden. In beeldend werk; ruimte, verte -horizon, perspectief, uitzicht, doorzicht. Ramen, vensters. Verrekijkers, microscopen, fotografie Boven de positie van ontvankelijkheid staat die van GEVEN. Ook deze is in drieën gedeeld. De PAUW geeft zichzelf door zich te TONEN. In beeldend: Uitwaaierende vormen, uitbundige kleuren, veren. Sieraden, kleding, mode. Decoraties, versieringen, strikken, linten enz. in zijn algemeenheid: schoonheid. De BEVER geeft ZORG door in de voorwaardenscheppende sfeer bezig te zijn hoofdactiviteit is bouwen. In beeldend werk eveneens: Bouwen. Maar ook; ordenen, stapelen, binden, verbinden, vlechten, samenbrengen. Samengestelde vormen. Huizen, huisraad, potten en pannen. De LEEUW geeft LEIDING door te bevelen. Hoofdactiviteit is heersen. Structuur aanbrengen en opleggen. In beeldend: Boven iets uit torenen. Torenflats, Opvallende onontkoombare vormen. Groot, bepalend, waardigheidstekenen, kronen, kragen, stralenkransen, etc. Tot zover deze beestencirkel van welgeteld 10 dieren op zes posities. Naast de beeldelementen en vormaspecten die bij elk dier genoemd zijn, heb ik ook nog een poging gedaan om de kleuren zoals ze in de cirkel van Joh. ltten staan hier ook in onder te brengen. Niet alle kleuren passen geloof ik even goed maar toch geef ik jullie ook die indeling mee ter overweging. - de havik ROOD - de 'ontvankelijken' GROEN - de schildpad BLAUW - de uil ORANJE - de steenbok VIOLET - de 'gevenden' GEEL 14 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

15 En, wat voor dit hele model geldt, geldt ook daarvoor; het is een aanzet om met elkaar verder te bediscussiëren en te ontwikkelen. Gebruik Cuvelier heeft zijn model vooral ontwikkeld om de communicatie tussen mensen onderling mee te verhelderen en te sturen. Vanuit dat oogpunt is het van belang in staat te zijn een positie zo zuiver mogelijk in te nemen. Vermenging van verschillende posities geeft vaak stoornissen. Bijvoorbeeld: Een havik dient erop gericht te zijn doel te bereiken en als hij tegelijkertijd ook begrepen wil worden dan verzwakt dat zijn havikpositie. Ander voorbeeld is de poes die wil genieten maar het eigenlijk niet mag en er. vanuit een uilpositie boven blijft staan. Stel je maar een noordeling voor die zich slechts met moeite in het carnaval van de zuiderling kan storten. Voor ons als creatief therapeuten is het gebruik van deze cirkel om interacties duidelijk te krijgen ook heel zinvol en kan ik het zeker aanraden om dit model eens uit te proberen in nabesprekingen bij groepswerk. ECHTER, in beeldend werk streven we niet, met klem niet, naar helderheid van posities. Dat zouden hele saaie werkstukken worden en zoals al eerder opgemerkt is, is de kracht van de beeldende expressie juist de meerduidigheid, het feit dat strijdige inhouden zich met elkaar kunnen verenigen binnen één vorm. Wel kunnen we met dit model kijken naar beeldend werk en zien welke posities vooral en welke niet of nauwelijks worden ingenomen. Met andere woorden wat het 'poes-gehalte 'ervan is, hoeveel 'havik' erin voorkomt. De achterliggende gedachte is, dat elke positie in zekere mate tot uitdrukking moet kunnen worden gebracht en dat doelen dus meestal te vinden zijn in de "taartpunten" die niet of nauwelijks, of vaag aan bod komen. Het kan zijn dat die posities gewoonweg nog niet ontwikkeld of getraind zijn, het kan even goed zijn dat er sprake is van afweer en dat de positie die veel voorkomt de functie heeft om een andere 'eronder' te houden. Daarmee kom je voor een deel in het creatief procestheorie denken terecht en het is doenlijk om de zes fasen die in de appellijst onderscheiden worden in de zes posities van deze dierencirkel te zetten. Overgave / oceanisch: Zorg / oraal passief: Primitieve Agressie / oraal actief: Egovorming / anaal: Competentie/ genitaal: Effect / latentie: Schildpad (ondergaan, loslaten) Hert, Hond, Poes (ontvangen) Steenbok (weerstaan) Uil (houden) Havik (doel kiezen, aanvallen) Leeuw, Bever, Pauw (geven) Echter, het aardige van dit model is dat er zowel in termen van afweer en veiligheid gedacht kan worden, maar ook in termen van bijvoorbeeld onderstimulatie en training. De ene keer zal een doelstelling meer regressieve inhouden hebben bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van ontvankelijkheid, genieten, etc. De andere keer zal een doelstelling wellicht meer op trainingsniveau liggen, b.v. de leeuw leren beheersen, de bever aanmoedigen te leren bouwen. Ik wil jullie graag uitnodigen dit model te bekijken en te bespreken in kleinere groepjes. 15 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

16 Hier onder zie je de cirkel van Cuvelier met kindersymbolen. Let op dat Hond en Hert de termen zijn die de opleiding gebruikt. In de tekst hieronder worden dit Kameel en Wasbeer genoemd, maar die dieren gebruiken we dus niet. De axenroos Hoe moet je de axenroos interpreteren? Elke ax, elk dier kan een positief gedrag stellen, dit komt de relatie ten goede. Maar geen enkele relatie verloopt vlekkeloos, vandaar dat ook hier een achterkant van de medaille bestaat. Een dier dat geen enkel negatief gedrag stelt, is ondenkbaar. Als er overdreven wordt, als er te veel aandacht getrokken wordt, te veel hulp gevraagd wordt, is dit geen gezonde situatie. Ook het te weinig belangstelling tonen, te weinig je verdriet tonen kan een relatie verzieken. Belangrijk is dat er telkens twee dieren, twee mensen in relatie staan en dat beide zich goed voelen in de verhouding van het geven en het nemen. Betekenis en kenmerken van de dieren De pauw De pauw STELT ZICH PRESENT. Een gezonde pauw is niet verlegen, ook niet over de dingen die hij niet kan. Hij beseft wel dat hij niet volmaakt is, maar is er zich van bewust dat hij heel wat te bieden heeft. Kenmerken van een pauw tevoorschijn komen zich laten zien zich te kennen geven op het podium gaan staan aandacht trekken aantrekkelijk voorkomen contact opnemen aanraken op bezoek gaan bij gaan wonen bij De wasbeer (NB: hert!!!!) 16 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

17 De wasbeer WAARDEERT. Anderen hebben je veel te bieden. Als jij beseft hoeveel jij aan andermans aanwezigheid en uitstraling te danken hebt, dan ben je heel dankbaar dat ze er zijn, je waardeert hun aanwezigheid. Kenmerken van een wasbeer opkijken naar aandacht geven aan waarderen feliciteren bewonderen pluimpjes geven uitnodigen verwelkomen - voorrang geven zich open stellen voor De bever De bever ZORGT. De zorgende bevers zijn ijverig en gedienstig. Ze willen de handen wel uit de mouwen steken. Waar nodig is, springt de bever in de bres en hij kan anderen op gepaste manier bijstaan. Kenmerken van een bever zorgen verzorgen nuttige diensten verlenen hulp bieden knuffelen iets schenken iets uitlenen iets aanbieden iets offeren De poes De poes GENIET. Een poes krijgt zo graag, zij glundert als haar iets aangeboden wordt. Let wel, profiteren doet ze niet, ze gunt de ander ook een hap. Kenmerken van een poes om hulp vragen zich laten verzorgen bedanken voor hulp zeggen dat je iets graag hebt genieten van vertroeteling geschenken aannemen genieten. De leeuw De leeuw LEIDT. Een leeuw heeft dikwijls iets te vertellen, hij voelt zich ten volle verantwoordelijk en stelt waar nodig enkele regels. Hij wil dat er naar hem geluisterd wordt. Hij weet wat hij wil en niet wil. Kenmerken van een leeuw opdrachten geven bevelen adviseren regels uitvaardigen grenzen bepalen een voorstel doen meedelen verslag geven vertellen nieuws brengen een tip geven babbeltjes doen De kameel (NB hond!!!!!!) De kameel VOLGT. Een kameel luistert aandachtig en stelt geen overbodige, maar wel nodige vragen. Op een kameel kan je rekenen en hij is plezant in de samenwerking. Kenmerken van een kameel volgzaam zijn gehoorzamen een bevel uitvoeren zich aan de regels houden zich schikken naar beluisteren om informatie vragen onderzoeken - belangstelling tonen vragen om nieuws De havik 17 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

18 De havik VECHT. Iets of iemand aanvechten wil niet zeggen dat men alleen vecht tegen de ander, maar ook dat men knokt voor zelfbescherming. De havik staat symbool voor kracht en aanval, hij staat ook bekend voor zijn directe stijl. Hij ziet de aanval als de beste verdediging en speelt om te winnen. De kenmerken van een havik bekritiseren beschuldigen zich ergens binnendringen andermans plaats innemen zinloosheid van regels aantonen in twijfel trekken onwaarheid blootleggen onjuistheden bewijzen opdrachten aanvechten De steenbok De steenbok WEERSTAAT. Weerstaan is stand houden, zich schrap zetten tegen onderdrukkers en pesters. De steenbok is bijzonder waakzaam, men kan hem weinig wijs maken en hij laat ook regelmatig van zich horen. Kenmerken van een steenbok op zijn hoede zijn niet tot zich nemen zich niet laten helpen zich niet laten betuttelen gerust willen gelaten worden zijn terrein afbakenen zich verdedigen op afstand houden neen zeggen tegen een aanbod afgrenzen De uil De uil HOUDT. De uil houdt zich graag op de achtergrond. Vanuit een hoekje heeft hij een goed overzicht over wat er allemaal aan het gebeuren is. De anderen weten wel waar ze de uil kunnen vinden. Kenmerken van een uil zich niet laten kennen geslotenheid geen regels stellen niet met gezag optreden geheimhouden weinig zeggen verzamelen bij zich houden verbergen wegstoppen zich terugtrekken niet ingaan op een uitnodiging De schildpad De schildpad LOST. Binnen alle relaties komt er al wel eens een misverstand, onmacht, verdriet. Lossen is niet kunnen bijhouden, het is de draad verliezen. Het siert wel een mens als hij zijn fouten durft te bekennen. De schildpad is kwetsbaar en heeft soms nood aan een knuffel. Kenmerken van een schildpad verdriet hebben om iemand bang zijn van iemand moe zijn schuilen wegkruipen passief ondergaan zich terugtrekken links laten liggen contact vermijden kracht missen twijfelen 18 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

19 Extra theorie (3) les 1 DE ROOS VAN LEARY De Roos van Leary is niet meer dan een schema, de werkelijkheid is er niet ten volle in te vatten. Het kan een instrument zijn wanneer een groep zich wil bezinnen op het eigen functioneren en ieders bijdrage daarin. De vraag is dan voor ieder: in welke hoek zit ik vooral in deze groep en in welke hoek(en) ook wel eens? Vervolgens kan duidelijk worden hoe de verschillende gedragstypen, elk in zijn eigen hoek, elkaar oproepen (en dat iemand in een heel andere groep ook in een heel andere hoek terecht kan komen). Bij een groepsgesprek over het eigen functioneren komt tevens de vraag op: wil ik echt in deze hoek zitten of ben ik erin verzeild zonder er vrede mee te hebben? Wat kan ik er zelf aan doen om een iets andere rol op te pakken en hoe kunnen de andere groepsleden mij daarbij stimuleren? De beschrijvingen zijn vrij uitgebreid en niet alles zal voor de desbetreffende rolvervuller opgaan. imponeren, concurreren taakgericht leiden, structureren kritiserend, aanvallen opstandig, weerstaan samenbindend zorgen, steunen waarderend meewerken teruggetrokken, twijfelend afhankelijk, volgend 1. Taakgericht leiden, structureren Neemt initiatieven, brengt ordening aan, verschaft richtlijnen. Geeft suggesties, informatie, uitleg, adviezen. Probeert naar beslissingen toe te leiden. Bewaakt en stimuleert de voortgang van de groepsactiviteit. Toont zich energiek, gaat voorop, wekt op tot medewerking en geniet een zeker gezag. Door dit alles roept deze rolvervuller uiteenlopende reacties op. Respect en waardering, eventueel bewondering. Daarnaast gezagstoekenning, inwilliging, volgen van de verschafte 19 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

20 directieven. Met name bij 2, 3 en 4. Aan de andere kant roept hij van tijd tot tijd ook op: concurrentie (8), kritische aanvallen (7), verzet (6) en onttrekking (5). In het meest ongunstige geval wordt hij in dit taakleiderschap autoritair-onderdrukkend, afdwingend, ongeduldig, schoolmeesterachtig, geen tegenspraak accepterend en dergelijke. Ook ligt altijd de mogelijkheid op de loer dat hij bij de vervulling van deze rol mensen te afhankelijk van zich maakt, misschien vanuit de onbewuste behoefte onmisbaar te worden en beter te kunnen gloriëren. 2. Samenbindend zorgen, steunen Deze rol omvat in beginsel alles wat men kan denken bij sociaal-emotioneel leiderschap. Niet in de eerste plaats gericht op taakvervulling, maar op de mensen en de algemene sfeer. Samenbindend ingesteld. Geeft aan mensen warmte, vriendelijkheid, persoonlijke aandacht. Ondersteunt, steekt mensen een hart onder de riem. Staat voor hen open, een verwelkomende houding, beschermt en vangt op, waar nodig: behulpzaam, weet nabij te zijn. Kan zich soms zorgen maken over een randfiguur. Toont zich in dit alles een soort ouder, met moederlijke of warme vaderlijke trekken, in de goede zin van het woord. Roept op tot solidariteit, harmonie en elkaar serieus nemen. Kan af en toe lijden onder het gedrag van met name 6 en 7, die de eenheid en de harmonie wel eens in gevaar lijken te brengen. Weet met de eigen agressie niet zo goed raad, want die lijkt wel taboe bij deze rol. Er gaat van deze rolvervuller een bemoedigende kracht uit, vaak blijkt ook innerlijk evenwicht. Wat roept dit gedrag bij de anderen op? Bij velen waardering, respect en eventueel bewondering. Fungeert als model voor onderlinge vriendelijkheid. Maar 6 en 7 kunnen tegenliggen. Bij 6 bijvoorbeeld door verzet tegen moederlijkheid/vaderlijkheid, bij 7 kritiek op het conflict toedekken dat van deze harmoniërende figuur uitgaat. Deze rol kan ongunstig worden als de moederlijkheid opdringerig wordt, de warmte bezitterig en de agressie zich langs een omweg openbaart als een gegriefd zijn vanwege een gebrek aan dankbaarheid - in dat geval was het waarschijnlijk een vlucht naar een scheve rol door een waardering zoekende weldoener. 3. Waarderend meewerken Een vriendelijke, sociabele manier van meedoen. Behoeft daarbij wel steun van 2, leunt daar wat tegenaan. Wil ook graag bijdragen aan het bijleggen van conflicten door tegenstanders bij elkaar te brengen (misschien juist hen die 2 niet zo goed pruimen). Deelt waardering en bewondering uit, draagt bescheiden bij aan warmte en sfeer. Kan een ontspannende werking uitoefenen, juist omdat van deze rolvervuller niet de kracht en druk uitgaat zoals bij 1 en 2 het geval kan zijn. Uit zich ook spontaner. Neemt net als 4 zonder protest orders aan, vooral omdat samenwerking immers zo belangrijk is. Roept wel eens kritiek op van 7, die dit gedrag misschien te lief-toegeeflijk vindt, maar zal voor het overige alleen maar sympathie oogsten. Ook waardering, met name van 1 en 2, waarbij dit tweetal ook voelt dat er een appèl op hen wordt gedaan om richting en steun te verschaffen. In het negatieve: té gemakkelijk toegeven, totaal niet assertief, nooit tegenwicht, gebrek aan creativiteit. Krampachtig conflicten toedekken. Op een behaagzieke manier aandacht naar zich toezuigen. Een allemansvriend met eeuwige glimlach. 20 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit, P.M. Aarts, De Beeldend Therapeut

Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit

Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit [traineeboek] Tijdstip: Locatie: Trainer: Nader te bepalen Nader te bepalen Patricia M. Aarts 1 Sociale Vaardigheidstraining & Creativiteit P.M. Aarts BSW De

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

Training persoonlijke kwaliteit

Training persoonlijke kwaliteit Training persoonlijke kwaliteit & Creativiteit [traineeboek] Tijdstip Locatie Trainer : Nader te bepalen : Nader te bepalen : Patricia M. Aarts 1 Training Persoonlijke Kwaliteit P.M. Aarts BSW De Beeldend

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

TRAINING PERSOONLIJK KWALITEIT & CREATIVITEIT

TRAINING PERSOONLIJK KWALITEIT & CREATIVITEIT TRAINING PERSOONLIJK KWALITEIT & CREATIVITEIT Training Autonomie vergroten/kernkwaliteiten/ zicht op zelfbeeld/ontwikkeling Juni 2012, Patricia Aarts 1 INTRODUCTIE: In deze training leer je je kernkwaliteiten

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

10 dieren de Axenroos

10 dieren de Axenroos 10 dieren de Axenroos Met Sint-Jozefsschool Ieper zijn we dit jaar gestart met het aanbrengen van de Axenroos Dit is een bestaand concept dat duidelijk maakt hoe mensen zich tegenover elkaar gedragen,

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Cursusspel. GGNet Communicatie

Cursusspel. GGNet Communicatie Cursusspel Bij GGNet worden verschillende dingen (activiteiten) gedaan om mensen te helpen. Bepaalde therapieën (zo word het wel genoemd om je ergens mee te leren omgaan) of cursussen. Denk aan muziektherapie,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Interactie en communicatie. Communicatie

Interactie en communicatie. Communicatie Interactie en communicatie Communicatie Communicatie is het geven en ontvangen van boodschappen. Alle gedrag (in nabijheid van anderen) is communicatie. Dus : je kunt niet niet communiceren. Een aardige

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

RIJMENDE DIEREN VAN DE AXENROOS

RIJMENDE DIEREN VAN DE AXENROOS RIJMENDE DIEREN VAN DE AXENROOS Leuke, leerzame en ludieke Buikspreekshow van Aarnoud Agricola www.goochelaar.biz AARNOUD AGRICOLA, buikspreker en goochelaar Keizerstraat 37 3512 EA Utrecht 06-39 48 93

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Informatie vanuit het boek: De ronde stad. Communicatie in de stad van axen. Lilian Coenen & Maartje ter Horst van Delden.

Informatie vanuit het boek: De ronde stad. Communicatie in de stad van axen. Lilian Coenen & Maartje ter Horst van Delden. De Stad van Axen: Informatie vanuit het boek: De ronde stad. Communicatie in de stad van axen. Lilian Coenen & Maartje ter Horst van Delden. Communicatie Volgens Paul Watzlawick kunnen we bij communicatie

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

Wij werken aan Allemaal Maatjes!

Wij werken aan Allemaal Maatjes! Wij werken aan Allemaal Maatjes! Op school werken wij elke maand aan een ander puntje om Allemaal maatjes te zijn! Zo proberen wij het pesten op onze school te voorkomen. Om het puntje van de maand duidelijk

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Deze groepstraining is een combinatie van: Rots en Water Weerbaarheidstraining voor kinderen & de weerbaarheidstraining Ho! Tot hier en niet verder.

Deze groepstraining is een combinatie van: Rots en Water Weerbaarheidstraining voor kinderen & de weerbaarheidstraining Ho! Tot hier en niet verder. Weerbaarheidstraining voor kinderen 2016: Stevig in je schoenen! Wil jij ook leren voor jezelf opkomen? Startdata eerstvolgende groepstrainingen: Leeftijd 4 tot 6 jaar: Vrijdag 13 mei 2016: 13:00 tot 14:30

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Sociale vaardigheden axenroos

Sociale vaardigheden axenroos Sociale vaardigheden axenroos Wanneer kinderen spelen, leren,, omgaan met andere kinderen, volwassenen, hun omgeving verwerven ze op spontane wijze heel veel sociale vaardigheden. Net zoals bij een moedertaal.

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co 76 respondenten Cijfer algehele training 7 8 9 10 De deelnemers hadden beschikking over lesbrieven, hierin stond informatie over de bijeenkomsten

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie 1. De meeste mensen zijn primair: A. visueel ingesteld. B. kinesthetisch ingesteld. C. socialistisch ingesteld. D. auditief ingesteld. 2. Wat is het belangrijkste

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

Workshop Communicatie & Mediation

Workshop Communicatie & Mediation Workshop Communicatie & Mediation Virginie de Zanger & Niels Kooijman Kooijman Mediation & Management 1 Workshop onder leiding van: Virginie de Zanger en Niels Kooijman Gediplomeerd en geregistreerd NMI

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen!

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Workshop NEVI Inkoopdag, 25 juni 2015 Joost van Eijk Remco Kramers Agenda Even voorstellen Wat is Het NIC? Wat zijn jullie verwachtingen? Jouw grondhouding

Nadere informatie

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen - Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - Belangrijke namen 7 luisteren karaktereigenschappen 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

Nadere informatie

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek,

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, 1 Subassertiviteit H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, verkoper bij een groothandel, wil voor januari nog een aantal offertes de deur uit krijgen. Hij is druk bezig en

Nadere informatie

Communicatie vaardigheden

Communicatie vaardigheden Communicatie vaardigheden Yuri Santana (13026003) Februari 2014, Delft Inhoudsopgave Inleiding... 5 Observatielijst voorzitter... 6 HS versus GS... 8 Opdracht behorende bij conflict hanteren... 9 Herkennen

Nadere informatie

Ont - moeten. www.psysense.be

Ont - moeten. www.psysense.be Ont - moeten www.psysense.be Definitie van relatie Een relatie is iets waarbij je geeft en neemt, je streeft naar een win/win situatie. Je toont een relatie in een gebaar. De gebaren zijn vaak oprechter

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 11 Invloed op anderen 11 De Roos van Leary 13 Kiezen van gedrag 23 Communicatie 26 Uitbreiding van het model 27 Het verhaal en de Roos van Leary 28 2 De uitwerking

Nadere informatie

t Kompas School met de Bijbel Westbroek

t Kompas School met de Bijbel Westbroek t Kompas School met de Bijbel Westbroek Het protocol sociaal gedrag Het pestprotocol is een belangrijk onderdeel van het beleid van onze school. We hebben dan ook een protocol opgesteld dat op de hele

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Rapportage. Vertrouwelijk. De volgende tests zijn afgenomen: Persoonsgegevens Aanvullende persoonsgegevens. D. Emo. Naam.

Rapportage. Vertrouwelijk. De volgende tests zijn afgenomen: Persoonsgegevens Aanvullende persoonsgegevens. D. Emo. Naam. Rapportage De volgende tests zijn afgenomen: Test Persoonsgegevens Aanvullende persoonsgegevens Persoonlijkheidstest (MPT-BS) Status Voltooid Voltooid Voltooid Vertrouwelijk Naam Datum onderzoek Emailadres

Nadere informatie

PREVENTIEPLAN PESTBELEID

PREVENTIEPLAN PESTBELEID PREVENTIEPLAN PESTBELEID Waar kinderen samen zijn wordt geplaagd, wordt wel eens gepest. Pesten komt helaas op iedere school voor. Het is een probleem dat zich niet gemakkelijk laat oplossen. Pesten speelt

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie