Frisse Scholen Toets. >> Als het gaat om energie en klimaat. Voorbeeld Toetsingsrapport

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Frisse Scholen Toets. >> Als het gaat om energie en klimaat. Voorbeeld Toetsingsrapport"

Transcriptie

1 Frisse Scholen Toets >> Als het gaat om energie en klimaat Voorbeeld Toetsingsrapport >> Als het gaat om energie en klimaat

2 Inhoud 1. Inleiding 1.1 Methode van toetsing 1.2 Toelichting op toetsingsresultaten 2. Projectgegevens 3. Toetsingsresultaat alle fasen 4. Bijlagen 4.1 Ambitieprofiel 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO)/bestek 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.6 Toetsingsresultaat 2e Oplevering

3 1. Inleiding Voor het ontwerp van uw schoolgebouw is een toets uitgevoerd. Deze toets heeft tot doel na te gaan of met het ontwerp kan worden voldaan aan de ambities voor de school ten aanzien van het Programma van Eisen (PvE) voor Frisse Scholen van Agentschap NL. In dit rapport vindt u de resultaten van deze toets. 1.1 Methode van de toetsing De toets is gebaseerd op het Programma van Eisen (PvE) Frisse Scholen. Het PvE geeft (prestatie)eisen voor de aspecten energie, binnenluchtkwaliteit, thermisch comfort, visueel comfort en akoestisch comfort. De eisen zijn opgesteld op 3 ambitieniveaus: (acceptabel), (goed) en Klasse A (zeer goed). Het ontwerp van het schoolgebouw is getoetst aan de eisen uit het PvE behorend bij het ambitieprofiel van de school. Deze eisen betreffen de aspecten energie, binnenluchtkwaliteit, thermisch binnenklimaat, visueel comfort en akoestisch comfort. In dit toetsingsrapport is aangegeven of wordt voldaan aan de ambities van de school, eventueel met een toelichting. Het PvE Frisse Scholen is van toepassing op standaard groepsruimten (theorielokalen) in scholen voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De toets van het ontwerp aan de hand van de scorekaart beperkt zich daarom tot deze ruimten. Voor vaklokalen (zoals lokalen voor scheikunde/ natuurkunde of muziek), praktijklokalen, collegezalen, speellokalen, aula s, kantoren en spreekkamers, werkplekken op de gang (zoals onderwijspleinen) of ruimten voor andere functies binnen een brede school of multifunctionele accommodatie (MFA) (zoals kinderopvang, welzijnswerk, bibliotheek) is het PvE Frisse Scholen en deze toetsingsmethodiek niet altijd toepasbaar.

4 1.2 Toelichting op toetsingsresultaten In dit toetsingsrapport zijn de resultaten van de toets weergegeven. Het rapport bestaat uit : 1. Projectgegevens 2. Toetsingsresultaat alle fasen De resultaten van de verschillende toetsingsfasen zijn vervolgens samengevat in een scorekaart. Bij een negatieve beoordeling is daarbij aangegeven wat hiervan het risico is. 3. Toetsingsresultaat per fase In de bijlagen zijn voor elke fase waarvoor u de toets heeft laten uitvoeren de resultaten weergegeven. Standaard zijn dit: Toets Voorlopig Ontwerp (VO); Toets Definitief Ontwerp (DO); Toets Technisch Ontwerp (TO) / bestek; Toets 1e Oplevering; Toets 2e Oplevering. Hierin is aangegeven of voor de afzonderlijke toetsingsaspecten is voldaan aan de voor de school gestelde eisen. Deze eisen zijn eveneens terug te vinden in het document. Hierbij vindt u zo nodig een toelichting van de adviseur die de toets heeft uitgevoerd.

5 2. Projectgegevens School Naam school Adres Schoolstraat 100 Postcode / Plaats 1000 FS Schoolstad Contactpersoon H. Schoolstra Telefoon Adviseur Naam adviesbureau Jansen & Jansen Adres Jasstraat 100 Postcode / Plaats 2000 FS Schoolstad Contactpersoon H. Jansen Telefoon

6 3. Toetsingsresultaat alle fasen Energie 3. Toetsingsresultaat alle fasen Thema Ambitieniveau Toetsingsresultaat VO DO TO/bestek 1e Oplevering 2e Oplevering Energieprestatie (verplicht) Nog niet getoetst Isolatie van de gebouwschil Nog niet getoetst Energiezuinige ventilatie Nog niet getoetst niet Regeling ventilatie Nog niet getoetst niet Energiezuinige verwarming Nog niet getoetst Efficiënte opwekking en distributie van warmte Nog niet getoetst Regeling verwarming Nog niet getoetst Energiezuinige koeling Nog niet getoetst niet Energiezuinige verlichting Nog niet getoetst Luchtkwaliteit Ventilatiecapaciteit (verplicht) Nog niet getoetst niet niet Spuiventilatie Nog niet getoetst Kwaliteit van de toevoerlucht Nog niet getoetst niet niet Onvoldoende hygiëne van mechanische ventilatiesystemen heeft een negatieve invloed op de kwaliteit van de lucht die in de ruimten wordt ingeblazen. Dit leidt met name tot klachten over 'droge lucht' (veroorzaakt doordat verontreinigingen de slijmvliezen van o.a. neus, ogen en keel irriteren). Ruimtevolume Nog niet getoetst

7 3. Toetsingsresultaat alle fasen Thema Ambitieniveau Toetsingsresultaat VO DO TO/bestek 1e Oplevering 2e Oplevering Doorspoeling van de ruimte Nog niet getoetst niet niet Wanneer de ventilatie effectiviteit in een ruimte onvoldoende is kan voldoende luchtverversing niet in alle delen van de ruimten worden gegarandeerd ('dode hoeken'). Dit kan bijdragen aan klachten over bedompte en muffe lucht. Emissies en stofverspreiding uit bouw en interieurmaterialen Nog niet getoetst Emissies van apparatuur Nog niet getoetst Schoonmaakbaarheid Nog niet getoetst Tabaksrook Nog niet getoetst Toiletten Nog niet getoetst Legionella Nog niet getoetst Thermisch comfort Operatieve temperatuur (winter) (verplicht) Nog niet getoetst niet Operatieve temperatuur (zomer) (verplicht) Nog niet getoetst niet Tocht Nog niet getoetst Individuele beïnvloeding Nog niet getoetst niet Vloertemperatuur Nog niet getoetst Verticale temperatuurgradiënt Nog niet getoetst Stralingsasymmetrie Nog niet getoetst Visueel comfort Kunstlicht (verplicht) Nog niet getoetst

8 3. Toetsingsresultaat alle fasen Thema Ambitieniveau Toetsingsresultaat VO DO TO/bestek 1e Oplevering 2e Oplevering Daglicht lokalen Nog niet getoetst Helderheidswering Nog niet getoetst niet Individuele regelbaarheid Nog niet getoetst niet Akoestisch comfort Installatiegeluid (verplicht) Nog niet getoetst Nagalmtijd Nog niet getoetst Luchtgeluidisolatie binnen het gebouw Nog niet getoetst Contactgeluid Nog niet getoetst Geluidisolatie van de gevel Nog niet getoetst

9 4. Bijlagen

10 Bijlage 4.1 Ambitieprofiel Naam 4.1 Ambitieprofiel Kwaliteitsniveau Energie VERPLICHTE CRITERIA Energieprestatie KEUZECRITERIA Isolatie van de gebouwschil Energiezuinige ventilatie Regeling ventilatie Energiezuinige verwarming Efficiënte opwekking en distributie van warmte Kwaliteitsniveau Thermisch binnenklimaat VERPLICHTE CRITERIA Operatieve temperatuur KEUZECRITERIA Tocht Individuele beïnvloeding Vloertemperatuur Verticale temperatuurgradiënt Stralingsasymmetrie Regeling verwarming Energiezuinige koeling Energiezuinige verlichting Kwaliteitsniveau Binnenluchtkwaliteit VERPLICHTE CRITERIA Ventilatiecapaciteit KEUZECRITERIA Spuiventilatie (persoonlijke beïnvloeding luchtkwaliteit) Kwaliteit van de toevoerlucht Ruimtevolume Doorspoeling van de ruimte Emissies en stofverspreiding uit bouw en interieurmaterialen Emissies van apparatuur Schoonmaakbaarheid Tabaksrook Toiletten Legionella Kwaliteitsniveau Visueel comfort VERPLICHTE CRITERIA Kunstlicht KEUZECRITERIA Daglichttoetreding Helderheidswering Individuele regelbaarheid Kwaliteitsniveau Akoestisch comfort VERPLICHTE CRITERIA Installatiegeluid KEUZECRITERIA Nagalmtijd Luchtgeluidisolatie binnen het gebouw Contactgeluid Geluidisolatie van de gevel

11 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Energie Energieprestatie (verplicht) De energieprestatiecoëfficiënt wordt bepaald overeenkomstig NEN 2916 en is minimaal 15% lager dan vereist volgens Bouwbesluit. Isolatie van de gebouwschil De gevel, de begane grondvloer en het dak hebben een Rc waarde van minimaal 3,5 m2k/w. De beglazing heeft een U waarde van maximaal 1,2 W/m2K (HR++). Energiezuinige ventilatie Bij gebalanceerde ventilatie dient warmteterugwinning (wtw) met een rendement van minimaal 75% toegepast te worden. Regeling ventilatie Energiezuinige verwarming De ventilatie is vraaggestuurd (tijdafhankelijk met verschillende standen of CO2 gestuurd). Het verwarmingssysteem heeft een aanvoerwatertemperatuur van maximaal 50 C. Efficiënte opwekking en distributie van warmte Wanneer een gasgestookte ketel wordt toegepast dient deze te zijn voorzien van Gaskeur HR107. CV leidingen die niet door een verblijfsruimte lopen, zijn geïsoleerd. Regeling verwarming De verwarming is voorzien van een weersafhankelijke voorregeling van de aanvoerwatertemperatuur. De verwarming kan per ruimte worden nageregeld. De naregeling bestaat minimaal uit thermostatische radiatorkranen.

12 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Energiezuinige koeling Op alle gevels behoudens de noordgevel dient buitenzonwering (screens of uitvalschermen) aanwezig te zijn. Het geïnstalleerd vermogen van (nood)verlichting dient maximaal 15 W/m2 te zijn. Het ventilatiesysteem dient te worden voorzien van een automatische regeling voor zomernachtventilatie. Dit betekent dat buiten de bedrijfstijden op basis van vooraf ingestelde waarden voor binnen en buitentemperatuur de ventilatie automatisch aan en uitgeschakeld wordt. Er dienen spuiventilatievoorzieningen aanwezig te zijn overeenkomstig de eisen voor luchtkwaliteit. Energiezuinige verlichting De daglichttoetreding is optimaal. Zie hiervoor de eisen bij visueel comfort. De verlichting heeft een lichtopbrengst van minimaal 55 lm/w. Het gehele gebouw is voorzien van een veegschakeling. De toiletten zijn voorzien van aanwezigheidsdetectie voor de verlichting. Verlichtingsarmaturen hebben hoogfrequente voorschakelapparatuur. De regeling is afgestemd op de hoeveelheid daglicht (bijv. daglichtafhankelijke regeling). Luchtkwaliteit Ventilatiecapaciteit (verplicht) De CO2 concentratie in groepsruimten (in de ademzone) is tijdens gebruikstijd maximaal ppm, waarbij in het reguliere onderwijs uitgegaan dient te worden van 30 leerlingen en 1 docent per groepsruimte.

13 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Spuiventilatie Kwaliteit van de toevoerlucht Ruimtevolume Groepsruimten hebben ten minste 4 te openen ramen (totaal oppervlak minimaal 4 m2), waarvan minimaal de helft bovenin het raamvlak. Spuiventilatievoorzieningen (te openen ramen) zijn licht bedienbaar staand vanaf de vloer en hebben meerdere fixeerstanden (incl. kierstand) of zijn traploos instelbaar. Aanwezige mechanische ventilatiesystemen voldoen aan de eisen uit cahier P1 Eisen voor gezonde mechanische ventilatiesystemen (2003), Serie Praktijkboek Gezonde Gebouwen ISSO/SBR. Dit betekent o.a.: Alle elementen die in aanraking komen met de toegevoerde ventilatielucht zijn zodanig gematerialiseerd, geproduceerd en afgewerkt dat na ingebruikname de luchtkwaliteit niet nadelig kan worden beïnvloed. Dit geldt ook voor voorzieningen voor natuurlijke ventilatie. Er wordt geen gebruik gemaakt van recirculatie, behalve in allairsystemen onwille van aanwarming van het gebouw buiten gebruikstijd. Filtersecties zijn voorzien van een zakkenfilter van minimaal filterklasse F6 of een vergelijkbaar effectief filtersysteem. De luchtkanalen worden op de bouwplaats voldoende beschermd tegen verontreiniging. De openingen van de kanalen worden afgesloten. Beschermende onderdelen worden pas vlak voor installatie verwijderd en voor ingebruikname goed gereinigd. Bij warmteterugwinning wordt gebruik gemaakt van een type warmteterugwinsysteem dat een hoge mate van scheiding tussen retourlucht en toevoerlucht garandeert (bijv. een kruiswisselaar, warmtewiel of twincoil). Bij toepassing van een warmtewiel wordt de retourventilator zuigend opgesteld. De hoofdkanalen zijn op strategische plaatsen voorzien van inspectieluike van dusdanige afmetingen dat ze tevens gebruikt k d ht h k d k l In groepsruimten is de afstand van vloer tot (verlaagd) plafond minimaal 3,2 m.

14 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Doorspoeling van de ruimte De ventilatielucht wordt in de verblijfsruimten zó toegevoerd en afgevoerd, dat voldoende doorspoeling van de ruimte mogelijk is. De ventilatie effectiviteit εv bedraagt minimaal 0,8. Emissies en stofverspreiding uit bouw en interieurmaterialen Bouw en inrichtingsmaterialen bevatten geen schadelijke weekmakers/ftalaten (zoals DEHP, DBP en BBP) Emissies van apparatuur Verontreinigende apparatuur (bijv. printers, copiers) staat in een aparte ruimte die op onderdruk staat t.o.v. omringende ruimten. Schoonmaakbaarheid De constructie en detaillering bevordert geen aanhechting van stof, vuil, vocht e.d. Vloerbedekking in groepsruimten is eenvoudig reinigbaar. Tabaksrook Toiletten Legionella Thermisch comfort Leerlingen en leerkrachten worden in het schoolgebouw niet blootgesteld aan tabaksrook. Geurverspreiding vanuit toiletten naar elders in het gebouw wordt voorkomen. De toiletruimten worden op onderdruk gehouden t.o.v. de omliggende ruimten. De afvoercapaciteit van de toiletten bedraagt minimaal 50 m3/h afzuiging per toilet(pot)/urinoir. Vloeren en wanden (tot min. 70 cm hoogte) zijn zo uitgevoerd dat urine niet in het materiaal kan trekken. De lucht uit toiletten wordt beschouwd als retourlucht en wordt direct uit deze ruimten naar buiten afgevoerd. Installaties voor warm en koud tapwater moeten worden uitgevoerd conform de bepalingen in ISSO publicatie 55.1 Legionellabestrijding.

15 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Operatieve temperatuur (verplicht) Minimaal 90% van de gebruikstijd wordt voldaan aan deze eisen: De operatieve temperatuur is op alle werk en leerplekken (waar iemand meer dan 2 uur per dag zittend werkt of leert) minimaal 19 C. Bij buitentemperaturen <20 C is de operatieve temperatuur maximaal 24 C. Bij buitentemperaturen >20 C ligt de operatieve temperatuur maximaal 4 C boven de buitentemperatuur. Tocht De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's zomers niet hoger dan 0,23 m/s. De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's winters niet hoger dan 0,19 m/s. Alternatief: Draught Rate <30%. Individuele beïnvloeding De operatieve temperatuur is in het stookseizoen per verblijfsruimte met één bedieningsknop regelbaar tot minimaal 2 C boven en beneden de setpointtemperatuur. De bedieningsknop voor de temperatuur moet zonder instructie te begrijpen zijn. De temperatuur kan door de docent worden beïnvloed met één bedieningsknop. Deze knop is buiten bereik van de leerlingen aangebracht (bijv. op wand naast het schoolbord). Indien (buiten)zonwering aanwezig is dient deze vanuit de groepsruimten bedienbaar (of te overrulen) te zijn. Vloertemperatuur Verticale temperatuurgradiënt De vloertemperatuur ligt tussen 17 en 29 C (conform de eis van de norm NEN EN ISO 7730). De verticale temperatuurgradiënt (verschil tussen de luchttemperatuur op enkel en hoofdhoogte) is <4 K/m.

16 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Stralingsasymmetrie Visueel comfort De stralingstemperatuurasymmetrie (verschil in temperatuur van tegenoverliggende vlakken) voldoet aan de eisen van de norm NEN EN ISO 7730: bij een warm plafond <7 C; bij een koude wand <13 C; bij een koud plafond <18 C; bij een warme wand <35 C. De stralingstemperatuur (de gemiddelde oppervlaktetemperatuur van plafond, vloer, wanden, ramen, verwarmingspanelen en inrichting) in groepsruimten is 's winters hoger dan de luchttemperatuur. Kunstlicht (verplicht) Het verlichtingssterkte door kunstlicht is op werkvlakniveau minimaal 500 lux. Indien geen digitale schoolborden worden toegepast zijn er speciale (apart schakelbare) armaturen waarmee een verlichtingssterkte van 500 lux (verticaal) op het schoolbord wordt behaald. De UGRL (waarde voor de beperking van de 'verblindingshinder' ) van de in degroepsruimten toegepaste armaturen is <19. De kleurweergaveindex (Ra) van de verlichting is minimaal 80 of vergelijkbaar. Daglicht lokalen De daglichtfactor op het werkvlak in het midden van groepsruimtes is minimaal 3%. Glas is blank of grijnsgetint. De lichttoetredingsfactor (LTA waarde) van het glas is minimaal 0,60. Het percentage glas in de gevel van groepsruimten is minimaal 30%.

17 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Helderheidswering Bij aanwezigheid van digitale schoolborden is in de groepsruimten (ook aan de noordzijde) helderheidwering aanwezig, waarmee hinderlijk tegenlicht en hinderlijke reflecties worden voorkomen. Bij het gebruik van de helderheidswering blijft enig uitzicht naar buiten mogelijk. De helderheidswering wordt zodanig geselecteerd dat luminantieverhoudingen ('contrasten' in het gezichtsveld) tussen taak (bijv. schrift), directe omgeving (bijv. tafelblad) en perifirie (bijv. raam) maximaal 1:10:30 (taak:directe omgeving: periferie) bedragen. Individuele regelbaarheid Akoestisch comfort Installatiegeluid (verplicht) Kunstverlichting in groepsruimten is beperkt regelbaar: de verlichting is bijvoorbeeld in delen aan of uit te schakelen of dimbaar. De helderheidwering kan per groepsruimte worden bediend. Het geluidniveau in de groepsruimten t.g.v. installaties is maximaal 35 db(a). Nagalmtijd De nagalmtijd in ingerichte groepsruimten is maximaal 0,8 s. Luchtgeluidisolatie binnen het gebouw Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten of kantoren onderling is > 38 db. Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten en verkeersruimten is > 26 db. Er vindt geen geluidsoverdracht plaats via lekken (bijvoorbeeld boven een scheidingswand via het verlaagd plafond, ter plaatse van leidingdoorvoeren e.d.). Doorvoeren van kanalen en leidingen naar de groepsruimten zijn aangebracht boven de gangwand. Contactgeluid De contactgeluidisolatie (Ico) tussen groepsruimten is ten minste 0 db. Hinderlijke trillingen van de vloer of trappen door lopen/bewegen of muziek worden voorkomen.

18 Bijlage 4.2 Toetsingsresultaat Voorontwerp (VO) 4.2 Toetsingsresultaat Voorlopig Ontwerp (VO) Geluidisolatie van de gevel Het geluidniveau binnen t.g.v. buitengeluid is bij gesloten ramen (maar met basisventilatie) maximaal 35 db(a).

19 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Energie Energieprestatie (verplicht) De energieprestatiecoëfficiënt wordt bepaald overeenkomstig NEN 2916 en is minimaal 15% lager dan vereist volgens Bouwbesluit. Isolatie van de gebouwschil De gevel, de begane grondvloer en het dak hebben een Rc waarde van minimaal 3,5 m2k/w. De beglazing heeft een U waarde van maximaal 1,2 W/m2K (HR++). Energiezuinige ventilatie Bij gebalanceerde ventilatie dient warmteterugwinning (wtw) met een rendement van minimaal 75% toegepast te worden. Regeling ventilatie Energiezuinige verwarming De ventilatie is vraaggestuurd (tijdafhankelijk met verschillende standen of CO2 gestuurd). Het verwarmingssysteem heeft een aanvoerwatertemperatuur van maximaal 50 C. Efficiënte opwekking en distributie van warmte Wanneer een gasgestookte ketel wordt toegepast dient deze te zijn voorzien van Gaskeur HR107. CV leidingen die niet door een verblijfsruimte lopen, zijn geïsoleerd. Regeling verwarming De verwarming is voorzien van een weersafhankelijke voorregeling van de aanvoerwatertemperatuur. De verwarming kan per ruimte worden nageregeld. De naregeling bestaat minimaal uit thermostatische radiatorkranen.

20 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Energiezuinige koeling Op alle gevels behoudens de noordgevel dient buitenzonwering (screens of uitvalschermen) aanwezig te zijn. Het geïnstalleerd vermogen van (nood)verlichting dient maximaal 15 W/m2 te zijn. Het ventilatiesysteem dient te worden voorzien van een automatische regeling voor zomernachtventilatie. Dit betekent dat buiten de bedrijfstijden op basis van vooraf ingestelde waarden voor binnen en buitentemperatuur de ventilatie automatisch aan en uitgeschakeld wordt. Er dienen spuiventilatievoorzieningen aanwezig te zijn overeenkomstig de eisen voor luchtkwaliteit. Energiezuinige verlichting De daglichttoetreding is optimaal. Zie hiervoor de eisen bij visueel comfort. De verlichting heeft een lichtopbrengst van minimaal 55 lm/w. Het gehele gebouw is voorzien van een veegschakeling. De toiletten zijn voorzien van aanwezigheidsdetectie voor de verlichting. Verlichtingsarmaturen hebben hoogfrequente voorschakelapparatuur. De regeling is afgestemd op de hoeveelheid daglicht (bijv. daglichtafhankelijke regeling). Luchtkwaliteit Ventilatiecapaciteit (verplicht) De CO2 concentratie in groepsruimten (in de ademzone) is tijdens gebruikstijd maximaal ppm, waarbij in het reguliere onderwijs uitgegaan dient te worden van 30 leerlingen en 1 docent per groepsruimte.

21 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Spuiventilatie Kwaliteit van de toevoerlucht Ruimtevolume Groepsruimten hebben ten minste 4 te openen ramen (totaal oppervlak minimaal 4 m2), waarvan minimaal de helft bovenin het raamvlak. Spuiventilatievoorzieningen (te openen ramen) zijn licht bedienbaar staand vanaf de vloer en hebben meerdere fixeerstanden (incl. kierstand) of zijn traploos instelbaar. Aanwezige mechanische ventilatiesystemen voldoen aan de eisen uit cahier P1 Eisen voor gezonde mechanische ventilatiesystemen (2003), Serie Praktijkboek Gezonde Gebouwen ISSO/SBR. Dit betekent o.a.: Alle elementen die in aanraking komen met de toegevoerde ventilatielucht zijn zodanig gematerialiseerd, geproduceerd en afgewerkt dat na ingebruikname de luchtkwaliteit niet nadelig kan worden beïnvloed. Dit geldt ook voor voorzieningen voor natuurlijke ventilatie. Er wordt geen gebruik gemaakt van recirculatie, behalve in allairsystemen onwille van aanwarming van het gebouw buiten gebruikstijd. Filtersecties zijn voorzien van een zakkenfilter van minimaal filterklasse F6 of een vergelijkbaar effectief filtersysteem. De luchtkanalen worden op de bouwplaats voldoende beschermd tegen verontreiniging. De openingen van de kanalen worden afgesloten. Beschermende onderdelen worden pas vlak voor installatie verwijderd en voor ingebruikname goed gereinigd. Bij warmteterugwinning wordt gebruik gemaakt van een type warmteterugwinsysteem dat een hoge mate van scheiding tussen retourlucht en toevoerlucht garandeert (bijv. een kruiswisselaar, warmtewiel of twincoil). Bij toepassing van een warmtewiel wordt de retourventilator zuigend opgesteld. De hoofdkanalen zijn op strategische plaatsen voorzien van inspectieluike van dusdanige afmetingen dat ze tevens gebruikt k d ht h k d k l In groepsruimten is de afstand van vloer tot (verlaagd) plafond minimaal 3,2 m.

22 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Doorspoeling van de ruimte De ventilatielucht wordt in de verblijfsruimten zó toegevoerd en afgevoerd, dat voldoende doorspoeling van de ruimte mogelijk is. De ventilatie effectiviteit εv bedraagt minimaal 0,8. Emissies en stofverspreiding uit bouw en interieurmaterialen Bouw en inrichtingsmaterialen bevatten geen schadelijke weekmakers/ftalaten (zoals DEHP, DBP en BBP) Emissies van apparatuur Verontreinigende apparatuur (bijv. printers, copiers) staat in een aparte ruimte die op onderdruk staat t.o.v. omringende ruimten. Schoonmaakbaarheid De constructie en detaillering bevordert geen aanhechting van stof, vuil, vocht e.d. Vloerbedekking in groepsruimten is eenvoudig reinigbaar. Tabaksrook Toiletten Legionella Thermisch comfort Leerlingen en leerkrachten worden in het schoolgebouw niet blootgesteld aan tabaksrook. Geurverspreiding vanuit toiletten naar elders in het gebouw wordt voorkomen. De toiletruimten worden op onderdruk gehouden t.o.v. de omliggende ruimten. De afvoercapaciteit van de toiletten bedraagt minimaal 50 m3/h afzuiging per toilet(pot)/urinoir. Vloeren en wanden (tot min. 70 cm hoogte) zijn zo uitgevoerd dat urine niet in het materiaal kan trekken. De lucht uit toiletten wordt beschouwd als retourlucht en wordt direct uit deze ruimten naar buiten afgevoerd. Installaties voor warm en koud tapwater moeten worden uitgevoerd conform de bepalingen in ISSO publicatie 55.1 Legionellabestrijding.

23 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Operatieve temperatuur (verplicht) Minimaal 90% van de gebruikstijd wordt voldaan aan deze eisen: De operatieve temperatuur is op alle werk en leerplekken (waar iemand meer dan 2 uur per dag zittend werkt of leert) minimaal 19 C. Bij buitentemperaturen <20 C is de operatieve temperatuur maximaal 24 C. Bij buitentemperaturen >20 C ligt de operatieve temperatuur maximaal 4 C boven de buitentemperatuur. Tocht De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's zomers niet hoger dan 0,23 m/s. De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's winters niet hoger dan 0,19 m/s. Alternatief: Draught Rate <30%. Individuele beïnvloeding De operatieve temperatuur is in het stookseizoen per verblijfsruimte met één bedieningsknop regelbaar tot minimaal 2 C boven en beneden de setpointtemperatuur. De bedieningsknop voor de temperatuur moet zonder instructie te begrijpen zijn. De temperatuur kan door de docent worden beïnvloed met één bedieningsknop. Deze knop is buiten bereik van de leerlingen aangebracht (bijv. op wand naast het schoolbord). Indien (buiten)zonwering aanwezig is dient deze vanuit de groepsruimten bedienbaar (of te overrulen) te zijn. Vloertemperatuur Verticale temperatuurgradiënt De vloertemperatuur ligt tussen 17 en 29 C (conform de eis van de norm NEN EN ISO 7730). De verticale temperatuurgradiënt (verschil tussen de luchttemperatuur op enkel en hoofdhoogte) is <4 K/m.

24 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Stralingsasymmetrie Visueel comfort De stralingstemperatuurasymmetrie (verschil in temperatuur van tegenoverliggende vlakken) voldoet aan de eisen van de norm NEN EN ISO 7730: bij een warm plafond <7 C; bij een koude wand <13 C; bij een koud plafond <18 C; bij een warme wand <35 C. De stralingstemperatuur (de gemiddelde oppervlaktetemperatuur van plafond, vloer, wanden, ramen, verwarmingspanelen en inrichting) in groepsruimten is 's winters hoger dan de luchttemperatuur. Kunstlicht (verplicht) Het verlichtingssterkte door kunstlicht is op werkvlakniveau minimaal 500 lux. Indien geen digitale schoolborden worden toegepast zijn er speciale (apart schakelbare) armaturen waarmee een verlichtingssterkte van 500 lux (verticaal) op het schoolbord wordt behaald. De UGRL (waarde voor de beperking van de 'verblindingshinder' ) van de in degroepsruimten toegepaste armaturen is <19. De kleurweergaveindex (Ra) van de verlichting is minimaal 80 of vergelijkbaar. Daglicht lokalen De daglichtfactor op het werkvlak in het midden van groepsruimtes is minimaal 3%. Glas is blank of grijnsgetint. De lichttoetredingsfactor (LTA waarde) van het glas is minimaal 0,60. Het percentage glas in de gevel van groepsruimten is minimaal 30%.

25 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Helderheidswering Bij aanwezigheid van digitale schoolborden is in de groepsruimten (ook aan de noordzijde) helderheidwering aanwezig, waarmee hinderlijk tegenlicht en hinderlijke reflecties worden voorkomen. Bij het gebruik van de helderheidswering blijft enig uitzicht naar buiten mogelijk. De helderheidswering wordt zodanig geselecteerd dat luminantieverhoudingen ('contrasten' in het gezichtsveld) tussen taak (bijv. schrift), directe omgeving (bijv. tafelblad) en perifirie (bijv. raam) maximaal 1:10:30 (taak:directe omgeving: periferie) bedragen.

26 Bijlage 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) 4.3 Toetsingsresultaat Definitief Ontwerp (DO) Individuele regelbaarheid Akoestisch comfort Installatiegeluid (verplicht) Kunstverlichting in groepsruimten is beperkt regelbaar: de verlichting is bijvoorbeeld in delen aan of uit te schakelen of dimbaar. De helderheidwering kan per groepsruimte worden bediend. Het geluidniveau in de groepsruimten t.g.v. installaties is maximaal 35 db(a). Nagalmtijd De nagalmtijd in ingerichte groepsruimten is maximaal 0,8 s. Luchtgeluidisolatie binnen het gebouw Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten of kantoren onderling is > 38 db. Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten en verkeersruimten is > 26 db. Er vindt geen geluidsoverdracht plaats via lekken (bijvoorbeeld boven een scheidingswand via het verlaagd plafond, ter plaatse van leidingdoorvoeren e.d.). Doorvoeren van kanalen en leidingen naar de groepsruimten zijn aangebracht boven de gangwand. Contactgeluid De contactgeluidisolatie (Ico) tussen groepsruimten is ten minste 0 db. Hinderlijke trillingen van de vloer of trappen door lopen/bewegen of muziek worden voorkomen. Geluidisolatie van de gevel Het geluidniveau binnen t.g.v. buitengeluid is bij gesloten ramen (maar met basisventilatie) maximaal 35 db(a).

27 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Energie Energieprestatie (verplicht) De energieprestatiecoëfficiënt wordt bepaald overeenkomstig NEN 2916 en is minimaal 15% lager dan vereist volgens Bouwbesluit. Isolatie van de gebouwschil De gevel, de begane grondvloer en het dak hebben een Rc waarde van minimaal 3,5 m2k/w. De beglazing heeft een U waarde van maximaal 1,2 W/m2K (HR++). Energiezuinige ventilatie Bij gebalanceerde ventilatie dient warmteterugwinning (wtw) met een rendement van minimaal 75% toegepast te worden. niet Regeling ventilatie Energiezuinige verwarming De ventilatie is vraaggestuurd (tijdafhankelijk met verschillende standen of CO2 gestuurd). Het verwarmingssysteem heeft een aanvoerwatertemperatuur van maximaal 50 C. niet Efficiënte opwekking en distributie van warmte Wanneer een gasgestookte ketel wordt toegepast dient deze te zijn voorzien van Gaskeur HR107. CV leidingen die niet door een verblijfsruimte lopen, zijn geïsoleerd. Regeling verwarming De verwarming is voorzien van een weersafhankelijke voorregeling van de aanvoerwatertemperatuur. De verwarming kan per ruimte worden nageregeld. De naregeling bestaat minimaal uit thermostatische radiatorkranen.

28 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Energiezuinige koeling Op alle gevels behoudens de noordgevel dient buitenzonwering (screens of uitvalschermen) aanwezig te zijn. Het geïnstalleerd vermogen van (nood)verlichting dient maximaal 15 W/m2 te zijn. Het ventilatiesysteem dient te worden voorzien van een automatische regeling voor zomernachtventilatie. Dit betekent dat buiten de bedrijfstijden op basis van vooraf ingestelde waarden voor binnen en buitentemperatuur de ventilatie automatisch aan en uitgeschakeld wordt. Er dienen spuiventilatievoorzieningen aanwezig te zijn overeenkomstig de eisen voor luchtkwaliteit. niet Energiezuinige verlichting De daglichttoetreding is optimaal. Zie hiervoor de eisen bij visueel comfort. De verlichting heeft een lichtopbrengst van minimaal 55 lm/w. Het gehele gebouw is voorzien van een veegschakeling. De toiletten zijn voorzien van aanwezigheidsdetectie voor de verlichting. Verlichtingsarmaturen hebben hoogfrequente voorschakelapparatuur. De regeling is afgestemd op de hoeveelheid daglicht (bijv. daglichtafhankelijke regeling). Luchtkwaliteit Ventilatiecapaciteit (verplicht) De CO2 concentratie in groepsruimten (in de ademzone) is tijdens gebruikstijd maximaal ppm, waarbij in het reguliere onderwijs uitgegaan dient te worden van 30 leerlingen en 1 docent per groepsruimte. niet

29 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Spuiventilatie Kwaliteit van de toevoerlucht Ruimtevolume Groepsruimten hebben ten minste 4 te openen ramen (totaal oppervlak minimaal 4 m2), waarvan minimaal de helft bovenin het raamvlak. Spuiventilatievoorzieningen (te openen ramen) zijn licht bedienbaar staand vanaf de vloer en hebben meerdere fixeerstanden (incl. kierstand) of zijn traploos instelbaar. Aanwezige mechanische ventilatiesystemen voldoen aan de eisen uit cahier P1 Eisen voor gezonde mechanische ventilatiesystemen (2003), Serie Praktijkboek Gezonde Gebouwen ISSO/SBR. Dit betekent o.a.: Alle elementen die in aanraking komen met de toegevoerde ventilatielucht zijn zodanig gematerialiseerd, geproduceerd en afgewerkt dat na ingebruikname de luchtkwaliteit niet nadelig kan worden beïnvloed. Dit geldt ook voor voorzieningen voor natuurlijke ventilatie. Er wordt geen gebruik gemaakt van recirculatie, behalve in allairsystemen onwille van aanwarming van het gebouw buiten gebruikstijd. Filtersecties zijn voorzien van een zakkenfilter van minimaal filterklasse F6 of een vergelijkbaar effectief filtersysteem. De luchtkanalen worden op de bouwplaats voldoende beschermd tegen verontreiniging. De openingen van de kanalen worden afgesloten. Beschermende onderdelen worden pas vlak voor installatie verwijderd en voor ingebruikname goed gereinigd. Bij warmteterugwinning wordt gebruik gemaakt van een type warmteterugwinsysteem dat een hoge mate van scheiding tussen retourlucht en toevoerlucht garandeert (bijv. een kruiswisselaar, warmtewiel of twincoil). Bij toepassing van een warmtewiel wordt de retourventilator zuigend opgesteld. De hoofdkanalen zijn op strategische plaatsen voorzien van inspectieluike van dusdanige afmetingen dat ze tevens gebruikt k d ht h k d k l In groepsruimten is de afstand van vloer tot (verlaagd) plafond minimaal 3,2 m. niet

30 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Doorspoeling van de ruimte De ventilatielucht wordt in de verblijfsruimten zó toegevoerd en afgevoerd, dat voldoende doorspoeling van de ruimte mogelijk is. De ventilatie effectiviteit εv bedraagt minimaal 0,8. niet Emissies en stofverspreiding uit bouw en interieurmaterialen Bouw en inrichtingsmaterialen bevatten geen schadelijke weekmakers/ftalaten (zoals DEHP, DBP en BBP) Emissies van apparatuur Verontreinigende apparatuur (bijv. printers, copiers) staat in een aparte ruimte die op onderdruk staat t.o.v. omringende ruimten. Schoonmaakbaarheid De constructie en detaillering bevordert geen aanhechting van stof, vuil, vocht e.d. Vloerbedekking in groepsruimten is eenvoudig reinigbaar. Tabaksrook Toiletten Legionella Thermisch comfort Leerlingen en leerkrachten worden in het schoolgebouw niet blootgesteld aan tabaksrook. Geurverspreiding vanuit toiletten naar elders in het gebouw wordt voorkomen. De toiletruimten worden op onderdruk gehouden t.o.v. de omliggende ruimten. De afvoercapaciteit van de toiletten bedraagt minimaal 50 m3/h afzuiging per toilet(pot)/urinoir. Vloeren en wanden (tot min. 70 cm hoogte) zijn zo uitgevoerd dat urine niet in het materiaal kan trekken. De lucht uit toiletten wordt beschouwd als retourlucht en wordt direct uit deze ruimten naar buiten afgevoerd. Installaties voor warm en koud tapwater moeten worden uitgevoerd conform de bepalingen in ISSO publicatie 55.1 Legionellabestrijding.

31 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Operatieve temperatuur (verplicht) Minimaal 90% van de gebruikstijd wordt voldaan aan deze eisen: De operatieve temperatuur is op alle werk en leerplekken (waar iemand meer dan 2 uur per dag zittend werkt of leert) minimaal 19 C. Bij buitentemperaturen <20 C is de operatieve temperatuur maximaal 24 C. Bij buitentemperaturen >20 C ligt de operatieve temperatuur maximaal 4 C boven de buitentemperatuur. niet Tocht De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's zomers niet hoger dan 0,23 m/s. De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's winters niet hoger dan 0,19 m/s. Alternatief: Draught Rate <30%. Individuele beïnvloeding De operatieve temperatuur is in het stookseizoen per verblijfsruimte met één bedieningsknop regelbaar tot minimaal 2 C boven en beneden de setpointtemperatuur. De bedieningsknop voor de temperatuur moet zonder instructie te begrijpen zijn. De temperatuur kan door de docent worden beïnvloed met één bedieningsknop. Deze knop is buiten bereik van de leerlingen aangebracht (bijv. op wand naast het schoolbord). Indien (buiten)zonwering aanwezig is dient deze vanuit de groepsruimten bedienbaar (of te overrulen) te zijn. niet Vloertemperatuur Verticale temperatuurgradiënt De vloertemperatuur ligt tussen 17 en 29 C (conform de eis van de norm NEN EN ISO 7730). De verticale temperatuurgradiënt (verschil tussen de luchttemperatuur op enkel en hoofdhoogte) is <4 K/m.

32 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Stralingsasymmetrie Visueel comfort De stralingstemperatuurasymmetrie (verschil in temperatuur van tegenoverliggende vlakken) voldoet aan de eisen van de norm NEN EN ISO 7730: bij een warm plafond <7 C; bij een koude wand <13 C; bij een koud plafond <18 C; bij een warme wand <35 C. De stralingstemperatuur (de gemiddelde oppervlaktetemperatuur van plafond, vloer, wanden, ramen, verwarmingspanelen en inrichting) in groepsruimten is 's winters hoger dan de luchttemperatuur. Kunstlicht (verplicht) Het verlichtingssterkte door kunstlicht is op werkvlakniveau minimaal 500 lux. Indien geen digitale schoolborden worden toegepast zijn er speciale (apart schakelbare) armaturen waarmee een verlichtingssterkte van 500 lux (verticaal) op het schoolbord wordt behaald. De UGRL (waarde voor de beperking van de 'verblindingshinder' ) van de in degroepsruimten toegepaste armaturen is <19. De kleurweergaveindex (Ra) van de verlichting is minimaal 80 of vergelijkbaar. Daglicht lokalen De daglichtfactor op het werkvlak in het midden van groepsruimtes is minimaal 3%. Glas is blank of grijnsgetint. De lichttoetredingsfactor (LTA waarde) van het glas is minimaal 0,60. Het percentage glas in de gevel van groepsruimten is minimaal 30%.

33 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Helderheidswering Bij aanwezigheid van digitale schoolborden is in de groepsruimten (ook aan de noordzijde) helderheidwering aanwezig, waarmee hinderlijk tegenlicht en hinderlijke reflecties worden voorkomen. Bij het gebruik van de helderheidswering blijft enig uitzicht naar buiten mogelijk. De helderheidswering wordt zodanig geselecteerd dat luminantieverhoudingen ('contrasten' in het gezichtsveld) tussen taak (bijv. schrift), directe omgeving (bijv. tafelblad) en perifirie (bijv. raam) maximaal 1:10:30 (taak:directe omgeving: periferie) bedragen. niet Individuele regelbaarheid Akoestisch comfort Installatiegeluid (verplicht) Kunstverlichting in groepsruimten is beperkt regelbaar: de verlichting is bijvoorbeeld in delen aan of uit te schakelen of dimbaar. De helderheidwering kan per groepsruimte worden bediend. Het geluidniveau in de groepsruimten t.g.v. installaties is maximaal 35 db(a). niet Nagalmtijd De nagalmtijd in ingerichte groepsruimten is maximaal 0,8 s. Luchtgeluidisolatie binnen het gebouw Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten of kantoren onderling is > 38 db. Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten en verkeersruimten is > 26 db. Er vindt geen geluidsoverdracht plaats via lekken (bijvoorbeeld boven een scheidingswand via het verlaagd plafond, ter plaatse van leidingdoorvoeren e.d.). Doorvoeren van kanalen en leidingen naar de groepsruimten zijn aangebracht boven de gangwand. Contactgeluid De contactgeluidisolatie (Ico) tussen groepsruimten is ten minste 0 db. Hinderlijke trillingen van de vloer of trappen door lopen/bewegen of muziek worden voorkomen.

34 Bijlage 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek 4.4 Toetsingsresultaat Technisch Ontwerp (TO) / Bestek Geluidisolatie van de gevel Het geluidniveau binnen t.g.v. buitengeluid is bij gesloten ramen (maar met basisventilatie) maximaal 35 db(a).

35 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Energie Energieprestatie (verplicht) De energieprestatiecoëfficiënt wordt bepaald overeenkomstig NEN 2916 en is minimaal 15% lager dan vereist volgens Bouwbesluit. Isolatie van de gebouwschil De gevel, de begane grondvloer en het dak hebben een Rc waarde van minimaal 3,5 m2k/w. De beglazing heeft een U waarde van maximaal 1,2 W/m2K (HR++). Energiezuinige ventilatie Bij gebalanceerde ventilatie dient warmteterugwinning (wtw) met een rendement van minimaal 75% toegepast te worden. Regeling ventilatie Energiezuinige verwarming De ventilatie is vraaggestuurd (tijdafhankelijk met verschillende standen of CO2 gestuurd). Het verwarmingssysteem heeft een aanvoerwatertemperatuur van maximaal 50 C. Efficiënte opwekking en distributie van warmte Wanneer een gasgestookte ketel wordt toegepast dient deze te zijn voorzien van Gaskeur HR107. CV leidingen die niet door een verblijfsruimte lopen, zijn geïsoleerd. Regeling verwarming De verwarming is voorzien van een weersafhankelijke voorregeling van de aanvoerwatertemperatuur. De verwarming kan per ruimte worden nageregeld. De naregeling bestaat minimaal uit thermostatische radiatorkranen.

36 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Energiezuinige koeling Op alle gevels behoudens de noordgevel dient buitenzonwering (screens of uitvalschermen) aanwezig te zijn. Het geïnstalleerd vermogen van (nood)verlichting dient maximaal 15 W/m2 te zijn. Het ventilatiesysteem dient te worden voorzien van een automatische regeling voor zomernachtventilatie. Dit betekent dat buiten de bedrijfstijden op basis van vooraf ingestelde waarden voor binnen en buitentemperatuur de ventilatie automatisch aan en uitgeschakeld wordt. Er dienen spuiventilatievoorzieningen aanwezig te zijn overeenkomstig de eisen voor luchtkwaliteit. Energiezuinige verlichting De daglichttoetreding is optimaal. Zie hiervoor de eisen bij visueel comfort. De verlichting heeft een lichtopbrengst van minimaal 55 lm/w. Het gehele gebouw is voorzien van een veegschakeling. De toiletten zijn voorzien van aanwezigheidsdetectie voor de verlichting. Verlichtingsarmaturen hebben hoogfrequente voorschakelapparatuur. De regeling is afgestemd op de hoeveelheid daglicht (bijv. daglichtafhankelijke regeling). Luchtkwaliteit Ventilatiecapaciteit (verplicht) De CO2 concentratie in groepsruimten (in de ademzone) is tijdens gebruikstijd maximaal ppm, waarbij in het reguliere onderwijs uitgegaan dient te worden van 30 leerlingen en 1 docent per groepsruimte. niet

37 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Spuiventilatie Kwaliteit van de toevoerlucht Ruimtevolume Groepsruimten hebben ten minste 4 te openen ramen (totaal oppervlak minimaal 4 m2), waarvan minimaal de helft bovenin het raamvlak. Spuiventilatievoorzieningen (te openen ramen) zijn licht bedienbaar staand vanaf de vloer en hebben meerdere fixeerstanden (incl. kierstand) of zijn traploos instelbaar. Aanwezige mechanische ventilatiesystemen voldoen aan de eisen uit cahier P1 Eisen voor gezonde mechanische ventilatiesystemen (2003), Serie Praktijkboek Gezonde Gebouwen ISSO/SBR. Dit betekent o.a.: Alle elementen die in aanraking komen met de toegevoerde ventilatielucht zijn zodanig gematerialiseerd, geproduceerd en afgewerkt dat na ingebruikname de luchtkwaliteit niet nadelig kan worden beïnvloed. Dit geldt ook voor voorzieningen voor natuurlijke ventilatie. Er wordt geen gebruik gemaakt van recirculatie, behalve in allairsystemen onwille van aanwarming van het gebouw buiten gebruikstijd. Filtersecties zijn voorzien van een zakkenfilter van minimaal filterklasse F6 of een vergelijkbaar effectief filtersysteem. De luchtkanalen worden op de bouwplaats voldoende beschermd tegen verontreiniging. De openingen van de kanalen worden afgesloten. Beschermende onderdelen worden pas vlak voor installatie verwijderd en voor ingebruikname goed gereinigd. Bij warmteterugwinning wordt gebruik gemaakt van een type warmteterugwinsysteem dat een hoge mate van scheiding tussen retourlucht en toevoerlucht garandeert (bijv. een kruiswisselaar, warmtewiel of twincoil). Bij toepassing van een warmtewiel wordt de retourventilator zuigend opgesteld. De hoofdkanalen zijn op strategische plaatsen voorzien van inspectieluike van dusdanige afmetingen dat ze tevens gebruikt k d ht h k d k l In groepsruimten is de afstand van vloer tot (verlaagd) plafond minimaal 3,2 m. niet

38 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Doorspoeling van de ruimte De ventilatielucht wordt in de verblijfsruimten zó toegevoerd en afgevoerd, dat voldoende doorspoeling van de ruimte mogelijk is. De ventilatie effectiviteit εv bedraagt minimaal 0,8. niet Emissies en stofverspreiding uit bouw en interieurmaterialen Bouw en inrichtingsmaterialen bevatten geen schadelijke weekmakers/ftalaten (zoals DEHP, DBP en BBP) Emissies van apparatuur Verontreinigende apparatuur (bijv. printers, copiers) staat in een aparte ruimte die op onderdruk staat t.o.v. omringende ruimten. Schoonmaakbaarheid De constructie en detaillering bevordert geen aanhechting van stof, vuil, vocht e.d. Vloerbedekking in groepsruimten is eenvoudig reinigbaar. Tabaksrook Toiletten Legionella Thermisch comfort Leerlingen en leerkrachten worden in het schoolgebouw niet blootgesteld aan tabaksrook. Geurverspreiding vanuit toiletten naar elders in het gebouw wordt voorkomen. De toiletruimten worden op onderdruk gehouden t.o.v. de omliggende ruimten. De afvoercapaciteit van de toiletten bedraagt minimaal 50 m3/h afzuiging per toilet(pot)/urinoir. Vloeren en wanden (tot min. 70 cm hoogte) zijn zo uitgevoerd dat urine niet in het materiaal kan trekken. De lucht uit toiletten wordt beschouwd als retourlucht en wordt direct uit deze ruimten naar buiten afgevoerd. Installaties voor warm en koud tapwater moeten worden uitgevoerd conform de bepalingen in ISSO publicatie 55.1 Legionellabestrijding.

39 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Operatieve temperatuur (verplicht) Minimaal 90% van de gebruikstijd wordt voldaan aan deze eisen: De operatieve temperatuur is op alle werk en leerplekken (waar iemand meer dan 2 uur per dag zittend werkt of leert) minimaal 19 C. Bij buitentemperaturen <20 C is de operatieve temperatuur maximaal 24 C. Bij buitentemperaturen >20 C ligt de operatieve temperatuur maximaal 4 C boven de buitentemperatuur. Tocht De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's zomers niet hoger dan 0,23 m/s. De luchtsnelheden in de leefzone zijn 's winters niet hoger dan 0,19 m/s. Alternatief: Draught Rate <30%. Individuele beïnvloeding De operatieve temperatuur is in het stookseizoen per verblijfsruimte met één bedieningsknop regelbaar tot minimaal 2 C boven en beneden de setpointtemperatuur. De bedieningsknop voor de temperatuur moet zonder instructie te begrijpen zijn. De temperatuur kan door de docent worden beïnvloed met één bedieningsknop. Deze knop is buiten bereik van de leerlingen aangebracht (bijv. op wand naast het schoolbord). Indien (buiten)zonwering aanwezig is dient deze vanuit de groepsruimten bedienbaar (of te overrulen) te zijn. Vloertemperatuur Verticale temperatuurgradiënt De vloertemperatuur ligt tussen 17 en 29 C (conform de eis van de norm NEN EN ISO 7730). De verticale temperatuurgradiënt (verschil tussen de luchttemperatuur op enkel en hoofdhoogte) is <4 K/m.

40 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Stralingsasymmetrie Visueel comfort De stralingstemperatuurasymmetrie (verschil in temperatuur van tegenoverliggende vlakken) voldoet aan de eisen van de norm NEN EN ISO 7730: bij een warm plafond <7 C; bij een koude wand <13 C; bij een koud plafond <18 C; bij een warme wand <35 C. De stralingstemperatuur (de gemiddelde oppervlaktetemperatuur van plafond, vloer, wanden, ramen, verwarmingspanelen en inrichting) in groepsruimten is 's winters hoger dan de luchttemperatuur. Kunstlicht (verplicht) Het verlichtingssterkte door kunstlicht is op werkvlakniveau minimaal 500 lux. Indien geen digitale schoolborden worden toegepast zijn er speciale (apart schakelbare) armaturen waarmee een verlichtingssterkte van 500 lux (verticaal) op het schoolbord wordt behaald. De UGRL (waarde voor de beperking van de 'verblindingshinder' ) van de in degroepsruimten toegepaste armaturen is <19. De kleurweergaveindex (Ra) van de verlichting is minimaal 80 of vergelijkbaar. Daglicht lokalen De daglichtfactor op het werkvlak in het midden van groepsruimtes is minimaal 3%. Glas is blank of grijnsgetint. De lichttoetredingsfactor (LTA waarde) van het glas is minimaal 0,60. Het percentage glas in de gevel van groepsruimten is minimaal 30%.

41 Bijlage 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering 4.5 Toetsingsresultaat 1e Oplevering Helderheidswering Bij aanwezigheid van digitale schoolborden is in de groepsruimten (ook aan de noordzijde) helderheidwering aanwezig, waarmee hinderlijk tegenlicht en hinderlijke reflecties worden voorkomen. Bij het gebruik van de helderheidswering blijft enig uitzicht naar buiten mogelijk. De helderheidswering wordt zodanig geselecteerd dat luminantieverhoudingen ('contrasten' in het gezichtsveld) tussen taak (bijv. schrift), directe omgeving (bijv. tafelblad) en perifirie (bijv. raam) maximaal 1:10:30 (taak:directe omgeving: periferie) bedragen. Individuele regelbaarheid Akoestisch comfort Installatiegeluid (verplicht) Kunstverlichting in groepsruimten is beperkt regelbaar: de verlichting is bijvoorbeeld in delen aan of uit te schakelen of dimbaar. De helderheidwering kan per groepsruimte worden bediend. Het geluidniveau in de groepsruimten t.g.v. installaties is maximaal 35 db(a). Nagalmtijd De nagalmtijd in ingerichte groepsruimten is maximaal 0,8 s. Luchtgeluidisolatie binnen het gebouw Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten of kantoren onderling is > 38 db. Luchtgeluidisolatiewaarde (R w) tussen groepsruimten en verkeersruimten is > 26 db. Er vindt geen geluidsoverdracht plaats via lekken (bijvoorbeeld boven een scheidingswand via het verlaagd plafond, ter plaatse van leidingdoorvoeren e.d.). Doorvoeren van kanalen en leidingen naar de groepsruimten zijn aangebracht boven de gangwand. Contactgeluid De contactgeluidisolatie (Ico) tussen groepsruimten is ten minste 0 db. Hinderlijke trillingen van de vloer of trappen door lopen/bewegen of muziek worden voorkomen.

Programma van Eisen Frisse Scholen Versie september 2010. >> Als het gaat om energie en klimaat

Programma van Eisen Frisse Scholen Versie september 2010. >> Als het gaat om energie en klimaat Programma van Eisen Frisse Scholen Versie september 2010 >> Als het gaat om energie en klimaat Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers

Nadere informatie

Frisse Scholen Toets. >> Als het gaat om energie en klimaat. Toetsingsrapport

Frisse Scholen Toets. >> Als het gaat om energie en klimaat. Toetsingsrapport Frisse Scholen Toets >> Als het gaat om energie en klimaat Toetsingsrapport >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud 1. Inleiding 1.1 Methode van toetsing 1.2 Toelichting op toetsingsresultaten 2.

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen Versie september 2010

Programma van Eisen Frisse Scholen Versie september 2010 Programma van Eisen Frisse Scholen Versie september 2010 >> Als het gaat om energie en klimaat 1 Programma van Eisen - Frisse Scholen Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen 2015

Programma van Eisen Frisse Scholen 2015 # Programma van Eisen Frisse Scholen 2015 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Programma van Eisen Frisse Scholen 1 2 Programma van Eisen Frisse Scholen Inhoud Eisen

Nadere informatie

Eisen Frisse. September 2015

Eisen Frisse. September 2015 Programma van Eisen Frisse Scholen 2015 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties September 2015 Inhoud Inleiding 2 Eisen formuleren 3 Energie 4 Lucht 8 Temperatuur 13

Nadere informatie

Frisse Scholen Toets Handleiding april 2012. >> Als het gaat om energie en klimaat

Frisse Scholen Toets Handleiding april 2012. >> Als het gaat om energie en klimaat Frisse Scholen Toets Handleiding april 2012 >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud Inleiding 3 Het Instrumentarium 5 Stappenplan 7 Bijlagen 12 Bijlage 1: Checklist documenten 13 Bijlage 2: Toetsingscriteria

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen Toelichting april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen Toelichting april 2012 Coverfoto: OdyZee School en College, Rothuizen Architecten Stedenbouwkundigen Fotograaf: Ruden Riemens Programma van Eisen Frisse Scholen Toelichting april 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 Toepasbaarheid

Nadere informatie

Ervaringen met de Frisse Scholen Toets in de praktijk Van woorden naar daden april 2012

Ervaringen met de Frisse Scholen Toets in de praktijk Van woorden naar daden april 2012 Ervaringen met de Frisse Scholen Toets in de praktijk Van woorden naar daden april 2012 Ervaringen met de Frisse Scholen Toets in een achttal scholen, uitgevoerd door een technisch adviseur en een bouwprojectmanager

Nadere informatie

De toekomst centraal

De toekomst centraal KWALITEITSKADER HUISVESTING Kwaliteitscriteria voor onderwijsvoorzieningen in het Voortgezet Onderwijs De toekomst centraal Werkversie april 2016 Bijlage A BIJLAGE A Koppeling naar thema s en ambitieniveaus

Nadere informatie

W/E Rapport Frisse Scholen PvE 2015 en GPR Gebouw 4

W/E Rapport Frisse Scholen PvE 2015 en GPR Gebouw 4 W/E Rapport Frisse Scholen PvE 2015 en GPR Gebouw 4 Inzicht in de relatie van het PvE en GPR Gebouw aan de hand van praktijkvoorbeelden W/E 8802 Utrecht/Eindhoven, 3 februari 2015 Frisse Scholen PvE 2015

Nadere informatie

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd:

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd: Project: Brede School Rembrandtkwartier te Rijswijk Projectnr.: 6.053 Datum: 20 februari 2017 Betreft: Ontwerpnotitie Ventilatie 1. UITGANGSPUNTEN Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante

Nadere informatie

Technisch Programma van Eisen Frisse Scholen

Technisch Programma van Eisen Frisse Scholen Gevolgen voor de klimaatinstallatie Technisch Programma van Eisen Frisse Scholen Agentschap NL heeft in het kader van het project Frisse Scholen een technisch Programma van Eisen ontwikkeld voor scholen

Nadere informatie

thema Bouwbesluit huidig (2003) Bouwbesluit nieuw (2012) PVE Frisse Scholen energieprestatiecoefficient kwaliteit thermische schil

thema Bouwbesluit huidig (2003) Bouwbesluit nieuw (2012) PVE Frisse Scholen energieprestatiecoefficient kwaliteit thermische schil 24 1 2012 Bouwfysica www.nvbv.org Frisse Scholen Aandacht voor het ambitieniveau Het binnenklimaat in scholen staat al geruime tijd in de belangstelling. Onderzoeken hebben aangetoond dat het slecht gesteld

Nadere informatie

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Seminar Swegon Air Academy 11 november 2008 ir. Froukje van Dijken BBA Binnenmilieu 010-2447025 www.binnenmilieu.nl Dagelijks 20.000 leerlingen

Nadere informatie

Technical Inspection Service

Technical Inspection Service Technical Inspection Service Bijlage XXI bij de Vraagspecificatie Werkzaamheden TIS Versie 2.0 13-04-2012 Van Auteur TIS Branchevereniging R.G.D. Kenmerk Versie 2.0 Datum 13/04/2012 Bestand Bijlage XXI

Nadere informatie

ONE. Simulations. Onderzoeksrapport CFD Simulaties. Klimaat in een klaslokaal voorzien van een Easy-Klima klimaatplafond. Datum: 17 oktober 2012

ONE. Simulations. Onderzoeksrapport CFD Simulaties. Klimaat in een klaslokaal voorzien van een Easy-Klima klimaatplafond. Datum: 17 oktober 2012 Onderzoeksrapport CFD Simulaties Klimaat in een klaslokaal voorzien van een Easy-Klima klimaatplafond Datum: 17 oktober 2012 BV T: +31 (0)715680900 Schipholweg 103 F: +31 (0)715289559 2316 XC Leiden E:

Nadere informatie

Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting

Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting M+P MBBM groep www.mp.nl Mensen met oplossingen Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting #GTL2015 ir. Theodoor Höngens 4 november 2015 2 inhoud formele regelgeving informele regelgeving ontwikkelingen

Nadere informatie

Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse Scholen

Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse Scholen Tools voor Frisse Scholen een overzicht Ir. Bert Meijering 07.11.2012 Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse

Nadere informatie

Bouwbesluit en Passief Bouwen

Bouwbesluit en Passief Bouwen Bouwbesluit en Passief Bouwen Welke (on)mogelijkheden zijn er vanuit de bouwregelgeving? ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Bouwbesluiteisen en Passief Bouwen Gezondheid

Nadere informatie

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen"

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: Zonwering al in bouwontwerp meenemen ~omazo..... j\ Hoofdbedrijfs(hap l'v Ambachte'ß -c TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen" AUTOMATISCHE ZONWERING BESPAART ENERGIE EN VERBETERT BINNENKLIMAAT Automatische zonwering kan op kantoor en

Nadere informatie

van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding

van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding de brede reus van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding planning van schets naar definitief ontwerp

Nadere informatie

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Projectseminar Velve-Lindenhof ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Nieman Raadgevende Ingenieurs Inleiding Nieman Raadgevende Ingenieurs

Nadere informatie

Passief Bouwen in de praktijk

Passief Bouwen in de praktijk Passief Bouwen in de praktijk Velve-Lindenhof: van idee tot realisatie ir. H.J.J. (Harm) Valk / ing. A.F. (André) Kruithof adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Projectomschrijving Ontwerpvisie Bouwfysische

Nadere informatie

Bouwfysica. Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica. eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte

Bouwfysica. Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica. eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie hoofdstuk 6 Bouwfysica 1 Onderwerpen Inleiding Bouwbesluit eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte Ventilatie Basisventilatie (luchtverversing) Spuiventilatie (zomerventilatie)

Nadere informatie

Referentiegebouwen utiliteitsbouw

Referentiegebouwen utiliteitsbouw EPN en Nieuwbouw Referentiegebouwen utiliteitsbouw Gezondheidszorg 7.000m² Het voorbeeld betreft een verpleeghuis dat is voorzien van gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Een warmtepomp zorgt

Nadere informatie

Duurzame woningverbetering

Duurzame woningverbetering Duurzame woningverbetering Op weg naar energieneutraal Houten, 20 februari 2017 Kees Stap Gemiddelde energierekening Maandrekening Gemiddeld energieverbruik jaar 15% 1500 m3 aardgas 5% 80% verwarming warmwater

Nadere informatie

Natuurlijke ventilatie van leslokalen

Natuurlijke ventilatie van leslokalen Natuurlijke ventilatie van leslokalen Seminar Actiflow - CFD in de bouw 20 mei 2011 ir. Henk Versteeg Inhoud presentatie Introductie LBP SIGHT Binnenmilieu basisscholen Ventilatie basisschool De Schakel

Nadere informatie

Een Frisse Duurzame School; een haalbare kaart?

Een Frisse Duurzame School; een haalbare kaart? Een Frisse Duurzame School; een haalbare kaart? De financiële haalbaarheid bij binnenklimaatverbetering en energie/co2 besparing in bestaande gebouwen voor het primair onderwijs. -Bijlage- Afstudeerverslag

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

Woningen met EPC ( 0,8

Woningen met EPC ( 0,8 Een initiatief van in samenwerking met 1 Woningen met EPC ( 0,8 Toelichting wijzigingen en bouwkundige aandachtspunten en duurzame energie - ontwerp- en adviesbureau BNA ir. F.W. den Dulk (Freek) 2 1 Onderwerpen

Nadere informatie

HR++-glas toepassen. a) Kantoor en/of showroom wordt verwarmd. a) Zelfstandig moment: Nee. Natuurlijk moment: Ja.

HR++-glas toepassen. a) Kantoor en/of showroom wordt verwarmd. a) Zelfstandig moment: Nee. Natuurlijk moment: Ja. Gebouwschil Nummer maatregel 1 Kantoor en/of showroom: Verlies van warmte en koude via beglazing in gemetselde gevel beperken. HR++-glas toepassen. a) Kantoor en/of showroom wordt verwarmd. b) Kantoor

Nadere informatie

GGD-criteria bij de Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009

GGD-criteria bij de Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009 GGD-criteria bij de Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009 Inleiding De Regeling verbetering binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009 stelt subsidie aan gemeenten

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Comfort System en het DucoTronic System bieden de garantie

Nadere informatie

Schoolgebouwen kunnen beter met een goed akoestisch ontwerp

Schoolgebouwen kunnen beter met een goed akoestisch ontwerp M+P - raadgevende ingenieurs Müller-BBM groep geluid trillingen lucht bouwfysica Schoolgebouwen kunnen beter met een goed akoestisch ontwerp Ir. Theodoor Höngens Ir. Sara Persoon 1 M+P raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie Inhoud Inhoud van de presentatie Duurzaam bouwen met staal Concepten voor energiebesparend bouwen met lichtgewicht constructies Toepassing PCM in vloeren, wanden en plafonds Energieconcept Wilo in Zaandam

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

Methodiek Binnenmilieuprofiel

Methodiek Binnenmilieuprofiel Methodiek Binnenmilieuprofiel ISSO Landelijke Informatiedag Binnenmilieuprofiel 17 februari 2011 ir. Jaap Balvers BBA Binnenmilieu Tel 010-2447025 jb-bba@binnenmilieu.nl Inhoud Uitgangspunten Benodigdheden

Nadere informatie

GEZONDE LUCHT OP SCHOOL

GEZONDE LUCHT OP SCHOOL GEZONDE LUCHT OP SCHOOL KINDEREN HEBBEN RECHT OP GEZONDE BINNENLUCHT! Gezonde lucht op school Wist u dat het binnenklimaat in bijvoorbeeld gevangenissen vele malen beter is dan in een schoolgebouw? Onderzoeken

Nadere informatie

Rapportage energielabel. Kantoorpand Molensteijn PT De Meern

Rapportage energielabel. Kantoorpand Molensteijn PT De Meern Rapportage energielabel Kantoorpand Molensteijn 60 3454 PT De Meern EPA-U Energielabel Datum inspectie : 16-07-2015 Datum rapportage : 12-08-2015 Status rapportage : definitief Objectgegevens Aard gebouw

Nadere informatie

BREEAM NL Nieuwbouw. Management 12% Gezondheid en Welzijn 15% Energie 19% Transport 8% Water 6% Materialen 12.5% Afval 7.5% 10% Landgebruik & Ecologie

BREEAM NL Nieuwbouw. Management 12% Gezondheid en Welzijn 15% Energie 19% Transport 8% Water 6% Materialen 12.5% Afval 7.5% 10% Landgebruik & Ecologie BREEAM NL Nieuwbouw Categorie Weging Management 12% Gezondheid en Welzijn 15% Waste Land Use & Ecology Pollution Energie 19% Materials Transport 8% Management Water 6% Materialen 12.5% Afval 7.5% Water

Nadere informatie

BOUWBESLUITRAPPORTAGE

BOUWBESLUITRAPPORTAGE BOUWBESLUITRAPPORTAGE Gemeente Hilvarenbeek Ingekomen: 15-1-2017 BOUWEN VAN EEN WONING AAN DE BOLAKKER IN HILVARENBEEK d.d. 16-01-2017 blad nr. 1 INHOUDSOPGAVE Inleiding Bouwbesluitverantwoording van ruimten

Nadere informatie

VERBETER UW RESULTAAT MET COMFORTABEL BOUWEN

VERBETER UW RESULTAAT MET COMFORTABEL BOUWEN VERBETER UW RESULTAAT MET COMFORTABEL BOUWEN Sept. - Nov. 2015 ir. Atze Boerstra BBA Binnenmilieu ab-bba@binnenmilieu.nl www.binnenmilieu.nl ing. Joost Valk Vital Places jvalk@vitalplaces.eu www.vitalplaces.nl

Nadere informatie

Duurzaamheid en comfort, van ontwerp naar praktijk.

Duurzaamheid en comfort, van ontwerp naar praktijk. Duurzaamheid en comfort, van ontwerp naar praktijk. Praktijkevaluatie van duurzame kantoren waarbij de relatie tussen het ontwerpproces en de prestatie in de praktijk wordt onderzocht. Afstudeerpresentatie

Nadere informatie

GEZONDE SCHOOLGEBOUWEN: tips voor ontwerp en inrichting

GEZONDE SCHOOLGEBOUWEN: tips voor ontwerp en inrichting GEZONDE SCHOOLGEBOUWEN: tips voor ontwerp en inrichting Goed ontwerp voorkomt problemen Veel binnenmilieu- en gezondheidsproblemen zijn te voorkomen door een goed ontwerp en inrichting van schoolgebouwen.

Nadere informatie

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Uitgangspunt Bestaand, oorspronkelijk gebouw had als gebruik een mix aan functies. Dit waren

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd:

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd: Project: Brede School Rijswijk Projectnr.: 6.053 Datum: 20 februari 2017 Betreft: Startnotitie Duurzaamheid en Installatieconcept 1. UITGANGSPUNTEN Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante

Nadere informatie

installatie-arm ontwerpen verleden tijd?

installatie-arm ontwerpen verleden tijd? installatie-arm ontwerpen verleden tijd? 1 situatie tot enkele jaren geleden was duurzaamheid bij klimaatinstallaties comfort en vooral energiebesparing de koplopers bij het besparen op het energie waren

Nadere informatie

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven ir. Henk Versteeg Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Lichtveld Buis & Partners BV Raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

ECO V. lg Electronics Ventilatie - warmteterugwinning. Speciefieke kenmerken van de Eco V-unit:

ECO V. lg Electronics Ventilatie - warmteterugwinning. Speciefieke kenmerken van de Eco V-unit: lg Electronics Ventilatie - warmteterugwinning ECO V In het kader van het huidige bouwbesluit, waarin een eis is opgenomen dat uw werk of verblijfsruimte een juiste luchtverversing behaald, heeft LG Electronics

Nadere informatie

Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie?

Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie? Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie? Even voorstellen Simon van der Kamp Brink Climate Systems Adviseur installatieconcepten Brink Customize Lizette Koorn IsoBouw Systems Project manager woningbouw

Nadere informatie

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Bouwadviesburo van Niekerk, Emile Niekerk Gespreksleider: Steven van der Lelie (GGD Gelre- Ijssel) inhoudsopgave Inleiding Voorbeeld

Nadere informatie

Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica

Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie. hoofdstuk 6 Bouwfysica Bouwfysica Ventilatie en Infiltratie hoofdstuk 6 Bouwfysica 1 Onderwerpen Inleiding Bouwbesluit eisen eisen m.b.t. ventilatie oppervlakte Ventilatie Basisventilatie (luchtverversing) Spuiventilatie (zomerventilatie)

Nadere informatie

17-6-2013. Passief Bouwen. Passief Bouwen in de praktijk. Velve-Lindehof, Enschede. Stelling. Ontwerpvisie. Binnengasthuizen, Zwolle

17-6-2013. Passief Bouwen. Passief Bouwen in de praktijk. Velve-Lindehof, Enschede. Stelling. Ontwerpvisie. Binnengasthuizen, Zwolle Passief Bouwen Passief Bouwen in de praktijk Kennisdag Bouwfysica 2013 Passief bouwen' is een specifieke bouwstandaard met een comfortabel binnenklimaat, gedurende zowel het zomer- als het winterseizoen,

Nadere informatie

Energie & Binnenmilieu Stappenplan. Versie 2.0

Energie & Binnenmilieu Stappenplan. Versie 2.0 Energie & Binnenmilieu Stappenplan Versie 2.0 Inhoudsopgave Inleiding 3 Stroomschema 4 Toelichting op stroomschema 5 Prestatie-eisen, aandachtspunten en doorlooptijd maatregelen 7 Tijdsplanning 11 2 Energie

Nadere informatie

Het ontwerpen van een

Het ontwerpen van een Het ontwerpen van een ventilatiesysteem André Meester Alusta natuurlijke ventilatietechniek Het ontwerpen van een ventilatiesysteem Bepaling capaciteit toe en afvoer volgens bouwbesluit Aanvullende eisen

Nadere informatie

SCHIPHOL HOTEL BADHOEVEDORP

SCHIPHOL HOTEL BADHOEVEDORP SCHIPHOL HOTEL BADHOEVEDORP 08-06-2016 Toets thermische isolatie en energieprestatie Toets thermische isolatie en energieprestatie ten behoeve van de aanvraag omgevingsvergunning. Definitief Schiphol Hotel

Nadere informatie

System integrator. ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV

System integrator. ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV System integrator ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV Huidige praktijk Gezond EPC DuBo A a n n e m e r Afgifte (St. LTV) Installateur Warmteverlies en koellast Regeltechniek Warmtepompen

Nadere informatie

Bouwbureau Jansman. Nieuwbouw woning a.d. Koekoekweg 2 te Harfsen.

Bouwbureau Jansman. Nieuwbouw woning a.d. Koekoekweg 2 te Harfsen. Bouwbureau Jansman Arrierflierweg 8-7735 KN - Arrien - Tel: 0529-457371 Fax: 0529-457016 Wilhelminastraat 3-7721 CD - Dalfsen - Tel: 0529-434438 Fax: 0529-435678 Havenweg 60-7772 AG - Hardenberg - Tel:

Nadere informatie

Comfortabele en energiezuinige schoolgebouwen Chrit Cox Nelissen ingenieursbureau. brede school Ijburg, Amsterdam

Comfortabele en energiezuinige schoolgebouwen Chrit Cox Nelissen ingenieursbureau. brede school Ijburg, Amsterdam Comfortabele en energiezuinige schoolgebouwen Chrit Cox Nelissen ingenieursbureau brede school Ijburg, Amsterdam 1 adviseur installatietechniek, bouwfysica, akoestiek brandveiligheid en duurzaamheid Stadshuis

Nadere informatie

Invoer Algemeen. Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Naam school. Onderwijsvorm.

Invoer Algemeen. Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Naam school. Onderwijsvorm. Invoer Algemeen Naam school Onderwijsvorm primair onderwijs Adres Postcode Plaats Invoer lokaaltypen Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Bouwjaar B.V.O.

Nadere informatie

Nassaukade 1 te Beilen

Nassaukade 1 te Beilen Stichting Nardus 30 juni 2016 Verantwoording Titel : Projectnummer : 2016-022 Revisie : 0 Fase : Omgevingsvergunning Datum : 30-06-2016 Auteur : ing. A. Hamstra Email : arjen@vm-consultancy.nl Gecontroleerd

Nadere informatie

A (zie toelichting in bijlage)

A (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden A (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

deur, raam, kozijn 1 woonfunctie b andere woonfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * 2 bijeenkomstfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - *

deur, raam, kozijn 1 woonfunctie b andere woonfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * 2 bijeenkomstfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * hermische isolatie gebruiksfunctie leden van toepassing algemeen deur, raam, kozijn thermische isolatie-index vrijgesteld verbouw tijdelijk bouw artikel 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 lid 1 2 3 4 5 1 2 * 1 2

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Technical Inspection Service

Technical Inspection Service Technical Inspection Service Bijlage XX bij de Vraagspecificatie Werkzaamheden TIS Gebouwinstallaties Versie 2.0 13-04-2012 Van Auteur TIS Branchevereniging R.G.D. Kenmerk Versie 2.0 Datum 13/04/2012 Bestand

Nadere informatie

Invulinstructie Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Scholen Concept Klimaatgroep Holland, type CP oktober 2016

Invulinstructie Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Scholen Concept Klimaatgroep Holland, type CP oktober 2016 Invulinstructie Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Klimaatgroep Holland, type CP15 32 Inhoud: - Inleiding pagina 1 - Invulinstructie pagina 2 en 3 Inleiding Klimaatgroep Holland brengt sinds kort de vernieuwde

Nadere informatie

Duurzaam bouwen en energiezuinigheid nieuwbouw en grootschalige renovatie/uitbreiding van scholen/onderwijshuisvesting

Duurzaam bouwen en energiezuinigheid nieuwbouw en grootschalige renovatie/uitbreiding van scholen/onderwijshuisvesting Programma van Eisen Duurzaam bouwen en energiezuinigheid nieuwbouw en grootschalige renovatie/uitbreiding van Aanp. AH 11/10/2010 Aanp. AH 17/11/2010 v 2.3 Aanp. AH 22/1/2011 v 2.4 versie 2.4 datum 22

Nadere informatie

Scholen. Gezonde. lucht. Duurzaam. Gezond. Comfortabel

Scholen. Gezonde. lucht. Duurzaam. Gezond. Comfortabel Scholen Duurzaam Gezond Comfortabel Gezonde op school lucht ClimaRad SVS (School Ventilatie Systeem) Met het ClimaRad SVS wordt een volledig frisse school gerealiseerd. Uiteraard frisse klaslokalen, maar

Nadere informatie

Voorbeeldtoets Energieprestatie Energiezuinige woningen Toets 1: Meerkeuzevragen

Voorbeeldtoets Energieprestatie Energiezuinige woningen Toets 1: Meerkeuzevragen Voorbeeldtoets Energieprestatie Energiezuinige woningen Toets 1: Meerkeuzevragen Lees zorgvuldig onderstaande informatie Het examen bestaat uit 40 meerkeuzevragen. Deze voorbeeldtoets bestaat uit 20 vragen.

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

Vabi Elements EPG. Air Products

Vabi Elements EPG. Air Products Vabi Elements EPG Projectnummer: ASD1426 Omschrijving: Ontwerp voor de realisatie van een nieuwe distributielocatie met kantoor op het bedrijventerrein PolanenPark te Haarlemmerliede. Berekend op: 28-2-213

Nadere informatie

Miel Karthaus Martijn de Gier

Miel Karthaus Martijn de Gier Miel Karthaus Martijn de Gier Fig 1 1/5 13 3 5 1 17 12 11 18 2 11 31 16 15 12 14 8 7 4 6 22 21 20 19 9 10 e versus WarmBouwen 8 Verhouding tussen warmteweerstand en warmtestroomdichtheid

Nadere informatie

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Energieprestatie naar 0.4. Hoe krijgen we dit nu Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Arthur Barendregt Gemeente Rotterdam 1 Werkgroep gezondheid & energiezuinigheid - Houdt zich bezig met

Nadere informatie

5 OPNAMEFORMULIER BINNENMILIEUPROFIEL WONINGEN

5 OPNAMEFORMULIER BINNENMILIEUPROFIEL WONINGEN 5 OPNAMEFORMULIER BINNENMILIEUPROFIEL WONINGEN Inleiding In dit hoofdstuk staat het opnameformulier weergegeven dat een adviseur nodig heeft voor het opnemen van een woning voor het Binnenmilieuprofiel.

Nadere informatie

Themablad Binnenklimaat NOM Keur

Themablad Binnenklimaat NOM Keur Themablad Binnenklimaat NOM Keur Onderwerp Themablad Binneklimaat NOM Keur Datum 19 december 2016 Versie versie 1.01 Auteurs Desmond Hughes Auteursrechten Copyright 2016 door Vereniging De BredeStroomversnelling

Nadere informatie

Gezonde, frisse lucht in huis

Gezonde, frisse lucht in huis Een buitengewoon binnenklimaat VENTILATIE VOOR WONINGBOUW Gezonde, frisse lucht in huis EEN HELDERE KIJK OP VENTILATIE Heerlijk, continu frisse lucht in mijn werkkamer. Zo kan ik goed geconcentreerd thuis

Nadere informatie

Kleinschalige energetische renovatie

Kleinschalige energetische renovatie Kleinschalige energetische renovatie Kantoor plus bovenwoning van label G naar A+ de Haas & Partners Adviseurs Duurzaam Gebouwde Omgeving Van componenten naar concept Bouwkundig Ventilatie Installaties

Nadere informatie

Renovatie van een voormalig overheidsgebouw tot een uiterst duurzaam kantoor te Mechelen

Renovatie van een voormalig overheidsgebouw tot een uiterst duurzaam kantoor te Mechelen Renovatie van een voormalig overheidsgebouw tot een uiterst duurzaam kantoor te Mechelen Studienamiddag: beton en duurzaam bouwen Brussel, 13/09/2011 ir. Michaël Dierickx 1 Agenda Context Wat is duurzaamheid?

Nadere informatie

Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen. Door: ir. E.N. t Hooft

Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen. Door: ir. E.N. t Hooft Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen Door: ir. E.N. t Hooft 1 INHOUD PRESENTATIE Inleiding Binnenmilieu Thermisch comfort Beoordelingsmethoden Consequenties ATG-methode Conclusie 2 FASEN IN BOUWPROCES

Nadere informatie

OXYGEN. Brochure 2012-2013.NL

OXYGEN. Brochure 2012-2013.NL OXYGEN Brochure 0-03.NL DE ADEMENDE RADIATOR: Intelligent en hygiënisch ventileren Jaga Oxygen is geen traditionele ventilatie, maar een intelligent gestuurd en energiebesparend luchtverversingssysteem.

Nadere informatie

7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS:

7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS: TANGRAMHUIS 7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS: 1 - ZON - Maak gebruik van de zon, de enige kostenloze energieleverancier! Onze woningen worden naar de zon georiënteerd, dat wil zeggen

Nadere informatie

Rapport. Ventilatieberekeningen Herontwikkeling Rietveld 33A te Woerden. Projectnummer 16126

Rapport. Ventilatieberekeningen Herontwikkeling Rietveld 33A te Woerden. Projectnummer 16126 Rapport Ventilatieberekeningen Herontwikkeling Rietveld 33A te Woerden Projectnummer 16126 Opdrachtgever Kolpa Architecten t.a.v. dhr. W. Baas Strevelsweg 700/406 3083 AS Rotterdam Auteur Dhr. H. Dijcks

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Reno System, Duco Comfort System en DucoTronic System

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie werken De ClimaRad Comfort Solution meet en regelt het binnenklimaat per ruimte, zonder dat uw medewerkers hier iets

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Itho Daalderop Klasse-ventilatie. optimaal. schoolklimaat

Itho Daalderop Klasse-ventilatie. optimaal. schoolklimaat Itho Daalderop Klasse-ventilatie optimaal schoolklimaat Klasse-ventilatie DCW unit - Automatische ventilatieregeling op basis van CO2-metingen - Hoog rendement en energiezuinig - Comfortabele frisse luchttoevoer

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

Brink Renovent. www.atc-ventilation.be

Brink Renovent. www.atc-ventilation.be Brink Renovent www.atc-ventilation.be Renovent A B Brink Renovent Excellent 180 pagina 3 A+ A Brink Renovent Excellent 300/400/450 pagina 7 A+ A pagina 11 Brink Renovent Sky Brink Renovent Excellent 180

Nadere informatie

Rgd. Visueel comfort. 6.1 Daglicht en uitzicht 6.2 Kunstlicht 6.3 Lichtreflectie 6.4 Zonwering en helderheidswering

Rgd. Visueel comfort. 6.1 Daglicht en uitzicht 6.2 Kunstlicht 6.3 Lichtreflectie 6.4 Zonwering en helderheidswering Rgd 6 Visueel comfort Het visuele comfort in de huisvesting moet zodanig zijn dat de gebruikers visueel contact met de omgeving kunnen hebben en er voldoende daglicht is opdat een aangename werkplek realiseerbaar

Nadere informatie

Welkom Themabijeenkomst Gezond Wonen

Welkom Themabijeenkomst Gezond Wonen Welkom Themabijeenkomst Gezond Wonen Gezond Wonen Jetske Thielen Programma Themabijeenkomst Gezond Wonen 12.30 Project Gezond Binnenklimaat (Jetske Thielen) 13.30 Gezond Wonen GGD (Ad Dilven) 14.00 Workshops

Nadere informatie

Een Nieuwe Frisse School

Een Nieuwe Frisse School Een Nieuwe Frisse School Je leert beter in een frisse school >> Als het gaat om energie en klimaat Inhoud Een Nieuwe Frisse School 4 Inleiding 6 Luchtkwaliteit 8 Hitte 10 Koude en tocht 14 Energiegebruik

Nadere informatie

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst De NESK scholen duurzaam opgeleverd Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Gemeente Heerhugowaard

Nadere informatie

Ventilatievoorzieningen, Daglicht, VWA en HWA

Ventilatievoorzieningen, Daglicht, VWA en HWA Oude Parklaan 2 Castricum Ventilatievoorzieningen, Daglicht, VWA en HWA t.b.v. bouwaanvraag Opdrachtgever: Moke Architecten Projectnr. 1315.01 Datum: 15 juli 2015 ir. K.C.J. Nobel -2- INHOUD 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie