WAARDE OP WAARDE GESCHAT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WAARDE OP WAARDE GESCHAT"

Transcriptie

1 Finance ControlPE Waarderingsmethoden met elkaar vergeleken WAARDE OP WAARDE GESCHAT Wat betekent waarderen en waar loopt u tegenaan bij het waarderen van een object? De auteur laat zien dat een juist begrip van het doel en de context waarin de waardering plaatsvindt, bepalend is voor een goede waardebepaling. In dit artikel vindt u een inventarisatie van de methoden die veelvuldig in de praktijk worden gebruikt en een bespreking van een van deze waarderingsmethoden: de reële optieanalyse (ROA). Deze methode geniet in specifieke situaties de voorkeur boven andere (meer conventionele) methoden. DOOR RON VAN OEVEREN Waarderen is het proces van het schatten van de marktwaarde van een bepaald te identificeren object. Het waarderingsobject is actief of passief en kan verhandeld worden op de financiële markt (vermogenstitels: zoals aandelen, opties, schulden, verplichtingen, etc.) of op de reële markt (zoals investeringsprojecten, ondernemingen, immateriële vaste activa (patenten, merknamen)). Wat is nu de waarde die samenhangt met een dergelijk object? Het te waarderen object wordt gekenmerkt door verwachte toekomstige rendementen (kasstromen) (die gebaseerd zijn op bepaalde assumpties) en de bijbehorende risicokarakteristieken van deze rendementen. De toekomstige rendementen en risico s zijn gebaseerd op schattingen van individuen of instellingen en zijn daarom heterogeen van aard. Dit maakt waarde per definitie tot een subjectief begrip. Dit geldt voor objecten die niet worden verhandeld in een financiële markt. Objecten die wel worden verhandeld in een financiële markt hebben een intersubjectief waardebegrip. Immers, meerdere individuen, vragers en aanbieders zijn tegelijkertijd bereid tegen bepaalde prijzen te handelen. Een waarde zal echter nimmer op een volledig objectieve wijze bepaald kunnen worden. Doel en context van waarderen Waarderingen kunnen voor uiteenlopende doelen worden uitgevoerd. Te denken valt aan: ~ aandelenwaarderingen, bijvoorbeeld voor fusies (vaststelling van ruilverhouding) en overnames (bepalen van bied- of vraagprijs); ~ uitkoop van (minderheids)aandeelhouders; ~ investeringsanalyses; ~ financiële rapportering, bijvoorbeeld voor impairmenttests of purchase price allocations; ~ fiscale aangelegenheden (bijvoorbeeld voor verhangingen); ~ juridische zaken, bijvoorbeeld voor schadeberekeningen. Het doel van de waardering is mede bepalend hoe de waardering dient te worden uitgevoerd. Voorts is begrip van de context van belang waarbinnen de waardering plaatsvindt. Ik geef hier slechts enkele voorbeelden uit de waarderingspraktijk. Gaat het bijvoorbeeld om een project of onderneming op basis van going concern of op basis van een eindige levensduur? Is het waarderingsobject een onderdeel van een concern dat gefinancierd wordt door de moedermaatschappij (waarbij cash flows mogelijk moeten worden aangepast en de kapitaalstructuur (debt/equity-verhouding) in de vermogenskostenvoet kritisch moet worden bekeken) of gaat het om het concern zelf? Als het gaat om het concern kan dan volstaan worden met één waardering of is een sum of the parts (met verschillende vermogenskostenvoeten)-waardering nodig? Ook het type business van het object kan van belang zijn. 26 JUNI 2007

2 Gaat het bijvoorbeeld om een financiële instelling of een onderneming die vergelijkbare karakteristieken heeft met een financiële instelling, zoals een leasemaatschappij) of niet? Gaat het om een onderneming of project dat omgeven is door een grote mate van onzekerheid (waarbij onzekerheid bijvoorbeeld wordt uitgedrukt in onzekere marktvraag, onzekere prijsontwikkelingen, onzeker competitief gedrag van concurrenten, etc.), zoals de introductie van een nieuw medicijn of een revolutionaire technologie? Het soort situatie is bepalend voor de aanpak en invulling van de waardering. Waarderingsmethoden In de literatuur worden verschillende waarderingsmethoden onderscheiden die veelvuldig in de praktijk (vooral voor de waardering van aandelen in een onderneming) worden toegepast. In dit artikel behandel ik alleen de meest gebruikte methoden. De waarderingsmethoden kunnen in beginsel als volgt worden gecategoriseerd. (Zie ook figuur 1.) ~ Economische waarderingsmethoden. ~ Marktmethoden. ~ Vermogensmethoden. ~ Overige methoden. Economische waarderingsmethoden Discounted cash flow-methode (DCF). De discounted cash flow-methode is gebaseerd op de aanname dat de waarde wordt bepaald door de contante waarde van toekomstige vrije kasstromen. De huidige waarde van de onderneming wordt bepaald door de sommatie van toekomstige vrije kasstromen die gecorrigeerd worden voor het bijbehorende risico en de tijdswaarde van geld. De waarde van de aandelen wordt vervolgens bepaald door op de ondernemingswaarde de netto rentedragende schuld in mindering te brengen. Cash flow to equity-methode (CTE). Een bijzondere variant van de DCF-methode is de cash flow to equity-methode (CTE). De CTE wordt voornamelijk toegepast bij bedrijven waar de financiering een operationeel (netto-werkkapitaal) karakter heeft, zoals bij banken, leasemaatschappijen, etcetera. De waarde wordt bepaald door de contante waarde van in de toekomst toegestane (op basis van een bepaalde norm) en uitkeerbare dividenden. Leveraged buy-out-methode (LBO). Deze variant bepaalt de waarde in een specifiek veronderstelde situatie. In deze waardering wordt de situatie nagebootst dat een private equityhuis de onderneming koopt en financiert met een aanzienlijk bedrag aan vreemd vermogen. Op basis van de financiering- (svoorwaarden) en de cash flow-capaciteit van de onderneming wordt geschat wat maximaal betaald kan worden voor de aandelen in de targetonderneming. Reële optieanalyse (ROA). Dit is een bijzondere variant van de DCF die feitelijk neerkomt op het volgende: ROA = DCF + waarde van flexibiliteit. 1 Hier kom ik later op terug. Rendements-/resultatenbenadering. De rentabiliteitsmethode is een vereenvoudigde methode die in de praktijk minder vaak wordt toegepast. Deze methode is gebaseerd op de veronderstelling dat een onderneming eeuwigdurend een bepaalde (vaak van het verleden afgeleide) winstgevendheid realiseert. De waarde van de onderneming is bij toepassing van deze methode gebaseerd op de (genormaliseerde) winstcapaciteit, de als normaal te beschouwen rentabiliteitseis en de mate waarin er sprake is van redelijke (normatieve) vermogensverhoudingen. Marktmethoden Trade multiples. De waardering op basis van kengetallen van beursgenoteerde vergelijkbare ondernemingen in een competitieve financiële markt (waar beleggers met elkaar concurreren om vermogenstitels) zijn gebaseerd op het ontmoetings- Economische methoden Gebaseerd op 1. Cash flows: Discounted cash flow (DCF) Cash flow to equity (CTE) Leveraged buy-out (LBO) Reële-optieanalyse (ROA) 2. Resultaten: (Genormaliseerde) rentabiliteit Marktmethoden Gebaseerd op: 1. Financiële marktwaarde: Trade multiples 2. Reële marktwaarde: Transaction multiples Vermogensmethoden Gebaseerd op: 1. Eigen vermogen + stille reserves: Intrinsieke waarde 2. Directe opbrengstwaarde -/- kosten: Liquidatiewaarde Overige methoden Gebaseerd op: 1. Vuistregels: Ratio s Figuur 1 Waarderingsmethoden die in de praktijk vaak voorkomen JUNI

3 proces van vraag naar en aanbod van vermogenstitels waardoor een marktprijs tot stand komt. Voorbeelden van trade multiples zijn: enterprise value/ebit(da), koers/winst, etcetera. Transaction multiples. De waardering op basis van kengetallen van transacties van vergelijkbare ondernemingen in een competitieve reële markt (waar kandidaat-kopers met elkaar concurreren om de aandelen in de target) is gebaseerd op het ontmoetingsproces van vragers en de aanbieder van de aandelen waardoor een marktprijs tot stand komt. Dezelfde multiples als bij de trade-multiplesbenadering kunnen hierbij worden gebruikt. 2 De waardering op basis van multiples afgeleid van de financiële en/of reële markt vormt op deze manier een toetssteen voor de geschatte waarde van het waarderingsobject. Vermogensmethoden Intrinsieke waarde. Het uitgangspunt van de intrinsieke waarde vormt het eigen vermogen zoals dat uit de jaarrekening blijkt, gecorrigeerd voor stille reserves. De intrinsieke waarde is historisch gericht en kan slechts in een beperkt aantal gevallen worden toegepast. Liquidatiewaarde. De liquidatiewaarde is de waarde die resteert na beëindiging van de activiteiten van de onderneming. De liquidatiewaarde is de directe opbrengstwaarde van de onderneming (na beëindiging van haar activiteiten) rekening houdend met de schulden en kosten die voortvloeien uit het stoppen van de exploitatie. Overige methoden De waardering kan eveneens geschieden op basis van specifieke, in de sector gebruikelijke vuistregels. Te denken valt bijvoorbeeld aan een bedrag per contract voor leasemaatschappijen, een bedrag per aansluiting voor kabelbedrijven, etcetera. In beginsel dienen deze vuistregels te worden gecombineerd met andere waarderingsmethoden en moeten ze niet zelfstandig gebruikt worden. Verschillende waarderingsmethoden voor verschillende situaties (contexten) Aan de hand van de hiervoor besproken voorbeelden ga ik hier kort in op de noodzaak om verschillende methoden voor verschillende contexten te hanteren en te kijken of aanpassingen binnen de te hanteren methode noodzakelijk zijn. Zo is het bijvoorbeeld weinig zinvol om multiples te hanteren in geval het waarderingsobject activiteiten heeft met een eindige levensduur, tenzij de vergelijkbare ondernemingen ook zelf een (identieke) levensduur hebben. Een specifieke illustratie van een eindige levensduur is een onderneming die dreigt failliet te gaan. In deze situatie kan de DCF een verkeerde voorstelling van de waarde geven 3 en in sommige gevallen zelfs resulteren in een negatieve waarde. Omdat de waarde van aandelen niet negatief kan zijn en de onderneming nog steeds bestaat, kan men zich afvragen of de DCF wel geschikt is. Bij toepassing van ROA wordt de waarderingscontext op een andere manier benaderd. De mogelijkheid tot uitbetaling van het eigen vermogen en vreemd vermogen van een onderneming is afhankelijk van de waarde van die onderneming. Is de waarde van de onderneming groter dan de schuld (te vergelijken met de uitoefenprijs van de optie: de optiewaarde is groter dan nul als de onderliggende waarde (de ondernemingswaarde) groter is dan de uitoefenprijs) dan zijn de aandeelhouders in staat de schuld af te lossen en behouden zij het residu. Als de waarde van de onderneming echter kleiner is dan de schuld, dan kunnen de aandeelhouders gedwongen worden het eigendom van de onderneming over te dragen aan de schuldhouders. Anders gezegd: de vreemdvermogenverschaffers kunnen hun right to default uitoefenen als de ondernemingswaarde lager is dan de waarde van de schuld. ROA houdt niet alleen rekening met de mogelijkheid dat de onderneming in de toekomst in faillissement geraakt (en dus een aandeelhouderswaarde van nul heeft), maar ook met de mogelijkheid dat de onderneming uit faillissement geraakt. Waarde is per definitie een subjectief begrip Daar ROA beide situaties integreert en dus rekening kan houden met verschillende mogelijke gebeurtenissen in de toekomst, geeft ROA een meer betrouwbare waarde dan de conventionele DCF-methode. De adjusted present value- (APV) methode (waarop we hier niet verder ingaan) zou in dit geval eveneens een alternatieve methode kunnen vormen voor de DCF-methode. De APV-methode houdt (in tegenstelling tot de DCF-methode) namelijk afzonderlijk rekening met enerzijds het ondernemingsrisico en anderzijds het financiële risico. Daarnaast heb ik hiervoor al besproken dat waarderingen van financiële (of vergelijkbare) instellingen niet op basis van de DCF-methode kunnen geschieden, maar dat de CTE-methode (of een variant hierop zoals Gordon s dividend growth-model) nodig is. Tot slot merk ik op dat projecten die omgeven zijn met een grote mate van onzekerheid veelal leiden tot onderwaardering als de DCF-methode wordt gehanteerd. ROA is in veel gevallen een beter alternatief. Hier kom ik nog op terug. 28 JUNI 2007

4 Uit de voorgaande voorbeelden blijkt dat de context of situatie bepalend is voor de keuze van de methode en ook hoe binnen die waardering met deze methode moet worden omgegaan. Verschillende waarden voor verschillende partijen De waarde kan, zoals gezegd, verschillend zijn door heterogene verwachtingen, maar ook omdat de waarde voor de ene partij anders is dan voor de andere (bijvoorbeeld door synergievoordelen). Dit komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in de recent gestarte biedingstrijd om ABN Amro. Barclays biedt een lagere prijs dan het consortium dat bestaat uit Fortis, Royal Bank of Scotland (RBS) en Banco Santander (RBS-consortium). Dit prijsverschil (ik ga hier niet verder in op het verschil tussen waarde en prijs) wordt voor een groot deel veroorzaakt door het feit dat de twee strijdende partijen een andere waarde toedichten aan (onderdelen van) ABN Amro. De waarde in handen van een bepaalde partij kan dus om valide redenen (significant) verschillen van de waarde in handen van een andere partij. Dit waardeverschil leidt tot handel tussen vragers en aanbieders op de overnamemarkt, zoals ook in het geval van ABN Amro gebeurt. ROA nader uitgelicht - introductie In de praktijk is de DCF min of meer de standaardmethode voor de waardering van objecten, zoals een onderneming of een investeringsproject. Deze traditionele methode kent echter een aantal tekortkomingen. Zo gaat de DCF ervan uit dat op een eenmaal genomen beslissing niet meer kan worden teruggekomen. De DCF maakt een now or never-beslissing: nu (in geval van een positieve netto contante waarde) of nooit investeren. De onmiddellijke investeringsuitgave wordt geruild tegen onzekere toekomstige (te disconteren) opbrengsten. De DCF-methode berekent of nu ruilen gunstig is of niet. Als de ruil ongunstig blijkt, wordt het project afgestoten en wordt er dus nooit geïnvesteerd. De praktijk is weerbarstiger en laat zich niet vangen in termen van nu of nooit. In de praktijk is uitstel van een beslissing mogelijk. Zo kan een onzeker project worden uitgesteld tot meer informatie beschikbaar is. Als uit de nieuwe informatie blijkt dat investeren (toch) gunstig is, kan dat besluit op een tijdstip in de toekomst alsnog worden genomen. Ook kan de investering worden afgekapt als ontwikkelingen ongunstig blijken. De mogelijkheid om in de toekomst beslissingen te kunnen nemen op basis van gebeurtenissen in de reële wereld, heeft een bepaalde waarde (flexibiliteitswaarde) voor de houder van de optie. wel zo vaak worden toegepast in de praktijk? Hieronder noem ik eerst een aantal belangrijke reële opties, aangevuld met praktijkvoorbeelden om aan te tonen dat deze opties in zeer uiteenlopende situaties aanwezig zijn: ~ uitstel van investering; ~ sequentieel investeren; ~ aanpassing van de grootte van een project; ~ switchen van grondstoffen; ~ afstoten van een project. Uitstel van investeren. Op het moment van schrijven van dit artikel heeft naast Barclays alleen het RBS-consortium concrete interesse in de overname van ABN Amro getoond. In eerste instantie sprak ABN Amro op exclusieve basis met Barclays over een mogelijke (vriendelijke) fusie. De optie tot acquisitie/fusie is echter niet exclusief voor Barclays. Dit is gebleken nadat kort geleden het RBS-consortium eveneens interesse toonde in ABN Amro, met een mogelijke biedingstrijd als resultaat. Ook andere banken kunnen zich nog advertentie ROA in de praktijk context van de waardering In de volgende paragrafen ga ik verder in op ROA. Kan ROA JUNI

5 roeren in de strijd om ABN Amro. Deze banken houden de optie tot deze inmenging open (uitstel van investering tot nieuwe gunstige informatie aanduidt dat investeren opportuun is). Zij kunnen besluiten tot inmenging in dit winner takes all-spel op basis van nieuwe gunstige informatie, zoals een betere inschatting van synergievoordelen nadat een dergelijke studie is afgerond, een lage bieding door het RBS-consortium, een mogelijkheid om een aantrekkelijker bod neer te leggen voor de aandeelhouders van ABN Amro (meer cash), etcetera. Inmenging kan op verschillende manieren door bijvoorbeeld (zelf of in een nieuw consortium) als potentiële koper op te treden (voor het geheel of een deel van ABN Amro), door samenwerking met één van de partijen. In de praktijk is de DCF de standaardmethode voor de waardering van objecten Sequentieel investeren. Voedingsbedrijf Frito-Lay heeft vanaf 1995 flippo s met afbeeldingen van Pokemon gebruikt om de afzet van Smiths-chips te verhogen. 4 Zowel flippo s als Pokemon waren rages van de afgelopen jaren die inmiddels al enige tijd waren uitgewoed. Het was daarom onzeker of de flippo s zouden aanslaan bij het publiek. Frito-Lay besloot de nieuwe flippo s in twee fasen te introduceren. Bij de eerste serie van 25 afbeeldingen deed Frito-Lay geen aankondiging dat er een vervolg zou komen. Blijkbaar wilde de marketingafdeling van het bedrijf zich nog niet committeren aan de tweede serie. Pas als de eerste serie zou aanslaan, zou een vervolgserie worden geïntroduceerd. Per periode van circa twee maanden kon het bedrijf beoordelen of er een hogere omzet stond tegenover de kosten van het toevoegen van flippo s aan zakken chips. Na het uitwoeden van de Pokemon-rage kon het bedrijf een optie uitoefenen om andere figuren op de ronde schijf af te beelden (bijvoorbeeld ter gelegenheid van het WK-voetbal). Een ander voorbeeld is een pilotinvestering (bijvoorbeeld testmarketing) alvorens een grotere voorgenomen marketingcampagne uit te rollen. In ruil voor testmarketingkosten kan in de toekomst, in geval van succes, worden besloten om de marketing op grotere schaal uit te rollen, terwijl bij een negatieve uitkomst de marketing wordt afgekapt of aangepast. Hoe groter de mate van onzekerheid van de marketingcampagne hoe waardevoller de testmarketing is. Aanpassing van de grootte van een project. Een onderneming kan bij de bouw van een nieuwe fabriekshal besluiten om extra fundering aan te brengen. Hiermee wordt in ruil voor de extra funderingskosten de mogelijkheid verkregen om in de toekomst, bij een toenemende vraag, de hal snel uit te breiden tegen aanzienlijk lagere kosten. Switchen van grondstoffen/strategie. Energiebedrijven beschikken over een switchoptie voor hun warmte-/krachtcentrales: al naar gelang de vraag en/of de kosten kunnen zij warmte of energie voortbrengen. Ook het switchen van strategie kan hier als illustratie worden genoemd. Copeland (2001, p. 343) wijst erop dat traditioneel een aantal uitsluitende strategieën met elkaar worden vergeleken. Degene met de hoogste (NCW-)waarde wordt geselecteerd. Switchopties vormen een adequater raamwerk om dergelijke strategieën te beschouwen. Naarmate de tijd vordert, komt nieuwe informatie beschikbaar. Uit de nieuwe informatie kan blijken dat het beter is te switchen naar een andere strategie. Als de kosten om te switchen laag zijn, dan domineren flexibele strategieën de inflexibele strategieën. Daarom zouden strategische keuzes niet moeten worden beschouwd als elkaar uitsluitende alternatieven, maar veeleer als een switchoptie, waarbij de mate van onzekerheid alsmede de kosten van switchen net zulke belangrijke variabelen zijn als de verwachte kasstromen van de alternatieve strategische paden. Een voorbeeld van een switchstrategie is de beslissing die VNU (tegenwoordig The Nielsen Company) in 2000 nam om door de acquisitie van Nielsen haar tijdschriften af te stoten en haar focus te verleggen naar marktonderzoek. ROA is een manier van denken waarbij anders wordt gekeken naar onzekerheid Afstoten van een project. Een onderneming kan besluiten een sector waarin zij actief is te verlaten vanwege ongunstige (markt)ontwikkelingen. Zo heeft Akzo Nobel dit jaar afscheid genomen van haar farmaceutische activiteiten (Organon), omdat Organon te groot was voor het servet en te klein voor het tafellaken. De opbrengsten uit de verkoop worden aangewend om de bestaande sectoren (verf en chemie) te versterken. Tegelijkertijd is de koper van Organon, Schering Plough, beter in staat om deze farmaceutische activiteiten in het grotere geheel te passen. Uit het voorgaande blijkt dat opties (in zeer uiteenlopende 30 JUNI 2007

6 vormen) overal aanwezig zijn. In tegenstelling tot financiële opties, worden bovenstaande voorbeelden echter niet verhandeld in een financiële markt. Het is dus noodzakelijk om dergelijke opties te identificeren en te creëren. Wanneer verdient ROA de voorkeur? Wat is gemeenschappelijk aan de bovenstaande voorbeelden en wat is de reden dat in de genoemde gevallen ROA toepasbaar is? Bovenstaande voorbeelden worden gekenmerkt door een grote mate van onzekerheid. Een tweetal voorwaarden voor het gebruik van ROA zijn noodzakelijk. Ten eerste de onzekerheid ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling van de onderliggende waarde (bijvoorbeeld het investeringsproject). Ten tweede de mogelijkheid van het management om te reageren op informatie die in de toekomst beschikbaar komt. Kan het management niet reageren op veranderingen, dan is er geen sprake van ROA maar van een weddenschap (te vergelijken met een aandelenoptie die verhandeld wordt in de financiële markt). In het geval dat aan beide voorwaarden is voldaan, leidt toepassing van de conventionele waarderingsmethoden, zoals DCF, tot onderwaardering 5 omdat onvoldoende rekening wordt gehouden met de waarde van flexibiliteit. In deze gevallen verdient ROA dus vooral de voorkeur. Wat betekent ROA voor u? ROA is een manier van denken, waarbij anders wordt gekeken naar onzekerheid. Onzekere investeringen en strategieën laten zich niet inpassen in statische modellen, maar vragen een flexibele of dynamische benadering. Deze andere, dynamische manier van denken sluit beter aan op de dynamiek van alledag dan conventionele methoden als de DCF. Het ROA-denken kan worden toegepast op kwalitatieve wijze, zoals de voorbeelden in dit artikel, maar kan ook aangevuld worden met (meer of minder complexe) kwantitatieve toepassingen. Aangetoond is dat ROA toepasbaar is in zeer uiteenlopende situaties in de reële wereld. Omdat in de reële wereld opties niet in de vorm van contracten in een openbare markt worden verhandeld, vraagt toepassing van ROA een actieve benadering zodat opties geïdentificeerd kunnen worden. Deze actieve benadering kan uw waarderingstoolkit aanvullen met een waardevolle (nieuwe) methode. Hierbij wil ik benadrukken dat ROA geen vervanging is van traditionele methoden (zoals de DCF) maar veeleer een aanvulling daarop. Literatuur ~ Aalst, van, P.C. e.a. (1993), Financiering en Belegging, Deel 3, Stichting Rhobeta consultants. ~ Copeland, T.E., T. Koller en J. Murrin (2000), Valuation, Measuring and Managing the Value of Companies, 3rd ed., John Wiley Sons. ~ Dixit, A. en R. Pindyck (1995), The options Approach to Capital Investment, Harvard Business Review (May-June) p ~ Oeveren, van R. (2006), Reële Optie Analyse; Strategie op waarde geschat, Handboek Management Accounting (augustus), Kluwer. ~ Veerman, W.T.M. en P.M. van der Zanden (2004), Waardering van ondernemingen, Reed Business Information. Noten 1. ROA gaat ervan uit dat een investeringsmogelijkheid (in de reële wereld) een analogie vertoont met een (financiële) optie in de financiële markten. Een financiële optie is het recht (en dus niet de plicht), om: 1) op een bepaald tijdstip (Europese optie); of 2) tot en met een bepaald tijdstip (Amerikaanse optie), een bepaalde onderliggende waarde te kopen (call optie) of te verkopen (put optie), tegen een tevoren vastgestelde prijs (uitoefenprijs). Een financiële optie ligt vast in een contract en de onderliggende waarde (bijvoorbeeld aandelen, rentevoeten, etc.) is veelal in de markt expliciet verhandelbaar. De reële optie ligt niet vast in een contract en de onderliggende waarde, een investeringsproject, is meestal niet in een markt verhandelbaar. Reële opties moeten daarom geïdentificeerd en gespecificeerd worden. 2. Uiteraard hebben de trade multiples en transaction multiples een verschillende betekenis. Een trade multiple weerspiegelt een verhoudingsgetal dat betrekking heeft op een individueel verhandelbaar aandeel. Een transaction multiple weerspiegelt daarentegen een verhoudingsgetal in het kader van een specifieke transactie dat betrekking heeft op een pakket aandelen waarbij veelal rekening is gehouden met synergiemogelijkheden. 3. De WACC is in dergelijke gevallen (bij toepassing van equity-iteratie) nagenoeg gelijk aan de kostenvoet van het vreemd vermogen, omdat het gewicht van vreemd vermogen in de WACC naar 100% tendeert (en het gewicht van eigen vermogen dus naar 0%). Tegelijkertijd neemt de kostenvoet van het vreemd vermogen niet toe omdat een vaste, exogeen bepaalde credit spread wordt gemodelleerd. De realiteit zou moeten zijn dat de kostenvoet van het vreemd vermogen het financiële risico correct weerspiegelt en dus naar een junkbond-rendementseis tendeert. Dit alles leidt ertoe dat de DCF in dergelijke gevallen minder betrouwbaar kan zijn. 4. Dit voorbeeld is ontleend aan een artikel gepubliceerd in Elsevier (28 juli 2001, p. 47, 48). 5. Vanzelfsprekend geldt dit in geval van grote mate van onzekerheid. Indien de onzekerheid slechts beperkt is, zullen de uitkomsten tussen DCF en ROA elkaar niet veel ontlopen. Ron van Oeveren ( is Senior Manager bij Ernst Young Transaction Advisory Services B.V. FINANCE PE JUNI

Toepassen van Adjusted Present Value

Toepassen van Adjusted Present Value Toepassen van Adjusted Present Value Blz. 1 van 8 In deze bijdrage wordt ingegaan op het berekenen van economische waarde. Naast de bekende discounted cash flow (DCF) methode wordt ook wel gebruik gemaakt

Nadere informatie

Waardering van een Onderneming

Waardering van een Onderneming Waardering Congres Financieele Dagblad: Private Equity in de Praktijk 6 april 2006 Dr Michel van Bremen Partner First Dutch Capital B.V. Waardering, essentie: Res tantum valet quantum vendi potest Iets

Nadere informatie

Verwerking van IE in de jaarrekening, een praktische beschouwing

Verwerking van IE in de jaarrekening, een praktische beschouwing Verwerking van IE in de jaarrekening, een praktische beschouwing WAARDEBEPALING IP-RECHTEN Verwerking van onderzoek in innovatie in uw jaarrekening, een praktische beschouwing: Introductie Inhoud 1. Algemene

Nadere informatie

Agenda. Wie is De Hooge Waerder?

Agenda. Wie is De Hooge Waerder? 1 Agenda 1. Wie is De Hooge Waerder? 2. Wat is mijn bedrijf waard? 3. Is uw bedrijf verkoopklaar? Vestigingen Wie is De Hooge Waerder? 2 Wie is De Hooge Waerder? Divisies: op alle vestigingen zijn alle

Nadere informatie

Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces. Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance. Bel 038-7779807 of kijk op www.jonglaan.

Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces. Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance. Bel 038-7779807 of kijk op www.jonglaan. Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance Inhoudsopgave Inleiding 3 Verkooptraject 4 Waardebepaling 5 Over de Jong & Laan corporate finance 6 1.

Nadere informatie

Aanpak, risico s en waardering

Aanpak, risico s en waardering Studiedag Journée d études Overdracht en overname van KMO s Transmission et reprise de PME Aanpak, risico s en waardering Hilde WITTEMANS Bedrijfsrevisor Inhoudstafel 1. Trends in de overnamemarkt 2. Overzicht

Nadere informatie

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf?

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf? 19 mei 2008 Wat is de waarde van een bedrijf? Wat is de waarde van een bedrijf? P.P.C. Buijsrogge RV Register Valuator Makelaar in bedrijfsbelangen www.corporatesearch.nl buijsrogge@corporatesearch.nl

Nadere informatie

www.boekhouder.be Wat is de waarde van een onderneming?... 4 De Discounted Cash Flow-methode (DFC)... 6

www.boekhouder.be Wat is de waarde van een onderneming?... 4 De Discounted Cash Flow-methode (DFC)... 6 door Inhoud Over omzet, nettowinst, ebit, ebitda,...... 1 Omzet... 1 Brutowinst... 1 Ebitda... 2 EBITDA... 2 Ebit... 3 Winst voor belastingen... 3 Nettowinst... 3 En toen was er ook nog de r...... 3 Wat

Nadere informatie

Welkom. RB Studiekring Lezing ondernemingswaardering. ValuePro - RB Studiekring 1

Welkom. RB Studiekring Lezing ondernemingswaardering. ValuePro - RB Studiekring 1 Welkom RB Studiekring Lezing ondernemingswaardering 1 Voorstellen drs. Chris Denneboom RV RAB cdenneboom@valuepro.nl Master in Business Valuation Register Valuator Register adviseur bedrijfsopvolging Gerechtelijk

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

ANNEX II BIJ DE AGENDA VAN DE BUITENGEWONE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ROYAL IMTECH N.V. TE HOUDEN OP 8 OKTOBER 2013

ANNEX II BIJ DE AGENDA VAN DE BUITENGEWONE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ROYAL IMTECH N.V. TE HOUDEN OP 8 OKTOBER 2013 ANNEX II BIJ DE AGENDA VAN DE BUITENGEWONE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ROYAL IMTECH N.V. TE HOUDEN OP 8 OKTOBER 2013 Deze Annex II bevat voorgestelde voorwaarden (de "Conversievoorwaarden")

Nadere informatie

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde?

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? De recent gepubliceerde IFRS 13 bevat geen nieuwe voorschriften over wanneer reële waarde toegepast moet worden, maar legt uit hoe de reële waarde

Nadere informatie

Tentamen Corporate Finance 2007 I

Tentamen Corporate Finance 2007 I Vraag 1. Welke factoren, volgens Fama en French, beïnvloeden het verwachte rendement op een belegging? a. De grootte van een onderneming, de P/E ratio en de B/M ratio. b. De beta van een onderneming. c.

Nadere informatie

Goed voorbereid een overnametraject in. Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts

Goed voorbereid een overnametraject in. Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts Goed voorbereid een overnametraject in Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts Inleiding Het overnametraject in Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy

Nadere informatie

DCFA themabijeenkomst

DCFA themabijeenkomst DCFA themabijeenkomst 25 april 2013 Waarderen in crisistijd José de Wit RA RV Programma Introductie Prijs / waarde Invloed crisis op waarderen? Valkuilen bij waarderen Prijs Transactie onderhandelen over

Nadere informatie

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur Hoofdstuk 5 De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur 5.1 Inleiding In de vorige hoofdstukken hebben we het vreemd vermogen en het eigen vermogen van een onderneming besproken. De partijen

Nadere informatie

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt.

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt. RJ-Uiting 2005-5 Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft het verzoek ontvangen van het Koninklijk NIVRA d.d. 29 december 2004 om een uitspraak te doen over de verwerking van terugkoopverplichtingen

Nadere informatie

Participatieregelingen: beloning of investering?

Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen zijn een veel voorkomend instrument om management te binden en te belonen, zowel in corporate- als privateequity-omgevingen. Ondernemingen

Nadere informatie

Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow

Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow Er is al heel wat gezegd en geschreven over het onderwerp Cash Flows. Wat ons blijft verbazen is hoe onvolledig deze publicaties

Nadere informatie

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Hold-Sell-Invest-Analyse 1 HOLD Desinvesteren 2 SELL 3 INVEST Desinvesteren 4 INVEST & SELL De strategische matrix TRADEMARK Vastgoed / TRADE-MAKELAARS drs. Ernst

Nadere informatie

VALUEPLAN Corporate Finance Business Planning Bedrijfswaardering Winstoptimalisatie Herstructureringen. Waardering van Ondernemingen

VALUEPLAN Corporate Finance Business Planning Bedrijfswaardering Winstoptimalisatie Herstructureringen. Waardering van Ondernemingen LEARNING OBJECTIVES - slides/handouts op www.valueplan.me 1. Waardering van ondernemingen OF Waarde creatie van ondernemingen 2 2. Beperkingen van het waarderen 4 3. Betekenis van waarderen 6 4. Boekhoudkundige

Nadere informatie

BEURSRATIO S BEURSRATIO S. marktwaardering van het aandeel is het aandeel duur? goedkoop? koopwaardig?

BEURSRATIO S BEURSRATIO S. marktwaardering van het aandeel is het aandeel duur? goedkoop? koopwaardig? KDT Financiele analyse P.1 1 BEURSRATIO S KDT Financiele analyse P.1 BEURSRATIO S marktwaardering van het aandeel is het aandeel duur? goedkoop? koopwaardig? wie stelt belang in deze ratio s? - institutionele

Nadere informatie

Putoptie. 1Productinformatie!

Putoptie. 1Productinformatie! Putoptie 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één andere valuta.

Nadere informatie

BEURSRATIO S. marktwaardering van het aandeel. - institutionele beleggers - private belegger

BEURSRATIO S. marktwaardering van het aandeel. - institutionele beleggers - private belegger KDT Financiele analyse P06.01 1 BEURSRATIO S KDT Financiele analyse P06.01 2 BEURSRATIO S marktwaardering van het aandeel is het aandeel duur? goedkoop? koopwaardig? wie stelt belang in deze ratio s? -

Nadere informatie

Financiële analyse. Les 3 Kengetallen. Opdracht voor volgende lesweek

Financiële analyse. Les 3 Kengetallen. Opdracht voor volgende lesweek Financiële analyse Les 3 Kengetallen Opdracht voor volgende lesweek 1. Ieder teamlid download de financiele gegevens en berekent voor zijn bedrijf uit elke categorie van kengetallen (liquiditeit, solvabiliteit,

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 8

Oefenopgaven Hoofdstuk 8 Oefenopgaven Hoofdstuk 8 Opgave 1 Hazelkoning Onderneming Hazelkoning NV heeft 7 jaar geleden een obligatielening uitgegeven met een oorspronkelijke looptijd van 30 jaar. De couponrente van de lening bedraagt

Nadere informatie

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V.

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V. SUPPLEMENT d.d. 29 augustus 2013 bij de AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE d.d. 21 augustus 2013 voor de Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van KONINKLIJKE KPN N.V. te houden op 2 oktober 2013

Nadere informatie

The good, the bad and the ugly

The good, the bad and the ugly The good, the bad and the ugly Rendement, risico en domheid Eelco Hessling Manager Retail Investor Services NYSE Euronext 2007 NYSE Euronext. All Rights Reserved. Vecon dag Amsterdam 3 april 2008 2007

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

Welkom bij Aeternus. De vooruitkijkspiegel

Welkom bij Aeternus. De vooruitkijkspiegel Welkom bij Aeternus De vooruitkijkspiegel Wat doen we? Werkgebieden en internationale netwerken Aeternus heeft lokale kennis en is een relevante partij in haar netwerken en bezit een kwalitatief internationaal

Nadere informatie

1 november 2011 Examenhal (18:30 21:30)

1 november 2011 Examenhal (18:30 21:30) Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen Naam: Studentnummer: Tentamen Financiering voor Vastgoedkunde Antwoordsuggesties 1 november 2011 Examenhal (18:30 21:30) Omcirkel het meest juiste antwoord bij de Multiple

Nadere informatie

European Forward Extra

European Forward Extra European Forward Extra 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één

Nadere informatie

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen VBA - Seminar Jef Holland Head of Real Estate Audit Amsterdam Tel. : +31 (0)20-582 4504 E-Mail: jholland@deloitte.nl

Nadere informatie

Beoordeling van investeringsvoorstellen

Beoordeling van investeringsvoorstellen Beoordeling van investeringsvoorstellen C2010 1 Beoordeling van investeringsvoorstellen Ir. drs. M. M. J. Latten 1. Inleiding C2010 3 2. De onderneming C2010 3 3. Investeringen G2010 3 4. Selectiecriteria

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Handboek Corporate Finance & Treasury Een verantwoording 15

Inhoud. Voorwoord. Handboek Corporate Finance & Treasury Een verantwoording 15 Inhoud Voorwoord Handboek Corporate Finance & Treasury Een verantwoording 15 deel a De interne en externe omgeving van Corporate Finance en Treasury 17 deel b Vermogenskosten 18 deel c Selectie van bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

De Grafiek. De waarde van een onderneming. Het lezen van de grafiek. Value drivers Interactief gebruik van de grafiek. Het lezen van de grafiek.

De Grafiek. De waarde van een onderneming. Het lezen van de grafiek. Value drivers Interactief gebruik van de grafiek. Het lezen van de grafiek. De Grafiek De waarde van een onderneming John Burr Williams definieerde al in 1938 de waarde van een onderneming: De waarde van een onderneming wordt bepaald door de netto verwachte kasstroom gedurende

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa

Nadere informatie

Over waarde bestaan veel misverstanden. In dit boekje leest u in een notendop wat de belangrijkste zaken zijn die de waarde van uw onderneming

Over waarde bestaan veel misverstanden. In dit boekje leest u in een notendop wat de belangrijkste zaken zijn die de waarde van uw onderneming Over waarde bestaan veel misverstanden. In dit boekje leest u in een notendop wat de belangrijkste zaken zijn die de waarde van uw onderneming bepalen. Dit is noodzakelijk als u bijvoorbeeld uw bedrijf

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Call en put opties 3 2. Koper en schrijver 4 3. Standaardisatie 5 Onderliggende

Nadere informatie

Cylinder. 1Productinformatie!

Cylinder. 1Productinformatie! Cylinder 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één andere valuta.

Nadere informatie

Business Valuation : groeiend belang

Business Valuation : groeiend belang Business Valuation : groeiend belang Inleiding Vandaag de dag worden we steeds vaker geconfronteerd met de vraag hoeveel een onderneming waard is en of ze gelet op de huidige crisis financieel gezond is.

Nadere informatie

Participating Forward

Participating Forward Participating Forward 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één

Nadere informatie

Waardering Ondernemingen

Waardering Ondernemingen Waardering Ondernemingen 25 oktober 2012 Filip Cobert Vicky Coesens 1 (c) 2012 Baker Tilly Belgium Activiteiten 2 (c) 2012 Baker Tilly Belgium Activiteiten De activiteit van een onderneming is de basis

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

Het realiseren van een MBO - 10 veel gestelde vragen en antwoorden 1

Het realiseren van een MBO - 10 veel gestelde vragen en antwoorden 1 Het realiseren van een MBO - 10 veel gestelde vragen en antwoorden PricewaterhouseCoopers Corporate Finance heeft jarenlange ervaring in het begeleiden van teams bij het succesvol realiseren van management

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

Aan het begin van de eenentwintigste eeuw werd gepropageerd dat. reële opties voor een doorbraak zouden zorgen bij het beoordelen

Aan het begin van de eenentwintigste eeuw werd gepropageerd dat. reële opties voor een doorbraak zouden zorgen bij het beoordelen Investeringsbeslissingen: Reële opties : complex, maar relevant Onzekerheid en flexibiliteit bepalen optiewaarde Aan het begin van de eenentwintigste eeuw werd gepropageerd dat reële opties voor een doorbraak

Nadere informatie

Financiering van maatschappelijk vastgoed

Financiering van maatschappelijk vastgoed van maatschappelijk vastgoed Naar nieuwe vormen van financiering? Arie van Oord KMVG Congres, 19 april 2011 BNG en maatschappelijk vastgoed Klantgroepen Gemeenten Woningcorporaties Zorginstellingen Onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Corporate finance & treasury. Werkkapitaal en liquiditeit in de overnamepraktijk. Current ratio en quick ratio zijn geen liquiditeitsratio s

Corporate finance & treasury. Werkkapitaal en liquiditeit in de overnamepraktijk. Current ratio en quick ratio zijn geen liquiditeitsratio s Werkkapitaal en liquiditeit in de overnamepraktijk Current ratio en quick ratio zijn geen liquiditeitsratio s 18 december 2014 TIJDSCHRIFT CONTROLLING TIJDSCHRIFT CONTROLLING december 2014 Tekst: Taco

Nadere informatie

UW BEDRIJF VERKOPEN. Uw bedrijf verkopen

UW BEDRIJF VERKOPEN. Uw bedrijf verkopen UW BEDRIJF VERKOPEN Uw bedrijf verkopen 1 Disclaimer De inhoud van deze uitgave pretendeert geen exactheid of volledigheid. Doel van deze uitgave is ondernemers een idee te geven van de aspecten die aan

Nadere informatie

InhouseManagement BV. Het bepalen van de ondernemingswaarde

InhouseManagement BV. Het bepalen van de ondernemingswaarde InhouseManagement BV Het bepalen van de ondernemingswaarde WAT IS BEDRIJFSWAARDERING? Een waarde toekennen aan een onderneming in het economische verkeer vanuit het gezichtspunt van de verkoper en koper

Nadere informatie

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo zijn opgemaakt (ook onder IFRS) IAS 7 maakt gebruik van cashstroom tabellen,

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa Handelsdebiteuren 1.624

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

De meest frequente Engelse waarderingstermen toegelicht

De meest frequente Engelse waarderingstermen toegelicht De meest frequente Engelse waarderingstermen toegelicht In publicaties betreffende waarderingen van ondernemingen worden we vaak geconfronteerd met diverse Engelse termen, al dan niet eenvoudig te plaatsen

Nadere informatie

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN Themadag van het stoomplatform Efficiency in stoomsystemen Duiven, 13 mei 2009 Franka Morssink PROGRAMMA Introductie Dynamiek Begrippen Investeringsvoorbeeld Gegevens

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012 (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Bestuursverslag Balans Winst- en verliesrekening Toelichting behorende tot de jaarrekening Overige gegevens Controleverklaring

Nadere informatie

VOORBEELDEXAMENVRAGEN ( VOORBEELDEXAMEN!!!!)

VOORBEELDEXAMENVRAGEN ( VOORBEELDEXAMEN!!!!) VOORBEELDEXAMENVRAGEN ( VOORBEELDEXAMEN!!!!) VRAAG 1 WELKE VAN DE VOLGENDE UITSPRAKEN ZIJN JUIST? 1) IRR HOUDT GEEN REKENING MET DE GROOTTE VAN DE INVESTERING. 2) INDIEN EEN ONDERNEMING PROJECTEN DOORVOERT

Nadere informatie

Belang juiste waardering hypotheekleningen

Belang juiste waardering hypotheekleningen Onderwerp: Bijlage Q&A Waardering hypotheekleningen in de toereikendheidstoets Dit document beschrijft welke aspecten DNB betrekt bij haar oordeel over de waardering en het waarderingsproces (conform artikel

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Inhoud. Stap 1 Denken aan de overdracht 22. Inleiding 13

Inhoud. Stap 1 Denken aan de overdracht 22. Inleiding 13 Inhoud Inleiding 13 Stap 1 Denken aan de overdracht 22 1. Begin with the end in mind 24 2. Reflecteer en stel uzelf vragen 26 3. Motivatie 27 3.1. Pensioen 28 3.2. Opvolging 28 3.3. MBO 28 3.4. Investeringsbehoeften

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014 FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS 2014 Utrecht, november 2014 INHOUD Inleiding 5 1 Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs 7 2 Expertisecentra 10 3 Voortgezet onderwijs 12 4 Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept)

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept) Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden Datum: mei 2013 (concept) 1. Vraagstelling: Door de commissie Ruimte is gevraagd een exitstrategie De Meerlanden uit te werken d.w.z. 1. verkoop aandelen De Meerlanden

Nadere informatie

CF Examen II 2009 1. Stel een belegger met voorkennis van een overname blijkt eenmalig winst te hebben behaald op een transactie gebaseerd op deze informatie. Doordat de markt daarna lucht krijgt van zijn

Nadere informatie

Jaarrekening 2010. ASR Nederland Beleggingsbeheer N.V.

Jaarrekening 2010. ASR Nederland Beleggingsbeheer N.V. Jaarrekening ASR Nederland Beleggingsbeheer N.V. Inhoudsopgave Bestuursverslag... 3 Balans per 31 december....4 Winst- en verliesrekening over... 5 Toelichting tot de beperkte balans per 31 december...

Nadere informatie

Financiering 2 (323029)

Financiering 2 (323029) Financiering 2 (323029) DEEL I Multiple choice vragen (12 vragen, 60 punten, 5 punten per vraag) Beantwoorden met de schrapkaart (uitsluitend met potlood één antwoord per vraag aangeven). DEEL II Open

Nadere informatie

Informatieblad 03-10-14. Bedrijfsoverdracht

Informatieblad 03-10-14. Bedrijfsoverdracht Informatieblad 03-10-14 Bedrijfsoverdracht Er komt een moment dat u uw bedrijf gaat overdragen. Of dat nu is om gezondheidsredenen, uw leeftijd of als appeltje voor de dorst. Wat de reden ook is, een bedrijfsoverdracht

Nadere informatie

Tijdig Starten met Stoppen

Tijdig Starten met Stoppen NJU/VGZ Themadag Tijdig Starten met Stoppen Paul Overwater Manager MKB Adviseurs & Henri Brom Senior adviseur Overname & Opvolging Programma Inleiding Fasen in proces Waardebepaling Fiscale aspecten Mogelijkheden

Nadere informatie

Tentamen Corporate Finance 2008 II

Tentamen Corporate Finance 2008 II Vraag 1. Welk type marktefficiëntie betreft het als ook alle publieke informatie in een prijs verwerkt is? a. Zwakke vorm efficiëntie. b. Semi-sterke vorm efficiëntie. c. Sterke vorm efficiëntie. d. Supersterke

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

Fusies en overnames in tijden van crisis. 27 mei 2013 Wilbert van Gerwen

Fusies en overnames in tijden van crisis. 27 mei 2013 Wilbert van Gerwen Fusies en overnames in tijden van crisis 27 mei 2013 Wilbert van Gerwen Inhoud Brabant Finance Event Introductie Rembrandt Fusies & Overnames Fusies en Overnames: markt trends Kansen in een roerige markt

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Terminal Value: Inventarisation in the literature of the methods of measurement of terminal values in DCF and APV methods.

Terminal Value: Inventarisation in the literature of the methods of measurement of terminal values in DCF and APV methods. Terminal Value: Inventarisation in the literature of the methods of measurement of terminal values in DCF and APV methods. Samenvatting Van de vele methoden die gebruikt worden als waarderingsmodellen

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP XV/RETAIL RESIDENTIAL FUND C.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2009. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP XV/RETAIL RESIDENTIAL FUND C.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2009. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP XV/RETAIL RESIDENTIAL FUND C.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2009 Balans per 30 juni 2009 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2009 31 december 2008 Beleggingen Terreinen

Nadere informatie

Beleggen met geleend geld van de BV

Beleggen met geleend geld van de BV Beleggen met geleend geld van de BV Overtollige middelen van de BV kunnen beter niet binnen de BV worden belegd, maar in privé. De BV betaalt namelijk 35% vennootschapsbelasting over de beleggingsresultaten,

Nadere informatie

informatie- en communicatietechologie Is de prijs van TomTom

informatie- en communicatietechologie Is de prijs van TomTom informatie- en communicatietechologie 30 Is de prijs van TomTom te begrijpen? Het lijkt de laatste tijd wat levendiger te zijn op de markt voor corporate control. Er komen weer wat meer transacties. Of

Nadere informatie

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Een onderneming van de KBC-groep

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Een onderneming van de KBC-groep Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Valutaopties 4 Drie valutaoptiecontracten 4 Waarom valutaopties

Nadere informatie

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Syllabus en voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Modules: Bedrijfsdoelstellingen & kengetallen Financiële administratie Kosten & prijzen Bedrijfsvorm & wetgeving EBC*L International,

Nadere informatie

Waardering vastgoed woningstichting Icarus

Waardering vastgoed woningstichting Icarus woningstichting Icarus Dit is een voorbeeld; één wijze van benadering van vastgoedwaardering. Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Waardering van onroerende zaken 3 3 AEDEX/IPD vastgoedindex 4 4 Investeringsseclectie

Nadere informatie

Samenvatting. Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat?

Samenvatting. Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat? Samenvatting Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat? Een van de hoofddoelen van het milieubeleid in ons land is bijdragen aan een betere volksgezondheid. Dat kan door schadelijke invloeden te verminderen,

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

*1311304* Onderwerp Waarderingsgrondslag stille reserve

*1311304* Onderwerp Waarderingsgrondslag stille reserve ** Onderwerp Waarderingsgrondslag stille reserve Doel van deze mededeling: Provinciale Staten te informeren over de wijziging van de waarderingsgrondslag voor de stille reserve in de weerstandsparagraaf.

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Enkelvoudige balans per 30 juni 2010 5 Enkelvoudige winst- en

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde Technische Universiteit Delft Architecture, Urbanism & Building sciences Real Estate & Housing Joris Tensen 1560387

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2015 Balans per 30 juni 2015 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2015 31 december 2014 Vaste activa Immateriële vaste activa

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

SNS REAAL tekent overeenkomst voor overname Bouwfonds Property Finance

SNS REAAL tekent overeenkomst voor overname Bouwfonds Property Finance SNS REAAL tekent overeenkomst voor overname Bouwfonds Property Finance Utrecht, 10 oktober 2006. - SNS REAAL heeft vandaag bekendgemaakt de overeenkomst te hebben getekend tot verwerving van aandelen voor

Nadere informatie

Het belang van het Toelatingsmemorandum en het verschil tussen Initial Business en Geneba

Het belang van het Toelatingsmemorandum en het verschil tussen Initial Business en Geneba Amsterdam, 14 juli 2014 Geachte heer/mevrouw, Ten vervolge op onze brief van 7 juli 2014, waarin wij uiteenzetten welke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden sinds het nieuwe management van Geneba Properties

Nadere informatie

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN INHOUD INLEIDING 13 1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN 15 KAPITAALBUDGETTERING 1.1 De aard van de investeringsbeslissing 15 1.2 Organisatorische context 17 1.2.1 Strategische context

Nadere informatie