Beleid Verantwoord Beleggen Delta Lloyd Asset Management

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleid Verantwoord Beleggen Delta Lloyd Asset Management"

Transcriptie

1 Beleid Verantwoord Beleggen Delta Lloyd Asset Management Inhoudsopgave Beleid verantwoord beleggen... 1 Visie en doelstellingen... 1 Definities... 1 Reikwijdte... 2 Dilemma s... 2 Beleidsuitgangspunten... 2 Proces... 2 Thema s... 3 Strategieën verantwoord beleggen... 5 Informatie en rapportage... 6 Annex 1. De tien Global Compact principes van de Verenigde Naties... 7 Annex 2. De United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI)... 8 Annex 3. Definities van uitsluitingscriteria controversiële wapens... 9

2 BELEID VERANTWOORD BELEGGEN Visie en doelstellingen Delta Lloyd Groep beschouwt verantwoord ondernemen als een license to operate : haar omgeving verleent een vergunning, een mandaat om te opereren en gunt dit de Groep ook alleen, als Delta Lloyd haar maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt en hierover verantwoording aflegt. Verantwoordelijkheid voor de gevolgen van haar activiteiten en beslissingen op mens, milieu en maatschappij. Delta Lloyd Groep streeft naar een positieve bijdrage aan de ontwikkeling van haar medewerkers en de maatschappij, met winstgevende economische groei en met zorg voor het milieu. Gedacht vanuit de kernactiviteiten van de Groep betekent dat bouwen aan een zekere toekomst voor en met alle stakeholders. Continuïteit en vertrouwen zijn belangrijke pijlers. Een onderdeel van verantwoord ondernemen is verantwoord beleggen. Delta Lloyd Asset Management, de vermogensbeheerder van Delta Lloyd Groep, erkent de maatschappelijke verantwoordelijkheid die beleggers hebben. Zij combineert deze maatschappelijke verantwoordelijkheid met alle aspecten die voortvloeien uit haar fiduciaire verantwoordelijkheid. Delta Lloyd legt hierover verantwoording af aan haar klanten en rapporteert ook aan de bedrijven waarin zij belegt en aan de aandeelhouders van Delta Lloyd Groep. Delta Lloyd heeft verantwoord beleggen structureel ingebed in haar beleggingsbeleid. Het Beleid Verantwoord Beleggen geeft de richtlijnen, definities en (proces)afspraken weer die zij hanteert om dit te bereiken. Delta Lloyd is een lange termijn belegger die verantwoord ondernemen beschouwt als een belangrijke value driver : een factor die in belangrijke mate bijdraagt aan de ontwikkeling van waarde van de ondernemingen waarin zij heeft belegd. Verantwoord ondernemen draait om de continuïteit van de onderliggende waarden en het beheersen van risico s, aspecten die voor Delta Lloyd als belegger net zo belangrijk zijn. Verantwoord ondernemen is van belang voor de financiële performance van de beleggingen. Delta Lloyd hanteert inzake verantwoord beleggen de volgende uitgangspunten: De keuzes met betrekking tot de uitwerking van het Beleid Verantwoord Beleggen zijn verbonden aan de identiteit, reputatie en de uitstraling van Delta Lloyd. Verantwoord beleggen is een voortdurende ontwikkeling. De praktische uitwerking van het verantwoord beleggingsbeleid kan aangepast worden naar aanleiding van nieuwe inzichten. De uitwerkingen van het Beleid Verantwoord Beleggen en de uitvoering dienen toetsbaar te zijn aan de uitgangspunten. Delta Lloyd streeft een proactieve benadering na. Definities Corporate governance: het stelsel van maatregelen, processen en richtlijnen dat een onderneming in staat stelt om efficiënt en verantwoord te handelen in relatie tot haar belangrijkste stakeholders: werknemers, eigenaren, aandeelhouders, klanten, relaties en de maatschappij. Duurzaamheid: Bij duurzame ontwikkeling is sprake van evenwicht in sociale, economische en milieubelangen. Hierbij staat houdbaarheid van de toekomst centraal: het gaat om handelen in aansluiting op de behoeften van het heden, zonder dat dit een bedreiging vormt voor toekomstige generaties. ESG-criteria: environmental, social en governance criteria. ESG criteria vormen een specifieke categorie van niet-financiële performance indicatoren van bedrijven, waarbij ook gekeken wordt naar duurzame en ethische beginselen en goed ondernemersbestuur. Verantwoord beleggen: verantwoord beleggen is beleggen op grond van financiële, sociale, governance en milieuoverwegingen en/of de beïnvloeding van bedrijven, overheden en andere relevante actoren op grond van deze overwegingen

3 Reikwijdte Verantwoord beleggen heeft bij Delta Lloyd betrekking op alle assetcategorieën. Bij alle (des)investeringsbeslissingen worden de uitgangspunten met betrekking tot verantwoord beleggen gehanteerd. Dilemma s Verantwoord beleggen en duurzaamheid kennen grote grijze gebieden: er zit veel variatie tussen het puur economisch beleggen op basis van financiële criteria enerzijds en bijvoorbeeld het hanteren van uitsluitingscriteria of best-in-class selectie anderzijds. Voor Delta Lloyd gaat het bij verantwoord beleggen om het nemen van verantwoorde, onderbouwde beleggingsbeslissingen en het afleggen van verantwoording over deze beslissingen. Grijs gebied wil zeggen; lang niet alles is overduidelijk wel of niet aanvaardbaar. Hoe ver reikt bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid in de keten? Wat moet je als belegger vinden van het gedrag van de toeleverancier, en dat van diens toeleverancier(s)? En hoe kijk je aan tegen bijvoorbeeld een bedrijf dat zaken doet met landen met omstreden regimes zoals Birma? En wat als dat bedrijf daar medicijnen levert? Delta Lloyd maakt in het kader van verantwoord beleggen zichtbaar waar zij, per thema of sector, in het grijze gebied staat. Beleidsuitgangspunten De uitgangspunten die Delta Lloyd hanteert bij verantwoord beleggen zijn: Pas toe of leg uit Voor alle uitgangspunten geldt dat het leidende principes zijn, die Delta Lloyd toepast bij haar investeringsbeslissingen. Afwijken van deze principes mag alleen indien hier een weloverwogen onderbouwing voor wordt gegeven. Alle assetcategorieën De richtlijnen voor verantwoord beleggen gelden voor alle assetcategorieën. Delta Lloyd maakt geen regionaal of sectoraal onderscheid. Uitsluiting van controversiële wapens Bedrijven die betrokken zijn bij de productie van of handel in controversiële wapens worden uitgesloten van het beleggingsuniversum 1. Transparant en verantwoordelijk Delta Lloyd is transparant over de invulling die zij geeft aan verantwoord beleggen, de dilemma s die ze daarbij afweegt en de uitvoering van het Beleid Verantwoord Beleggen. Delta Lloyd legt hierover verantwoording af aan haar belanghebbenden. Leren en verbeteren Verantwoord beleggen is een voortdurend proces van leren en verbeteren. Delta Lloyd stuurt op continue verbetering en ontwikkeling van haar visie op en uitvoering van verantwoord beleggen. Proces Voor alle beleggingen die Delta Lloyd beheert zijn in 2008 de eerste uitsluitingscriteria vastgesteld op basis van betrokkenheid bij productie van of handel in controversiële wapens. In 2009 zijn de criteria uitgebreid met de 10 United Nations Global Compact Principles; op basis hiervan is een breder beleid van uitsluiting en engagement van bedrijven ontwikkeld. 1 Zie Annex 3 voor definities van de uitsluitingscriteria Controversiële Wapens die Delta Lloyd hanteert

4 Delta Lloyd heeft de UN Global Compact Principles als leidraad gekozen omdat deze principes werelwijd gedragen worden en gebaseerd zijn op internationale verdragen en conventies. Deze principes hebben betrekking op de ondernemingen waarin (in)direct wordt belegd. Delta Lloyd laat zich informeren en adviseren door een internationale en onafhankelijke aanbieder van duurzaamheidsonderzoek en ESG-informatie. Delta Lloyd ontvangt gedetailleerde bedrijfsinformatie aangaande de Global Compact Principles en controversiële wapens. Aanvullend onderzoek of advies wordt op verzoek geleverd. Delta Lloyd heeft een Commissie Verantwoord Beleggen ingesteld, die met een vaste frequentie bijeenkomt. De Commissie beoordeelt de externe input en voert daarnaast zelfstandig onderzoek uit naar bedrijven, sectoren en/of thema s. Zij adviseert de directie van Delta Lloyd Asset Management over het verantwoord beleggingsbeleid en de uitvoering daarvan. Het advies gaat in op bedrijven die op de watchlist worden geplaatst, die in een engagementtraject worden betrokken of die direct worden uitgesloten van het beleggingsuniversum. De directie van Delta Lloyd Asset Management neemt een besluit over het advies van de Commissie Verantwoord Beleggen. Delta Lloyd heeft de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) ondertekend. Het UNPRI netwerk is opgericht in 2006 en is een internationaal sterk groeiende groep van beleggers die zich allen inzetten voor de integratie van zaken met betrekking tot het milieu, de samenleving en goed ondernemingsbestuur in haar beleggingsbeleid. De richtlijnen van UNPRI 2 hebben betrekking op het beleggingsproces van de vermogensbeheerder zelf. Thema s Verantwoord beleggen ziet toe op vele dimensies en thema s. Te denken valt aan energie, vastgoed, wapens, klimaatverandering, natuur, arbeidsrechten, voedselzekerheid en bonusbeleid. Maar de lijst is veel langer. Hier volgt een toelichting op de thema s die het meest frequent met verantwoord beleggen in verband worden gebracht. Mensenrechten Mensenrechten zijn universeel en veelomvattend: burgerrechten, politieke rechten, economische, sociale en culturele rechten. Mensenrechten zijn vastgelegd in verdragen van de Verenigde Naties 3 en de OECD Guidelines for Multinational Enterprises. Ondernemingen moeten de mensenrechten respecteren en naleving van deze rechten door anderen bevorderen. Delta Lloyd respecteert mensenrechten en verwacht van de ondernemingen waarin zij belegt dat zij dat ook doen. Van mogelijke investeringen en van de beleggingen in portefeuille van Delta Lloyd wordt onderzoek gedaan naar de mate waarin het bedrijf mensenrechten respecteert, om te beoordelen of het bedrijf (mogelijk) betrokken is, of is geweest, bij schendingen van mensenrechten. Recht op werk en arbeidsomstandigheden In de VN Universele Verklaring van de Rechten van de Mens zijn artikelen opgenomen met betrekking tot rechten van werknemers. Internationaal geaccepteerde standaarden zijn ontwikkeld met daarbij toezichthoudende organen die de toepassingen op nationaal niveau (helpen) implementeren. De fundamentele principes van de International Labour Organization (ILO) hebben als doel kansen voor vrouwen en mannen te bevorderen op fatsoenlijk en productief werk, onder vrije, gelijke, veilige en waardige omstandigheden 4. Delta Lloyd onderschrijft het recht op werk en goede arbeidsomstandigheden en sluit bedrijven uit die deze rechten in ernstige mate schenden. 2 Zie voor de UN Principles for Responsible Investment de omschrijving in Annex 2 3 O.a. Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, UN Human Rights Norms for Business en de UN Declaration on the Rights of Indigenous People. 4 ILO Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work: 1) vrijheid van vereniging en erkenning van het recht op collectieve onderhandeling; 2) verbod op gedwongen arbeid; 3) verbod op kinderarbeid; en 4) verbod op discriminatie met betrekking tot werk

5 Milieu Zorgen om het milieu vormen de bron van duurzaam handelen. Om de menselijke gezondheid en het milieu te beschermen is het noodzakelijk het ecosysteem waarin wij leven te respecteren. Richtlijnen en principes omtrent bescherming van het milieu en het vergroten van de verantwoordelijkheid voor het milieu zijn onder andere vastgelegd in VN verdragen. Zo zijn tijdens de Verenigde Naties Conferentie over Milieu en Ontwikkeling (UNCED) internationale milieuverdragen tot stand gekomen inzake biodiversiteit en klimaatverandering. Delta Lloyd sluit bedrijven uit die de milieuprincipes van Global Compact herhaaldelijk of in ernstige mate schenden en zij stuurt op naleving door de ondernemingen waarin zij belegt van de internationale standaarden en richtlijnen. Anti-corruptie In 2004 is aan de UN Global Compact Principles een tiende principe toegevoegd: Bedrijven moeten corruptie in al haar vormen, inclusief afpersing en omkoping, bestrijden 5 ; een zeer sterk wereldwijd signaal dat het uitbannen van corruptie een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van het bedrijfsleven. Corruptie stoelt op machtsmisbruik en heeft een onevenredig grote impact op arme en achtergestelde mensen. Daarnaast loopt het bedrijfsleven door corruptie risico s op het gebied van wetgeving, reputatie en financiën. Het bedrijfsleven wordt daarom opgeroepen om samen met overheden, VN vertegenwoordigingen en de samenleving aan een meer transparante wereldeconomie te bouwen. Vanuit haar drie kernwaarden Eerlijk, Toegankelijk, Samenwerken bouwt Delta Lloyd aan een integere bedrijfscultuur. In de gedragscode van Delta Lloyd wordt aandacht gegeven aan het voorkomen van corruptie en Delta Lloyd bewaakt ook bij haar investeringen dat ondernemingen zich niet schuldig maken aan corruptie, afpersing of omkoping. Voor alle vier bovengenoemde thema s geldt dat indien Delta Lloyd beleggingen heeft in bedrijven die zich in ernstige mate schuldig maken aan overtredingen van internationaal geaccepteerde standaarden, de uitgangspunten van het beleid worden toegepast. Delta Lloyd geeft daarbij de voorkeur aan het voeren van een constructieve dialoog en een rol als actief aandeelhouder met als doel het gedrag van de onderneming te veranderen. Als dit niet leidt tot het gewenste resultaat, kan dit uitsluiting van de onderneming tot gevolg hebben. Wapens Controversiële wapens zijn wapens die onevenredig veel slachtoffers veroorzaken, waarvan de effecten disproportioneel zijn of die geen onderscheid maken tussen militaire doelen en burgerdoelen. De effecten van deze wapens kunnen nog jaren na het gebruik ervan merkbaar blijven. Delta Lloyd keurt de productie van, handel in en het gebruik van controversiële wapens ten strengste af. Zij sluit daarom bedrijven uit die betrokken zijn bij de productie en ontwikkeling van, en/of de handel in controversiële wapens. Voedselzekerheid Het thema Voedselzekerheid vormt in sommige opzichten een vak apart. Voedselzekerheid is de meest fundamentele behoefte van de mens, die echter in toenemende mate onder druk komt te staan. Enerzijds door de wereldwijde bevolkingsgroei en verandering in eetgewoontes, anderzijds door bijvoorbeeld verarming van landbouwgrond en afnemende beschikbaarheid van water. Verantwoord beleggen en de keten van voedselzekerheid raken elkaar in ruwweg vier gebieden: investeringen in landbouwgrond, investeringen in bedrijven uit de voedselindustrie, investeringen in (toeleveranciers aan) de voedselketen en investeringen in afeleide instrumenten gerelateerd aan de voedselketen. Delta Lloyd beoordeelt eventuele investeringen in deze gebieden kritisch op hun bijdrage aan voedselzekerheid. Beleggingsbeslissingen aangaande investeringen in voedselzekerheid zullen worden genomen mede op basis van criteria zoals de doelstellingen van de International Land Coalition, de Responsible Investment in Farmland Principles en de uitgangspunten van de UN Special Rapporteur on the Right to Food Olivier de Schutter. 5 Zie voor de Global Compact Principes de omschrijving in Annex 1-4 -

6 Strategieën verantwoord beleggen Delta Lloyd geeft op verschillende manieren uiting aan haar rol als verantwoord belegger, onder andere door strikte uitsluitingscriteria te hanteren ten aanzien van specifieke thema s, door engagement in te zetten in bepaalde gevallen en door als actieve aandeelhouder een goed doordachte en onderbouwde stem uit te brengen. Om inhoud te geven aan verantwoord beleggen, hanteert Delta Lloyd verschillende soorten strategieën: Het uitsluitingenbeleid Delta Lloyd beoordeelt ondernemingen op betrokkenheid bij controversiële bedrijfspraktijken en sluit zogenaamde worst of the worst bedrijven uit haar beleggingsuniversum uit. Andere uitsluitingen kunnen voortkomen uit wet- en regelgeving of de identificatie van issues die met breed maatschappelijk draagvlak als controversieel worden beoordeeld. Bepaalde ethisch of morele motieven zijn voorbeeld van deze laatste uitsluitingsgrond. Delta Lloyd sluit bedrijven uit die in ernstige mate de Global Compact Principles schenden en bedrijven die betrokken zijn bij de productie van of handel in clusterwapens, chemische wapens, biologische wapens, antipersoons mijnen, munitie met verarmd uranium en/of munitie met wit fosfor. De uitsluitingen zijn van toepassing op alle assetcategorieën. Engagement Engagement betekent het aangaan van de dialoog met ondernemingen aangaande principes en afspraken of verwachtingen over verantwoord ondernemen, met als doel het gedrag van de ondernemingen te beïnvloeden. Deze bedrijven worden daarbij niet uitgesloten uit het beleggingsuniversum. Delta Lloyd gelooft in een constructieve dialoog. Zij gaat die dialoog regelmatig aan met de bedrijven die zij bezoekt en analyseert. Gebruik maken van haar kracht als aandeelhouder doet Delta Lloyd met name bij de deelnemingenbeleggingen. Zij werkt samen met die bedrijven om hun prestaties op korte en lange termijn te verbeteren. De expertise die Delta Lloyd heeft opgebouwd met deze vorm van dialoog en contact, zal zij in toenemende mate ook inzetten buiten de deelnemingen beleggingen. Enkele aspecten die cruciaal zijn voor succesvol engagement zijn: - het functieniveau van de vertegenwoordiging van het bedrijf met wie het gesprek plaatsvindt; - de mate waarin duidelijke doelen en strategieën zijn vastgesteld (wanneer stemt de uitkomst tot tevredenheid); - een goede aansluiting op internationale verdragen en conventies; - het vooraf bepalen van de maximale engagement periode en het meten van de resultaten. Het agenderen van issues en stemmen op de Algemene vergaderingen van Aandeelhouders Delta Lloyd zal, in het belang van verzekerden en andere begunstigden, haar stemrecht gebruiken in zoveel mogelijk algemene aandeelhoudersvergaderingen van de beursgenoteerde ondernemingen waarin Delta Lloyd een belang heeft van 5% of meer (in termen van zeggenschap), dan wel een belang van 25 miljoen of meer heeft (in kapitaal gemeten). Delta Lloyd gebruikt haar stemrecht om invloed uit te oefenen op het beleid van de onderneming en streeft naar waardecreatie door een verantwoord, consistent en transparant stemgedrag. Zij brengt een goed doordachte en onderbouwde stem uit. Delta Lloyd publiceert haar stemgedrag per agendapunt van elke bezochte (B)AvA na afloop op de website 6. Daarnaast zullen relevante ontwikkelingen in het kader van het stembeleid worden gerapporteerd in het jaarverslag. Delta Lloyd wil met de uitvoering van deze strategische vorm van verantwoord beleggen ook een bijdrage leveren aan de promotie en acceptatie van de Principles for Responsible Investment. Beleid op basis van positieve of relatieve criteria 6 Zie voor publicaties

7 Delta Lloyd investeert een deel van haar beleggingen op basis van positieve criteria, ook wel doelinvesteringen genoemd. Voorbeeld hiervan zijn thema fondsen en fondsen specifiek gericht op duurzame ontwikkeling. Beleggen op basis van positieve criteria wil zeggen dat de best presterende bedrijven binnen een sector worden geselecteerd, op basis van interne en externe research. Een kwalitatieve beoordeling laat zien hoe een bedrijf functioneert ten opzichte van haar concurrenten. Op grond van deze beoordeling kan een bedrijf in een verantwoord belegde portefeuille worden opgenomen. Het integreren van milieu, sociale en governance factoren in het besluitvormingsproces van beleggen Het beleggingsproces wordt niet alleen gedreven door financiële factoren zoals omzet en winstverwachting of stabiliteit van de cashflow. De afweging van niet-financiële criteria wordt steeds meer in onderzoek, besluitvorming en dossieropbouw zichtbaar gemaakt. Verantwoord beleggen betekent dat niet-financiële criteria, de zogenaamde ESG-criteria, expliciet worden meegenomen in analyse, research en in beleggingsbeslissingen. ESG staat voor Environmental, Social en Governance, criteria op het gebied van het milieubeleid, sociaal beleid en corporate governance, goed ondernemingsbestuur. Door deze ESG-criteria te gebruiken bij research, opbouw van een business case voor investeringen en gedurende de tijd dat een investering in portefeuille zit, vindt een extra screening plaats van ondernemingen waarbij risico s en kansen sterker naar voren komen. Het integreren van ESG criteria in investeringsbeslissingen past Delta Lloyd toe bij alle assetcategorieën. Het stimuleren van duurzaam beleid door ondernemingen in algemene zin In de geest van de Principles for Responsible Investment ondersteunt Delta Lloyd iniatieven op het gebied van verantwoord beleggen en stimuleert de ontwikkeling van gedragen gedachtegoed. Delta Lloyd heeft zich in 2009 aangesloten bij de UN PRI, onderschrijft de Global Compact principes en is lid van de Vereniging voor Beleggers in Duurzame Ontwikkeling (VBDO). Informatie en rapportage Delta Lloyd is voorstander van een economische benadering jegens verantwoord beleggen. Onze research aangaande (mogelijke) investeringen moet naast financiële gegevens- ook informatie verschaffen over de verwachte voordelen en kosten. Deze voordelen kunnen financieel zijn of anders, inclusief financiële inschattingen van niet-tastbare waarden zoals cultuur of ethiek. Het verstrekken van informatie aan beleggers en andere geïnteresseerden en het met elkaar delen van inzichten helpt om een gemeenschappelijke taal te creëren waarin de echte waarde van natuurlijk kapitaal zichtbaar wordt. Investeerders zullen deze waarde dan steeds meer laten meewegen in hun besluitvorming. Delta Lloyd wil zelf transparant zijn over haar beleid en activiteiten op het gebied van verantwoord beleggen en verlangt dat ook van de entiteiten waarin zij belegt. Delta Lloyd gelooft dat op lange termijn een set van vergelijkbare en betrouwbare rapportage standaarden aangaande ESG-factoren een essentieel onderdeel zal vormen van mainstream, algemeen toegepaste ESG integratie en een versterking van verantwoord ondernemen en verantwoord beleggen

8 ANNEX 1. DE TIEN GLOBAL COMPACT PRINCIPES VAN DE VERENIGDE NATIES De Global Compact principes zijn tien principes op het gebied van mensenrechten, arbeidsomstandigheden, milieu en corruptie, waar universele consensus over bestaat en die zijn opgesteld op basis van: De Universele Verklaring van de rechten van de mens; De verklaring van fundamentele principes en rechten op het werk van de internationale werkgelegenheidsorganisatie (ILO); De Verklaring van RIO van Milieu en Ontwikkeling; en De Verenigde Naties Conventie tegen Corruptie. De Global Compact vraagt bedrijven om een set vastgestelde kernwaarden te aanvaarden, te steunnen en voor zover binnen hun invloedssfeer, na te leven. Kernwaarden op het gebied van mensenrechten, arbeid, milieu en corruptie. Deze kernwaarden zijn als volgt geformuleerd: Mensenrechten Principe 1: Principe 2: Bedrijven moeten de bescherming van internationaal geproclameerde mensenrechten ondersteunen en respecteren binnen hun invloedssfeer; en ervoor zorgen dat zij niet betrokken raken bij mensenrechten schendingen. Arbeidsomstandigheden Principe 3: Bedrijven moeten ondersteuning geven aan de vrijheid van vereniging en de effectieve erkenning van het recht op collectieve onderhandelingen; en Principe 4: aan het uitbannen van alle vormen van gedwongen of verplichte arbeid; Principe 5: aan het effectief tegengaan van kinderarbeid; en Principe 6: aan eliminatie van (beroeps)discriminatie. Milieu Principe 7: Principe 8: Principe 9: Anti-Corruptie Principe 10: Bedrijven moeten een voorzichtige aanpak hanteren aangaande milieu-gerelateerde activiteiten; en initiatieven ontwikkelen om een sterker milieubewustzijn te realiseren; en de ontwikkeling en verspreiding van milieuvriendelijke technologieen stimuleren. Bedrijven moeeten alle vormen van corruptie bestrijden, inclusief uitbuiting en omkoping

9 ANNEX 2. DE UNITED NATIONS PRINCIPLES FOR RESPONSIBLE INVESTMENTS (UNPRI) Om richting te geven aan investeringsbeslissingen van beleggers is met steun van de Verenigde Naties een internationaal netwerk opgericht van investeerders. Deze investeerders hebben gezamenlijk een zestal principes geformuleerd, die ten grondslag moeten liggen aan verantwoord beleggen: de Principles for Responsible Investment. Delta Lloyd heeft de Principles for Responsible Investment mede ondertekend, en heeft zichzelf daarmee verbonden aan naleving van deze principes en het afleggen van verantwoording daarover. De zes principes van de Principles for Responsible Investment zijn: I. Neem ESG issues op in investeringsanalyse en in besluitvormingsprocessen II. III. IV. Wees een actief aandeelhouder en neem ESG issues op in aandeelhoudersbeleid en praktijk Streef passende publicatie na van ESG issues door de bedrijven waar je investeert Beveel acceptatie en uitvoering van de PRI aan binnen de beleggingssector V. Werk samen om de effectiviteit van implementatie van de Principes te vergroten VI. Rapporteer over je activiteiten en voortgang met betrekking tot implementatie van de Principes

10 ANNEX 3. DEFINITIES VAN UITSLUITINGSCRITERIA CONTROVERSIËLE WAPENS Delta Lloyd applies the following criteria to define a controversial weapon: Anti-personnel mine: definitions as defined in the Ottawa convention Cluster weapon: definitions as defined in the Convention on Cluster munitions Chemical weapon: definitions as defined in the Chemical Weapons Convention Biological weapon: definitions as defined in the Biological and Toxin weapons Convention Depleted uranium: defined as a weapon containing depleted uranium White phosphorus: defined as a weapon containing white phosphorus Delta Lloyd applies the following criteria to determine a company s involvement in controversial weapons: 1. A company is currently involved in the development, testing, production, system integration, maintenance or trade of a complete weapon or the greater part of it; 2. A company is currently involved in the development, testing, production, system integration, maintenance or trade of munitions-related key-components of the weapon, such as sub munitions, fuses and warheads; 3. A company is currently involved in the development, testing, production, system integration, maintenance or trade of a missile and/or launching system (tank, artillery, submarine etc) that is specifically made or adapted to launch the warhead and/or weapon that is classified as controversial; 4. A company currently holds a majority stake (>50%) or minority blocking stake (>20%) in a company, or is currently owned (>50%) by a company that is involved in controversial weapons based on the criteria 1, 2 or

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen

Beleid Verantwoord Beleggen N.V. Versie: 5 Inhoudsopgave Over Aegon en Verantwoord Beleggen 3 Inleiding 3 Verantwoord Beleggen volgens Aegon 3 ESG-integratie 4 Uitvoering en verantwoording 4 Beleid Verantwoord Beleggen 5 Goed bestuur

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID Providence Capital NV Meerweg 7, 1405 BA Bussum Postbus 286, 1400 AG Bussum Nederland T +31 (0)35 6926 750 F +31 (0)35 6926 740 info@providencecapital.eu www.providencecapital.eu ProvCapBussum VERANTWOORD

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn Zet goede bedoelingen om in goede acties Ingeborg Boon NEN met dank aan Hans Kröder 1 Europees: 30 leden Wereldwijd: 159 leden ruim 60 jaar 18.000 publicaties Missie:

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Jaarverslag 2011 Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Inhoudsopgave Inleiding 3 Verantwoord Beleggen 4 Inleiding 4 Beleid 4 Uitsluitingen 5 Staatsobligaties 5 Controversiële wapens

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN Beleggingsstatuut JULI 2015 1. ALGEMENE RICHTLIJNEN 1.1. Statutaire doelstelling De Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, zich beroepend op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, stelt

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De Gunnebo gedragscode

De Gunnebo gedragscode De Gunnebo gedragscode 2 Woord vooraf van de CEO Het is de visie van Gunnebo om wereldwijd toonaangevend leverancier te worden van een veiligere toekomst. Om deze visie te realiseren, moeten wij wereldwijd

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Pensioenfonds PNO Media. Informatie over het beleggingsbeleid van Pensioenfonds PNO Media 31 januari 2008. Code maatschappelijk verantwoord beleggen

Pensioenfonds PNO Media. Informatie over het beleggingsbeleid van Pensioenfonds PNO Media 31 januari 2008. Code maatschappelijk verantwoord beleggen Pensioenfonds PNO Media Pensioenspecial Informatie over het beleggingsbeleid van Pensioenfonds PNO Media 31 januari 2008 Code maatschappelijk verantwoord beleggen The fact of twilight does not mean you

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Investment Beliefs Bpf MITT Missie en doelstellingen. 1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Bij het nemen van

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Beleid wapenindustrie - met toelichting

Beleid wapenindustrie - met toelichting Beleid wapenindustrie - met toelichting Rabobank Groep Duurzaamheid is een van de vier kernwaarden van de Rabobank Groep. Het is de ambitie van de Rabobank Groep om bij te dragen aan een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV INLEIDING Doel Hof Hoorneman Fund Management NV wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft tot doel de

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING 1 / 5 Geachte leverancier, Sapa is een gediversifieerd industrieconcern dat wereldwijd actief is. Sapa s waarden en onze cultuur van duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 DOEL VAN DE MANUCHAR GEDRAGSCODE... 3 TOEPASSINGSGEBIED... 3 TOEZICHT OP DE NALEVING... 3 GEDRAGSCODE... 4 RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 NALEVING

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies De commissie vindt dat integratie van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) in de bedrijfsvoering

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS

ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS Pagina 1 van 5 fã~öáåé=íüé=êéëìäí ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS 1 Inleiding Bij ARCADIS hebben we onze missie als volgt gedefinieerd: Onze diensten zijn gericht op verbetering van de kwaliteit

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen...

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen... Stichting Unilever Pensioenfonds Nederland Progress (Progress) Code Verantwoord Beleggen Met betrekking tot uitsluitingen, screening, stemmen en engagement Deze Code beschrijft de manier waarop Progress

Nadere informatie

VERANTWOORD beleggen

VERANTWOORD beleggen VERANTWOORD beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede financiële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie