bron: Sorgdrager, W., Een verantwoordelijke minister, opstellen over justitie en politie, Breda, 1999, pagina

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "bron: Sorgdrager, W., Een verantwoordelijke minister, opstellen over justitie en politie, Breda, 1999, pagina 215 216"

Transcriptie

1 Opgave 1 Justitie in de buurt tekst 1 Justitie in de buurt Tijdens mijn ambtsperiode als minister heb ik het concept van Justitie in de buurt ingevoerd. De bedoeling daarvan is dat Justitie een aantal wijkkantoren inricht, een soort satellieten van het arrondissementsparket, bij voorkeur in wijken met een sociale problematiek en een veiligheidsproblematiek. In die wijkkantoren kunnen strafzaken worden gedaan en werkzaamheden worden verricht die daarmee te maken hebben. Als er een goede computerverbinding is met het parket, kan dat snel en efficiënt gebeuren. Vooral als het gaat om jongeren is dat belangrijk. Taakstraffen, HALTprojecten en andere maatregelen kunnen snel worden geregeld. Dit zijn taken van de officier van justitie. 3 Ik zou me kunnen voorstellen dat in bepaalde gevallen ook de kantonrechter zitting doet in een dergelijk kantoor. Dat is iets voor de toekomst, want ik heb gemerkt dat het enthousiasme daarvoor binnen de rechtbanken zeer gering is. ( ) Belangrijker, en misschien meer voor de hand liggend, is dat binnen de wijkkantoren een netwerk ontstaat van gemeentelijke instellingen die met Justitie te maken hebben. Dat zijn naast het Openbaar Ministerie ook de reclassering, de Raad voor de Kinderbescherming en Bureau Slachtofferhulp. Verder moet vanuit het bureau contact worden gelegd met scholen en welzijnsinstellingen als dat nodig is. bron: Sorgdrager, W., Een verantwoordelijke minister, opstellen over justitie en politie, Breda, 1999, pagina tekst 2 Evaluatie van het Preventieproject Recidive Eindhoven Een lichtend voorbeeld In Eindhoven loopt sinds 1997 het Preventieproject Recidive Eindhoven (= PRE). Dit project is opgezet om de criminaliteit, in het bijzonder de recidive, onder jongeren te beperken. Doel van het project is via samenwerking tussen diverse instanties (politie, Openbaar Ministerie, reclassering, Leger des Heils, Kinderbescherming en de gemeente) snel een samenhangend hulpaanbod aan te bieden aan jongeren tussen de 12 en jaar tegen wie proces-verbaal is opgemaakt vanwege het plegen van een misdrijf. Een evaluatie van de werkzaamheden laat onder meer zien, dat er een nieuwe groep jongeren wordt bereikt. Jongeren die lichte vergrijpen plegen, maar die door de politie nog niet als criminelen worden beschouwd. Bij hen is er een grote kans op recidive, vanwege het missen van veelal (sociale) vaardigheden om weerstand te bieden aan situaties die geleid hebben tot het misdrijf. Bovendien zijn ze nog gevoelig voor corrigerende hulpverlening. Dat wil zeggen, dat er een grotere kans op effect is bij deze groep jongeren. Opmerkelijk is de ervaring bij de jongeren, dat ze het PRE niet als straf ervaren, maar als hulp en steun. ontleend aan het artikel Evaluatie van het Preventieproject Recidive Eindhoven. Een lichtend voorbeeld uit: SEC. Tijdschrift over samenleving en criminaliteitspreventie, oktober 1999, pagina 9 11 www

2 Opgave 2 Gasboringen in de Waddenzee tekst 3 Kamer zegt nee tegen waddengas Paarse coalitie onder grote druk Door onze Haagse redactie DEN HAAG Een ruime Kamermeerderheid wil onder geen beding nieuwe gasboringen onder de Waddenzee toestaan. Vandaag beraadt het kabinet zich op de ontstane politieke situatie, die volgens minister Pronk van Milieu (PvdA) de ernstigste is sinds het aantreden van Paars-II. Premier Kok riep de partijen op om niet al te opgewonden te doen. De Tweede Kamer schaarde zich gisteren achter een PvdA-motie waarin het kabinet wordt opgeroepen om geen nieuwe boringen toe te staan. Daarmee komt de Kamer niet alleen tegenover het kabinet te staan, maar de PvdA en D66 ook tegenover hun coalitiegenoot VVD. Een door premier Kok bedacht compromis om nieuwe gasboringen toe te staan onder de voorwaarde dat er geen blijvende milieuschade is, kreeg gisteren alleen steun van de VVD. Over de PvdA-motie is gisteren nog niet gestemd omdat de Kamer eerst de reactie van het kabinet wilde horen. Minister Jorritsma van Economische Zaken (VVD) wil pas reageren na nieuw overleg in de ministerraad, dat vandaag plaatsvindt. Waarschijnlijk wordt de motie volgende week dinsdag in stemming gebracht. De VVD vreest een schadeclaim van miljarden guldens als de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) geen boorvergunning krijgt. Onder Paars-I is de NAM een nieuwe vergunning beloofd, mits de oliemaatschappij vanaf het vasteland schuin boort. Inmiddels is echter een Kamermeerderheid tegen nieuwe boringen. In totaal heeft de maatschappij al zo n 700 miljoen gulden geïnvesteerd in onderzoek en apparatuur voor nieuwe boringen, aldus Jorritsma. PvdA, D66 en de oppositiepartijen achten het onontkoombaar dat boringen leiden tot een bodemdaling, waardoor het wad niet meer droogvalt. Dat zou het grootste natuurgebied van Nederland ernstige schade toebrengen. Binnen het kabinet bestaat verdeeldheid over die vraag. Minister Pronk, tegenstander van boringen, ziet weinig mogelijkheden om schade te voorkomen. Jorritsma is echter optimistisch. Milieu-organisatie Greenpeace noemde het na afloop van het debat laf dat het kabinet opnieuw in beraad gaat. De NAM verwijt de Kamer selectief te winkelen uit de onderzoeken. Volgens de oliemaatschappij zijn er bij boringen op het wad nog nooit negatieve gevolgen voor het milieu geweest. De NAM heeft de afgelopen 11 jaar al zo n twintig miljard kuub gas opgeboord. Op mogelijke schadeclaims wil de woordvoerder van de NAM niet vooruitlopen. bron: De Gelderlander van 12 november 1999 www

3 Opgave 3 De multiculturele stad tekst 4 Er dreigen Amerikaanse toestanden Allochtonen en autochtonen zijn in Rotterdam en andere grote steden nog lang niet geïntegreerd, meent prof. dr. J.Veenman, die er een boekje over schreef. Het is eerder: soort zoekt soort. Ook allochtonen beperken hun eigen kansen De kleur van kleurrijk Rotterdam is lichtgrijs met donkere tinten. Niet gitzwart. Maar zeker niet kleurrijk. Met een beetje goede wil krijgt multi-etnisch Rotterdam van prof. dr. J. Veenman een, als rapportcijfer. De problemen van de multiculturele stadssamenleving zijn niet onoplosbaar, maar dan moet er wel snel iets gebeuren, waarschuwt de hoogleraar arbeidsmarkt en maatschappelijke ongelijkheid aan de Erasmus Universiteit. De multiculturele problemen gelden niet alleen voor Rotterdam, haast de geboren en getogen Rotterdammer Veenman eraan toe te voegen, maar ook voor Amsterdam, Utrecht en Den Haag. Vast staat wel dat sommige wijken in Rotterdam onleefbaar dreigen te worden en dat Amerikaanse toestanden dreigen als er niet wordt ingegrepen. Veenman staat aan het hoofd van een universitair instituut dat sinds jaar en dag onderzoek doet naar de maatschappelijke positie van allochtonen. Op verzoek van de gemeente Rotterdam schreef hij het boekje Rotterdam in kleur. Daarin schetst de onderzoeker in drie scenario s hoe de groei van Rotterdam tot een werkelijk multiculturele stad zou kunnen leiden. Ruim 40 procent van de bevolking is allochtoon, en sommige wijken bestaan voor 70 procent uit allochtonen. In een multiculturele stad worden alle burgers op voet van gelijkheid behandeld en kunnen instellingen en burgers met cultuurverschillen uit de voeten. Zover is het nog lang niet. Veenman constateert dat er eerder sprake is van separatie dan van integratie: soort zoekt soort. Op zichzelf is dat geen probleem, maar het kan wel problemen in stand houden of zelfs versterken. Ik wil een genuanceerde visie geven. Allochtonen zijn in de beeldvorming óf boeven óf wonderboys. Ze veroorzaken problemen of zijn een verrijking. Onderzoekers op dit terrein zijn doorgaans gecharmeerd van politiek correcte uitspraken. Maar je moet problemen onder ogen durven te zien. Integratie betekent ook dat je je aan een nieuwe situatie moet aanpassen Autochtonen én allochtonen. Voordat hij van het laatste voorbeelden geeft, wil hij onderstrepen dat er van autochtone kant ook nog wel wat kan gebeuren. Bewuste en onbewuste discriminatie tiert nog welig. Van de werkgevers geeft procent onomwonden toe geen allochtoon personeel te willen. Veenman: Er is sprake van separatie. Daardoor komen allochtonen in beperkte netwerken terecht. Ik weet dat allochtonen zich afvragen wat er tegen groepsvorming is. Ze zien niet altijd de nadelen ervan; het beperkt hun kansen. Volgens sommigen kun je alleen via het zuilenmodel emanciperen. Is dat zo? ( ). De sterke binding met het herkomstland die ouders doorgeven aan de tweede generatie, versterkt de separatie. Dat noemt hij heel bedreigend. Zowel voor de Nederlandse samenleving als de betrokkenen. We hebben onderzoek gedaan in Rotterdam en Amsterdam. Het viel ons op dat er vrijwel altijd een tv keihard aanstaat met Turkse of Marokkaanse zenders. Dat symboliseert de gerichtheid op het land van herkomst. Allochtone jongeren Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen blijven zich sterk richten op het land van hun ouders. Ook de elite aan de Erasmus Universiteit. Als ik studenten hier spreek, willen ze bijna allemaal iets in Marokko of Turkije. Een eigen zaak bijvoorbeeld. Allochtonen moeten autochtone poortwachters passeren voordat ze een rol kunnen spelen in de samenleving: de school, het arbeidsbureau en de personeelsfunctionaris. Zij bepalen de kansen. Veenman: Maar ook allochtonen beperken hun eigen kansen. Zolang Turken vinden dat je volwassenheid toont door jong een gezin te vormen, lopen ze ook daardoor een opleidingstekort op. Je moet ze duidelijk maken dat onze samenleving ook andere vormen van volwassenheid kent. De zwartste kant van Rotterdam vindt hij de reële mogelijkheid dat er Amerikaanse toestanden ontstaan. In www

4 1 1 1 wijken als het Oude Westen of het Oude Noorden is de drugshandel diep geworteld in de Marokkaanse gemeenschap. Er doet zich intimidatie voor en grof geweld, en het valt op dat het netwerk steeds meer heel jonge leden telt: de koeriertjes tussen de acht en twaalf jaar. Veenman pleit in zijn boekje, dat onlangs is aangeboden aan wethouder H. Meijer (minderheden), voor veel meer (politie)actie omdat zulke wijken anders verworden tot no go-areas, buurten waarin burgers en politie zich liever niet meer wagen. Daarbij moeten ook scholen worden ingeschakeld. Het spijbelen moet streng worden tegengegaan. Als ouders er niet op toezien, zouden ze een boete moeten krijgen. Zoals ze ook gekort zouden moeten worden op de kinderbijslag als ze hun kinderen voor een paar jaar naar Turkije of Marokko sturen om ze te behoeden voor slechte dingen. Dat gebeurt vaker dan je denkt. Veenman heeft een pessimistisch, een optimistisch en een realistisch scenario uitgewerkt voor de gemeente. In het laatste staat dat duurzame maatschappelijke achterstand sommige allochtone jongeren drijft naar nationalisme en religieus fundamentalisme. Hij constateert ook dat voor sommige allochtone jongeren de deur naar normaal werk bijna op slot zit en de deur naar drugshandel wagenwijd openstaat. Dan is de keus niet zo moeilijk. bron: de Volkskrant van 7 maart 1998 Opgave 4 Functies van politieke partijen tekst Het functieverlies van partijen Politieke partijen ondervinden concurrentie van belangengroepen bij hun ( )-functie. The party is over wordt wel spottend gezegd. Ten eerste zouden partijen zich als belangengroepen gedragen. Volgens veel mensen behartigt bijvoorbeeld de VVD de belangen van de grote ondernemers, de PvdA de belangen van de werknemers en GroenLinks de belangen van het milieu. Een aantal partijen wordt zelfs een belangenpartij genoemd, zoals de ouderenpartijen AOV en Unie +. Ten tweede zouden de partijen geen fatsoenlijke brug meer slaan tussen burger en overheid. Volgens sommigen zouden de partijen op elkaar zijn gaan lijken. Beleidswijzigingen vinden met kleine 3 stapjes plaats. Kiezers bepalen de grootte van de partijen in het parlement, maar ze hebben geen grip op de coalitievorming voor de regering. Na de verkiezingen is het afwachten welke partijen een coalitie gaan vormen. Ten slotte zijn de ledentallen van partijen drastisch teruggelopen. Tegenover dit beeld van de uitgebluste partij staat het beeld van de actieve pressiegroep. Diverse belangengroepen zien hun ledenaantallen stijgen. Belangengroepen wekken een duidelijke en herkenbare indruk. Toch hebben de partijen hun monopolie op het rekruteren en selecteren van kandidaten voor publieke functies niet verloren. bron: Woerdman, E., Het functieverlies van partijen, in: Politiek en politicologie, Groningen, 1999, pagina 2 3 www

5 tekst 6 De stilte van het midden In 1960 waren Nederlanders lid van een politieke partij. In 1970 was dat aantal gedaald tot onder de maar in 1980 waren het er weer meer dan Kan dat iets te maken hebben gehad met partijen die toen intern met elkaar van mening durfden te verschillen? Het grootste ledenverlies heeft zich voorgedaan bij partijen die het vermeend veilige en lucratieve politieke midden hebben opgezocht. Is dat toeval? Het is een raadsel dat in de kring van CDA, VVD, D66 en PvdA mag worden opgelost. De ledenaantallen van partijen die zich een scherper politiek profiel hebben aangemeten, ontwikkelen zich in relatief gunstiger richting. Te noemen vallen de Socialistische Partij, GroenLinks en de afgelopen weekeinde gevormde ChristenUnie (als holding van GPV en RP ). Ledenaantallen zeggen niet alles over de bestuurskracht en -kwaliteit van politieke partijen. Maar gecombineerd met de dalende opkomstcijfers bij verkiezingen mogen ze te denken geven. Nu al klinkt de vraag naar de legitimiteit van provinciale bestuurders, die vorig jaar zijn verkozen door slechts 4% van de kiezers. ontleend aan: Politieke partijen, themabijlage, NRC Handelsblad van 27 januari 00 tabel 1 Totaal aantal leden van politieke partijen in Nederland: bron: Politieke partijen, themabijlage, NRC Handelsblad van 27 januari 00 Opgave Statistieken over criminaliteit Het aantal jongeren per leeftijdsgroep dat volgens het jeugdstrafrecht en volwassenenstrafrecht is veroordeeld. tabel 2 Jeugdstrafrecht per leeftijdsgroep Leeftijd Jeugdstrafrecht Volwassenenstrafrecht % Jeugdstrafrecht 12- j j j , j ,0 bron: Website van Justitie, versie van 7 oktober 1998, rubriek Achtergronden & statistieken, jeugdcriminaliteit www. - -

6 tabel 3 bron: Statistisch Jaarboek 1999, Centraal Bureau voor de Statistiek, pagina 408 tabel 4 bron: Statistisch Jaarboek 1999, Centraal Bureau voor de Statistiek, pagina 409 www

7 tabel ontleeend aan: Statistisch Jaarboek 1999, Centraal Bureau voor de Statistiek, pagina 409 www

8 Opgave 1 Justitie in de buurt In het najaar van 1999 publiceerde de voormalige minister van Justitie Winnie Sorgdrager het boek Een verantwoordelijke minister. In dit boek analyseert zij de veranderende rol van het ministerie van Justitie in de Nederlandse samenleving. Tekst 1 uit het bronnenboekje is een fragment uit haar boek. De vragen 1 tot en met 8 hebben betrekking op deze tekst. Bij het bestrijden van de verschillende vormen van criminaliteit voert de overheid een repressief en een preventief beleid. 2p 1 Leg uit dat het voorstel van Justitie in de buurt zowel een voorbeeld is van repressief als van preventief beleid. 2p 2 Leg met behulp van de tekst uit welk soort criminaliteit de minister wil bestrijden met het voorstel Justitie in de buurt. Er zou binnen de wijkkantoren van Justitie een netwerk van instellingen kunnen ontstaan, bestaande uit onder meer het Openbaar Ministerie, de reclassering en Bureau Slachtofferhulp (regel 26 32). 2p 3 Welke twee taken heeft het Openbaar Ministerie vooral in de wijkkantoren van Justitie? De reclassering speelt een rol in de wijkkantoren van Justitie. 2p 4 Noem twee taken van de reclassering. Ook het Bureau Slachtofferhulp heeft een plaats in de wijkkantoren van Justitie. 2p Noem twee taken van het Bureau Slachtofferhulp. Volgens de tekst is het wijkkantoor een bijkantoor van het arrondissementsparket en maakt het kantongerecht nog geen deel uit van dit kantoor. 2p 6 Welke verdachten worden berecht door de arrondissementsrechtbank en welke verdachten door het kantongerecht? In de tekst staat dat taakstraffen, HALT-projecten en andere maatregelen snel kunnen worden geregeld. 2p 7 Welke doelstellingen staan voorop bij het opleggen van taakstraffen? Noem er twee en licht elke doelstelling toe. 2p 8 Wat is het doel van HALT-projecten? Zie tekst 2 uit het bronnenboekje. Er zijn verschillende theorieën die een verklaring geven voor crimineel gedrag. 2p 9 Welke theorie sluit met name aan bij de aanpak van het Preventieproject Recidive Eindhoven? Licht het antwoord toe. Opgave 2 Gasboringen in de Waddenzee In het najaar van 1999 beheerste het kabinetsplan om gasboringen in de Waddenzee toe te staan, het politieke nieuws. De partijen van het tweede paarse kabinet (PvdA, VVD, D66) verschilden onderling van mening over de toelaatbaarheid van het boren naar gas in de Waddenzee. De centrale vraag was of boringen zouden leiden tot bodemdaling van de Waddenzee. De vragen tot en met 16 behandelen dit politiek meningsverschil naar aanleiding van tekst 3 uit het bronnenboekje. 2p Geef twee redenen waarom het toestaan van boren naar gas in de Waddenzee een politiek probleem is. www

9 De omzetting van eisen in overheidsbeleid verloopt in een aantal fasen. 2p 11 Van welke fase in het totstandkomen van beleid is sprake in de tekst? Geef ter ondersteuning van je antwoord een verwijzing naar de tekst. 3p 12 Noem uit de tekst drie omgevingsfactoren die van invloed zijn op de besluitvorming over gasboringen in de Waddenzee. De Tweede Kamer heeft twee taken. 2p 13 Welke taak van de Tweede Kamer herken je in de tekst? Licht je antwoord toe. De Tweede Kamer beschikt over staatsrechtelijke en informele middelen om haar taken uit te oefenen. 2p 14 Van welke informele middelen kunnen kamerleden gebruik maken? Noem er twee en licht ze toe. De PvdA en de VVD taxeren de schadelijke gevolgen van gasboringen in de Waddenzee verschillend. Deze verschillende taxaties zullen mogelijk corresponderen met de politieke uitgangspunten van PvdA en VVD en de belangen waarvoor ze zeggen te staan. 2p Leg uit waarom de VVD het risico dat aan de gasboringen vastzit, lager taxeert dan de PvdA. Ga in je antwoord uit van de politieke uitgangspunten van beide partijen of van de belangen waarvoor ze opkomen. In de tekst is sprake van twee actoren die elk vanuit verschillende belangen proberen de politieke besluitvorming te beïnvloeden: Greenpeace en de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). 4p 16 A Noem twee machtsbronnen van Greenpeace en twee van de NAM. B Geef van beide actoren een voorbeeld hoe ze elk de politiek kunnen beïnvloeden. Opgave 3 De multiculturele stad Gebruik voor deze opgave tekst 4 uit het bronnenboekje. In de Volkskrant van 7 maart 1998 komt professor Veenman aan het woord. Hij heeft in opdracht van de gemeente een analyse gemaakt van de problemen van Rotterdam als multi-etnische stad en hij komt met een aantal beleidsaanbevelingen. De aanwezigheid van migranten in Rotterdam confronteert deze stad met verschillende maatschappelijke vraagstukken. 4p 17 Naar welke algemene maatschappelijke vraagstukken van de multi-etnische samenleving verwijst professor Veenman? Noem er twee en licht elk toe door te verwijzen naar de tekst. Vaak wordt het begrip multiculturele samenleving in twee betekenissen gebruikt. 4p 18 Geef aan dat professor Veenman beide betekenissen van het begrip multiculturele samenleving hanteert. Ondersteun elke betekenis met een gegeven uit de tekst. Om de problematiek van de multi-etnische samenleving zoals deze staat beschreven in de tekst in kaart te brengen, kun je gebruik maken van de benaderingswijzen van maatschappijleer. 2p 19 A Geef een citaat of een gegeven uit de tekst dat past bij de politiek-juridische benaderingswijze. B Geef een citaat of een gegeven uit de tekst dat past bij de sociaal-culturele benaderingswijze. www

10 De achterstandssituatie van veel allochtonen in Rotterdam kun je verklaren met factoren die te maken hebben met positieverwerving en positietoewijzing. 4p Noem uit de tekst twee factoren die te maken hebben met positieverwerving en twee factoren die betrekking hebben op positietoewijzing. In regel staat de opvatting dat allochtone groeperingen alleen via het zuilenmodel kunnen emanciperen. 2p 21 Ben je het eens of oneens met deze opvatting? Motiveer je antwoord door uit te gaan van de mogelijkheden die het zuilenmodel al of niet biedt voor de emancipatie van allochtone groeperingen. Zie regel van tekst 4. In de uitspraken van professor Veenman kun je voorbeelden herkennen van de rol die socialisatoren spelen bij het scheppen van maatschappelijke kansen van allochtone jongeren. 4p 22 Leg uit aan de hand van twee socialisatoren die Veenman noemt dat deze socialisatoren de maatschappelijke kansen van allochtone jongeren verkleinen. Volgens professor Veenman worden de kansen van de allochtone groepen ook bepaald door de autochtone poortwachters zoals de school, het arbeidsbureau en de personeelsfunctionaris (regel 90 94). 4p 23 Leg uit hoe deze autochtone poortwachters de maatschappelijke kansen van allochtonen mede kunnen bepalen. Maak daarbij gebruik van het begrip dominante cultuur. Professor Veenman typeert Rotterdam als een multi-etnische stad. Wat voor Rotterdam geldt, geldt ook voor veel andere steden in Nederland. Het ontstaan van Nederland als een multi-etnische samenleving is het gevolg van de komst van migranten. 4p 24 A Noem twee groepen migranten die vanwege de dekolonisatie in de jaren vijftig naar Nederland kwamen. B Leg uit wat het overheidsbeleid was ten aanzien van deze groepen migranten. 2p A Wat was het beleid of de rol van de overheid in de jaren zestig en begin jaren zeventig jegens migranten in Nederland? B Geef een reden voor dit beleid of deze rol van de overheid. Opgave 4 Functies van politieke partijen De vragen 26 tot en met hebben betrekking op tekst en 6 en tabel 1 uit het bronnenboekje. In de winter van 1999/00 werd er in diverse publicaties aandacht besteed aan de positie van de politieke partijen in de Nederlandse parlementaire democratie. In deze opgave staan de functies van politieke partijen in het proces van politieke besluitvorming centraal. Om te laten zien hoe burgers kunnen deelnemen aan het politieke besluitvormingsproces, onderscheidt men vaak verschillende vormen van participatie. 4p 26 Welke twee vormen van participatie herken je in beide teksten? Ondersteun je antwoord met een verwijzing naar de teksten. Politieke partijen hebben onder meer de volgende functies: communicatiefunctie participatiefunctie selectiefunctie In tekst wordt gesteld, dat politieke partijen verschillende functies minder goed vervullen. 2p 27 Welke twee functies vervullen politieke partijen minder goed volgens deze tekst? Licht het antwoord toe. www. - -

11 In het algemeen vervullen politieke partijen een andere rol in het politieke besluitvormingsproces dan belangengroepen. Volgens tekst ondervinden politieke partijen in toenemende mate concurrentie van belangengroepen. Daardoor lijkt één verschil tussen politieke partijen en belangengroepen minder goed zichtbaar te worden. 2p 28 Welk verschil tussen politieke partijen en belangengroepen lijkt volgens tekst minder zichtbaar te worden? De schrijver van tekst 6 maakt een onderscheid in de aantrekkingskracht van politieke partijen. Politieke partijen met een duidelijk politiek profiel zoals de SP, GroenLinks en de ChristenUnie hebben naar verhouding meer leden dan de grote politieke partijen. 2p 29 Leg uit waarom deze partijen zich politiek duidelijker kunnen profileren dan partijen als CDA, D66, PvdA en VVD. Zie tabel 1. De daling van het ledenaantal van politieke partijen vanaf de jaren zestig is mede te verklaren vanuit ontwikkelingen in de Nederlandse samenleving. 2p Noem een maatschappelijke ontwikkeling in de Nederlandse samenleving die de daling van het ledenaantal van politieke partijen vanaf de jaren zestig mede kan verklaren. Licht je antwoord toe. Opgave Statistieken over criminaliteit Deze opgave heeft betrekking op de tabellen 2 tot en met uit het bronnenboekje. Tabel 2 laat zien dat in totaal zo n jongeren onder de achttien jaar volgens het volwassenenstrafrecht zijn veroordeeld. 2p 31 Geef daarvoor een reden. Hoewel tabel 2 geen informatie geeft over de verschillen tussen jongens en meisjes, maken vooral jongens zich schuldig aan crimineel gedrag. Het aandeel dat meisjes hebben in de criminaliteit is gering. 2p 32 Noem twee mogelijke verklaringen voor het feit dat jongens zich meer schuldig maken aan crimineel gedrag dan meisjes. Vergelijk de gegevens van tabel 3 met die van tabel 4. 4p 33 Worden de gegevens over onveiligheidsgevoelens bij vrouwen uit tabel 3 gesteund door de onderzoeksgegevens uit tabel 4? Geef twee redeneringen. Zie tabel 4. 3p 34 A Van welke onderzoeksmethode heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruik gemaakt? B Noem een voordeel van deze onderzoeksmethode. C Welke kanttekening kun je plaatsen bij deze onderzoeksmethode? Volgens tabel hebben inwoners van stedelijke gebieden een grotere kans om slachtoffer van een delict te worden dan inwoners van minder verstedelijkte gebieden. Dit zou komen doordat in stedelijke gebieden meer criminaliteit voorkomt dan in minder verstedelijkte gebieden. 2p 3 Geef twee redenen waarom in stedelijke gebieden naar verhouding meer criminaliteit voorkomt dan in minder verstedelijkte gebieden. www

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen;

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te behalen;

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 30 mei 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te behalen;

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 28 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen;

Nadere informatie

Proeftoets E2 havo

Proeftoets E2 havo Proeftoets E2 havo 5 2016 1. Een verdachte kan te maken krijgen met een aantal personen en instanties. Wat is de juiste volgorde? A. 1. de politie 2. de rechter 3. de officier van justitie. B. 1. de officier

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave 1 Veranderende opvattingen in het jeugdstrafrecht tegen de achtergrond van veranderingen in criminaliteitscijfers onder jongeren Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met uit het bronnenboekje.

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Recht van spreken Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje. Inleiding In het tijdschrift Crimelink van mei 2012 staat een bespreking van het boek Slachtoffer-dadergesprekken

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 15 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen;

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer havo 2006-I

Eindexamen maatschappijleer havo 2006-I Opgave 3 Meer onrust over minder sociale zekerheid (mens en werk en politieke besluitvorming) Maximumscore 5 15 Voorbeelden van een juiste omschrijving van de verzorgingsstaat (één van de volgende): 3

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2001-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2001-II Eindexamen maatschappijleer vwo 00-II Antwoordmodel Opgave Multiculturele samenleving: witte en zwarte scholen A Een voorbeeld van een goed antwoord is: Het vraagstuk dat veel etnische groepen een achtergestelde

Nadere informatie

Gekozen burgemeester in één klap invoeren

Gekozen burgemeester in één klap invoeren Opgave 2 De gekozen burgemeester tekst 7 Gekozen burgemeester in één klap invoeren Van onze redactie politiek DEN HAAG D66-minister Thom de Graaf wil geen geleidelijke invoering van zijn systeem voor de

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot)

maatschappijwetenschappen (pilot) Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

Syllabus maatschappijwetenschappen havo 2014

Syllabus maatschappijwetenschappen havo 2014 examenprogramma maatschappijwetenschappen Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Homohuwelijk haalt de eindstreep

Homohuwelijk haalt de eindstreep Opgave 3 Politieke besluitvorming: openstelling huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht tekst 7 Homohuwelijk haalt de eindstreep Het homohuwelijk mag rekenen op een breed draagvlak in de samenleving

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012

CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012 CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012 Bestuurlijk Nederland blikt terug en kijkt vooruit Bijna 2600 benoemde en gekozen bestuurders van het Europees Parlement,

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang, aard en afdoening van jeugdcriminaliteit in de periode ?

Samenvatting. Vraagstelling. Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang, aard en afdoening van jeugdcriminaliteit in de periode ? Samenvatting Het terugdringen van de jeugdcriminaliteit is een belangrijk thema van het beleid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Met het beleidsprogramma Aanpak Jeugdcriminaliteit is de aanpak

Nadere informatie

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Willem Huijnk - Wetenschappelijk onderzoeker

Nadere informatie

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen FACTSHEET Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen In deze factsheet worden trends en ontwikkelingen ten aanzien van de jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in de provincie Groningen behandeld.

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel)

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel) Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel) Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen maatschappijleer. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen maatschappijleer. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma maatschappijwetenschappen maatschappijleer Bij dit examen hoort een bijlage. Het examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Examen VWO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)

Examen VWO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo

Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Open brief Geert Wilders over Koran

Open brief Geert Wilders over Koran Open brief Geert Wilders over Koran Geert Wilders heeft een open brief in De Volkskrant geschreven naar aanleiding van de mishandeling van de exmoslim Jami. Daarin stelt hij dat de Koran in Nederland verboden

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijwetenschappen havo/vwo

Examenprogramma maatschappijwetenschappen havo/vwo Examenprogramma maatschappijwetenschappen havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A

Nadere informatie

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners?

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners? Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun? Martijn Souren en Harry Bierings Autochtonen voelen zich veel meer thuis bij de mensen in een autochtone buurt dan in een buurt met 5 procent of meer niet-westerse

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Verontrustend veel criminaliteit bij allochtone jongeren

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Verontrustend veel criminaliteit bij allochtone jongeren Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Criminaliteit en rechtsstaat tekst 1 Tilburg kiest de harde aanpak Verontrustend veel criminaliteit bij allochtone jongeren 5 10

Nadere informatie

Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs

Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs Esther van Kralingen Tussen studiejaar 1995/ 96 en 21/ 2 is het aandeel van de niet-westerse allochtonen dat in het hoger onderwijs

Nadere informatie

Misdrijven en opsporing

Misdrijven en opsporing 4 Misdrijven en opsporing R.J. Kessels en W.T. Vissers In 2015 registreerde de politie 960.000 misdrijven, 4,6% minder dan in 2014. Sinds 2007 is de geregistreerde criminaliteit met ruim een kwart afgenomen.

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen pilot 2014-II

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen pilot 2014-II Aanwijzing voor de kandidaat Als in een vraag staat dat je een hoofd- of kernconcept moet gebruiken, dan gebruik je in het antwoord die elementen uit de omschrijving van het hoofd- of kernconcept die nodig

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II Opgave 2 Rondhangen Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 en tabel 1. Inleiding De Kamer ontvangt elk jaar een rapportage van de minister van Justitie over de voortgang van de aanpak van problematische

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I Opgave 1 Tbs ter discussie 1 maximumscore 2 beveiliging van de samenleving Voorbeeld van juiste toelichting bij beveiliging van de samenleving: In de tekst staat dat er steeds minder mensen uitstromen

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Handelingen Tweede Kamer

Handelingen Tweede Kamer Opgave 1 Politieke besluitvorming: verkeersveiligheid tekst 1 Handelingen Tweede Kamer 10 1 20 2 30 3 Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Verkeerswet 1994 in verband met

Nadere informatie

OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING

OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING Werken met afbeeldingen in het examenprogramma maatschappijleer havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Politieke besluitvorming, Massamedia, Criminaliteit

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Er is een nieuwe groep van jonge, zeer actieve veelplegers die steeds vaker met de politie in aanraking komt / foto: Pallieter de Boer. Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Jongere veelplegers roeren zich

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage Het examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 21 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 21 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2016 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2014 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Het examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 73 punten te behalen.

Nadere informatie

Kontakten met Moslims

Kontakten met Moslims Kontakten met Moslims In aanloop naar een project in Rotterdam waar geprobeerd wordt de autochtone Nederlanders en de moslims dichter bij elkaar te brengen is onderzoek uitgevoerd over de kontakten met

Nadere informatie

Eindexamen maatsschappijwetemschappen vwo 2011 - I

Eindexamen maatsschappijwetemschappen vwo 2011 - I Opgave 4 Verklaringen voor daling van de criminaliteit Inleiding In 2009 verscheen het rapport Veelbelovende verklaringen voor de daling van de criminaliteit na 2002 van de Universiteit van Tilburg, Politie

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 89 punten te behalen;

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I POLITIEK EN BELEID tekst 8 VVD en D66 samen voor Europese verkiezingen DEN HAAG - D66 gaat toch in zee met de VVD voor de Europese verkiezingen in juni. De samenwerking blijft beperkt tot een lijstverbinding.

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Examen VWO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2012 tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Het examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te behalen.

Nadere informatie

Examen VWO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 23 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 23 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 1 donderdag 23 mei 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Achter dit examen is een erratum opgenomen. Het examen bestaat uit 28 vragen. Voor

Nadere informatie

Abou Jahjah: Nederland weer multicultureel

Abou Jahjah: Nederland weer multicultureel Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Abou Jahjah: Nederland weer multicultureel AMSTERDAM - De Arabisch-Europese Liga (AEL) heeft

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. POLITIEK 1p 1 Welk orgaan behoort niet tot de overheid? A de Provinciale Staten B de vakcentrale FNV C het college van burgemeester

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 1 donderdag 21 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 1 donderdag 21 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 1 donderdag 21 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo I

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo I Opgave 2 Jeugdcriminaliteit 13 maximumscore 2 Twee van de volgende: heropvoeding/resocialisatie: Het wil de ouders lichte opvoedingsondersteuning bieden / Het kind... biedt excuses aan het slachtoffer

Nadere informatie

Examen VWO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 woensdag 21 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 woensdag 21 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2014 tijdvak 1 woensdag 21 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Het examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen.

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 donderdag 24 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Het examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.

Nadere informatie

Examen VWO. maatschappijwetenschappen maatschappijleer. tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. maatschappijwetenschappen maatschappijleer. tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2011 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma maatschappijwetenschappen maatschappijleer Bij dit examen hoort een bijlage. Het examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen maatschappijleer. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen maatschappijleer. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.30 uur tevens oud programma maatschappijwetenschappen maatschappijleer Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot) Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

maatschappijwetenschappen (pilot) Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen HAVO 2014 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 12 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 1 donderdag 12 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2016 tijdvak 1 donderdag 12 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.

Nadere informatie

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen.

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen. Aankondiging Op 12 september dit jaar worden verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer. Politieke partijen hebben hun verkiezingsprogramma voor de komende jaren vastgesteld. De lijsttrekkers van de partijen

Nadere informatie

Correctievoorschrift VMBO-KB

Correctievoorschrift VMBO-KB Correctievoorschrift VMBO-KB 2009 tijdvak 1 maatschappijleer 2 CSE KB Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden

Nadere informatie

6 secondant #6 december 2010. Groot effect SOV/ISD-maatregel

6 secondant #6 december 2010. Groot effect SOV/ISD-maatregel 6 secondant #6 december 21 Groot effect SOV/ISD-maatregel Selectieve opsluiting recidivisten werkt Crimi-trends Een langere opsluiting van hardnekkige recidivisten heeft een grote bijdrage geleverd aan

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek 6 juni 2015 Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

VVD verdeeld over samenwerking met PVV nu en in de toekomst

VVD verdeeld over samenwerking met PVV nu en in de toekomst www.verheidinnederland.nl ERSBERICH - Gelderland -nderzoek (4): nderzoek naar de stand van de partij naar aanleiding van VV. (ransparant) (verheids) (anel) Zeer forse steun aan kabinet Rutte VVD verdeeld

Nadere informatie

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek 6 juni 2015 Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Proeftoets E2 vwo4 2016

Proeftoets E2 vwo4 2016 Proeftoets E2 vwo4 2016 1. Wat zijn de twee belangrijkste redenen om rechtsregels op te stellen? A. Ze zijn een afspiegeling van wat het volk goed en slecht vindt en zorgen voor duidelijke afspraken om

Nadere informatie

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting Criminaliteit en rechtshandhaving Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting In de jaarlijkse publicatie Criminaliteit en rechtshandhaving bundelen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2009 - I

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2009 - I Opgave 3 Politieke besluitvorming: Nederland en Europa ten strijde tegen overgewicht tekst 4 Kabinet, pak vetzucht aan 1 Het kabinet reageert niet adequaat genoeg op de toenemende vetzucht in Nederland.

Nadere informatie

Maatschappelijke participatie als opstap naar betaald werk.

Maatschappelijke participatie als opstap naar betaald werk. Maatschappelijke participatie als opstap naar betaald werk. Paraprofessionele functies Voor allochtone vrouwen zonder formele kwalificaties worden komende jaren paraprofessionele functies gecreëerd. Deze

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer havo 2008-I

Eindexamen maatschappijleer havo 2008-I Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Opgave 1 Politieke besluitvorming: leeftijdsgrens alcohol omhoog naar 18 jaar? 1 maximumscore 1 Eén van de volgende taken: wetgevende

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Examen HAVO 2015. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bronnenboekje.

Examen HAVO 2015. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bronnenboekje. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bronnenboekje. Het examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Rechtsstaat

Nadere informatie

PvdA en D66 overstag voor harde asielwet

PvdA en D66 overstag voor harde asielwet Opgave 3 Politieke besluitvorming en multiculturele samenleving: besluitvorming over de Vreemdelingenwet tekst 4 PvdA en D66 overstag voor harde asielwet PvdA en D66 hebben in coalitieoverleg over de Vreemdelingenwet

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

2. Groei allochtone bevolking fors minder

2. Groei allochtone bevolking fors minder 2. Groei allochtone bevolking fors minder In 23 is het aantal niet-westerse allochtonen met 46 duizend personen toegenomen, 19 duizend minder dan een jaar eerder. De verminderde groei vond vooral plaats

Nadere informatie

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 Al lange tijd wijs ik op de twee parallelle werelden, die zowel in Nederland als in andere landen, te zien is onder het electoraat. Er is een groep,

Nadere informatie

Factsheet Demografische ontwikkelingen

Factsheet Demografische ontwikkelingen Factsheet Demografische ontwikkelingen 1. Inleiding In deze factsheet van ACB Kenniscentrum aandacht voor de demografische ontwikkelingen in Nederland en in het bijzonder in de provincie Noord-Holland.

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Kennislink.nl. Reizende criminelen langer uit handen van de politie. Slechts kwart van misdrijven opgehelderd

Kennislink.nl. Reizende criminelen langer uit handen van de politie. Slechts kwart van misdrijven opgehelderd Kennislink.nl Discussieer mee: Allemaal de beste van de klas?! Onderwerpen Publicaties Over Kennislink Nieuwsbrief Zoek Leven, Aarde & Heelal Gezondheid, Hersenen & Gedrag Mens & Maatschappij Energie &

Nadere informatie

Jubileumonderzoek Maurice de Hond

Jubileumonderzoek Maurice de Hond Ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van Maurice de Hond als opiniepeiler zijn er 100 vragen gesteld, die zijn ingebracht door leden van Peil.nl. Hier staat een selectie van deze vragen. Op http://bit.ly/40jrpeiler

Nadere informatie

Pakket maatregelen tegen agressie

Pakket maatregelen tegen agressie Opgave 1 Agressie in het openbaar vervoer tekst 1 Pakket maatregelen tegen agressie 5 10 15 20 25 30 De directie van NS Reizigers, de vakbonden en de ondernemingsraad bereikten vorige week overeenstemming

Nadere informatie

Sterke toename alleenstaande moeders onder allochtonen

Sterke toename alleenstaande moeders onder allochtonen Carel Harmsen en Joop Garssen Terwijl het aantal huishoudens met kinderen in de afgelopen vijf jaar vrijwel constant bleef, is het aantal eenouderhuishoudens sterk toegenomen. Vooral onder Turken en Marokkanen

Nadere informatie

6. Veiligheid en criminaliteit

6. Veiligheid en criminaliteit 6. Veiligheid en criminaliteit Gevoelens van onveiligheid komen meer voor onder jongeren dan onder 25-plussers. Jongeren zijn ook vaker slachtoffer van criminaliteit. Jonge mannen zijn vaker slachtoffer

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer havo 2005-I

Eindexamen maatschappijleer havo 2005-I Opgave 2 Wet Werk en Bijstand grafiek 1 De werkloosheid neemt toe werkloze 600 beroepsbevolking (x1.000) 00 3,6 = percentage van de beroepsbevolking 7,0 400, 0 0 3,6 3,3 3,9 0 0 00 01 02 03 04 bron: NRC

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-024 31 maart 2009 9.30 uur Veiligheidsgevoel maakt pas op de plaats Aantal slachtoffers veel voorkomende criminaliteit verder gedaald Gevoel van veiligheid

Nadere informatie