Nationale Landschappen: van beleidsconcept naar kwaliteitsmerk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nationale Landschappen: van beleidsconcept naar kwaliteitsmerk"

Transcriptie

1 Nationale Landschappen: van beleidsconcept naar kwaliteitsmerk Verslag van het symposium van 25 november 2010 en aanbevelingen voor mogelijke vervolgstappen Op 25 november vond in het oude stadhuis van Gouda het Nationale Landschappen symposium plaats. Centraal stond de vraag: hoe brengen we de kern-kwaliteiten in de praktijk? Deze notitie bevat een verslag van het symposium (paragraaf 1) en een drietal aanbevelingen die de organisatoren - voor eigen rekening, maar op basis van de inhoudelijke discussies tijdens het symposium - doen aan de deelnemers van het symposium en aan alle overige beleidsmakers en uitvoerders van Nationale Landschappen (paragraaf 2). Dit is te zien als een oplegnotitie bij het rapport Kernkwaliteiten in de praktijk, dat tijdens het symposium is gepresenteerd. 22 december 2010 Lennart Graaff, Investeren in Ruimte Pieter Veen, Vista landschapsarchitectuur en stedenbouw

2 1. Verslag Nationale Landschappen symposium Aanleiding symposium Het Nationale Landschappen symposium dat op 25 november jl. is gehouden, vormde het sluitstuk van een serie workshops die van april tot en met oktober 2010 zijn gehouden in vier Nationale Landschappen: IJsseldelta, Noardlike Fryske Wâlden, Nieuwe Hollandse Waterlinie en Hoeksche Waard. De vraag die in deze workshops centraal stond, was: hoe brengen we het beleid voor de kernkwaliteiten in de praktijk?. Op basis van de resultaten van de workshops is telkens een advies op maat gemaakt. Bovendien zijn de resultaten vertaald naar zeven aanbevelingen die voor alle Nationale Landschappen van belang zijn. Deze zijn beschreven in het rapport Kernkwaliteiten in de praktijk. Het rapport is tijdens het symposium gepresenteerd door de bureaus Vista landschapsarchitectuur en stedenbouw en Investeren in Ruimte, die het symposium evenals de workshops hebben georganiseerd in opdracht van Ministerie van Infrastructuur en Milieu en het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Kernkwaliteiten in de praktijk Het symposium was goed bezocht. Zo n tachtig deelnemers - vertegenwoordigers van ministeries, provincies, gemeenten, maatschappelijke organisaties, onderzoeksinstituten en een handvol ondernemers - bogen zich over de centrale vraag: hoe zorgen we ervoor dat de kernkwaliteiten van de Nationale Landschappen ook echt doorwerken in de praktijk van het ruimtelijk beleid en de uitvoering? De veranderende beleidskaders op Rijksniveau maken deze vraag extra actueel. Er waren inleidingen over het belang van ruimtelijk onderzoek en ontwerp (door de TU Delft), over nieuwe vormen van beheer en exploitatie (door Alterra/ WUR) en over Expeditie Mooi, de interprovinciale Agenda Ruimtelijke Kwaliteit. De deelnemers gingen in een viertal werksessies nader in op een aantal specifieke opgaven: de organisatie van een gebiedsproces gericht op integrale visievorming, de vertaling van draagvlak naar financieel commitment, de borging van kernkwaliteiten in bestemmingsplannen, verordeningen en andere instrumenten en de wijze van kennisuitwisseling en samenwerking tussen de Nationale Landschappen onderling. Rechtsboven: De interprovinciale agenda voor ruimtelijke kwaliteit. Uit de presentatie van Frans Jorna van Public Knowledge. Midden: Op zoek naar nieuwe financiële dragers voor het landschap. Uit de presentatie van Titus Weijschede van Alterra. Rechtsonder: Het landschap als bouwdoos. Uit de presentatie van Steffen Nijhuis van TU Delft. 2

3 Werksessie 1: De organisatie van een gebiedsproces gericht op integrale visievorming Aan de hand van een concrete case in Nationaal Landschap Laag Holland boog deze groep zich over het proces om tot een integrale en realistische visie te komen. Laag Holland kampt met het probleem dat er jaarlijks een tekort aan middelen is ter grootte van zo n 10 tot 12,5 miljoen euro voor het beheer van de veenweidegebieden en natuurgebieden. Daarmee is de toekomst van het open landschap en de weidevogels onzeker. Met een viertal scenario s wordt gewerkt aan de visievorming op het gebied. In de scenario s spelen twee dominante keuzen: wel of geen stevige overheidsbemoeienis en behoud of ontwikkeling van het huidige landschap. In de werkgroep kwam een aantal dilemma s aan de orde. Een belangrijk dilemma betrof het eigendom van de opgave. Is het aan het provinciaal bestuur om een visie te ontwikkelen, op basis van de scenariostudie, of is het verstandiger om een visie te ontwikkelen samen met alle betrokken partijen, op basis van gedeelde ambities (beheerders, ondernemers, maatschappelijke organisaties, etc.)? Geconcludeerd werd dat het loont om de gebiedspartners zo vroeg mogelijk in het visieproces te betrekken en gezamenlijk de gewenste identiteit van het gebied te formuleren. Ontwerpers kunnen helpen om de abstracte scenario s en ambities te vertalen naar concrete ruimtelijke beelden en zo beslissers meer inzicht geven in de te maken keuzen. Een ander dilemma was de vraag hoe je als Nationaal Landschap de grote stad mede-eigenaar van de opgave maakt. Geconcludeerd werd dat het nagenoeg onmogelijk is om dit op eigen houtje te organiseren. Het zou helpen wanneer Nationale Landschappen meer gezamenlijk optrekken om het belang van het landschap te vertegenwoordigen bij grote externe partijen. Werksessie 2: de vertaling van draagvlak naar financieel commitment In deze werksessie draaide het om een aantal vragen: hoe organiseer je draagvlak, enthousiasme en trots voor een Nationaal Landschap, hoe betrek je andere partijen (met name ondernemers) bij investeringen en beheer en hoe waarborg je financiële zekerheid voor de lange termijn? In de werkgroep werd een aantal conclusies getrokken. Een stevige gebiedscampagne (zoals het traject Merk & Marketing van het Groene Hart) kan een grote bijdrage leveren aan het gevoel van betrokkenheid én een stevige financiële impuls betekenen voor de economie in het Nationaal Landschap. Het is van belang om bij de gebiedsbranding goed na te denken over de samenhang tussen de verschillende schaalniveaus en gebiedseenheden, bijvoorbeeld Noordoost Twente ten opzichte van Twente als geheel, Groene Hart ten opzichte van Kinderdijk. Voor verschillende gebiedseenheden kunnen verschillende communicatiemiddelen worden ingezet, gericht op verschillende doelgroepen, maar door deze goed af te stemmen kan het totale marketingeffect voor het Nationaal Landschap vergroot worden. Ook is het zaak om zo veel mogelijke gebiedspartners te betrekken bij het vermarkten van het gebied. Ook ondernemers: zelfregulering door de markt is onmisbaar en dit werkt alleen als ondernemers inzien dat ze er zelf belang bij hebben. De landbouw kan bijdragen door het leveren van grondstoffen voor streekproducten (speltgraan voor brood en bier). Naast de kleinere ondernemers (in de recreatie en toerisme branche) loont het om aansluiting te zoeken bij grotere netwerken en partijen (hotelketens bijvoorbeeld) en om omliggende gemeenten via regulier werk (infra, groenbeheer) deelgenoot te maken van het Nationaal Landschap. Er zijn veelbelovende initiatieven die de moeite waard zijn om breder in de Nationale Landschappen in te zetten en te ontwikkelen (streekrekening, energietransitie). Om startende ondernemers op weg te helpen kunnen trainingen worden georganiseerd en ondersteuning worden geboden in landschappelijk ondernemen. Uit onderzoek blijkt dat de vastgoedwaarde in Nationale Landschappen gemiddeld 12% hoger ligt dan daarbuiten. Investeringen in het landschap kunnen dus via vastgoed- en grondopbrengsten worden gefinancieerd. De regie over de Nationale Landschappen hoeft niet per definitie door de provincie ter hand te worden genomen, de ervaringen in Winterswijk met een sterke gemeentelijke verantwoordelijkheid zijn positief. 3

4 Ten slotte kwam er een interessante overweging uit deze werkgroep. Het Nationaal Landschap bestaat als merk nu vijf jaar. Het merk begint daadwerkelijk een begrip te worden, wordt bijvoorbeeld al genoemd in de Lonely Planet. Het is goed om deze status van het landschap te verstevigen, zoals het National Park in de VS en de National Trust in het Verenigd Koninkrijk. Dat houdt in dat moet worden vastgehouden aan de benaming. Een beleidswijziging op dit punt zou de winst van de afgelopen jaren volledig teniet doen. Werksessie 3: de borging van kernkwaliteiten in bestemmingsplannen, verordeningen en andere instrumenten De werksessie begon met een discussie over de relatie tussen de kernkwaliteiten en het feitelijke grondgebruik. Hoe ga je om met veranderingen in het grondgebruik als die strijdig zijn met de kernkwaliteiten? Oftewel: het grondgebruik verandert voortdurend, veranderen de kernkwaliteiten dan mee ( blijft het een fiets of wordt het een brommer )? Gesteld werd dat de kernkwaliteiten voldoende ruimte bieden voor interpretatie. Dat wil niet zeggen dat alles overal moet kunnen. De kernkwaliteiten kunnen bepaalde ontwikkelingen uitsluiten, maar het gaat vaak meer om een zorgvuldige afweging van locaties en om extra aandacht voor de landschappelijke inpassing en vormgeving. De kernkwaliteiten bieden enerzijds een afwegingskader en anderzijds een stimulans om te zoeken naar nieuwe relaties tussen het grondgebruik en het landschap. Als er een duidelijke economische binding is tussen het gebruik en het beheer van het landschap, is er een stevige basis voor het behoud van de kernkwaliteiten. Maar in de praktijk wordt die binding vaak onvoldoende onderkend en benut. Dat bracht de discussie op de borging van de kernkwaliteiten in de praktijk. In Winterswijk worden natuur en recreatie steeds belangrijker als drager voor het landschap. Via de toeristenbelasting betaalt een bungalowterrein mee aan het behoud van het landschap, maar dit is wel indirect en afhankelijk van het gemeentelijk beleid. De echte opgave is om nieuwe beheermodellen te ontwikkelen, bijvoorbeeld via gebruikersraden, gebiedscommissies of ondernemersnetwerken, zodat de verantwoordelijkheid voor het landschap ook echt breed wordt gedragen. Voor de Grebbelinie zijn in een gezamenlijk gebiedsproces met alle gemeenten de kwaliteiten en ambities benoemd, die vervolgens op verzoek van de gemeenten zijn verwerkt in de provinciale verordening. Dit werkt beter dan andersom. Hoe belangrijk zijn dwingende regels? Uiteindelijk moeten de kwaliteiten ook in het bestemmingsplan worden vastgelegd, maar daar begint het niet mee. Het begint met bekendheid met de kernkwaliteiten en met een gedeelde ambitie. Mensen worden niet gestimuleerd door een bestemmingsplan, maar door een wervend verhaal. En: bijna elke ruimtelijke verandering vindt plaats in afwijking van het bestemmingsplan. Dus: investeer in communicatie, werk aan een gezamenlijke visie, zorg dat je tijdig aan tafel zit bij initiatiefnemers, ga het gesprek aan over mogelijke oplossingen, laat bewoners zelf het bestemmingsplan opstellen, zoals is gedaan in Culemborg. Natuurlijk moeten er regels zijn, als stok achter de deur, en geld, om dingen die je echt wilt te kunnen regelen, maar als de kernkwaliteiten niet leven in de streek blijft het vechten tegen de bierkaai. Alleen in concrete handelingspraktijken van gebruikers en bewoners kunnen de kernkwaliteiten echt geborgd worden. Iedereen is het er wel over eens dat lokale partijen een grotere rol moeten krijgen. Maar hoe organiseer je dat? Het gebeurt immers niet vanzelf. Er worden nog steeds plannen gemaakt die zich weinig aantrekken van de kernkwaliteiten. Hoe stimuleer je marktpartijen om mee te investeren in het landschap? Hoe betrek je externe partijen erbij, zoals omliggende steden? Hier is nog weinig ervaring mee. Juist op dit punt zijn kennisontwikkeling en praktijkexperimenten nodig. Hoe deze vormgegeven zou kunnen worden, was de vraag die de deelnemers van de werksessie wilden aandragen voor het forumdebat. 4

5 Werksessie 4: kennisuitwisseling en samenwerking tussen de Nationale Landschappen onderling De laatste werkgroep boog zich over de noodzaak tot samenwerking en de wijze waarop dat zou kunnen worden vormgegeven. De hoofdvraag was: hoe kunnen Nationale Landschappen het beste samenwerken om van elkaar te leren, om elkaar te stimuleren en om het begrip Nationale Landschappen bekender te maken en beter te presenteren? De eerste conclusie was dat er behoefte is aan een meer gestructureerde vorm van samenwerking. Veel Nationale Landschappen kampen met dezelfde soort opgaven: van het borgen van de kernkwaliteiten tot en met het organiseren van meer (financiële) betrokkenheid van de gebiedspartners. Het uitwisselen van kennis en ervaring wordt als verrijkend ervaren. Er zijn al diverse vormen van kennisuitwisseling waarin landschap of ruimtelijke kwaliteit centraal staan (Landschapsmanifest, Expeditie Mooi) maar deze zijn toch te weinig specifiek gericht op de opgaven van de Nationale Landschappen. Het zou goed zijn de uitwisseling van kennis te structureren en te borgen. De groep heeft verschillende opties benoemd waarmee dat vormgegeven kan worden. Dat kan zoals dat nu gebeurt waarbij een van de Nationale Landschappen het voortouw neemt om een kennisdag te organiseren. Het kan ook in de vorm van communities of practice rond concrete thema s of vraagstukken. Of in de vorm van een overkoepelende organisatievorm, een landelijk bureau. Zo n bureau zou kunnen fungeren als een soort makelaar, een helpdesk voor de Nationale Landschappen, door de uitwisseling van kennis en ervaring te faciliteren (organiseren streekrekening, bevorderen recreatie en toerisme), de branding van het begrip Nationale Landschappen te organiseren en te helpen bij de communicatie van de Nationale Landschappen zelf. De functie van zo n bureau kan worden versterkt door een centrale website (die er al is, maar die te weinig wordt gebruikt en niet goed wordt ingezet). Zo n bureau draagt bij aan de status van de Nationale Landschappen, het levert efficiencywinst op en gezamenlijk kon het wel eens eenvoudiger zijn om sponsoring te organiseren die alle Nationale Landschappen ten goede komt. In ieder geval zou goed zijn wanneer de Nationale Landschappen elkaar eenvoudiger weten te vinden, zeker ook wanneer het om gezamenlijke belangenbehartiging gaat. Het is daarbij aan te bevelen om te leren van ervaringen elders, in binnen- en buitenland (Bureau Belverdere, Nationale Parken in Vlaanderen). En het is het onderzoeken waard of gezamenlijk kan worden opgetrokken met de Nationale Parken in Nederland, die hun samenwerking hebben geïnstitutionaliseerd in het Samenwerkingsverband Nationale Parken en die op dit overkoepelende niveau een aantal samenwerkingspartners aan zich hebben gebonden. Meer informatie Het rapport Kernkwaliteiten in de praktijk en de tijdens het symposium gehouden presentaties zijn terug te vinden op Ook de verslagen van workshops zijn hier te downloaden. Een papieren versie van het rapport Kernkwaliteiten in de praktijk is op te vragen bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Programmadirectie Mooi Nederland, t.a.v. Renée Mekel 5

6 Forumdebat Het belang van kennisuitwisseling en samenwerking kreeg ook een belangrijke plek in het afsluitende forumdebat waaraan Harry van Waveren (gedeputeerde Zeeland), Chris Kalden (directeur Staatsbosbeheer), Diana de Jong (directeur Gebiedsontwikkeling bij het Bouwfonds), Edward Stigter (programmadirecteur Mooi Nederland bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu) en Atty Bruins (MT-lid bij het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) deelnamen. Het werd aan de hand van de door de forumleden geponeerde stellingen - een bijzondere discussie over de rollen van het rijk (meer faciliteren, minder sturen) en de provincies (organiseren van coalities met gemeenten, maatschappelijke partners en ondernemers), maar ook over de identiteit van het landschap en de kracht van het merk Nationale Landschappen. Alle aanwezigen van het symposium deelden de mening dat dit begrip moet blijven bestaan. Misschien niet als het beleidsconcept dat het nu is, maar dan als kwaliteitsmerk. Bovendien werd duidelijk dat veel van de deelnemers voelen voor meer samenwerking tussen de Nationale Landschappen. Om kennis en ervaring uit te wisselen en om gezamenlijke belangen te behartigen. Stellingen forumleden Edward Stigter Provincies waren, zijn en blijven aan zet! Het Rijk bekijkt Nederland opnieuw. Harry van Waveren Bij de actualisering van de Nota Ruimte moeten de instrumenten voor bescherming en ontwikkeling van de omgeving door de betrokken ministeries gezamenlijk worden vastgesteld. Het Nationaal Landschap moet als instrument hierin een hoofdrol vervullen. Diana de Jong Identiteit en een basis voor verbondenheid met een gebied/landschap is essentieel voor het behoud van de Nationale Landschappen op de langere termijn. Chris Kalden De identiteit van het landschap wordt geborgd door een goede combinatie van professioneel beheer en particulier ondernemerschap en gedragen door de omgeving. Atty Bruins De Nationale Landschappen zijn samen een sterk merk. Alleen door samen- werking tussen de Nationale Landschappen is het mogelijk om het sterke merk te verzilveren. Vervolgstappen Dat was meteen de grootste winst van deze dag: ondanks de sombere (economische) vooruitzichten was er bij de bezoekers van het symposium veel energie en enthousiasme om samen de toekomst van de Nationale Landschappen veilig te stellen. En door samenwerking het sterke merk van de Nationale Landschappen te verzilveren. En de urgentie is er om dit snel vorm te geven. In paragraaf 2 doen we daarom enkele aanbevelingen om vorm te geven aan een meer gestructureerde samenwerking van de Nationale Landschappen. 6

7 2. Drie aanbevelingen naar aanleiding van het symposium De inleidingen, de werksessies en het debat hebben veel opgeleverd. Nieuwe inhoudelijke inzichten en een gedeeld gevoel van urgentie. De oogst geven we graag terug aan de deelnemers van het symposium en aan alle overige beleidsmakers en uitvoerders van Nationale Landschappen, in de vorm van drie aanbevelingen. Aanbeveling 1: hou vast aan het merk Nationale Landschappen De eerste aanbeveling is een heel concrete: hou de benaming Nationale Landschappen vast. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk, provincies en andere gebiedspartners. Het begrip heeft de afgelopen vijf jaar inhoud gekregen. De titel Nationaal Landschap wordt breed gewaardeerd, geeft status en draagt bij aan de bekendheid en uitstraling van een gebied. De Nationale Landschappen staan zelfs vermeld in de Lonely Planet! Uit de evaluatie van de Nationale Landschappen die in 2010 door Royal Haskoning is uitgevoerd, blijkt dat het Nationaal Landschap als beleidsconcept het bewustzijn bevordert van gebiedswaarden en aanjager is voor nieuwe gebiedsallianties, samenwerking, betrokkenheid, draagvlak, trots en energie. Uit de evaluatie: Beoordeeld op de status van de titel Nationaal Landschap is het beeld unaniem positief. In veel Nationale Landschappen wordt de aanwijzing tot Nationaal Landschap ervaren als erkenning van de bijzondere landschappelijke kwaliteiten. Dat leidt tot trots, energie en draagvlak om uitvoering te geven aan het behoud, beheer en versterking van het landschap. Bovendien heeft de aanwijzing van de Nationale Landschappen in de meeste provincies een toegevoegde waarde in het focussen op provinciaal niveau en daarmee ook een gefocuste inzet van (financiële) middelen. Dat het begrip moet blijven bestaan, werd door de aanwezigen op het symposium bevestigd. De Nationale Landschappen zijn door de inspanningen van alle betrokkenen geleidelijk uitgegroeid van een abstract beleidsconcept tot een stevig kwaliteitsmerk. Het overboord gooien van het merk zou de winst van de afgelopen jaren volledig teniet doen. Alleen al uit marketingoogpunt zou dat niet verstandig zijn. Een goed merk is immers goud waard. Deze aanbeveling sluit aan bij de aanbeveling borging in hoofden en harten in het rapport Kernkwaliteiten in de praktijk. Daarin zijn praktische tips voor gebiedsmarketing en bestaande voorbeelden uit Nationale Landschappen opgenomen. Aanbeveling 2: betrek meer partijen bij het beleid en de uitvoering Deze aanbeveling is bedoeld voor het Rijk en de provincies. Op het symposium is geconstateerd dat het belang van de Nationale Landschappen en de kernkwaliteiten breed gedeeld wordt en planologisch ook al redelijk verankerd is. Tegelijkertijd was er de oproep om meer partijen bij de uitvoering te betrekken, met name gemeenten, ondernemers, maatschappelijke organisaties en burgers. Een goed merk kan immers niet zonder investeringen in de marketing en de productontwikkeling. De provincies kunnen hierin een belangrijke regierol 7

8 vervullen. Hierbij gaat het niet alleen om het sturen via beleidskaders en verordeningen, maar vooral om het stimuleren en faciliteren van een meer actieve rol van de verschillende gebiedspartners. Uit de evaluatie Nationale Landschappen: In de meeste Nationale Landschappen is er voldoende draagvlak voor het beleid onder een brede waaier van direct betrokken publieke, private en maatschappelijke partijen. Dit heeft zich overigens nog beperkt vertaald in financiële betrokkenheid van private en particuliere organisaties. Burgers zijn nog onvoldoende aangesloten. Daarmee zit het gedachtegoed nog niet echt tot in de haarvaten van het gebied. De invulling van een meer stimulerende en faciliterende rol van Rijk en provincie vraagt om nieuwe gebiedsprocessen. Dit sluit feitelijk goed aan bij de veranderende beleidskaders in de ruimtelijke ordening, waarbij decentralisatie en deregulering de trefwoorden zijn. En waarbij de zekerheden van blijvende overheidsfinanciering van het landschap wegvallen. Alleen als alle gebiedspartners echt deelgenoot en mede-eigenaar zijn van het merk, is een gezonde toekomst voor de Nationale Landschappen verzekerd. Dat begint bij het gezamenlijk formuleren van een visie op het gebied en het zoeken naar de raakvlakken tussen de ambities van alle betrokken partijen. Daarmee worden die partijen (beheerders, ondernemers, maatschappelijke organisaties, grote steden, etc.) gecommitteerd om een actieve bijdrage te leveren (ook in financiële zin). Denk aan grote bedrijven met gebiedsbelangen, zoals hotelketens, energieleveranciers en (duurzame) banken. Maar ook de kleinere ondernemers in het gebied, bijvoorbeeld in de vrijetijdssector. Een voorbeeld: de gebiedscampagne die in het Groene Hart is opgestart, heeft bijgedragen aan de stijging van de omzet in de recreatie- en toerismesector met 17 % in drie jaar tijd. Een belangrijke succesfactor daarbij was dat veel gebiedspartners zijn betrokken bij het vermarkten van het gebied en dat initiatieven van ondernemers zelf werden gefaciliteerd. Andere tips uit het symposium: zoek naar slimme product-marktcombinaties, bekijk per Nationaal Landschap op welk schaalniveau het gebied het beste kan worden vermarkt, bied ondersteuning aan (startende) ondernemers in de vorm van trainingen in landschappelijk ondernemen. De rol van de provincies in dit proces is dus veel meer het organiseren van coalities dan het vastleggen van beleidskaders. Het Rijk kan de provincies daarbij ondersteunen. In het rapport Kernkwaliteiten in de praktijk zijn diverse tips en praktijkvoorbeelden opgenomen van het organiseren van een gezamenlijk gebiedsproces en de ontwikkeling van een bredere investeringsstrategie. Aanbeveling 3: organiseer onderlinge kennisuitwisseling en gezamenlijke belangenbehartiging Onderlinge kennisuitwisseling en gezamenlijke belangenbehartiging zijn essentiële voorwaarden om de Nationale Landschappen als merk veilig te stellen en als product verder te ontwikkelen. Aanbevolen wordt om hiervoor een nieuw, structureel samenwerkingsverband te ontwikkelen. De eerste stap hierin zou de formatie van een aanjaagteam kunnen zijn (zie kader). De opgaven waar de Nationale Landschappen voor staan zijn groot en overstijgen vaak de middelen van de afzonderlijke Nationale Landschappen. De veranderende beleidskaders lijken bedreigend, maar bieden wellicht ook nieuwe kansen. En komt waarschijnlijk minder geld, maar ook meer ruimte voor nieuwe partijen om bij te dragen aan de ontwikkeling van het landschap. In verschillende Nationale Landschappen wordt al geëxperimenteerd met nieuwe financieringsstructuren en samenwerkingsverbanden. Het zou goed zijn als dergelijke ervaringen meer worden gedeeld. Veel initiatieven blijven binnen de grenzen en de schaal 8

9 van het betreffende Nationaal Landschap. Het zou goed zijn als ook omliggende steden en grote koepelorganisaties (met vaak meer geld en macht) een verantwoordelijkheid op zich nemen voor de Nationale Landschappen. Daar was iedereen op het symposium het wel over eens. Maar het moet wel georganiseerd worden. Het voorgestelde aanjaagteam kan daar een belangrijke rol in spelen. Een aanjaagteam voor de Nationale Landschappen Het zou in onze ogen goed zijn om de gewenste samenwerking actief te organiseren. Welke vorm die samenwerking uiteindelijk zal krijgen, ligt nog helemaal open. Gedacht kan worden aan een overkoepelend project- of programmabureau of aan een meer informele community of practice. De eerste stap kan zijn de vorming van een aanjaagteam voor de Nationale Landschappen, bestaande uit voorlopers uit verschillende Nationale Landschappen en organisaties. Het aanjaagteam zou verschillende zaken kunnen faciliteren: - De zoektocht naar nieuwe coalities en nieuwe middelen (ook Europese middelen), gericht op verbreding van de maatschappelijke en financiële betrokkenheid bij de Nationale Landschappen. - De ontwikkeling van nieuwe ruimtelijke strategieën en beheermodellen, gericht op verbetering van de kwaliteit van leven en landschap. Oftewel: hoe koppelen we ruimtelijke opgaven aan de versterking van de kernkwaliteiten en hoe kunnen nieuwe coalities en middelen daaraan bijdragen? Het aanjaagteam kan dat doen op twee niveaus: - Op overkoepelend niveau de samenwerking organiseren, dat wil zeggen gezamenlijke partners centraal benaderen (denk aan LTO, Staatsbosbeheer, ANWB, Natuurmonumenten, maar ook energiebedrijven, hotelketens, banken, Bouwend Nederland en enkele grote steden bijvoorbeeld). Voor ieder landschap wordt nu afzonderlijk de samenwerking met deze partijen gezocht, worden afzonderlijk strategieën uitgewerkt en worden afzonderlijk afspraken gemaakt. Dit opschalen naar koepelorganisaties kan ieder Nationaal Landschap individueel helpen. Bovendien kan op overkoepelend niveau beleid worden afgestemd en kunnen gezamenlijke activiteiten worden ontplooid om het Merk Nationale Landschappen steviger te ontwikkelen. - Kennisuitwisseling faciliteren tussen de Nationale Landschappen. Het helpt ook om rond concrete praktijkopgaven, waar verschillende Nationale Landschappen mee worstelen, kennisdelers te organiseren en goede ervaringen uit te wisselen (ook internationaal geslaagde voorbeelden). We stellen voor om dit vraaggestuurd te doen en gewoon te beginnen met de Nationale Landschappen die hier voor voelen (de voorlopers). Het aanjaagteam gaat dus in de praktijk met deze opgaven aan de slag, maar werkt tegelijkertijd uit hoe deze taken structureel het beste georganiseerd kunnen worden en bij welke (bestaande) organisatievorm deze taken het beste kunnen worden ondergebracht. In het verleden zijn meer initiatieven geweest om meer samenwerking en kennisdeling tussen de Nationale Landschappen onderling te organiseren. Deze zijn nooit echt van de grond gekomen. De kans dat het nu slaagt is echter groter dan ooit. De Nationale Landschappen hebben elkaar meer nodig dan voorheen. Dat geven betrokkenen zelf aan. Het is belangrijk dat de Nationale Landschappen het initiatief houden. De Landschappen die er mee aan de slag willen, moeten het zelf oppakken. Andere landschappen kunnen dan later aansluiten. Het model van het aanjaagteam zou kunnen werken, maar het is vooral van belang is dat de beleidsmakers en uitvoerders van Nationale Landschappen zelf aangeven wat ze nodig hebben. Het zou goed zijn om een ronde te maken langs de velden (te beginnen met de Nationale Landschappen, IPO en VNG en in tweede instantie met de interessante grote partners) om in kaart te brengen hoe een meer gemeenschappelijk optreden het best kan worden georganiseerd (en ook stil te staan bij relaties met andere trajecten als bijvoorbeeld de Nationale Parken, Landschapsmanifest). En daar meteen vervolg aan geven. Het ijzer smeden nu het heet is! Zodat alle Nationale Landschappen er snel profijt van hebben. 9

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Gemeente Houten Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Cluster Ontwikkeling, Sectie Ruimtelijke Ordening

Gemeente Houten Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Cluster Ontwikkeling, Sectie Ruimtelijke Ordening ** Vastgesteld oktober 2014 Cluster Ontwikkeling, Sectie Ruimtelijke Ordening Visie verplaatsing nietagrarische bedrijven binnen het buitengebied Status: vastgesteld door de gemeenteraad van Houten d.d.

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Provinciaal blad 2012, 44

Provinciaal blad 2012, 44 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2012, 44 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 28 augustus 2012, nr. 80B5BE58, tot instelling van de AVP-gebiedscommissie Vallei en Heuvelrug (Instellingsbesluit

Nadere informatie

Gebiedsontwikkeling Kinderdijk Herontwikkeling entreezone

Gebiedsontwikkeling Kinderdijk Herontwikkeling entreezone Gebiedsontwikkeling Kinderdijk Herontwikkeling entreezone Programma Fatih Ozdere Algemene introductie Samenwerking met Alblasserdam en SWEK Financien Lennart Graaff - procesmanager Proces project Gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015)

Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015) Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015) 4.2 Natuur en landschap in Gelderland De provincie en haar partners streven samen naar een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Johannes Kramer welkom en opening bijeenkomst Als gebiedsgedeputeerde van Noordoost Fryslân wil ik u, mede namens

Nadere informatie

Ontwerpbesluit. Toelichting

Ontwerpbesluit. Toelichting College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel 2011RGW10 Datum : 14 februari 2011 Nummer PS : Afdeling : PRO Commissie : RGW Steller : B. Cornelissen Portefeuillehouder : R.W. Krol Registratienummer :

Nadere informatie

Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019

Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019 Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019 Bijlage 1 Beleidskader Hieronder worden de beleidsdoelen uit het Streekplan Fryslân en de thematische Structuurvisie Grutsk op e Romte en de ambities/resultaten

Nadere informatie

Model Vervoersregio en Economische Profilering. Beschrijving model

Model Vervoersregio en Economische Profilering. Beschrijving model Model Vervoersregio en Economische Profilering Beschrijving model In dit model richt de samenwerking in de stadsregio zich op de economische profilering en ontwikkeling van het gebied en de daarmee verband

Nadere informatie

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP A. Inleiding en doelstelling In de regiocommissie van 24 oktober jl. is toegezegd dat het college de raad een voorstel doet ten aanzien van de

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Werksessie VBG. 15 juni 2011. ZLTO gebouw Den Bosch. Dr. Henk C. van Latesteijn

Werksessie VBG. 15 juni 2011. ZLTO gebouw Den Bosch. Dr. Henk C. van Latesteijn Werksessie VBG 15 juni 2011 ZLTO gebouw Den Bosch Dr. Henk C. van Latesteijn De Brandende Vraag Welke rol kunnen gemeenten spelen bij het vormgeven van een nieuwe relatie tussen stad en platteland? 1 Inspiratie

Nadere informatie

Sociaal Economisch Masterplan: Uitvoeringsagenda Netwerk Noordoost

Sociaal Economisch Masterplan: Uitvoeringsagenda Netwerk Noordoost Aan de Raadscommissie Agendapunt: 5 Onderwerp: Sociaal Economisch Masterplan: Uitvoeringsagenda Netwerk Noordoost Kenmerk: Status: VROM - Ruimtelijke Ordening / FK Informerend Kollum, 11 januari 2011 Samenvatting

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 29 435 Nota Ruimte Nr. 260 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTE- LIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2 Vanaf 1 januari 2016 gaat Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb2016) van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer willen overheid, koepels en collectieven

Nadere informatie

Dames en heren, Op beide punten ga ik graag in.

Dames en heren, Op beide punten ga ik graag in. Toespraak Jan Franssen, voorzitter Interprovinciaal Overleg, bij het OSO-congres De toekomst in de recreatie en vrijetijdssector in Overveen, 14 oktober 2010 -----------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Beleidskader windenergie

Beleidskader windenergie Bijlage 1 Beleidskader windenergie Europese richtlijn 2009/28/EG De Europese richtlijn 2009/28/EG verplicht Nederland om in 2020 14 procent van het totale bruto-eindverbruik aan energie afkomstig te laten

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Aanvullende informatie Nota van Uitgangspunten bestemmingsplan Buitengebied

Aanvullende informatie Nota van Uitgangspunten bestemmingsplan Buitengebied Memo AAN VAN Raadsleden M. Bonouvrié ONDERWERP Aanvullende informatie Nota van Uitgangspunten bestemmingsplan Buitengebied DATUM 11 september 2012 REGISTRATIENUMMER 1101280/4283 Geachte raadsleden, Naar

Nadere informatie

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Ruimteconferentie Workshop 11 21-05-2013 Jeannette Beck, Lia van den Broek, Olav-Jan van 1 Inhoud presentatie Context Kennis en decentralisatie

Nadere informatie

Noord-Holland. Stuknummer: AM q lllfjl? JUNI Raad van de gemeente Den Helder Postbus AA DEN HELDER

Noord-Holland. Stuknummer: AM q lllfjl? JUNI Raad van de gemeente Den Helder Postbus AA DEN HELDER Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Raad van de gemeente Den Helder Postbus 36 1 780 AA DEN HELDER GEMEENTE DEN HELDER HtèEKOW&'J q lllfjl?315 Stuknummer: AM5.03476 Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon

Nadere informatie

Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies.

Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies. Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies. Gea van Craaikamp, algemeen directeur en provinciesecretaris

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen Symposium Geo Promotion Workshop Plannen zonder grenzen Arjan Brink Hans van Loon De maatschappelijke vraag bepaalt de ruimtelijke inrichting Vroeger..

Nadere informatie

NAGELE. programmaboekje

NAGELE. programmaboekje NAGELE programmaboekje Januari 2013 GROEN Uit het ontwerp van Nagele en de beplantingsplannen valt af te leiden dat de groenstructuur van Nagele is opgebouwd uit verschillende typen beplantingen die elk

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2014-2015. Aanbod van programma Aandacht voor iedereen

AVI-activiteiten 2014-2015. Aanbod van programma Aandacht voor iedereen AVI-activiteiten 2014-2015 Aanbod van programma Aandacht voor iedereen Januari 2014 Inhoudsopgave AVI-activiteiten 2014-2015... 3 Aandachtspunten... 4 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor

Nadere informatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie BLANCO gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6463 Inboeknummer 15bst01200 Beslisdatum B&W 8 september 2015 Dossiernummer 15.37.551 Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie 2015-2018 Inleiding

Nadere informatie

Het is mij een eer en groot genoegen u welkom te mogen heten op het congres van het Overlegorgaan van Samenwerkingsverbanden Openluchtrecreatie.

Het is mij een eer en groot genoegen u welkom te mogen heten op het congres van het Overlegorgaan van Samenwerkingsverbanden Openluchtrecreatie. 1 Dames en Heren, Het is mij een eer en groot genoegen u welkom te mogen heten op het congres van het Overlegorgaan van Samenwerkingsverbanden Openluchtrecreatie. Een speciaal woord van welkom richting

Nadere informatie

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT?

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? Onderzoek naar Toerisme & Recreatie in Bedum AANLEIDING VAN HET ONDERZOEK Onderwerp dat door burgers is aangedragen Veel beleidsvrijheid van de gemeente, passend in regionale

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2014/660 Transitie Nationale Parken in Overijssel

Statenvoorstel nr. PS/2014/660 Transitie Nationale Parken in Overijssel Statenvoorstel nr. PS/2014/660 Transitie Nationale Parken in Overijssel Op basis van het advies van het Transitieteam nationale parken wordtgeconcludeerd dat nationale parken waardevol kunnen zijn om de

Nadere informatie

Geachte raden, staten, colleges, burgemeesters en commissaris, 1. Het Evaluatierapport Grondbank en ROZ

Geachte raden, staten, colleges, burgemeesters en commissaris, 1. Het Evaluatierapport Grondbank en ROZ Regionale Ontwikkelingsorganisatie (ROZ) Bijlage 3.3 AB ROZ en Grondbank 30 september 2013 Aan: - de gemeenteraden van Gouda, Rotterdam, Waddinxveen en - de colleges van Burgemeester en Wethouders van

Nadere informatie

Meer duurzaamheid in de GWW: Laat je inspireren en leer van elkaar!

Meer duurzaamheid in de GWW: Laat je inspireren en leer van elkaar! Meer duurzaamheid in de GWW: Laat je inspireren en leer van elkaar! Lie Chahboun 14 april 2015 Programmabureau Duurzaam GWW RVO.nl Wie heeft (nog) Duurzaam Inkopen beleid? Wie koopt 100% duurzaam in? Wie

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND

AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Opsterland. Nr. 25469 16 februari 2017 AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND 1.INLEIDING ZONNE-ENERGIE IN OPKOMST Het

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst 31-10 Workshop promotie van het gebied

Netwerkbijeenkomst 31-10 Workshop promotie van het gebied Netwerkbijeenkomst 31-10 Workshop promotie van het gebied Centrale vraag De regionale organisaties hebben vaak een belangrijke rol in de promotie van het gebied. De subsidies voor promotie zijn er niet

Nadere informatie

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012.

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012. B-PHO 20 december 12; agendapunt 5 MEMO Noties ter beoordeling van de voortzetting en positionering van de PHO werkgroepen Kwaliteit en Handhaving Bouwstoffen en Ketenbeheer in relatie tot de ontwikkeling

Nadere informatie

OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem

OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem Cultuurconvenant 2005 2008 OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw mr. M.C. van der Laan

Nadere informatie

De bodem daalt sneller dan de zeespiegel stijgt. Tijd voor een innovatieve en integrale aanpak van bodemdaling!

De bodem daalt sneller dan de zeespiegel stijgt. Tijd voor een innovatieve en integrale aanpak van bodemdaling! De bodem daalt sneller dan de zeespiegel stijgt Tijd voor een innovatieve en integrale aanpak van bodemdaling! In de Nederlandse Delta wonen negen miljoen mensen. Hier wordt zeventig procent van ons inkomen

Nadere informatie

De begroting van de provincie Utrecht voor Een samenvatting

De begroting van de provincie Utrecht voor Een samenvatting De begroting van de provincie Utrecht voor 2012 Een samenvatting Hoeveel gaat de provincie Utrecht in 2012 uitgeven? Waaraan en waarom? Dat leest u in deze samenvatting. U zult zien dat wij voor 2012 duidelijke

Nadere informatie

Algemene conclusie per gemeente

Algemene conclusie per gemeente Oplegnotitie bij het RSD onderzoeksrapport Deze oplegnotitie vat de belangrijkste zaken uit het RSD onderzoek samen. Deze oplegnotitie is gebaseerd op het rapport dat het onderzoeksbureau De Lokale Rekenkamer

Nadere informatie

1. De opbrengsten van de aanbevelingen van de commissie Bruijn

1. De opbrengsten van de aanbevelingen van de commissie Bruijn Bestuurlijke afspraken tussen de HBO-raad en de Minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, naar aanleiding van het advies Vreemde ogen dwingen van de Commissie externe validering examenkwaliteit hoger

Nadere informatie

Verslag Themabijeenkomst Recreatie en Toerisme

Verslag Themabijeenkomst Recreatie en Toerisme Verslag Themabijeenkomst Recreatie en Toerisme Datum bijeenkomst: 22 oktober 2012 Auteur: Els Holsappel Locatie: Landal GreenParks Coldenhove in Eerbeek (met dank aan gastheer Martin Bes) Aanwezig: 60

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland Besluitvormend

Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland Besluitvormend VOORSTEL OPSCHRIFT Vergadering van 9 juni 2015 Besluit nummer: 2015_BW_00466 Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland 2015-2020 - Besluitvormend Beknopte samenvatting: LEADER

Nadere informatie

Regionale betrokkenheid bij de voorbereiding van de nominatie

Regionale betrokkenheid bij de voorbereiding van de nominatie Directie Regionale Zaken De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum DRZN. 2007/4545 13 december 2007 onderwerp doorkiesnummer

Nadere informatie

Programma STRONG. landsdelige bijeenkomsten. Toets probleemstelling

Programma STRONG. landsdelige bijeenkomsten. Toets probleemstelling Programma STRONG landsdelige bijeenkomsten Toets probleemstelling Inhoud: Wat is STRONG, Structuurvisie Ondergrond, Probleemstelling? Oogst provinciale workshops 2013 Opbouw Probleemstelling Thema s probleemstelling

Nadere informatie

Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011. Aanpakken Maar!

Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011. Aanpakken Maar! Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011 Aanpakken Maar! INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. RONDETAFELGESPREKKEN 2.1 Algemene uitkomsten van de rondetafelgesprekken 2.2 Aanbevelingen professor Meijs

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Wat speelt er? De vraagstukken over toerisme en recreatie zijn divers. Er zijn vraagstukken met betrekking tot de routestructuur, de kwaliteiten in het gebied en nieuwe functies.

Nadere informatie

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw Intentieverklaring Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw 19 november 2014 1 Partijen: 1. Royal HaskoningDHV Nederland B.V., vertegenwoordigd door mevrouw I. Siebrand-Oosterhuis, Business

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Bestemmingsplannen in de Binckhorst (zie plattegrond in bijlage 1)

Bestemmingsplannen in de Binckhorst (zie plattegrond in bijlage 1) Wethouder van Verkeer, Binckhorst en Vlietzone P.W.M. Smit Gemeente Den Haag Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag De voorzitter van Commissie Ruimte Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk DSO/2013.1331

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame toekomst. Dat is het idee.

Samen werken aan een duurzame toekomst. Dat is het idee. Samen werken aan een duurzame toekomst. Dat is het idee. Financiering in een Nationaal Landschap 27 oktober 2010 Rabobank. Een bank met ideeën. Rianka Habraken Agenda Rabobank en MVO Rabobank Streekrekening

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Even terugkijken Successen van de afgelopen tijd Uniek systeem voor duurzaam beheer Zelfstandige Landschapsfondsen Betrokkenheid ANV s en andere lokale partijen Voorbeeld

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Deltanetwerk, 29 november 2012

Deltanetwerk, 29 november 2012 Deltanetwerk, 29 november 2012 Kust- en Deltaontwikkeling in Zuid-Holland Mr. A.M. Kleij MPA Programmadirecteur provincie Zuid-Holland De Zuidvleugel Integrale visie gebiedsontwikkeling Integrale ontwikkeling

Nadere informatie

Visie op Zuid-Holland

Visie op Zuid-Holland Visie op Zuid-Holland Op weg naar de provinciale structuurvisie provincie Zuid Holland Visie op Zuid-Holland - Op weg naar de provinciale structuurvisie Visie op Zuid-Holland Veelzijdig, dynamisch. Zuid-Holland

Nadere informatie

Nummer raadsnota: Bl Onderwerp: Beschikbaarstelling van krediet voor planontwikkeling winkelcentrum Arkendonk

Nummer raadsnota: Bl Onderwerp: Beschikbaarstelling van krediet voor planontwikkeling winkelcentrum Arkendonk 9emeente Oosterhout *» ť ^ ) NOTA VOOR DE RAAD Datum: 1 november 2016 Nummer raadsnota: Bl.0160544 Onderwerp: Beschikbaarstelling van krediet voor planontwikkeling winkelcentrum Arkendonk Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

VVG Congres Visie op de toekomst vanuit de markt

VVG Congres Visie op de toekomst vanuit de markt Visie op de toekomst vanuit de markt Peter van der Gugten Algemeen directeur, Proper-Stok Ontwikkelaars, Ede Proper-Stok sterkt de stad Kennis Creativiteit - Innovatie én Ondernemerschap Waar is in NL

Nadere informatie

AGENDA VOOR HET PROVINCIAAL CULTUURBELEID De provincie: belangrijk schakelpaneel in de culturele infrastructuur.

AGENDA VOOR HET PROVINCIAAL CULTUURBELEID De provincie: belangrijk schakelpaneel in de culturele infrastructuur. WOENSDAG 9 FEBRUARI 2011 DORDRECHT Bijdrage Ad 's-gravesande AGENDA VOOR HET PROVINCIAAL CULTUURBELEID De provincie: belangrijk schakelpaneel in de culturele infrastructuur. Cultuur leeft: er wordt op

Nadere informatie

Hoe ziet het Gelderse landschap eruit na 2020?

Hoe ziet het Gelderse landschap eruit na 2020? Hoe ziet het Gelderse landschap eruit na 2020? Uitnodiging netwerkbijeenkomst natuur en landschap Maandag 3 april 2017 17.00-20.00 uur, Doorwerth Netwerkbijeenkomst natuur en landschap De provincie nodigt

Nadere informatie

ADVIESNOTA. Hattem kiest met JOGG voor samenwerking aan een gezonde jeugd. Inleiding. Achtergrond Gezondheidsbevordering.

ADVIESNOTA. Hattem kiest met JOGG voor samenwerking aan een gezonde jeugd. Inleiding. Achtergrond Gezondheidsbevordering. ADVIESNOTA Hattem kiest met JOGG voor samenwerking aan een gezonde jeugd Inleiding Een gezonde jeugd. Dat is wat onze gemeente wil. Overgewicht onder jongeren vormt echter een bedreiging. Daarom is bestrijding

Nadere informatie

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART TERNEUZEN

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART TERNEUZEN CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART TERNEUZEN Terneuzen Cultuurhistorische Waardenkaart Datum: februari 2013 Opgesteld door: Gemeente Terneuzen Gemeente Terneuzen Stadhuisplein 1 Postbus 35 4530 AA Terneuzen

Nadere informatie

Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland

Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland Inspelen op een veranderende omgeving Roel Wever 7 april 2014 Rivierenland Een samenwerkingsproject van Provincie Gelderland en VNG Gelderland 1 De essenties

Nadere informatie

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap

Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap 1 De Nieuwe Hollandse Waterlinie Benutten en beschermen van een uniek historisch landschap De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt midden door Nederland: van Muiden tot aan de Biesbosch. Vroeger waren de

Nadere informatie

GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren

GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren Notitie versie 1.0 September 2016 Door Frea Haker (Gezond in ) Eveline Koks (Jongeren Op Gezond Gewicht) Anneke Meijer (Coördinatie Gezond Gewicht Fryslân

Nadere informatie

A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT. 10 december 2015 Roland Blijdenstijn

A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT. 10 december 2015 Roland Blijdenstijn A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT 10 december 2015 Roland Blijdenstijn A&O ERFGOED PROVINCIE UTRECHT ONDERWERPEN Herijking Provinciale Ruimtelijke Verordening 2013-2028 (PRV) UNESCO-nominatie NHW Cultuurnota

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

1 Visie op de webpresentatie

1 Visie op de webpresentatie 1 Visie op de webpresentatie De gemeente Eindhoven gaat haar presentatie op het web verbeteren We spreken met opzet over presentatie omdat de vorm wat ons betreft nog open is. Concreet betekent dit dat

Nadere informatie

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland Themabijeenkomst natuur en landschap Natuur- en recreatieplan Westfriesland Programma (Toekomst) kracht van het gebied in beeld krijgen Start (13.00 uur) Welkom en toelichting natuur- en recreatieplan

Nadere informatie

BRANA Branchevereniging voor natuurbegraafplaatsen in Nederland

BRANA Branchevereniging voor natuurbegraafplaatsen in Nederland 1 BRANA Branchevereniging voor natuurbegraafplaatsen in Nederland Borging kwaliteit en continuïteit Maatschappelijk belang met grote verantwoordelijkheid Belang particulier ondernemerschap 2 Gé Peterink,

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland Paul Opdam Wageningen Universiteit en Alterra paul.opdam@wur.nl 3 kernpunten EHS: verzekering voor biodiversiteit Klimaatverandering

Nadere informatie

Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012

Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012 Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012 prof. mr. Friso de Zeeuw praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling De

Nadere informatie

Toekomstplan. 12 februari 2015. Versie 1.1. Retail & Leisure Academy

Toekomstplan. 12 februari 2015. Versie 1.1. Retail & Leisure Academy Retail & Leisure Academy Toekomstplan 12 februari 2015 Versie 1.1 Retail & Leisure Academy 1 Inleiding De sectoren Retail en Leisure zijn van grote economische importantie voor de regio Midden- Limburg.

Nadere informatie

SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS

SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS PILOTPROJECT > Nieuwe gebiedsontwikkeling > Regels loslaten > Slimme combinaties van samenwerking en financiering > Meerwaarde creëren WAAROM EEN PILOTPROJECT?

Nadere informatie

Aanpak Omgevingsbeleid. Wij werken aan ons IMAGO Omgevingsbeleid

Aanpak Omgevingsbeleid. Wij werken aan ons IMAGO Omgevingsbeleid Wij werken aan ons IMAGO Omgevingsbeleid 1 Inhoudsopgave 1. Aanleiding en doel van de aanpak 2. Uitgangspunten 3. De werkwijze 4. De planning Bijlage: Voorbeeld Overzicht Modulair Omgevingsbeleid; het

Nadere informatie

Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling. 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen

Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling. 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen Ina Horlings Lezing Waddenacademie, 2-12- Opgaven voor de Waddenregio 1.

Nadere informatie

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam 30 Oktober 2015 Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam De Partijen: - De gemeente Rotterdam (Rotterdam) - Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M/ DGMI) Overwegende

Nadere informatie

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Strategische Agenda Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Versie 14 juni 2016 Kernboodschap Vitaal, duurzaam en innovatief Versterken

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Fietsen maakt blind. Presentatie Overijsselse Sportontmoeting Theo de Rooij Koersdirecteur 365 Dagen Fietsen in Overijssel

Fietsen maakt blind. Presentatie Overijsselse Sportontmoeting Theo de Rooij Koersdirecteur 365 Dagen Fietsen in Overijssel Fietsen maakt blind Presentatie Overijsselse Sportontmoeting Theo de Rooij Koersdirecteur 365 Dagen Fietsen in Overijssel Introductie Waarom 365 Dagen Fietsen in Overijssel? 1) Overijssel: Landschappen,

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Welkom. Welkom. De heer Van Voornveld Regionaal Bureau voor Toerisme

Welkom. Welkom. De heer Van Voornveld Regionaal Bureau voor Toerisme Welkom Welkom De heer Van Voornveld Regionaal Bureau voor Toerisme Welkom Robbert van Hasselt IDMM, ID Management WWW.IDMM.NL Minisymposium 15-6-09 Maritiem erfgoed IJsseldelta Maritiem erfgoed een roerend

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo

Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo Inleiding Voor u ligt de handleiding bij de LOB-scan voor het mbo. De LOB-scan voor het mbo is in opdracht van MBO Diensten ontwikkeld en is te vinden op www.mbodiensten.nl.

Nadere informatie

Projecten en initiatieven van de Advies- en Initiatiefraad Nadere invulling van het uitvoeringsprogramma

Projecten en initiatieven van de Advies- en Initiatiefraad Nadere invulling van het uitvoeringsprogramma Aanpak en en initiatieven van de Advies- en Initiatiefraad Nadere invulling van het uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap IJsseldelta Advies en Initiatiefraad Datum: 23 05 2013 Samenstelling namens

Nadere informatie

Projectenformulier Regiocontract 2012-2015 Regio Rivierenland

Projectenformulier Regiocontract 2012-2015 Regio Rivierenland Projectenformulier Regiocontract 20122015 Regio Rivierenland 1. Naam Project Geef de volledige en correcte naam waaronder het project geregistreerd dient te worden Professionalisering Evenementen Rivierenland

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich daar voor inzetten:

Nadere informatie