Duurzaamheidsverslag. Keuzes maken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaamheidsverslag. Keuzes maken"

Transcriptie

1 Duurzaamheidsverslag Keuzes maken

2 4 Profiel van onze organisatie 6 Voorwoord 8 Over dit verslag 10 Stakeholderconsultatie Maatschappelijk verantwoord ondernemen bij Nuon 15 Ontwikkelingen Drie pijlers voor MVO bij Nuon 16 Corporate governance 16 Meerjarige doelstellingen en ambities 18 Verduurzamen van de energievoorziening 19 Ontwikkelingen Brandstofmix 21 Trias Energetica 21 Energiebesparing 22 Duurzame energie 29 Energie-efficiency 32 Verantwoorde bedrijfsvoering 33 Ontwikkelingen Dienstverlening 35 Medewerkers 37 Veilig werken 38 Milieu-effecten energieproductie 43 Milieu-effecten energiedistributie 44 Milieu-effecten bedrijfsvoering 46 Maatschappelijke betrokkenheid 47 Ontwikkelingen Stakeholderdialoog 48 Energie-educatie 48 Natuur en milieu 49 Energie en armoedebestrijding 50 Arbeidsmarkt 51 Overige maatschappelijke sponsoring 51 Nuon Foundation MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIE- VOORZIENING VERANTWOORDE BEDRIJFSVOERING MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID 52 Assurance Rapport 54 GRI-index 56 Begrippenlijst Nuon Duurzaamheidsverslag

3 Profiel van onze organisatie Nuon is een toonaangevende energieonderneming die bijna drie miljoen klanten bedient in met name Nederland, België en Duitsland. De onderneming is actief in de productie, handel, distributie en levering van energie. De cumulatieve netto-omzet over 2005 bedroeg EUR 5,017 miljard. Het aantal medewerkers aan het eind van 2005 bedroeg De grootste aandeelhouders van Nuon zijn de provincies Gelderland, Noord-Holland, Friesland en de gemeente Amsterdam. Visie We gebruiken in ons dagelijks en werkzame leven steeds meer energie. Zonder energie ligt het openbare leven stil. Nuon beseft dan ook dat energie een onmisbare rol vervult voor consumenten, bedrijven en de maatschappij. In al ons handelen sluiten wij aan bij het belang dat energie heeft voor de miljoenen huishoudens en organisaties waaraan we diensten leveren. In de Europese energiesector willen we een vooraanstaande positie innemen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Strategie Als geïntegreerde producent, distributeur en leverancier van energie voor bedrijven en huishoudens heeft Nuon een leidende positie op de Nederlandse markt. Daarnaast bouwt Nuon aan een sterke positie in België en Duitsland. Nuon wil als geïntegreerde energieonderneming winstgevend groeien in de volledig geliberaliseerde energiemarkt van Noordwest- Europa. We investeren doorlopend om te kunnen voldoen aan onze publieke verantwoordelijkheid ten aanzien van de leveringszekerheid. Wij zien het als onze verantwoordelijkheid de kwaliteit van het netwerk op peil te houden, te verbeteren en voldoende productiecapaciteit te kunnen bieden voor de vraag van onze klanten. Respect voor mens en omgeving is daarbij steeds ons uitgangspunt. Wij versterken onze concurrentiepositie in Noordwest- Europa door: 1. versterking van kernactiviteiten van Nuon; 2. selectieve groei in Nederland, België en Duitsland; 3. afstoten van activiteiten die hieraan niet bijdragen. Organisatie Onze activiteiten zijn ondergebracht in drie segmenten en een groep Overige activiteiten. Het segment Distributie en Verkoop Nederland bestaat uit drie divisies: Netwerk Services, Business Customers en Retail Customers. Netwerk Services verzorgt voor Continuon de infrastructuur waarmee wij onze klanten van energie voorzien. Dat betekent: aanleg, onderhoud en beheer van het netwerk waarmee wij elektriciteit, gas en warmte leveren. De divisie Business Customers verkoopt energieproducten en -diensten voor de zakelijke markt, en verzorgt de energievoorziening van bedrijven. De derde divisie binnen Distributie en Verkoop Nederland is Retail Customers. Deze divisie richt zich op de dienstverlening aan consumenten en kleinzakelijke afnemers. Retail Customers verkoopt aan die groep klanten elektriciteit, gas, warmte en aanvullende producten. 4 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

4 1 PROFIEL VAN ONZE ORGANISATIE Het tweede segment is Productie en Handel. Dit richt zich op de inkoop van brandstoffen, de productie van (duurzame) elektriciteit en warmte, technologie en projectontwikkeling en de handel in onder andere brandstoffen, elektriciteit en milieucertificaten. Het segment Netbeheer richt zich op het leveren van aansluitingen op het elektriciteits- en gasnet, zorgt voor transport van elektriciteit en gas en biedt marktfaciliterende activiteiten. Naast deze (gereguleerde) activiteiten biedt Continuon op beperkte schaal ook aanvullende diensten als meterverhuur. Het segment Overige activiteiten ten slotte biedt plaats aan Nuon Duitsland, Nuon België, het Corporate Center en overige serviceactiviteiten. Nuon Duitsland richt zich op de verkoop van elektriciteit en gas, vooral aan een groeiend aantal grootzakelijke klanten. Daarnaast houdt het zich bezig met het beheer en de exploitatie van energie-intensieve industrieparken. Nuon België levert elektriciteit, gas en energiegerelateerde diensten aan consumenten en bedrijven. De belangrijkste resultaten van 2005 in vogelvlucht Financieel 1) Netto-omzet (in EUR miljoen) Bedrijfsresultaat (in EUR miljoen) Nettowinst (in EUR miljoen) Balanstotaal ) Deze financiële cijfers zijn opgesteld met inachtneming van de IFRS-waarderingsgrondslagen zoals aanvaard binnen de Europese Unie. De vergelijkende cijfers over 2004 zijn dienovereenkomstig herberekend. Financiële aspecten van n.v. Nuon komen uitgebreider aan de orde in ons Jaarverslag Milieu Zie pagina Duurzame productiecapaciteit (in MW) Investeringen in duurzame energie (in EUR miljoen) 27, % duurzame energie in de brandstofmix 21,0 16,5 20 Aantal groene-energieklanten in Nederland CO2-uitstoot per geleverde kwh (in grammen) CO2-reductie als gevolg van levering warmte, tapwater en koude (in tonnen) Sociaal-maatschappelijk Zie pagina Aantal medewerkers % allochtonen 4,3 4,3 35 % vrouwen in management Ziekteverzuim 4,1 4,2 36 Aantal ongevallen met verzuim tot gevolg Betrokkenheid medewerkers (rapportcijfer) 7,6 7,5 35 Afsluiting van energielevering (aantal klanten) Gemiddelde stroomonderbrekingsduur per klant (in minuten) 24,3 25,4 33 Nuon Duurzaamheidsverslag

5 Betrouwbaarheid vraagt om keuze voor duurzaamheid Voorwoord Ludo van Halderen (CEO, voorzitter Raad van Bestuur) Om een betrouwbare en betaalbare energievoorziening op lange termijn te verzekeren, is verduurzaming een noodzaak. Conventionele bronnen raken op en leiden tot problemen met klimaat en milieu. Nuon draagt maatschappelijke verantwoordelijkheid voor een betrouwbare energievoorziening en kiest voor een leidende rol in de verduurzaming ervan. 6 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

6 1 VOORWOORD Onze samenleving staat of valt met de ongestoorde beschikbaarheid van energie en ook de individuele klant wil steeds verzekerd zijn van energie in zijn dagelijks leven. Om daaraan te kunnen blijven voldoen, is een langetermijnvisie vereist. Ik ben ervan overtuigd dat onze klanten, medewerkers, aandeelhouders én maatschappij en ons milieu het beste gediend zijn met verdergaande verduurzaming van de energievoorziening. Verduurzaming waarbij continuïteit en betaalbaarheid gewaarborgd zijn, vraagt om heldere keuzes. Daarbij moeten we steeds opnieuw korte- en langetermijneffecten tegen elkaar afwegen. Het is vaak niet gemakkelijk de juiste balans tussen alle belangen te vinden. Door een open dialoog met onze stakeholders werken wij aan keuzes die draagvlak hebben. Deze keuzes worden vervolgens zichtbaar in onze activiteiten. Zo zijn we in 2005 begonnen met de voorbereidingen voor een nieuwe elektriciteitscentrale met de nieuwste multifuel-vergassingstechnologie. Deze centrale van MW zal in 2011 energie gaan leveren. Nuon heeft jaren ervaring opgedaan met deze technologie in de Willem-Alexander Centrale in Buggenum. De technologie heeft voordelen die wij van groot belang vinden voor de energievoorziening van de naaste toekomst. Steenkool, gas en biomassa kunnen als basisbrandstof dienen. Dat maakt Nederland politiek en economisch minder afhankelijk. Bovendien beperkt de vergassingstechnologie de uitstoot van stikstof- en zwaveloxiden tot een minimum. Ten slotte is de technologie geschikt te maken voor afvang van koolstofdioxide, die daarna ondergronds kan worden opgeslagen. Diverse milieuorganisaties steunen onze keuze dan ook. Technologie die gebruikmaakt van fossiele brandstoffen is, hoe modern ook, niet werkelijk duurzaam. Maar deze technologie is een forse stap op weg naar volledig schone energie, en volgens mij de beste keuze op dit moment zonder afbreuk te doen aan onze verantwoordelijkheden. De komende decennia kunnen geen opties worden uitgesloten om te blijven voldoen aan de eisen van een betrouwbare en betaal bare energievoorziening. Wij geven daarbij veel aandacht aan energiebesparing en investeringen in duurzame energie, maar zullen ook blijven investeren in modernisering van conventionele technologieën. Onze omgeving kent zijn onzekerheden, zoals de dreigende afsplitsing van het netwerk bedrijf en een soms wisselvallig overheidsbeleid. Dat weer houdt ons niet om binnen onze mogelijkheden belangrijke stappen te zetten in de richting van een duurzaam bedrijf in een duurzame samenleving. Zoals gezegd: maatschappelijk verantwoord ondernemen draait om keuzes maken. Keuzes in de dilemma s die zich dagelijks aandienen. In dit verslag leest u waar die keuzes in 2005 toe hebben geleid. Amsterdam, 14 april 2006 Namens de Raad van Bestuur Ludo van Halderen, voorzitter Nuon Duurzaamheidsverslag

7 Over dit verslag Dit is het vierde achtereenvolgende integrale Duurzaamheidsverslag dat Nuon publiceert. Om ons meer op de ontwikkelingen van 2005 te kunnen concentreren hebben we ons in het verslag beperkt tot een selectie van onze activiteiten. Global Reporting Initiative Nuon volgt bij het opstellen van het Duurzaamheidsverslag de richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI). Het GRI is (nog) niet sectorspecifiek. Voor dit verslag werken wij daarom volgens de algemene uitgangspunten van GRI. We gebruiken alle kernindicatoren en een aantal aanvullende indicatoren. Achter in dit verslag vindt u een overzicht van alle indicatoren van GRI met vermelding van de indicatoren die in het verslag zijn gerapporteerd. GRI werkt in 2006 aan een supplement dat specifiek is voor de energiesector. Hierbij zijn we met onze ervaring in verslaglegging volgens GRI nauw betrokken. Reikwijdte gegevens In dit verslag leest u over de activiteiten en resultaten van n.v. Nuon op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. In het verslag vindt u de kwalitatieve en kwantitatieve gegevens van het kalenderjaar In 2005 is een aantal deelnemingen van de Nuon-groep verkocht waarover in 2004 nog werd gerapporteerd. In december werd de verkoop afgerond van onze Spaanse dochteronderneming DESA (Desarollos Eölicos S.A.) aan Nuevas Energías de Occidente, een dochteronderneming van de Portugese energieonderneming EDP. In Nederland werd in dezelfde maand de Berkelcentrale, een warmtekrachtcentrale in Borculo, verkocht en in januari 2006 overgedragen aan Morgan Stanley. In september werd het aandeel van 74% in Karma Energy Ltd verkocht, een onderneming actief in windenergie in India. In mei 2005 werd overeenstemming bereikt over verkoop van het 100%-belang in Utilities, Inc., een waterbedrijf in de Verenigde Staten. Afronding van de verkoop verwachten wij in Over beide deelnemingen werd in voorgaande jaren niet gerapporteerd in het Duurzaamheidsverslag. Voor het vaststellen van de reikwijdte van de gegevens in dit verslag is het GRI Boundaries Protocol (januari 2005) gebruikt. Voor de methodiek hiervan verwijzen we naar het genoemde protocol. Nuon hanteert ook de internationale IFRSprincipes voor de financiële verslaglegging en rapportage. Deze leiden onder meer tot richtlijnen voor de waardering en weergave van nieuwe en af te stoten bedrijfsonderdelen in de financiële jaarcijfers. In combinatie met de gegevens op onze site het financieel verslag en de Milieujaarverslagen van de centrales ontstaat een volledig overzicht van alle activiteiten. 8 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

8 1 OVER DIT VERSLAG Reikwijdte Duurzaamheidsverslag 2005 Segment Binnen reikwijdte Deelnemingen buiten reikwijdte Distributie en Verkoop Nederland Productie en Handel Divisie Netwerk Services Divisie Retail, inclusief Feenstra verwarming B.V. Divisie Business, inclusief ingenieursburo Ebatech, industriepark Emmtec Services B.V. en industriepark De Kleef B.V. Divisie Energy Sourcing, inclusief Windenergie ontwikkelingsmaatschappij B.V. (WEOM) Nuon Retail Beveiligingsservice B.V. Nuon Roemenië Nuon SIB S.R.L. (Roemenië) Nuon UK Ltd (GB) Nuon Raps Utility (Pty) Ltd (Zuid-Afrika) Karma Energy Ltd 1) Netbeheer Continuon Netbeheer Overige activiteiten Nuon België Nuon Duitsland, inclusief industrieparken Heinsberg Düren Corporate Center en overige serviceactiviteiten Energy & Water investments Utilities, Inc. 2) (VS) Shantou DanNan Wind power Co. Ltd 2) (China) 1) Verkocht per 15 september ) Assets held for sale, 31 december 2005, conform IFRS. Nuon rapporteert de Milieujaarverslagen van de grotere centrales rechtstreeks aan de betrokken overheden. Informatieverzameling Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie voor maatschappelijk verantwoord ondernemen bij Nuon. De kwalitatieve verzameling van gegevens is gedaan door 47 interviews met directieleden en medewerkers. Voor de kwantitatieve dataverzameling is waar mogelijk gebruikgemaakt van beschikbare informatiesystemen op groepsniveau. Daarnaast is aan de bedrijfsonderdelen gevraagd vanuit eigen bronnen kwantitatieve gegevens te rapporteren. De kwaliteit van de informatie ten behoeve van het Duurzaamheidverslag is getoetst met een intern assessment en volgens GRI guidelines 2002 is gecontroleerd of de opgeleverde informatie voldoet aan de GRI-richtlijnen. In dit verslag is invulling gegeven aan 70% van de kernindicatoren van GRI. Onafhankelijke verificatie Met dit Duurzaamheidsverslag willen wij openheid geven over de activiteiten en resultaten waarmee wij onze maatschappelijke verantwoordelijkheid vormgeven. PricewaterhouseCoopers Accountants NV heeft de informatie in het verslag gecontroleerd. Achter in dit verslag vindt u het Assurance Rapport zoals is afgegeven. In het verslag zijn cijfers met een gemarkeerd als teken van redelijke mate van zekerheid. Nuon Duurzaamheidsverslag

9 Stakeholderconsultatie 2005 In de voorbereidingen van het Duurzaamheidsverslag 2005 hebben we acht stakeholders gevraagd mee te lezen met de tekst van het verslag. Zij stelden vragen over Carla van Stralen Manager Productmanagement & Communicatie, Nuon Warmte Diversiteit onder medewerkers vindt Nuon belangrijk. Ook het klantenbestand is een afspiegeling van onze samenleving. Waarom komt de multiculturele samenleving nauwelijks tot uitdrukking in de externe communicatie van Nuon? Nuon wil haar kleurrijke klantenkring van dienst zijn met medewerkers van velerlei afkomst en leeftijd. In onze communicatie proberen we dit ook te laten zien. We willen dat al onze klanten zich in de foto s voor bijvoorbeeld de brochures en de website kunnen herkennen. Op de vier covers van ons klantenmagazine Altijd stonden in 2005 modellen van verschillende afkomst. Waar we met eigen medewerkers werken in plaats van modellen, komt de diversiteit van ons personeelsbestand duidelijk naar voren. De docusoap die begin 2006 op televisie te zien was gaf daarvan een goed beeld. Door actuele ontwikkelingen is er meer aandacht voor de onzekere levering van fossiele brandstoffen en de enorme economische gevolgen die deze kan hebben. Hoe bereidt Nuon zich hierop voor? De afgelopen jaren is bij Nuon het inzicht gegroeid dat we vooral kunnen bijdragen aan de voorzieningszekerheid op korte termijn door de flexibiliteit van brandstoffen te vergroten. Tegelijkertijd willen we brandstoffen gebruiken die wereldwijd in veel landen beschikbaar zijn, zoals kolen. De multi-fuel-centrale die wij willen bouwen is geschikt voor gas, kolen en biomassa. We investeren in grootschalige ondergrondse gasopslag om tijdelijke schaarste op te kunnen vangen. Ten slotte investeren we in nieuw duurzaam vermogen en participeren we in onderzoek naar decentrale opwek bij klanten thuis. Zo wordt ook op termijn de individuele voorzieningszekerheid van klanten vergroot. (Lees meer over dit onderwerp vanaf pagina 19.) Claire Noordhuis-Koppelaar Lid Nuon Klantenraad Het aantal Nuon GroenStroom-klanten loopt snel terug. Hoe wil Nuon de aandacht van haar klanten voor groene stroom vasthouden? Vanwege stijgende prijzen kiezen ook groene klanten steeds vaker voor de zekerheid van een vaste prijs met Nuon VastePrijsStroom. Dit product wordt opgewekt met gewone energiebronnen zoals kolen en aardgas. Om ook groene klanten de zekerheid van een vaste prijs te kunnen bieden is in 2005 hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de introductie van Nuon VastePrijsNatuurStroom in Daarmee wordt 100% schone energie voor het eerst aangeboden met de zekerheid van een vaste leveringsprijs voor één, twee, drie en zelfs vijf jaar. In 2006 zullen we actief campagne voeren door direct mail en ons klantenmagazine om dit product bij klanten onder de aandacht te brengen. Haalt Nuon een aandeel van 9% duurzame elektriciteit in haar productie in 2010 conform de Nederlandse EUdoelstellingen en is dit percentage voor Nuon realistisch? In Europees verband is afgesproken dat in % van de in Nederland verbruikte elektriciteit duurzaam moet zijn opgewekt. De Nederlandse overheid heeft ervoor gekozen om deze doelstelling te realiseren met binnenlandse productie. In 2005 wekte Nuon al 5,5% van de door haar geproduceerde elektriciteit duurzaam op. Door uitbreiding van het aandeel biomassa in onze centrale in Buggenum, realisatie van het offshore windpark bij Egmond aan Zee en opschaling van de bestaande windparken verwachten we deze doelstelling van 9% in 2010 te halen. 10 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

10 1 STAKEHOLDER- CONSULTATIE 2005 maatschappelijk verantwoord ondernemen bij Nuon en gaven advies voor verbeteringen. Op deze wijze is er in het verslag meer aandacht gekomen voor onderwerpen die voor onze stakeholders relevant zijn. Hieronder volgt een selectie uit de vragen die door de betrokken stakeholders werden gesteld. Clemens Cornielje Commissaris van de Koningin Provincie Gelderland Het netbedrijf Continuon heeft een onafhankelijke, wettelijke taak om elektriciteitsproductie, energiebesparing en vraagsturing te faciliteren. Welke inspanning doet het bedrijf hiervoor? Continuon wil voorloper zijn in innovatie en duurzaamheid bij de netbeheerders. Zij stimuleren duurzame ontwikkelingen door proactief te onderzoeken hoe de netwerken die optimaal kunnen faciliteren. Zo werd fors in het net geïnvesteerd om de teruglevering van windenergie mogelijk te maken. Andere voorbeelden zijn het testnet in Lelystad, waar de inpassing van decentrale opwekking en opslag wordt onderzocht, evenals de ontwikkeling van een slimme meter in combinatie met data-uitwisseling via het elektriciteitsnet. In Europees verband wordt de mogelijkheid van bijmengen van waterstofgas en biogas in het gasnet onderzocht. Ook onderzoekt Continuon de effecten van grootschalige toepassing van decentrale opwekking door micro-wkk s. Heeft Nuon de ambitie om marktleider te zijn op het gebied van duurzame oplossingen in de gebouwde omgeving en zo ja, hoe wil Nuon deze ambitie realiseren? Marktleiderschap is geen op zichzelf staand doel op dit brede terrein. Een herkenbare rol wel, zolang de oplossing in potentie binnen afzienbare tijd rendabel kan zijn. Wij gaan de financiële risico s die gepaard gaan met de introductie van nieuwe technologieën niet uit de weg. Voorbeelden hiervan zijn de introductie van warmtepompen, koudelevering uit oppervlaktewater en de ontwikkeling van micro-wkk. Een gedegen technologieen kennisbeleid voor de lange termijn maakt het mogelijk om ook in de toekomst innovatieve duurzame oplossingen te blijven introduceren. Contijn van Marle Jurist Stichting de Ombudsman In welke landen in Europa kunnen consumenten kiezen voor groene energie? In veel landen kunnen klanten kiezen voor groene stroom. In Nederland groeide het aantal groene klanten door de fiscale stimulering tussen 2000 en 2004 spectaculair. In andere landen is groene stroom een nicheproduct. De Nederlandse overheid houdt zich strak aan de Europese richtlijn dat stroom alleen als groen mag worden aangemerkt als er een Garantie van Oorsprong tegenover staat. In sommige landen wordt groene stroom verkocht op basis van certificering door milieuorganisaties, wat afwijkt van de Europese richtlijn. Wat mag de klant verwachten van de snelheid en de kwaliteit van de dienstverlening van Nuon, hoe scoort Nuon nu en wat zijn de ambities voor de toekomst? Nuon wil haar klanten de best mogelijke service bieden. De afgelopen jaren lukte dat lang niet altijd even goed. Dat kwam door de grote veranderingen in de organisatie van de energiesector. Door de liberalisering werden procedures veel ingewikkelder en de uitwisseling van gegevens tussen de marktpartijen veel omvangrijker. Volgens onderzoek van DTe, de toezichthouder in de energiesector, waren de prestaties van Nuon eind 2005 goed voor een toppositie in de sector. Die positie willen wij in de toekomst vasthouden. Nuon Duurzaamheidsverslag

11 Kornelis Blok Directeur Ecofys Om de gevolgen van klimaatverandering te beperken moeten we de uitstoot van broeikasgassen terugbrengen. Als richtlijn wordt aan een reductie van 15-30% in 2020 gedacht. Hoe voldoet Nuon aan deze doelstelling? Nuon zal op zijn minst voldoen aan haar verplichting. In de komende 10 tot 15 jaar zal een groot deel van ons productiepark moeten worden vervangen of gerenoveerd. Waar mogelijk kiezen we voor toepassing van de best beschikbare technologie, wat ook tot emissiereducties leidt. Om economische redenen moeten wij steeds een afweging maken tussen de technische en financiële haalbaarheid van zulke aanpassingen en de mogelijkheid om via het Europese handelssysteem een tekort aan emissierechten aan te vullen. Wij hebben ook ervaring met het behalen van emissierechten door middel van emissiereducerende projecten in ontwikkelingslanden. Duurzame energie wordt in Europa als een belangrijke groeisector gezien. Welke kansen ziet Nuon in deze markt om economisch rendement op een maatschappelijk verantwoorde manier te realiseren? Nuon wil vooroplopen in de toepassing van nieuwe technologieën die de energievoorziening voor onze klanten helpen verduurzamen. Om die reden houden wij technologische ontwikkelingen nauwgezet in de gaten. Door de schaalgrootte waarmee wij in Nederland kunnen opereren hebben we de kracht om kansrijke technologieën als eerste naar de markt te brengen. Op die manier stimuleren wij duurzame technologische ontwikkeling. Voorbeelden van deze strategie zijn het offshorewindpark bij Egmond aan Zee en het gecombineerde koude/warmteproject in Amsterdam. In samenwerking met klanten werken wij aan duurzame commerciële oplossingen voor specifieke markten, zoals bij de GeslotenKas. (Over de GeslotenKas leest u meer op pagina 30.) Louise van Deth Directeur Stichting Natuur en Milieu In 2005 gaf de Kamer minister Brinkhorst een doelstelling van 2% energiebesparing per jaar. Hoe haalbaar vindt Nuon dit en welke bijdrage levert Nuon? Met goede richtlijnen voor bouwkundige en technische maatregelen is 2% energiebesparing per jaar zeker haalbaar. Investeringen in woningisolatie en energiezuinige kantoorverlichting kunnen bijvoorbeeld grote besparingen opleveren in energie en kosten. Direct aanspreken van de eindgebruiker is essentieel: een bezoek van een Nuon-adviseur blijkt een effectief middel. Wij besteden al jaren veel aandacht aan energiebesparing, in onze communicatie en in onze producten. Om een doorbraak in energiebesparing te bereiken pleit Nuon voor de invoering van energiecertificaten voor woningen en minder vrijblijvendheid in de opvolging van daaraan gekoppelde besparingsadviezen. Nuon presenteerde in 2005 het plan om een supermoderne centrale te bouwen die biomassa, kolen en gas als brandstof gebruikt. Natuur en Milieu staat welwillend tegenover dit initiatief. Wat heeft Nuon nodig om de centrale ook echt te kunnen realiseren? Goede samenwerking tussen alle betrokken partijen, in open dialoog, is de sleutel tot succes. De finale beslissing voor de bouw van deze centrale is afhankelijk van veel factoren. Uiteenlopende stakeholders, zoals overheden, havenbedrijven en belangenorganisaties spelen een rol. Voor de voortgang en het welslagen van het project zijn in 2006 vooral de locatiekeuze en het tijdig verkrijgen van vergunningen cruciaal. Nuon heeft nu drie mogelijke locaties op het oog, te weten Eemshaven, Maasvlakte en Sloehaven. Voor deze locaties is een Milieu Effect Rapportage-procedure gestart. 12 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

12 1 STAKEHOLDER- CONSULTATIE 2005 Marjan van der Plas Vice President Sustainability Strategy & Reporting ABN AMRO Nuon vervangt oude meters door nieuwe die niet langer terugdraaien als er met zonnepanelen meer wordt opgewekt dan gebruikt. Ontmoedigt Nuon zo niet het gebruik van zonnepanelen thuis? Zonnepanelen zijn een goede manier om het gebruik van fossiele brandstoffen te beperken. Teruglevering van stroom vraagt om betrouwbare metingen. Nuon heeft daarvoor een eigen, gecertificeerd meetbedrijf. De traditionele meter draait bij teruglevering achteruit, waardoor teruggeleverde stroom wordt afgetrokken van het eerdere verbruik. Dit is wettelijk eigenlijk niet toegestaan. Nieuwe meters zijn elektronisch en beschikken, als de klant daarvoor kiest, over een apart telwerk voor teruglevering. De meterhuur is daardoor echter circa 10 euro per jaar hoger dan voor een standaardmeter. Klanten die nog via een oude meter terugleveren, rekenen alleen hun nettoverbruik af. Klanten met een nieuwe meter, die de extra kosten van een telwerk voor teruglevering niet willen dragen, kunnen kiezen voor een vaste jaarlijkse terugleververgoeding op basis van het geïnstalleerd vermogen. Nuon heeft in 2005 afspraken gemaakt met GGD Amsterdam zodat incassomedewerkers informatie door kunnen spelen over schrijnende gevallen. Breidt Nuon dit initiatief uit naar andere gemeentes? Het ondertekenen van het convenant met de GGD heeft veel positieve reacties opgeleverd. De kracht van het convenant ligt in het feit dat de privacywet als uitgangspunt is genomen. Respect voor privacy, maar hulp bieden waar dat nodig is. GGD s in andere regio s hebben veel belangstelling getoond voor ondertekening van het convenant. Met een aantal denken wij in 2006 tot concrete afspraken te kunnen komen. Het idee is via onze branchevereniging, EnergieNed, ook gepresenteerd aan andere energie bedrijven. Deze hebben positief gereageerd. Wij hebben de tekst van het convenant beschikbaar gesteld voor alle bedrijven die het willen gebruiken. (Over het convenant met de GGD Amsterdam leest u meer op pagina 34.) Ton Boon von Ochssee Ambassadeur Duurzame Ontwikkeling, ministerie van Buitenlandse Zaken Welke criteria stelt Nuon aan het gebruik en de herkomst van biomassa om duurzaamheid in de hele keten te waarborgen? Nuon gebruikt beperkte hoeveelheden biomassa voor opwekking, maar dit verandert in de nabije toekomst. Er bestaat helaas nog geen keurmerk dat de keuze van verantwoorde biomassa borgt. Nuon wil hier in 2006 in een dialoog met de overheid en milieuorganisaties aan gaan werken. Tot een dergelijk systeem er is maken wij zelf een zorgvuldige afweging, waarbij naar de hele keten wordt gekeken, van bron tot verbranding. In die afweging worden milieu, economische effecten voor het land van herkomst, effecten van het vervoer van de biomassa en de technische mogelijkheden van onze centrales betrokken. Nuon is actief in energie voor armoedebestrijding in ontwikkelingslanden. Is er een langetermijnstrategie voor deze samenwerking en wat is de bijdrage van Nuon in deze projecten? Toegang tot energie is vaak essentieel om te kunnen ontsnappen aan armoede: licht waarbij kan worden gestudeerd, stroom voor elementaire communicatiemiddelen, stroom voor bedrijfsactiviteiten. Via langlopende partnerships met gespecialiseerde organisaties, zoals Oxfam/Novib, werken wij aan innovatieve projecten. Wij helpen mensen op weg in hun economische ont wikkeling met zonnepanelen, maar bijvoorbeeld ook met training en bedrijfsruimte. Het doel is dat zij na afloop van het project onafhankelijk verder kunnen. Nuon stelt daarbij geld, maar ook expertise ter beschikking. Nuon Duurzaamheidsverslag

13 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIEVOORZIENING VERANTWOORDE BEDRIJFSVOERING MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID Maatschappelijk verantwoord ondernemen bij Nuon Beschikbaarheid van energie is een basisvoorwaarde voor het functioneren van onze samenleving. Niet alleen nu, maar ook over 50 jaar. Diezelfde energievoorziening heeft negatieve gevolgen voor mens en milieu. Wij zien het als onze opdracht de energievoorziening in balans te brengen met de belangen van al onze stakeholders: aandeelhouders, klanten, medewerkers, milieu en maatschappij. Dat is voor ons de essentie van maatschappelijk verantwoord ondernemen. 15 Ontwikkelingen Drie pijlers voor MVO bij Nuon 16 Corporate governance 16 Meerjarige doelstellingen en ambities 14 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

14 2 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN Ontwikkelingen 2005 Het jaar 2005 was voor Nuon een waterscheiding. Door een aantal gebeurtenissen werden we ons pijnlijk bewust dat goede intenties niet gelijkstaan aan een goed imago. In januari plaatsten wij advertenties waarin wij onze excuses aanboden voor hardnekkige problemen met onze dienstverlening aan verhuizende klanten. De toonzetting leidde tot publieke verontwaardiging en de politiek gaf opdracht voor diepgaand onderzoek naar operationele problemen in de branche. Vlak daarna ontstond heftige commotie over de beloning van de voorzitter van de Raad van Bestuur. Beide issues deden een groot beroep op het incasseringsvermogen en de motivatie van onze medewerkers. De klanttevredenheid bereikte in deze periode een dieptepunt. Deze ontwikkelingen waren voor de Raad van Bestuur aanleiding om een uitgebreid onderzoek te laten doen onder externe stakeholders naar de reputatie van Nuon. Naast waardering lieten de conclusies zien dat we onvoldoende aansluiting hebben bij de vragen en zorgen die leven in onze omgeving. Onze communicatie werd ervaren als te veel vanuit het eigen gelijk en te weinig aansluitend bij de politieke realiteit. Ten slotte bleek dat waarnemers vraagtekens zetten bij de geloofwaardigheid van onze visie op het verduurzamen van de energievoorziening. In hun ogen ondersteunden we onze visie sinds enige tijd onvoldoende zichtbaar met activiteiten. De twijfel in onze omgeving werd gedeeld door een deel van onze medewerkers. Bij het ontstaan van het huidige Nuon in 1999 stond duurzaamheid centraal in onze strategie. We wilden vooroplopen in de verduurzaming van de energievoorziening. Met wereldwijde overnames wilde Nuon een multidisciplinaire dienstverlener worden in energie en water, sterk in een internationaal speelveld. Met grote investeringen in bedrijven en duurzame energieprojecten in landen waar het milieurendement hoog was onder andere Spanje, China, Duitsland, Noorwegen en de Verenigde Staten droegen we naar onze mening op de meest zinvolle wijze bij aan de oplossing voor het wereldwijde klimaatprobleem. Ondertussen kondigden zich ingrijpende veranderingen aan die nieuwe mogelijkheden voor onze organisatie boden en tegelijkertijd een groot beroep deden op onze inzet en ons incasseringsvermogen: de liberalisering van de Nederlandse markt voor elektriciteit en gas en de mogelijkheid van privatisering op termijn. Economische en politieke ontwikkelingen in de eerste jaren van dit decennium luidden een periode van herbezinning in. De aandacht binnen Nuon is de afgelopen jaren verlegd naar rationalisatie en realisme in de bedrijfsvoering van alledag. Dat vertaalt zich in het scherper hanteren van rendementscriteria. Onze geografische focus is beperkt tot de kernlanden Nederland, België en Duitsland. Binnen het raamwerk van een efficiënte, winstgevende onderneming zoeken we nu meer evenwicht in de aandacht die we geven aan de belangen van alle stakeholders. Verbeterde sturing en controle geven een stevige basis voor dat beleid. We hebben veel werk gemaakt van de uniformering en betrouwbaarheid van onze bedrijfsprocessen. De ontwikkelingen in 2005 hebben ons geleerd dat het nu tijd is om weer meer naar onze omgeving te kijken en te luisteren. Deze rationalisatie heeft ons sterker gemaakt maar ook minder herkenbaar als voorloper in het verduurzamen van de energievoorziening. Nu de organisatie op orde is voor een volgende stap heeft de Raad van Bestuur besloten onze visie te herijken in Tegelijkertijd gaan we in gesprek met onze stakeholders over hoe we onze geloofwaardigheid vasthouden in het nastreven van onze visie. Duurzaamheid blijft centraal staan. U leest in dit verslag waar we opschieten en waar we nog slagen te maken hebben. Drie pijlers voor MVO bij Nuon Op drie manieren brengen we bij Nuon maatschappelijk verantwoord ondernemen in de praktijk: door het verduurzamen van de energievoorziening, door het zorgdragen voor een verantwoorde bedrijfsvoering en door een maatschappelijk betrokken bedrijf te zijn. Pijler 1: Duurzame energievoorziening Nuon richt zich op drie stappen om de energievoorziening te verduurzamen. Het beperken van de vraag naar elektriciteit, gas en warmte is de eerste stap. De elektriciteit of warmte die toch nodig is zoveel mogelijk opwekken uit duurzame energiebronnen, is de tweede stap. De derde stap is het zo efficiënt en milieuvriendelijk mogelijk inzetten van fossiele energiebronnen. Pijler 2: Verantwoorde bedrijfsvoering Waarborgen van de continuïteit in de energielevering, verminderen van de belasting van onze bedrijfsprocessen op milieu en maatschappij en goed werkgeverschap zijn belangrijke elementen die leiden tot een verantwoorde bedrijfsvoering. Pijler 3: Maatschappelijke betrokkenheid Nuon maakt als bedrijf deel uit van de samenleving en wil verantwoord omgaan met die rol. We willen met onze belanghebbenden een relatie onderhouden op basis van transparantie en dialoog. En we ondersteunen ook anderen die bijdragen aan duurzame ontwikkeling in Nederland en daarbuiten. Dit Duurzaamheidsverslag is opgebouwd volgens deze drie pijlers. U kunt per pijler lezen wat de belangrijkste activiteiten en ontwikkelingen in 2005 zijn geweest. Een overzicht van deze activiteiten vindt u op onze website. Nuon Duurzaamheidsverslag

15 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIEVOORZIENING VERANTWOORDE BEDRIJFSVOERING MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID Corporate governance Goed ondernemerschap betekent integer en transparant handelen door alle medewerkers van Nuon. Voor medewerkers bieden de ondernemingsprincipes en de Nuon Gedragscode houvast voor het dagelijks handelen. De Nuon Gedragscode is een belangrijk onderdeel van de invulling van de Nederlandse Corporate Governance Code bij Nuon. Sinds 1 januari 2005 past Nuon deze Code toe. De Code geldt in eerste instantie voor beursgenoteerde ondernemingen, maar ook voor niet-beursgenoteerde ondernemingen zoals Nuon is de Code een goede leidraad voor deugdelijk bestuur. Een aantal afwijkingen van de Code werd op 25 april 2005 voorgelegd aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders volgens het principe pas toe of leg uit. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders heeft met deze afwijkingen ingestemd. Medewerkers en geïnteresseerden vinden een uitgebreide toelichting op de Code, de Nuon Gedragscode en de Klokkenluidersregeling op internet (www.nuon.com). Meerjarige doelstellingen en ambities Nuon ambieert een vooraanstaande positie in MVO. Per pijler leidt dit tot ambities en inspanningen die in de divisies worden gerealiseerd. Een oordeel over de voortgang kan alleen worden gegeven als er duidelijkheid is over het doel dat men wil bereiken. Wij beseffen dat wij tot dusver niet op alle punten van ons beleid doelen helder hebben gedefinieerd of gekwantificeerd. Zoals gezegd werkt Nuon in 2006 aan haar visie. Op grond daarvan zal Nuon ook haar ambities voor de toekomst herijken. Voor maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent dit een nieuwe impuls voor het vaststellen van heldere doelen. In dit verslag rapporteren wij op basis van bestaande ambities. Deze staan in de tabel op pagina 17. De doelstellingen zijn in sommige gevallen concurrentiegevoelig, daarom zijn de indicatoren niet-gekwantificeerd weergegeven. Onze ambities en doelstellingen zijn onderdeel van de jaarlijkse bedrijfscyclus en komen in nauw overleg binnen de onderneming tot stand. Over de realisatie van de doelstellingen wordt maandelijks gerapporteerd en tenminste jaarlijks verantwoording afgelegd. Terugblik doelstellingen 2005 Naast bovengenoemde ambities heeft Nuon voor 2005 een aantal specifieke doelstellingen in het Duurzaamheidsverslag 2004 opgenomen. Het resultaat is in onderstaande tabel weergegeven. De voorziene daling van het aandeel groene elektriciteit in de brandstofmix van Retail bleek minder groot dan verwacht. De productie en inkoop van duurzame elektriciteit voor eigen klanten is gestegen naar 714 GWh. De doelstelling werd hiermee niet gehaald. In tegenstelling tot onze verwachting in 2004 werden in 2005 nog geen sector specifieke GRI-richtlijnen vastgesteld. Hierdoor is in dit verslag gebruikgemaakt van de bestaande kernindicatoren van In plaats van de beoogde 100% is in dit verslag invulling gegeven aan 70% van de kernindicatoren van GRI. Overzicht doelstellingen 2005 Doelstelling 2005 Resultaat 2005 Aandeel groene elektriciteit in brandstofmix Retail 18% 21,8% Productie en inkoop van duurzame elektriciteit voor eigen klanten 1) 803 GWh 714 GWh Duurzaamheidsverslag 2005 conform richtlijn GRI 100% 70% 1) Inkoop op basis van langetermijn contracten met producenten van duurzame elektriciteit. 16 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

16 2 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN Duurzaamheidsambities per pijler 2006 Pijler Ambitie Inspanning Duurzame energievoorziening Verantwoorde bedrijfsvoering Maatschappelijke betrokkenheid Toonaangevende positie in duurzame productiecapaciteit Vooraanstaande positie in energiebesparing en energieefficiency Voorbeeldpositie in betrouwbare levering groene energie Verminderen milieu-effecten eigen energieproductie Meest duurzame netwerk-facilitator Intern milieumanagement Ontwikkeling medewerkers Samenwerking met natuur- en maatschappelijke organisaties Transparantie, verantwoording afleggen Dialoog met stakeholders - Nieuwe CO2-vrije productiecapaciteit in Nederland en België - Verduurzamen van bestaande installaties op basis van best beschikbare technologie - Energiebesparingsadvies aan klanten - Maximaal benutten van mogelijkheden van warmtelevering - Aandeel groene elektriciteit in brandstofmix Nuon Retail - Maximale dekking van geleverde groene elektriciteit met behulp van eigen productie - Aandeel groene klanten Nederland en België - CO2-compensatieproduct zakelijke klanten - Reduceren CO2- en NOx-emissies bij centrales - Voorkomen gaslekken en stroomonderbreking - Gecontroleerd energie- en materiaalgebruik - Professioneel afval- en reststoffenmanagement - Inzicht in en terugdringen van milieu-incidenten - Professioneel keten- en leveranciersmanagement - Energiebesparing eigen faciliteiten - Managementsystemen op basis van erkende normen (ISO/VCA) - Nuon-medewerkers zijn afspiegeling samenleving - Bevorderen doorstroom vrouwen naar managementfuncties - Terugdringen ongevallen met verzuim - Positief betrokkenheidscijfer medewerkers - Partnerschappen met Novib, Natuurmonumenten, stichting Fres - Grotere deelname medewerkers aan maatschappelijke initiatieven - Duurzaamheidsverslag op basis van actuele GRI-(sector)richtlijnen - Vormgeven structurele dialoog Nuon Duurzaamheidsverslag

17 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIEVOORZIENING VERANTWOORDE BEDRIJFSVOERING MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID Verduurzamen van de energievoorziening Nuon investeert sinds 1987 in nieuwe duurzame productiecapaciteit om het aandeel duurzame elektriciteit in de totale energieproductie te vergroten. De afzet van duurzame elektriciteit groeit in Europa snel. Toch blijken veel duurzame opwekkingstechnieken zonder subsidiëring nog niet rendabel te zijn op korte termijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor windenergie, waar opstart, onderhoud en beheer hoge kosten met zich meebrengen. 19 Ontwikkelingen Brandstofmix 21 Trias Energetica 21 Energiebesparing 22 Duurzame energie 29 Energie-efficiency 18 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

18 3 VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIE- VOORZIENING Ontwikkelingen 2005 Een aantal ontwikkelingen geeft vertrouwen dat de kosten voor elektriciteit uit fossiele en duurzame bronnen in de toekomst dichter naar elkaar toe groeien. De kosten van gewone elektriciteit stijgen door de stijgende olieprijs. Daarnaast krijgt de milieubelasting van fossiele brandstoffen een prijs door de emissierichtlijnen van de overheid voor elektriciteitsproductie. Ten slotte maakt technologische vooruitgang opwekking met duurzame bronnen steeds aantrekkelijker. In een gezamenlijke inspanning zoeken energiebedrijven naar nieuwe en meer duurzame toepassingen die op lange termijn vrucht kunnen afwerpen. Er is internationale consensus dat we de komende vijftig jaar alle energiebronnen nodig hebben die beschikbaar zijn om te kunnen voldoen aan de groeiende internationale vraag naar energie. De groeiende economieën in Azië leiden tot een herverdeling van de vraag naar brandstoffen wereldwijd. De afhankelijkheid van Europa van gasexporterende landen werd begin 2006 ook een zorg van Nederlandse burgers en beleidsmakers als gevolg van het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne. Wij zoeken dan ook door naar oplossingen die kostenbesparing voor klanten en milieuvriendelijkheid aan elkaar koppelen. In dit hoofdstuk leest u dat wij in 2005 op al deze terreinen stappen vooruit hebben gezet, via onze divisies Retail Customers, Business Customers en onze zakelijke dienstverlener Ebatech. Om te investeren in innovatieve techniek is een stabiel investeringsklimaat noodzakelijk, waarin het beleid van de overheid voor de langere termijn vastligt. De Nederlandse overheid toont helaas onvoldoende consistentie in haar beleid. Op 1 januari 2005 maakte de Nederlandse overheid de laatste stap van vraagstimulering naar aanbodstimulering voor groene stroom. De vrijstelling van de energiebelasting voor klanten met groene stroom verviel. De MEP-subsidieregeling op productie bleef bestaan. Deze regeling beperkt zich voor Nederland tot subsidiëring van de onrendabele top van duurzame energieprojecten. Dit noodzaakte Nuon om een deel van onze buitenlandse deelnemingen in 2005 te verkopen en gedreven te zoeken naar nieuwe kansen in Nederland. Voor wat betreft duurzame investeringen is 2005 voor Nuon dan ook een jaar geweest van heroriëntatie. Met verduurzaming, flexibiliteit van brandstoffen en meer nationale onafhankelijkheid wil Nuon bijdragen aan voorzieningszekerheid op korte en lange termijn. Als waarborg voor de korte termijn werken we aan verbetering van energieefficiëntie. Zoals door inzet van warmtekrachtkoppeling, warmtepompen en stadsverwarming. Ook kondigden we in 2005 aan EUR 250 miljoen te investeren in ondergrondse opslag van aardgas. Vanaf 2009 versterkt dit onze commerciële positie, maakt het ons minder gevoelig voor prijsschommelingen en vergroot het de leveringszekerheid bij piekvraag. De plannen voor de bouw van een nieuwe, deels met biomassa gestookte multi-fuel-energiecentrale en het omvangrijke windenergiepark in de Noordzee bij Egmond aan Zee illustreren onze inspanningen voor de lange termijn. Zowel bij de overheid als binnen Nuon is er de komende jaren meer aandacht voor de rol van energiebesparing in het verduurzamen van de energievoorziening. In de besparing die consumenten en zakelijke klanten zélf kunnen bereiken door efficiënter energiegebruik valt nog ontzettend veel winst te halen. De in 2005 heropende discussie over kernenergie volgen wij met interesse, maar ook met reserve. Wij beschouwen kernenergie als een realiteit. Met het oog op de voorzieningszekerheid is het ondenkbaar dat de bestaande nucleaire capaciteit in de wereld op korte termijn wordt afgestoten. Ook onze betrokkenheid bij kernenergie is een feit. Kernenergie maakt deel uit van de door ons in Nederland geïmporteerde elektriciteit en is vooralsnog onderdeel van de productiecapaciteit in de landen waar wij willen groeien. Maar kernenergie is in onze ogen niet duurzaam, vanwege de eindigheid van de uraniumreserves en het afvalprobleem. Nuon investeert in technologische vernieuwing van conventionele opwekking en verduurzaming van het productiepark en zal niet proactief investeren in nieuwe kerncentrales. Wij pleiten voor een helder overheidsbeleid dat beheersing van de bedrijfseconomische risico s die horen bij gebruik van nieuwe technologieën mogelijk maakt. Nuon Duurzaamheidsverslag

19 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIEVOORZIENING VERANTWOORDE BEDRIJFSVOERING MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID Brandstofmix De brandstofmix geeft aan welke brandstoffen zijn gebruikt voor de productie van de elektriciteit die in 2005 aan onze klanten is geleverd. Wij hebben de brandstofmix en de milieueffecten berekend voor de consumentenmarkt, zakelijke markt, België, Duitsland en de Nuon-groep. We baseren ons daarbij op de voor de Nederlandse markt geldende methodiek van EnergieNed, hierin wordt ook handel in elektriciteit meegenomen. Dit beïnvloedt de uiteindelijke brandstofmix in belangrijke mate. De Directie Toezicht Energie controleert namens de overheid. Brandstofmix Nuon-groep 2,2% Biomassa 16,2% Waterkracht 0,01% Zon 2,6% Wind 5,3% Overig 8,8% Nucleair ,4% Kolen 44,5% Aardgas De brandstofmix van de Nuon-groep laat een stijging zien van het aandeel duurzame energie. Dit komt vooral door de toename van het gebruik van duurzame bronnen door Nuon in België en Duitsland. De lichte stijging van het aandeel kernenergie in 2005 wordt verklaard door de toename van kernenergie in de Nederlandse import- en handelsmix. Nuon heeft daar geen directe invloed op. Als gevolg van de ontwikkelingen in de brandstofmix nam de CO2-emissie in 2005 af. CO2-emissie (gram per kwh) 437,4 Radioactief afval (gram per kwh) 0, Groene energie 21,0% Grijze energie 79,0% Brandstofmix Nuon België 1) Brandstofmix Nuon Duitsland 33,9% Aardgas 0,7% Biomassa 12,8% Waterkracht 0,01% Zon 1,4% Wind 7,5% Overig 31,8% Kolen ,1% Waterkracht 32,0% Nucleair 13,6% Aardgas CO2-emissie (gram per kwh) 162,6 Radioactief afval (gram per kwh) 0,0 Groene energie 66,1% Grijze energie 33,9% CO2-emissie (gram per kwh) 461,3 Radioactief afval (gram per kwh) 0, Groene energie 14,9% Grijze energie 85,1% Brandstofmix Nuon Retail Customers Brandstofmix Nuon Business Customers 14,0% Waterkracht 0,02% Zon 4,9% Wind 2,9% Biomassa 20,7% Kolen 2,2% Biomassa 4,7% Waterkracht 0,3% Wind 6,4% Overig 9,4% Nucleair 24,6% Kolen 5,4% Overig ,9% Nucleair 44,2% Aardgas 52,4% Aardgas CO2-emissie (gram per kwh) 436,3 Radioactief afval (gram per kwh) 0, Groene energie 21,8% Grijze energie 78,2% CO2-emissie (gram per kwh) 517,6 Radioactief afval (gram per kwh) 0, Groene energie 7,2% Grijze energie 92,8% 1) De brandstofmix van Nuon België behoefde bij het publiceren van dit verslag nog goedkeuring van de Vlaamse reguleringsinstantie voor de Electriciteits- en Gasmarkt (VREG). 20 Nuon Duurzaamheidsverslag 2005

20 3 VERDUURZAMEN VAN DE ENERGIE- VOORZIENING Stroometiket Sinds 1 januari 2005 zijn energieleveranciers verplicht hun klanten persoonlijk te informeren over de brandstofmix van de geleverde stroom in het voorgaande jaar. Het stroometiket maakt het mogelijk voor klanten om leveranciers te vergelijken op het aandeel groene elektriciteit in de brandstofmix. Ook Nuon heeft in 2005 voor het eerst het stroometiket gepubliceerd voor alle klanten. Trias Energetica Nuon streeft naar het verduurzamen van de energievoorziening in lijn met de Trias Energetica. Dit model beschrijft drie gelijktijdige stappen in de richting van een duurzame energievoorziening. De eerste stap is het beperken van de energievraag door energiebesparing. Ten tweede moet de energie die toch gebruikt wordt bij voorkeur duurzaam worden opgewekt. De laatste stap ten slotte is om voor de resterende energievraag fossiele brandstoffen zo efficiënt en schoon mogelijk te benutten. Trias Energetica 1 Beperk de energievraag Gebruik indien nodig fossiele brandstoffen zo efficiënt en schoon mogelijk 3 Gebruik duurzame energie Wij beschrijven onze activiteiten in dit deel van het verslag volgens de stappen van de Trias Energetica. Energiebesparing In de verduurzaming van de traditionele energievoorziening verwachten wij op korte termijn veel van energiebesparing. Het beperken van de vraag naar energie is een effectieve manier om de druk op de voorzieningszekerheid te verlagen. Energiebesparing kan bijvoorbeeld worden bereikt door bouwkundige maatregelen (isolatie), innovatie in energiezuinige apparatuur en aanpassing van gedrag. 2 Beleid en regelgeving Energiebesparing is terug op de agenda van de Tweede Kamer. Het landsbestuur kijkt met belangstelling naar het buitenland, waar energiebedrijven verplicht worden tot besparing. Energie Prestatie Label In 2002 besloot de Europese Unie om in 2006 het Energie Prestatie Label (EPBD) in te voeren. Het EPBD is een certificaat met daarop de energiekwalificatie ofwel energieefficiëntie van een woning. Als een partij een woning of gebouw verkoopt of verhuurt, dan moet hij aan de koper of nieuwe huurder een energielabel overhandigen. Hier staat op wat de energie kwalificatie is van het gebouw. Aan de bij het certificaat gevoegde adviezen zijn geen verplichtingen verbonden. De adviseurs van Nuon Energie Advisering (NEA) hebben als verkenning voor het EPBD in 2005 quick scans gedaan bij 200 huishoudens en voor een aantal woningbouwverenigingen. Het kabinet heeft echter op grond van de te verwachten administratieve lasten van dit systeem besloten om het certificaat in 2006 nog niet in te voeren. Deze Europese maatregel zal echter uiterlijk in 2008 moeten worden ingevoerd. Witte certificaten De overheid verwacht veel van de zogeheten witte certificaten. Volgens het huidige concept legt de overheid daarbij een energiebesparingsdoelstelling op aan een marktpartij, bijvoorbeeld een energieleverancier. Bij een aantoonbare besparing levert dit een wit certificaat op, dat verhandeld kan worden. De verantwoordelijkheid voor energiebesparing zou op deze manier bij de energiebedrijven komen te liggen. De besparing moet echter gerealiseerd worden bij de klant. Om aan de verplichting te voldoen kan het bedrijf ook certificaten van andere partijen kopen. De energiebedrijven hebben maar beperkte invloed op het energiebesparingsgedrag van de klant. EnergieNed heeft daarom een alternatief voorstel uitgewerkt, dat bestaat uit een combinatie van maatregelen. Daarin wordt vooral de eindgebruiker veel meer aangesproken op zijn verantwoordelijkheid. In dit plan zou onder andere het uitvoeren van het advies uit het energie certificaat (EPBD) een meer verplichtend karakter moeten krijgen. Die aanpak zou de invoering van de witte certificaten en de daaraan verbonden kosten van het handelssysteem overbodig maken. Een projectgroep van het ministerie van Economische Zaken brengt in 2006 een advies uit aan de minister. Stimulering energiebesparing consumenten Nuon ziet energiebesparing als een gedeelde verantwoordelijkheid van energieleveranciers, overheid én klanten. We zetten ons in om consumenten te overtuigen van het belang en de voordelen van energiebesparing. Nuon Duurzaamheidsverslag

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE PUE Het is algemeen geaccepteerd dat er iets moet gebeuren om het energieverbruik en de CO2-uitstoot van datacenters terug te dringen. Er is immers nu al sprake van een significant energieverbruik en een

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa Benelux Elektriciteit: behoefte en productie Nederland heeft steeds meer elektriciteit nodig.

Nadere informatie

Essent & Duurzame Energie. Bert Blommendaal Directeur Essent Corporate Strategie

Essent & Duurzame Energie. Bert Blommendaal Directeur Essent Corporate Strategie Essent & Duurzame Energie Bert Blommendaal Directeur Essent Corporate Strategie 2 Inhoudsopgave Toenemend belang van duurzame energie Essent duurzame energie strategie Essent Groene Stroom Essent productie

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar Drie scenario s bestaande technologie Netgebonden Infrastructuur: elektriciteit en warmte (gas) Actuele gegevens van 2012 vertaald naar 2035

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie

BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie mvoconsultants.nl BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie Waarom MVO? Dat is een vraag die wij altijd stellen voordat bedrijven een begin maken met hun beleid op het gebied van maatschappelijk

Nadere informatie

Hierbij ontvangt u de jaarnota over de afgelopen periode en de termijnspecificatie voor de komende periode.

Hierbij ontvangt u de jaarnota over de afgelopen periode en de termijnspecificatie voor de komende periode. Services Postbus 666, 3000 AR Rotterdam STICHTING GOLFBAAN OCHENBURGH Postbus 13485 2501 EL 'S-GRAVENHAGE 2501EL13485 Eneco Services B.V. Klantendesk Zakelijk Postbus 666 3000 AR Rotterdam T 0800-1555

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen Haal meer rendement uit uw zonnepanelen 1. Vergoeding voor teruggeleverde zonnestroom nu voor iedereen bereikbaar: Stroom van zonnepanelen is één van de meest schone vormen van energie. Om deze reden wil

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

Carbon footprint 2013

Carbon footprint 2013 PAGINA i van 13 Carbon footprint 2013 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Carbon_footprint_2013_2.0 Versie: 2.0 Status: Def Uitgegeven

Nadere informatie

PERSDOSSIER. Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer

PERSDOSSIER. Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer PERSDOSSIER Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer Inleiding De gemeente Deventer heeft de ambitie een energieneutraal bedrijvenpark te ontwikkelen aan de A1 ten zuiden van Deventer. Op vrijdag

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie