46 oktober compact. De Energie BV. Corporaties aan de slag met duurzaamheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "46 oktober 2010. compact. De Energie BV. Corporaties aan de slag met duurzaamheid"

Transcriptie

1 46 oktober 2010 compact De Energie BV Corporaties aan de slag met duurzaamheid

2

3 De Energie BV Corporaties aan de slag met duurzaamheid

4 46 oktober 2010 compact Inhoud Voorwoord 3 1 Waarom een Energie BV? 5 2 Duurzaamheidsambities en decentrale energievoorziening 7 3 Wet- en regelgeving rond duurzame energie 13 4 Juridische aspecten van de Energie BV 20 5 Financiële aspecten van de Energie BV 26 6 Exploitatiemanagement 35 7 Conclusies en aanbevelingen 43 Bijlage 1 Begrippenlijst 46

5 Voorwoord Om de bestaande woningvoorraad energiezuinig en duurzaam te maken is het onvoldoende om woningen dik in te pakken met isolatie en zuinige installaties neer te zetten. Ook de energievoorziening moet verduurzamen om echt een slag te maken. Voor de ambities van de sector in energiebesparing is duurzame energie daarom cruciaal. Koplopers zijn voortdurend aan het innoveren en hebben in de afgelopen jaren kleinschalige duurzame energie-installaties neergezet, zoals warmte-koudeopslag. Dat kon lang niet altijd binnen bestaande kaders en vaak hebben zij daarvoor een Energie BV in het leven geroepen. Nu de eerste ervaringen bekend zijn en deze technieken zouden kunnen opschalen, worden corporaties geconfronteerd met nieuwe regelgeving. Die lijkt het moeilijk te maken om de stap te zetten naar kleinschalige duurzame installaties. Vooral de discussie over het werkveld van corporaties en de invoering van de Warmtewet spelen hierbij een rol. Bij corporaties blijkt veel behoefte aan informatie over de mogelijke gevolgen. Aan die behoefte wil deze Compact tegemoetkomen. Deze Compact biedt een overzicht van aspecten die kunnen spelen bij het oprichten van een Energie BV. De discussie gaat nog door en Aedes zal via Aedesnet over de laatste stand van zaken blijven informeren. Toch zullen er altijd weer ontwikkelingen zijn die vragen oproepen. Dat kan en zal niet betekenen dat innovaties daarom achterwege blijven. Deze Compact wil dan ook benadrukken dat verduurzaming van de energievoorziening de toekomst heeft en dat corporaties de ruimte moeten krijgen om op dat vlak een rol te spelen. Ik hoop dat deze Compact u helpt bij uw beslissing. De toekomst wacht op ons. I Marc Calon voorzitter Aedes 3 De Energie BV

6 4 Compact 46 oktober 2010

7 Waarom een Energie BV? 1 Het oprichten van een Energie BV leeft onder corporaties. De motieven daarvoor zijn divers. Belangrijkste motief is de wens om innovatieve oplossingen te bedenken en toe te passen voor het beheersen van de woonlasten van bewoners in de toekomst door het verduurzamen van de energievoorziening. Hierdoor komen oplossingen in beeld met woningen die nog maar weinig energie nodig hebben. Wat zijn de belangrijkste redenen om een Energie BV op te richten? Ook al was het realiseren van duurzame installaties ook binnen de corporatie mogelijk, toch is vaak gekozen voor het oprichten van een aparte BV. Meestal waren de meerkosten van deze installaties een obstakel, omdat deze niet door extra huuropbrengsten konden worden opgebracht. De Energie BV bood daarvoor een uitweg. woningwaarderingsstelsel Een belangrijke aanleiding voor het oprichten van een BV was tot nu toe dat het woningwaarderingsstelsel geen extra punten voor duurzame energie-installaties toekende. De maximale huur werd dus niet hoger door het installeren van bijvoorbeeld een warmte-koudeopslagsysteem. Door de warmte (en koude) via een aparte BV te leveren, konden deze meerkosten toch worden gedekt. Dit is inmiddels veranderd, zie hoofdstuk 3. investering Door de warmtelevering in een BV onder te brengen, maakt de installatie geen onderdeel meer uit van de investering van de nieuwbouw. Dit kan ruimte opleveren als de corporatie al een hoge onrendabele top heeft voor de woningen, omdat dan de dekking via de warmtelevering loopt. Bovendien stelt een corporatie doorgaans een andere eis aan het rendement dan een commerciële partij. Dit is ook voor de huurder interessant. 5 De Energie BV

8 risicobeheersing De exploitatie van systemen waarin bewoners warmte, warmtapwater en ook koude voor de woning afnemen, kunnen risico s met zich meebrengen voor de corporatie. Daarom kan het verstandig zijn deze risico s buiten de corporatie te houden en onder te brengen in een aparte BV. Ook de minister van VROM heeft zich in een circulaire daarover uitgelaten. De levering van warmte aan huurders mag via de corporatie gebeuren, maar levering van warmte aan een complex met overwegend koopwoningen moet van de minister worden ondergebracht in aparte rechtspersonen. 1 Inmiddels is er discussie of ook de levering aan huurders nog via de corporatie mag. transparantie Een corporatie wil graag transparant zijn in haar werkzaamheden en zal daarom een scheiding willen aanbrengen tussen de activiteiten die mogen worden verricht met staatssteun en overige activiteiten. Zo n scheiding is overigens ook vereist volgens de regelgeving over staatssteun. 2 Door de levering bij duurzame energie-installaties in een BV onder te brengen kan een heldere verdeling c.q. toerekening van kosten plaatsvinden. Omdat bij duurzame energie-installaties nog maar beperkt ervaring is opgedaan, levert dit ook het voordeel op voor de corporatie dat goed inzicht ontstaat in de exploitatie en of de risico s die in beeld zijn gebracht mee- of tegenvallen. participatie Veel corporaties verwachten dat ze op langere termijn een deel van de activiteiten voor de levering van energie zullen uitvoeren samen met een partij gespecialiseerd in energielevering. Dat kan op verschillende manieren. Eén manier waarop de corporatie daarop nog grip houdt, is als ze een deel van de aandelen in de BV aan die partij overdraagt. I Dit hoofdstuk is geschreven door Marco de Boer, advocaat Van Breevoort & Ter Meulen Advocaten, en Albert Koedam, manager team Energie en Duurzaamheid Aedes vereniging van woningcorporaties. 1 Dit is vastgelegd in een circulaire van 18 mei 2006 en begin Deze verplichting is opgenomen in artikel 10 van de Tijdelijke Regeling Diensten van Algemeen Economisch Belang Toegelaten Instellingen Volkshuisvesting, ook wel bekend als de interim ministeriële regeling. Oogmerk van de minister is invoering per 1 oktober Compact 46 oktober 2010

9 Duurzaamheidsambities en decentrale energievoorziening 2 Het oprichten van een Energie BV is een interessante manier voor corporaties om de energievoorziening van bewoners te verduurzamen via innovatieve oplossingen. Decentrale energieopwekking biedt veel kansen en mogelijkheden om woningen slimmer te maken en het bezit aantrekkelijker te maken. Maar ook om de woningen betaalbaar te houden en bij te dragen aan de klimaatdoelstellingen. Want wat gebeurt er in Europa en Nederland op dat gebied? Het is 6 september Ik kom thuis en heb net mijn elektrische auto geparkeerd in mijn docking-station zodat deze weer kan bijladen. Bij binnenkomst zie ik dat mijn lokale energieservicebedrijf de wasmachine en de vaatwasser om 15 uur heeft laten draaien blijkbaar kon er een piek in de stroomvoorziening worden weggepoetst. Het levert een aardig financieel voordeel op door mijn energieservicebedrijf te laten bepalen wanneer het energetisch gunstig en efficiënt is om deze apparaten in te schakelen. Een blik op mijn home-energiemonitor geeft aan dat er vandaag via de PV-installatie 18 KWh stroom is geproduceerd en dat het zonnewarmtesysteem 300 liter warmwater van 70 C gereed heeft staan. De warmtepompklimaatinstallatie heeft mijn (energetisch) opgeknapte woning uit de jaren 70 lekker koel gehouden op deze prachtige nazomerdag en de overtollige warmte kunnen toevoegen aan het seizoen-warmteopslagsysteem dat inmiddels voor 86 procent is gevuld voor de komende winter. Fictie of realiteit? Technisch is dit al uitvoerbaar en schetst deze dag in 2025 een beeld van een toekomstige situatie waarin onze woningen energieneutraal zullen zijn. Het is zeker geen fictie als we bedenken dat we de komende twee decennia een immense energietransitie doormaken om onze energievoorziening voor langere tijd zeker te kunnen stellen en betaalbaar te houden. De ontwikkeling naar een duurzame energievoorziening is essentieel voor de stabiliteit van onze samenleving en is een onomkeerbaar transitieproces. Essentieel om onze klimaatdoelstellingen 7 De Energie BV

10 te behalen, maar ook voor energiezekerheid en energieprijsstabiliteit op langere termijn. Bij ongewijzigd beleid zal Europa in 2020 voor 75 à 80 procent van haar energievoorziening afhankelijk zijn van de import van fossiele brandstoffen buiten de Europese Unie. Dat geeft ongetwijfeld forse spanning op de energiemarkt. Als daarnaast de energieprijsstijging de komende vijftien jaar in hetzelfde tempo doorgaat als in de afgelopen vijftien jaar (gemiddeld 8 procent per jaar), dan zijn onze huidige energieprijzen in 2025 verdrievoudigd. betaalbare woonlasten De energielasten gaan een groot onderdeel uitmaken van de woonlasten. Nu al is voor een sterk groeiend aantal woningen de energiecomponent in de woonlasten hoger dan de huur- of hypotheekcomponent. De kans dat de energiekosten in relatief korte tijd verdrievoudigen is voor veel corporaties al voldoende reden om de energietransitie met kracht in te zetten. Een manier om de energierekening te stabiliseren en de woonlasten op langere termijn beheersbaar te houden is om nu in te zetten op een mix van energiebesparing en duurzame energieopwekking. Dit vergt kapitaalsinvesteringen die zich binnen de technische levensduur terugverdienen. De jaarlijkse kapitaalskosten, omgeslagen in een huur- of hypotheekverhoging, worden vaak ruimschoots gecompenseerd door de lagere energiekosten vanaf het eerste jaar. De hoeveelheid energie die na de maatregelen nog nodig zal zijn, is veel minder. Daardoor hebben sterke stijgingen in de prijs van fossiele brandstoffen een beperkt effect op de woonlasten, die daarmee voor langere termijn stabiel worden. Deze achtergrond vormt de basis voor het scherp aangezette Europese beleid rond energiebesparing en duurzame energie. De nieuwe Europese Richtlijnen geven daaraan duidelijk sturing zoals vormgegeven in onder meer de nieuwe EPBD, de Duurzame Energie Richtlijn (20 procent duurzame energie in 2020) en de Energie Service Richtlijn. Alle lidstaten moe- Een mix van energiebesparing en duurzame energieopwekking levert stabiele woonlasten 8 Compact 46 oktober 2010

11 Kleinschalige opwekking en flexibiliteit zijn karakteristiek voor nieuwe energieinfrastructuur ten hieraan voldoen en aanvullende wetgeving invoeren. Ook Nederland, hoewel de Nederlandse politiek de urgentie aanmerkelijk lager beoordeelt in vergelijking met alle andere ons omringende Noord-Europese landen zoals Duitsland, Groot-Brittannië en België. verduurzamen bestaande woningen Energiebesparing en verduurzaming van de energievoorziening kan effectief worden uitgevoerd bij bestaande woningen. Dit is een proces van zeker twee decennia, aangezien het fysiek onmogelijk en praktisch onwenselijk is om in een paar jaar zeven miljoen gebouwen aan te pakken. Aanpassingen in bestaande woningen verlopen gestaag, ook als natuurlijke momenten als mutatie, grootonderhoud of renovatie maximaal worden gebruikt. In de afgelopen jaren is daarmee een start gemaakt en, gelet op de urgentie om de woonlasten beheersbaar te houden, mag het uitvoeringstempo hoger. Zelfs dan zal het nog zeker vijftien jaar duren voordat de meeste woningen en gebouwen zijn verduurzaamd. De technieken om eigen duurzame energie op te wekken zijn voorhanden en hebben bewezen goed te functioneren. Het gaat daarbij om zonneboilers, PVsystemen, warmtepompen, warmte-koudeopslagsystemen en combinaties daarvan. Alle gebruiken duurzame en schone technologie en verzorgen bij een effectieve inzet de meeste energievoorziening in bestaande woningen. Daarbij zijn gebouwen niet alleen de gebruiker van energie, maar functioneren ze steeds meer als opwekker en buffer van energie. andere energie-infrastructuur Kenmerkend voor deze technologieën is het decentrale karakter van de duurzame energievoorziening. Het zijn veel kleine opwekkingsbronnen, die vaak dichtbij het verbruik liggen, in tegenstelling tot de grote centrale opwekkingseenheden of distributiestructuren die we nu nog kennen. Een ander kenmerk van veel duurzame energiebronnen (zoals wind- en zonne-energie) is het variabele aanbod, afhankelijk van de beschikbaarheid en seizoensinvloeden. Dit vraagt om een andere organisatie van de energie-infrastructuur. Kleinschalige opwekking en flexibiliteit zijn 9 De Energie BV

12 daarbij typerend. Bij onvoldoende aanbod van wind of zon kan een lokale warmtekrachtinstallatie bijspringen. Blok-, wijk- of stadsverwarming zijn daarbij ideale distributienetten voor een optimale mix van duurzame opwekking (prioriteit) en een achtervang van fossiele bronnen. Ook bij het elektriciteitsnet is een fundamentele aanpassing noodzakelijk om de wisselingen tussen vraag en aanbod optimaal te kunnen faciliteren. Slimme netten (smart grids) zullen zijn gebaseerd op het inzetten van ICT-systemen die vraag en aanbod intelligent kunnen sturen en koppelen. Bij deze ontwikkeling passen kleinschalige energieserviceorganisaties die kunnen inspelen op de lokale energievraag en het (duurzame) aanbod. De diensten van die bedrijven gaan verder dan de traditionele levering van gas en elektriciteit. De verbreding gaat over warmte en koude, maar ook over het kunnen managen van energievraag en -aanbod door het aanbieden van prikkels die verdere energie-efficiëntie opleveren. Zie het voorbeeld aan het begin van dit hoofdstuk waarbij er financieel voordeel ontstaat als het energieservicebedrijf mag bepalen wanneer wat wordt opgeladen of gebruikt. De verduurzaming van de energievoorziening is een gegeven. Het tempo waarin het gebeurt is mede afhankelijk van de mate waarin we de andere randvoorwaarden kunnen invullen zoals de ontwikkeling van energieserviceorganisaties die de grootschalige verduurzaming moeten faciliteren. Voor de bestaande bouw is deze transitie inmiddels bescheiden ingezet en zal het tempo in de komende jaren fors moeten worden opgevoerd om de woonlasten van de burger beheersbaar te houden en een gewenste onafhankelijkheid te creëren van de grillige beschikbaarheid en prijs van de fossiele brandstoffen in de komende decennia. Een duurzame en decentrale energieopwekking biedt die onafhankelijkheid. Doen dus. Als je onzeker bent over de toekomst kun je hem maar beter zelf creëren. I Dit hoofdstuk is geschreven door Teun Bokhoven, voorzitter Duurzame Energie Koepel. 10 Compact 46 oktober 2010

13 Aardwarmte in Den Haag In 2008 hebben Staedion, Vestia en Haag Wonen samen met de gemeente Den Haag en de energiebedrijven Eneco en E.ON Benelux hun krachten gebundeld in de vof Aardwarmte Den Haag. Zij willen op een veilige, duurzame en energiezuinige manier woningen voorzien van verwarming. De komende jaren sluiten ze circa nieuwbouwwoningen en enkele bedrijven in Den Haag Zuidwest aan op aardwarmte. Daardoor komt ton minder CO2 per jaar vrij en wordt 3 à 4 miljoen m3 aardgas per jaar bespaard. Aardwarmte is duurzame energie in de vorm van warm water die in dit geval op 2 kilometer diepte uit de aardbodem wordt gehaald om huizen en andere gebouwen te verwarmen. Het water van ongeveer 75 C wordt uit de grond gepompt. Via een injectieput stroomt het afgekoelde water weer terug. Het denken over aardwarmte begon in De gemeente en enkele energiebedrijven wilden meer duurzaamheid in Den Haag. De corporaties deelden dit gedachtegoed. Zij waren bezig met een bouwopgave in Den Haag Zuidwest en deze woningen waren geschikt voor aardwarmte gezien hun kwaliteit en volume. De corporaties sloten zich daarom bij Aardwarmte aan. Elke vennoot bracht kapitaal in en er kwam geld door subsidie van SenterNovem, de Energie Investerings Aftrek (EIA) en een bijdrage per aangesloten woning van de corporaties. Voordeel voor de huurder is dat hij op termijn goedkoper uit zal zijn en dat hij een hoger comfortgehalte in de woning heeft. Het project kost tijd en gebeurt zorgvuldig: locatie zoeken, vergunningen aanvragen, discussies over bouw, leveringen van grond en dergelijke. Aardwarmte heeft niet zelf de kennis in huis, maar maakt gebruik van partijen die die kennis wel in huis hebben. Zaken worden getoetst door deskundigen van de organisaties zelf. Op dit moment worden de mogelijkheden onderzocht om bestaande bouw aan te sluiten op aardwarmte. Daar is immers het meeste rendement te behalen en de corporatie kan daarmee de bestaande bouw 11 De Energie BV

14 verduurzamen. Technisch blijkt dat mogelijk. De vraag is nog wat het kost en wat het oplevert. Deze tekst is geschreven door Inge van der Brug, senior communicatieadviseur Van der Brug Communicatie en gebaseerd op een interview met Eric Muller, directeur Aardwarmte Den Haag. 12 Compact 46 oktober 2010

15 Wet- en regelgeving rond duurzame energie 3 De eerste en meest effectieve manier van het beperken van energiegebruik is het goed isoleren van woningen. Toch is dat op een zeker moment niet meer voldoende om duurzaamheidsambities te verwezenlijken. De volgende stap volgens de trias energetica is het duurzaam opwekken van de benodigde energie of warmte via duurzame energie-installaties. Voor dit soort installaties geldt specifieke wet- en regelgeving en komt er nieuwe regelgeving aan. Corporaties kunnen ervoor kiezen deze installaties in een eigen BV onder te brengen of uit te besteden aan een derde partij. Dit kan een van de bekende energiebedrijven zijn, maar op de energiemarkt zijn veel nieuwe spelers actief. Ook bij een eigen BV kunnen ze het feitelijk beheer en onderhoud (de exploitatie) door een derde laten uitvoeren. Voor de BV die warmte levert, geldt bepaalde wet- en regelgeving, zoals de Warmtewet, die overigens nog niet in werking is getreden. warmtewet De Warmtewet is op initiatief van de Tweede Kamer tot stand gekomen. De Kamer reageerde hiermee op signalen van consumenten dat zij veel te veel betaalden voor stadsverwarming. Bij stadsverwarming is er vrijwel altijd een monopolie waar de consument weinig of geen invloed op de prijs kan uitoefenen. Nederland telt een kleine twintig van deze grootschalige netten. In zijn wens de consument te beschermen heeft de Kamer echter ook de kleine netten onder de wet opgenomen. Hierdoor vallen nu ongeveer netten onder de werking van de wet, zoals ook blokverwarming. Wet nog niet in werking De wet is nog niet van kracht. Begin 2009 heeft de Eerste Kamer de wet aangenomen. Voor de inwerkingtreding moeten eerst het Warmtebesluit en de Warmteregeling van kracht worden. Deze voorstellen zijn eind De Energie BV

16 naar de Kamer gestuurd. Verder heeft de Energiekamer in 2009 de concept Beleidsregel Redelijke Prijs gepubliceerd (www.energiekamer.nl). Aedes heeft op deze voorstellen gereageerd. Dit was mede aanleiding voor de minister van Economische Zaken (EZ) om in 2010 een onderzoek naar de praktische gevolgen in te stellen. Dit onderzoek is in mei 2010 aan de Kamer gerapporteerd. De uitkomst was zodanig dat de Kamer de minister heeft gevraagd de regie over de verdere totstandkoming van de wet over te nemen. Op zijn vroegst eind 2010 wordt verwacht dat een aangepast voorstel de Kamer bereikt. De vertraging is vervelend, omdat de bestaande wettekst geen garantie biedt dat duurzame energie-installaties economisch haalbaar blijven. Verder heeft de huidige wet vanwege de langlopende discussie over stadsverwarming een terugwerkende kracht tot 1 januari De komende maanden zal worden gelobbyd voor het aanpassen van de wet en de onderliggende besluiten die de exploitatie van kleinschalige duurzame energie-installaties zeker stelt. Prijsbepaling De Warmtewet hanteert twee tarieven. Allereerst de redelijke prijs. Deze prijs mag de leverancier zelf vaststellen aan de hand van een aantal vooraf gedefinieerde kostensoorten die in de wet staan. De wet bepaalt dus wat de leverancier mag meenemen voor het bepalen van zijn eigen tarief, inclusief een maximaal rendement. De Energiekamer (NMa) moet deze prijs kunnen toetsen. Daarnaast moet de prijs van de leverancier lager zijn dan de maximumprijs. Deze wordt op basis van het NMDA-principe (Niet Meer dan Anders) berekend. Dit principe houdt in dat huishoudens niet meer mogen betalen voor hun verwarming dan ze kwijt zouden zijn als het huis via gas wordt verwarmd. De parameters voor deze prijs bepaalt het ministerie van EZ in het Warmtebesluit en de Warmteregeling. De wet regelt de warmtelevering door de eigenaar van de netten. De productie van warmte valt niet direct onder de wet, dat wordt beschouwd als inkoop. Hierdoor is de situatie eigenlijk net anders dan bij de levering van gas en elektriciteit. Daar is de leverancier van de energie leidend en worden de kosten van het net doorberekend. Levering van koude moet apart worden geadministreerd, maar valt verder niet onder een prijsregime. De Warmtewet is nog niet in werking 14 Compact 46 oktober 2010

17 Een energiezuinige woning krijgt in het nieuwe woningwaarderingsstelsel meer punten Duurzame energie-installaties hebben dus te maken met een beperking van de maximale prijs. De onderdelen die voor de berekening van de redelijke prijs mogen worden meegenomen, bieden voldoende ruimte voor een dekkende prijs en voldoende rendement. Duurzame energieinstallaties hebben echter bij aanvang een relatief hogere kostprijs. Bij de keuze voor duurzame energie wordt geanticipeerd op hoge energielasten in de toekomst. Omdat de prijs voor duurzame energie voor een groot deel bestaat uit kapitaallasten, is dit deel van de prijs vrijwel constant. Daardoor ontstaat er na een paar jaar een andere situatie. De energieprijs is dan gestegen en hierdoor nemen de energiekosten bij een conventionele installatie (die anders zou zijn toegepast) sterk toe. Hierdoor wordt de duurzame energie-installatie goedkoper dan de conventionele installatie. Met dit fenomeen houdt de maximale prijs echter geen rekening. Bij de regeling die er nu ligt, is de kans groot dat aan het begin een aftopping van de gewenste warmteprijs door de maximumprijs plaatsvindt, terwijl er later niet kan worden gecompenseerd. De lobby van Aedes richt zich erop dat exploitatie van deze installaties mogelijk blijft vanwege de milieuambities van de corporaties en ook van het rijk. Vergunning De Warmtewet gaat ervan uit dat grote groepen afnemers beschermd moeten worden. Afnemers, dus ook zakelijke afnemers, vallen onder de bescherming tot kw. De eis van een vergunning levert een verzwaring van de administratieve verplichtingen op. Ook als er geen vergunning nodig is, zal de eigenaar van de netten overigens zijn administratie conform de Warmtewet moeten inrichten, omdat hij bij klachten of controle door de Energiekamer alsnog inzage moet geven. Ook netten zonder vergunningsplicht vallen onder de prijsbescherming van de wet. huurprijzenwet Als de corporatie de warmte levert vanuit de corporatie zelf en afrekent via de servicekosten loopt de afrekening hetzelfde als bij blokverwarming. De installatie en het onderhoud ervan zitten in principe in de huur. De 15 De Energie BV

18 huurder kan bezwaar maken tegen de hoogte van de rekening bij de huurcommissie. Bij het huidige voorstel van de Warmtewet valt het echter ook onder de werking van de Warmtewet. Dat betekent dat als de huurder bezwaar heeft tegen de afrekening hij meerdere wegen heeft om bezwaar te maken, namelijk ook nog via de geschillencommissie voor de energie en de Energiekamer. Gebeurt de levering via een BV, dan worden de kosten van de installatie en het beheer en onderhoud hiervan ook in de exploitatie van de BV meegenomen. Dit kan niet én in de huur én in de prijs voor de warmte worden berekend, want dan betaalt de huurder dubbel. woningwaardingsstelsel Het woningwaarderingsstelsel kende tot nu toe geen extra punten voor duurzame energie-installaties toe. De maximale huur werd dus niet hoger door het installeren van een duurzaam energiesysteem. Met de koppeling van het woningwaarderingsstelsel aan het energielabel verandert deze situatie. Een energiezuinige woning krijgt in de nieuwe situatie meer punten. Het verschil tussen het maximum aantal punten voor energie in het oude en het nieuwe systeem bedraagt 19 punten, namelijk 44 tegen 25 punten voor een eengezinswoning. Hierdoor kan de corporatie kiezen welk systeem het beste uitpakt. Let wel: de maximale huur wordt hoger, maar tot nu toe veranderen de bedragen voor de huurtoeslaggrenzen nog niet en ook afspraken met de gemeente over huurprijsniveaus moeten worden aangepast aan deze situatie. Deze afweging kan worden beperkt door de staatssteundiscussie (zie hoofdstuk 4). energielabel Begin 2010 is het energielabel gewijzigd. Naast een nieuwe lay-out zijn ook enkele nieuwe technieken toegevoegd. Hierdoor werd het probleem opgelost dat een ambitieus energetisch gerenoveerd complex of een nieuwbouwcomplex met bijvoorbeeld een warmte-koudeopslaginstallatie wel voor de energieprestatiecoëfficiënt goed scoorde, maar een slecht energielabel had. 3 In de (nabije) toekomst zal een database worden ingericht die nieuwe, bewezen technieken snel honoreert voor het energielabel. Het is de bedoeling dat het energielabel bestaande bouw en de energieprestatiecoëfficiënt voor de nieuwbouw worden geïntegreerd in 3 Warmte-koude-installaties werden tot dan niet gewaardeerd in het energielabel, je kon dus een hele goede EPC voor nieuwbouw hebben, maar een slecht energielabel. 16 Compact 46 oktober 2010

19 een nieuw instrument: de EPG, Energie Prestatie Gebouw. Dit was bedoeld per 1 januari 2011, maar deze datum wordt niet gehaald en de integratie zal later plaatsvinden. woningwet De politiek kijkt al enige tijd naar de werkzaamheden van corporaties. De discussie over staatssteun heeft hierop nog extra nadruk gelegd. In de herziene Woningwet moet duidelijk worden welke activiteiten toegelaten instellingen mogen doen en welke met en zonder staatssteun. Voor de toekomst van duurzame energie-installaties moeten corporaties deze activiteiten kunnen blijven oppakken. Dit is ook gewenst om de duurzaamheidsambities van het rijk te halen. Aedes lobbyt voor een continuering van de huidige situatie dat corporaties Energie BV s kunnen oprichten. I Dit hoofdstuk is geschreven door Albert Koedam, manager team Energie en Duurzaamheid Aedes vereniging van woningcorporaties. 17 De Energie BV

20 Warmte-koudeopslag via leaseconstructie in Dronten Oost Flevoland Woondiensten heeft een ambitieuze duurzaamheidsambitie: in 2012 geen slechte energielabels meer, een lage energieprestatiecoëfficiënt (EPC) voor nieuwbouw en in de periode procent besparen op het gasverbruik. OFW is actief bezig met duurzame energie in de vorm van warmte-koudeopslag (wko), maar experimenteert ook met onder meer windmolens en pve-cellen. Een wko-installatie slaat warmte op in de bodem. s Zomers pompt het systeem grondwater van 6-10 C op, voldoende om gebouwen te koelen. Het koele grondwater warmt op, doordat het gebouw het verwarmt. Het tot C opgewarmde water wordt vervolgens via een warmtewisselaar weer teruggepompt in de bodem. s Winters wordt dit opgewarmde water weer opgepompt voor verwarming van de woningen via een laagtemperatuurverwarmingssysteem. OFW heeft twee wko-installaties, een collectieve in de TAS in Biddinghuizen met 54 appartementen en een individuele in de WoonArk met zo n 110 appartementen. Daar wordt nog een verzorgingshuis op aangesloten en 4 nog te bouwen appartementsgebouwen. Bij een collectieve installatie werkt de warmtewisselaar voor het hele gebouw, bij een individuele wordt het water in de woning zelf verwarmd met een eigen warmtewisselaar. De twee installaties zijn in een reeds bestaande Vastgoed BV ondergebracht. Reden daarvoor was de Huurprijswet: in een stichting kun je er alleen wat extra huur voor vragen, in een BV een vergoeding voor energielevering. Mogelijk richt OFW in de toekomst toch een aparte BV op, maar dat hangt af van de ontwikkelingen in de Warmtewet. De activiteiten in de BV worden vanuit OFW uitgevoerd, er is geen apart personeel. OFW liep tijdens het proces tegen enkele zaken aan. Hoe bepaal je de tarieven? Huurders mogen niet meer dan anders betalen en het was lastig daar een modus in te vinden. Verder gaf de financiering problemen: beide installaties zijn met een sale-leaseback-constructie gefinancierd. Dat betekent dat de installaties zijn verkocht aan Amstellease met een terugkooprecht na tien jaar voor een lagere waarde. Zo wordt optimaal 18 Compact 46 oktober 2010

21 gebruikgemaakt van EIA en groenfinanciering. Bovendien zouden de fiscale afschrijvingsmogelijkheden beperkt zijn als de installatie in eigendom van OFW zou blijven. Voor deze constructie moest een opstalrecht worden gevestigd. Aanvankelijk was dat voor het WSW geen probleem, maar uiteindelijk kostte dat veel moeite. Deze tekst is geschreven door Inge van der Brug, senior communicatieadviseur Van der Brug Communicatie en gebaseerd op een interview met Alex van Doorn, manager Middelen Oost Flevoland Woondiensten in Dronten. 19 De Energie BV

22 Juridische aspecten van de Energie BV 4 Veel corporaties houden zich bezig met projecten voor de levering van duurzame energie aan hun huurders. Een aantal van hen heeft deze activiteiten ondergebracht in een zelfstandige BV, de Energie BV. Welke juridische aspecten zijn dan aan de orde? Als de corporatie de juridische aspecten zorgvuldig uitwerkt, dan kan ze de risico s voor de exploitatielevering van duurzame energie zo veel mogelijk in kaart brengen en beperken. oprichting BV Bij het oprichten van de BV worden conceptstatuten opgesteld. Het is goed deze nauw te laten aansluiten bij de governancestructuur van de corporatie. De raad van commissarissen wil immers volledig toezicht kunnen houden op de activiteiten van de BV. samenwerking BV met woningcorporatie In de praktijk is de Energie BV vooral een juridisch vehikel. Corporatiemedewerkers verrichten meestal de feitelijke werkzaamheden. Ook zal de Energie BV geld willen aantrekken van de corporatie. Een samenwerkingsovereenkomst tussen de corporatie en de Energie BV geeft transparantie. Zo n overeenkomst legt vast welke diensten de corporatie verleent, welke kosten ze daarvoor in rekening brengt en hoe de afrekening tussen partijen juridisch zal plaatsvinden. Ook kan daarin worden geregeld: de financiering vanuit de BV en het detacheren van personeelsleden van de corporatie bij de Energie BV, rekeninghoudend met de CAO voor corporaties. In de praktijk is de Energie BV vooral een juridisch vehikel 20 Compact 46 oktober 2010

De Energie BV. 4 maart 2013

De Energie BV. 4 maart 2013 De Energie BV 4 maart 2013 Agenda Aanleiding De Businesscase Financieringsvraagstuk Juridische kaders 1 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Energie bv. Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal

Energie bv. Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: Energie bv >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Een flink aantal corporaties heeft collectieve ketels, blokverwarming en/of Warmte- en

Nadere informatie

Achtergrond Warmtewet

Achtergrond Warmtewet Achtergrond Warmtewet Bron: AEDES Handreiking Warmtewet voor Woningcorporaties (VERSIE 1, dd 21 oktober) 1. Achtergrond: De Warmtewet is ontstaan als initiatiefwet vanuit de Tweede Kamer. Het heeft tien

Nadere informatie

Themablad Energie B.V.

Themablad Energie B.V. Molenwei 2 Postbus 63 5680 AB Best tel: 030 693 60 00 fax: 0499 33 83 88 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Themablad Energie B.V. Agentschap NL Maarten Corpeleijn D a t u m 27 november

Nadere informatie

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Decentrale duurzame energie opwekking

Decentrale duurzame energie opwekking Decentrale duurzame energie opwekking Fiscaliteit in vogelvlucht Seminar Hier Opgewekt, 14 november 2012 2 1 Inhoud Selectie recente fiscale ontwikkelingen Fiscale stimuleringsmaatregelen Energiebelasting

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Vraag en Antwoord over de Warmtewet

Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag Antwoord 1 Wat is de Warmtewet? De Warmtewet is er om huurders te beschermen tegen het betalen van te hoge kosten voor energieverbruik en meer inzicht te geven

Nadere informatie

Warmtewet vervolg. implementatie proces

Warmtewet vervolg. implementatie proces Warmtewet vervolg implementatie proces Indien Verhuurder ook Warmte-leverancier is, verandert de structuur /afwikkeling van de gemaakte kosten naar de huurder! => Advies- e/o Instemmings-plichtig! Landelijke

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven.

De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven. Gevolgen Warmtewet Waarvoor dient de Warmtewet? De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven. Voor wie geldt de Warmtewet? Voor iedereen

Nadere informatie

Voor wie geldt de Warmtewet eigenlijk? Waarom wordt de Warmtewet ingevoerd? Waarom komt de informatie zo laat? Wie is mijn warmteleverancier?

Voor wie geldt de Warmtewet eigenlijk? Waarom wordt de Warmtewet ingevoerd? Waarom komt de informatie zo laat? Wie is mijn warmteleverancier? Sinds 1 januari 2014 is de Warmtewet van kracht. De Warmtewet heeft voor iedereen die geen eigen cv-installatie heeft gevolgen in de afrekening van de servicekosten. De invoering van de Warmtewet is veel

Nadere informatie

Is Nederland duurzaam kabinetsbeleid?

Is Nederland duurzaam kabinetsbeleid? De mogelijkheden en onmogelijkheden om als corporatie op wijkniveau over een energie-aanpak te denken, dat was recent onderwerp van gesprek toen het Roadshow-team op bezoek was bij woningcorporatie OFW

Nadere informatie

Betreft: Wetsvoorstel Warmtewet 15 februari 2012

Betreft: Wetsvoorstel Warmtewet 15 februari 2012 Tweede Kamer der Staten-Generaal Aan de leden van de Commissie EL&I Betreft: Wetsvoorstel Warmtewet 15 februari 2012 Geachte commissieleden, Op 5 oktober 2011 hebben Aedes vereniging van woningcorporaties

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Ir. G.N. Sweringa (Truus)

Ir. G.N. Sweringa (Truus) Verduurzaming Woningmarktdebat woningbestand Apeldoorn 15 april 2010 Ir. G.N. Sweringa (Truus) Directeur Bestuurder 7-5-2010 1 MISSIE OFW Het bieden van een kansrijke woon- en leefomgeving voor mensen

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis!

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! 200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! Oude situatie zonder ECO200 Gas Elektra Wat is ECO200? ECO200 is een nieuw concept van AgriComfort, waarbij het koelen van de melk en het

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

MJA Workshop Wet & Regelgeving. Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing

MJA Workshop Wet & Regelgeving. Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing MJA Workshop Wet & Regelgeving Duurzaamheid, gebouwen en energiebesparing Lex Bosselaar Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Warmtewet en utiliteitsbouw MJA workshop 19 juni 2014 Baarn Lex Bosselaar

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Presentatie Warmtewet. Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51

Presentatie Warmtewet. Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51 1 Presentatie Warmtewet Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51 Beschermingsinstrumenten Warmtewet 2 Maximumprijs Leveringsovereenkomst Verplichting tot zo nauwkeurig mogelijk

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Waarom kiest u voor Olasol?

Waarom kiest u voor Olasol? Waarom kiest u voor Olasol? Olasol is een jonge onderneming in een dynamische markt. Sinds 2010 zijn we actief en onderscheiden we ons door betrouwbaar advies, een transparante werkwijze en kwalitatief

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

Informatie over de Warmtewet Volkshuisvesting December 2014

Informatie over de Warmtewet Volkshuisvesting December 2014 Informatie over de Warmtewet Volkshuisvesting December 2014 1. Warmtewet algemeen Het waarom van de Warmtewet Als een huurder is aangesloten op stadsverwarming of blokverwarming (1 grote installatie voor

Nadere informatie

Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas

Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas Haal rendement uit uw nieuwe dakbedekking: kies voor de zon! Duurzaam ondernemen is van deze tijd. Groene energie is van deze tijd. Asbest

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl Aardwarmte, de intelligente oplossing Van ontwerpfase tot oplevering denken wij graag met u mee De intelligente oplossing Energie is een actueel onderwerp. Logisch, want de laatste jaren zijn de energieprijzen

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Beleidsvoorstel Warmtewet

Beleidsvoorstel Warmtewet Beleidsvoorstel Warmtewet Aan : Stichting Huurdersalliantie De Brug Betreft : Beleidsvoorstel Warmtewet Opdrachtgever : Peter van Lieshout Opsteller : Werkgroep Warmtewet: Havensteder: Vera Beuzenberg,

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Willen is kunnen Woonlasten en energiebesparende maatregelen

Willen is kunnen Woonlasten en energiebesparende maatregelen Willen is kunnen Woonlasten en energiebesparende maatregelen Tim Mooiman 7 maart 2013 Waarom een aparte BV? Terugverdienen meerinvestering (i.t.t. HW) Woonlastenverlichting Onduidelijke regelgeving Transparantie

Nadere informatie

HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN?

HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN? HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN? Inleiding Op 1 mei 2015 gaat het Besluit Experimenten Decentrale Duurzame Elektriciteitsopwekking in. Coöperaties en verenigingen van eigenaren kunnen dan

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht?

Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht? Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht? Kaderstelling Door Claudia Bouwens, NEPROM Programmabegeleider Energie & Duurzaamheid NEPROM Programmaleider kennis en stimulering Lente-akkoord Uitgangspunten

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE WARM WATER DUURZAME ENERGIE VERWARMING WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE ENERGIEBESPARENDE OPLOSSINGEN VOOR BIJ U THUIS STIEBEL ELTRON - SYSTEMEN VOOR EEN LAAG ENERGIEVERBRUIK In de nabije

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

De intelligente oplossing

De intelligente oplossing De intelligente oplossing De laatste jaren zijn de energieprijzen toonbaar gestegen. Daar komt bij dat de voorraad fossiele brandstoffen ook niet onuitputtelijk is. Deze optelsom geeft aan dat we op alternatieve

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014. Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835

Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014. Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835 1 Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014 Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835 Opzet presentatie 2 Wat regelt de Warmtewet? reikwijdte van de wet maximum prijs leveringsovereenkomst

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Aanleiding. Waarom de Warmtewet

Aanleiding. Waarom de Warmtewet Warmtewet Inhoud Aanleiding Algemeen Status Leverancier, toezicht, systeem Tarief Bemetering Leveringsovereenkomst, geschillen Storingen Handhaving Inventarisatie en dilemma s Aanleiding Waarom de Warmtewet

Nadere informatie

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden College Onderwerp Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden OORJV004 Collegevoorstel Inleiding In Oudheusden ontwikkelt Woonveste samen met de gemeente Heusden het plan Castellum. Er worden

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel én milieuvriendelijk wonen Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel koel of warm met oog voor het milieu Gefeliciteerd! Uw nieuwe woning kunt u zeer eenvoudig en comfortabel verwarmen

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

Warmtewet. Enkele juridische aspecten voor woningcorporaties. mr. drs. J.Chr. Rube Gaastra advocaten

Warmtewet. Enkele juridische aspecten voor woningcorporaties. mr. drs. J.Chr. Rube Gaastra advocaten Warmtewet Enkele juridische aspecten voor woningcorporaties mr. drs. J.Chr. Rube Gaastra advocaten Even voorstellen mr.drs. J.Chr. (Jan) Rube 2006: Nederlands recht (UvA) 2008: Politicologie (UvA) 2004-2005:

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Westlandse kassen verwarmen en koelen hele woonwijk

Westlandse kassen verwarmen en koelen hele woonwijk Westlandse kassen verwarmen en koelen hele woonwijk > Vestia investeert in duurzaamheid > Energieopslag in de bodem > Kas als energiebron > Samen werken aan een beter milieu inhoud 3 Samenwerken aan een

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in De energie van morgen vandaag in huis Een energieneutrale woning: het kan! is gestart met de verkoop van woningen in het project. Duurzame woningen, want wordt een wijk

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis Warm water duur zame Ener gie VERWARMING Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis STIEBEL ELTRON - Systemen voor een laag energieverbruik In de nabije

Nadere informatie

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Financieringsoplossingen voor duurzame ambities Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Opbouw Financiering corporatie sector Verduurzaming Financiering verduurzaming Geschiedenis Gemeentelijke Credietbank

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Naam huurder: Adres: Huurcontractnummer: Ingangsdatum huur: U heeft een overeenkomst met Portaal voor

Nadere informatie

Conceptoplossingen door samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen door samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen door samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie