LANDSCHAPSENERGIE IN DE PRAKTIJK. 21/11/14 Bocholt (B)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LANDSCHAPSENERGIE IN DE PRAKTIJK. 21/11/14 Bocholt (B)"

Transcriptie

1 LANDSCHAPSENERGIE IN DE PRAKTIJK 21/11/14 Bocholt (B)

2 Ludwig Vandenhove gedeputeerde provincie Limburg Leefmilieu, natuur, waterlopen Voorzitter Limburgse Regionale Landschappen

3 Ilse Ideler, directeur RLLK

4 TWECOM Interreg 4B Project 1/01/ /12/2015 budget Regionaal Landschap Lage Kempen vzw (lead partner) (B) 2. Boerenbond Projecten (B) (Agrobeheercentrum Eco² Innovatiesteunpunt) 3. Inagro (B) 4. Organic Research Centre (UK) 5. Phillips University Marburg (D) 6. Zuidelijke land en tuinbouw organisatie (NL) Het TWECOM project wil op duurzame wijze nu niet gebruikte biomassa uit landschapselementen valoriseren voor lokale energie TWECOM wil laten zien dat deze korte keten economisch rendabel is èn een meerwaarde biedt voor de andere functies van deze landschapselementen. In het kader van TWECOM worden 2 pilootprojecten uitgewerkt, waarvan één in Bocholt

5 Energetisch landschap: ffffffuncties landschap Traditioneel multifunctioneel Modern gebruik van landschap met respect voor alle functies

6 Noodzakelijke voorwaarden Samenwerken natuur & landbouw Lokale afzetmarkt Gedragen globaal houtkantenplan Digitaal beheersysteem (DIPLA) Machinetrein & opleiding Communicatie, educatie & draagvlak Piloot: Energetisch landschap in Bocholt Concrete stappen 1. Plan: globaal > detail 2. Exoten bestrijden 3. Oogsten: achterstallig > regulier hakhoutbeheer 4. Verzamelen & verwerken 5. Lokaal verwarmen VOORMIDDAG Maurice Ballard Duurzame economie Joep Fourneau Historisch & Biodiversiteit Ilse Plessers Exotenbestrijding Bart Schoukens Korte keten landbouw Jos Plessers Lokale coöperatie ketel Hans Jochems Ervaring succesfactoren NAMIDDAG Workshop : PLANNEN Hans Jochems Houtkantplan Bart Paesen DIPLA Workshop : OOGST&NATUUR Robin Guelinckx Biodiversit. Kathleen Bervoets Agro Aan

7 Praktisch (paar aanpassingen tov programma) Welkom en inleiding Sprekers (3) Pauze 30 in Brouwerijmuseum (beneden) Sprekers (3) Vragen /14.00 broodjes (beneden) Infostand CVBA DIPLA Stand RLLK film Oostenrijkse biomassahoven Demo mobiele houtoven: afhalen vers gebakken dessertje: Beukenhof (Bezichtigen stookinstallatie helaas nog niet mogelijk) Vertrek bus naar Workshop buiten, aan Kerkplein Start Workshop binnen Houtkantenplan + DIPLA Receptie streekbier Vertrek shuttlebus naar Hasselt station

8 De toekomst is maakbaar SYMPOSIUM LANDSCHAPSENERGIE IN DE PRAKTIJK Bocholt Vrijdag 21 november 2014 Maurice Ballard Voorzitter CleanTechPunt vzw Met steun van LSM, Limburg Sterk Merk, GreenVille, Center of CleanTech & Gemeentebestuur Houthalen-Helchteren 1

9 Wat is CleanTech? Clean Tech = Clean Technology. is een selectie van producten, diensten en processen die op basis van technologieën het gebruik van onze natuurlijke hulpbronnen optimaliseren (verspilling vermijden) en de negatieve milieu-impact minimaliseren! Belangrijk is het uitzicht op economisch toegevoegde waarde in combinatie met milieuwinst. Daarbij is het gebruik van hernieuwbare grondstoffen én energiebronnen zeer belangrijk. 2

10 Opbouw van energiedrager en motor van industriële revolutie Tussen 359 en 299 miljoen jaar geleden (Carboon, steenkooltijdperk). Weelderige flora. Eerste reptielen. Grote moeraswouden overvloedig organisch materiaal. Zuurstofarme omgeving. 25 meter organisch materiaal (hout) nodig voor 1 meter steenkool en gas! Enorme hoeveelheid planten veel fotosynthese kooldioxide aan de atmosfeer onttrokken zuurstof aan de atmosfeer! 3

11 Relatie opbouw / verbruik van fossiele brandstof (steenkool) Opbouw steenkool gedurende jaar ( miljoen jaar geleden) en verbruik van deze fossiele brandstoffen in 400 jaar. Voor 1 jaar energie hebben we jaar fossilisatie nodig! En voor 1 dag wereldwijde energie- bevoorrading was 410 jaar fossilisatie nodig! (bron: Geologie van Vlaanderen, een schets. Ministerie van de Vlaamse gemeenschap Dhr. L. Broothaers) 4

12 Wat is CleanTech? 5

13 Energie eenheid Mega Joul per Kgr. (Mj/kg) Vochtgehalte 75% 15% 0% Min Gem Max Loofhout 9,1 15,2 16,8 Naaldhout 10,2 16,8 17,8 Bruinkool 18,0 Cokes 28,5 Steenkool 28,8 Anthraciet 32,2 Stookolie 42,5 Butaan 46,0 Propaan 50,2 RDF 3 17,0 35 Huishoudelijk Afval 10,0 Kunststoffen 40,0 Gedroogd slib 12,0 Bronnen: Afdeling Bos en Natuur (B), Novem (NL) 6

14 Energie stockeren en produceren Verhouding energie hout v/s steenkool +/- factor 2 De tijdsduur om energiehout te produceren +/- 10 jaar max. De tijdsduur om steenkool te produceren (Carboon) is min jaar. Dus korte omloophout is en blijft de snelste en meest milieuvriendelijkste vorm om energie te produceren én te stockeren! Maar 7

15 Energiehout als energie drager? Hoeveel hout hout productie hebben we nodig hoeveel ha voor wereldwijde energiebevoorrading realistisch? De tijdsduur om energiehout te produceren +/- 10 jaar (max.) is dus / 10 of maal sneller dan onze vervuilende energiedrager steenkool! Maar Is dit wel ernstig, is dit wel haalbaar gezien onze energie behoefte wereldwijd 8

16 Realistisch? Maar Opbouw steenkool, tijdens jaar ( miljoen jaar geleden) en verbruik van fossiele brandstoffen in 400 jaar. Voor 1 jaar energie hebben we jaar fossilisatie nodig! En voor 1 dag wereldwijde energie- bevoorrading was 410 jaar fossilisatie nodig! 9

17 Winst Hergebruik van grondstoffen Nieuwe bedrijfskansen Werkgelegenheid Natuurlijke processen Innovatie Nieuw kapitaal Kennis overdracht Kennis verwerving Toename van Afname van CO 2 emissies Kosten Storten van afval Gebruik nieuwe grondstoffen Industrieel water verbruik Chemische vervuiling Transport Risico s Gevaarlijk afval

18 RLLK = topvoorbeeld van CleanTech Hout en bosaanplanting, ook in gebieden die nu niet vanzelfsprekend zijn CleanTech Energie extracties met verlies aan bos areaal a.g.v. milieuvervuiling keren CleanTech Ontwikkeling van minder energie behoeftes door slimme energie consumptie CT Wij hebben de tijd (en fossiele energie) om deze transitie in te zetten en Wij hebben project RLLK als voorbeeld CT 11

19 De menselijke evolutie en onze tijdshorizon New ideas Onze toekomst is maakbaar Do more with less Often bright ideas start as a strange remark, like using wind power, solar energy, installing Geothermal Heat Exchanger, RLLK It s then that CleanTech transition starts 12

20 Dank U 13

21 HOUTKANTEN een eeuwenoud verhaal Joep Fourneau Regionaal Landschap Lage Kempen 21 november 2014, Bocholt

22 Worstelen met taal. Wat zijn houtkanten? Vandaag: HOUTKANT = lijnvormig landschapselement met bomen struiken langs wegen, akkers, weilanden Vroeger: HAAG = lijnvormig landschapselement met bomen struiken langs wegen, akkers, weilanden, WAAR HOUT UIT GEOOGST WERD werd doelbewust aangeplant kappen/oogsten van hout volgens het principe van hakhout was een essentieel kenmerk van een haag (economisch) nu betekent een haag een geschoren haag (beuk, meidoorn) HAKHOUT = kappen van boom/struik waarna het weer uitgroeit cyclus van kappen = ongeveer 10 jaar > KOH avant la lettre Knotten: hakhout op hoogte > verschillende types/technieken DUS: HOUTKANT omvat: de hagen van vroeger, nu meestal buiten gebruik spontane opslag van struiken en bomen langs wegen, akkers > delen van Bocholt Recent aangeplante houtkanten (vb. natuur, beheerovereenkomsten, )

23 Beelden van vroeger

24

25 Aanleg van hagen Aanleg hagensysteem = Akkers Wallen Grachten Beplanting Poelen => Hagensysteem was heel sterk gelinkt met het potstalsysteem en hooilandensysteem

26 Multifunctioneel Franciscus De Coster, 1775 Vraag: Antwoord op de vraeg of het gebruyk der afsluytsels, aengenomen in Engeland, zulks als de natuer van den grond het toe zal laeten, voordelig is aen de opbrekingen der gronden; en welk den aldergereedsten middel is om de landen, nieuwelings opgebroken, vrugtbaer te maeken. Mémoires sur les Questions proposées par l Académie Impériale et Royale des Sciences et Belles Lettres de Bruxelles, qui ont remporté les prix en 1774, Brussel, 77 blz. Deel van antwoord: Voor het grootste deel van nieuwe ontginningen zijn afsluitingen niet alleen voordelig, maar noodzakelijk. De afsluitingen zal men bouwen met grachten en met hoog opgezette aarden wallen. Men zal deze afsluitingen met hout beplanten; er zijn verschillende redenen om dat te doen. Ten eerste leveren de houtkanten op de afsluitingen schaarhout. Ten tweede beschermen de houtkanten de vruchten bij storm en tegen schrale wind. Op hoge, droge gronden, verhinderen de afsluitingen vervliegen van de grond. Ten derde zorgen de afsluitingen, met grachten en hout, tot drainage van de grond. Ten vierde laten ze toe vee op het akkerland in te sluiten, of het vee van het bouwland weg te houden. De afsluitingen worden gemaakt met hoge aarden wallen. Indien men geen hout nodig had, zou dergelijke wal op zich tot afsluiting kunnen dienen. Wanneer ze met houtgewas beplant zijn, hebben de afsluitingen als dubbel voordeel dat ze hout leveren en dat ze voor een betere en meer zichtbare afpaling van het nieuwe land zorgen. (Capittel I Noodzaek der afsluytsels)

27

28 Functie: drainage en beïnvloeding waterhuishouding akker heide gracht gracht gracht

29 Functie energieleverancier opslag van mutsaarden, mutters stoken van de bakoven

30 Ten westen van Gent Lummen, Willekensberg Schelde Linkeroever Bocage, Rennes, Bretagne F. (1950)

31 Dynamiek in een houtkantenlandschap

32 Dynamiek in een houtkantenlandschap

33 Biodiversiteit en houtkanten

34 Biodiversiteit en houtkanten

35 Houtkanten vandaag

36 Conclusie Hakhoutgebruik/ beheer op landschapsschaal was vroeger wijd verspreid, algemeen had verschillende, duidelijke functies > multifunctioneel bracht een enorme dynamiek in het landschap is vandaag verdwenen => statisch houtkantenlandschap (met vele gaten) heeft allicht een invloed op bepaalde soorten en biodiversiteit in het algemeen welke? moeilijk in te schatten dezelfde als vroeger? allicht niet Hernieuwd hakhoutgebruik op landschapsschaal biedt interessante opportuniteiten

37 Dank u! Contact: Joep Fourneau Projectcoördinator TWECOM Regionaal Landschap Lage Kempen 0032 (0) e mail: TWECOM:

38 Exotenbestrijding Een noodzakelijke voorwaarde voor houtkantenbeheer Ilse Plessers Regionaal Landschap Lage Kempen 21 november 2014, Bocholt

39 Houtkanten: een interessant biotoop

40 Amerikaanse vogelkers: een vervelende soort INVASIEF = ze vermeerderen zich zo massaal dat ze inheemse soorten kunnen verdringen of zelfs doen verdwijnen. Verscheidenheid aan dieren en planten vermindert Ecologische schade Economische schade Aanplant vanaf 1940 in onze dennenbossen > strooisel =bodemverbeteraar In 1960 werd het invasieve karakter duidelijk: STOP! Vanuit de bossen > houtkanten Am. vogelkers groeit gemakkelijk en snel Veel licht: sterke groei en veel zaad Verspreiding door vogels en zoogdieren tot enkele kilometers houtkanten: ideaal biotoop voor Am vogelkers!

41 Oogsten in houtkanten Oogsten creëert lichtinval > kieming van zaden Oogsten betekent (lichte) bodemverstoring > kieming van zaden Zonder de invasieve soorten onder controle te krijgen, zouden deze op korte termijn enorm uitbreiden, ten nadele van andere plantensoorten = Monocultuur van Amerikaanse vogelkers

42 Samenwerken rond het terug dringen van woekerende (invasieve) planten in Noord Limburg

43 Doelstelling Duurzame bestrijding van invasieve uitheemse plantensoorten door intense samenwerking tussen partners op relevant ruimtelijke schaal.

44 Werkingsgebied

45 Stuurgroep Partners in het project Regionaal Landschap Lage Kempen vzw (RLLK) Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw (RLKM) houtkanten Limburgs Steunpunt voor Rurale Ontwikkeling vzw (LiSRO) Watering De Dommelvallei waterlopen Gemeenten Peer Hechtel Eksel (Eksel) Meeuwen Gruitrode Bocholt Neerpelt (St Huibrechts Lille) Hamont Achel Betrokken actoren ANB Natuurverenigingen Bosgroepen Waterbeheerders VLM Provincie Limburg Platform Invasieve Soorten in N Limburg

46 Uitvoering 1 januari december 2014 Landbouwers Opleiding op maat Controles

47 Inventarisatie: RLLK

48 Opleiding op maat In samenwerking met Centrum voor Duurzaam Groen en Inverde

49 Aan de slag! Instructiefilmpjes: doen

50 Resultaten landbouwers Hamont Achel: 34, 7 km hoofdbehandeling + 1 e nabehandeling (openbaar en privé) Meeuwen Gruitrode: 18 km hoofdbehandeling Neerpelt: 5 km hoofbehandeling + 1 e nabehandeling Bocholt: 75 km hoofdbehandeling + 1 e nabehandeling

51 Resultaten landbouwers Bestrijding houtkanten in Peer (openbaar): 25 km Bestrijding in houtkanten in Eksel (openbaar en privé): 10 km 3 e nabehandeling Neerpelt Nazorgplannen voor elke gemeente

52 PAUZE

53 Machinetrein en landbouwers aan het werk in Twecom Bocholt Bart Schoukens 21 november 2014

54 Van plannen naar oogsten Plannen opvolgen > Overkoepelend houtkantenplan > Databank systeem DIPLA (meten, plannen, beheren, volumes, traceren, vergunnen, OVAM, stockbeheer ) Oogsten verhandelen > Machine aankoop > Werk: kappen, hakselen, transporteren, drogen, verkopen, leveren, > (Groeps)BeheerOvereenkomsten Regionaal Landschap Agro Aanneming coöperant Samenwerkingsovereenkomst : lastenboek voor partners ivm nieuwe beheer (charter) coöperant coöperant Verwarmen > Instaleren warmtenet en kachels > Beheren stookgebeuren > Verkopen warmte Cvba landschapsenergie Scholen gemeente. RLLK A a

55 Machinetrein

56 Bandenkraan 8 à 12 ton Meeste houtkanten liggen langs veldwegen. Rupskraan dus meestal niet nodig (snelkoppeling maakt uitwisselen echter mogelijk)

57 Velkop

58 Hakselaar Hakselaar met eigen opvangcontainer Hoge kwaliteit snippers

59 Houtsnippers Er is een voorraad houtsnippers opgebouwd : Enkele houtkanten met populier zijn gekapt in opdracht van RLLK Experimenten met dadelijk hakselen en snippers laten drogen versus takken eerst laten drogen en dan hakselen. Stockageruimte gehuurd bij lokale landbouwers Eerste ervaringen met drogen snippers onder geotextiel Landbouwers ingeschakeld voor hakselwerkzaamheden

60 Stockage en drogen snippers 1. Decentraal 2. Betonplaat sleufsilo loods 3. Geforceerd drogen vs schouw-effect 4. containers 8

61 Uitgevoerde werken - winter Rood = vellen Blauw = opslag Groen = geforceerd drogen 9

62 Resultaten Bocholt Totaal bocholt m/u kg/u vellen hakselen gele hoek (populier 10m breed) m/u kg/u Vellen hakselen Weerterweg (eik 2m breed) m/u kg/u vellen hakselen Totaal Kelchterhoef Vellen hakselen

63 Geplande werken winter Rood = houtkanten Groen = ABG opgericht Oranje = werk uitgevoerd zomer 14 Blauw = stockage snippers Ongeveer 60dagen 11

64 datum type werk locatie geschatte duur hakseldagen 20/06/2014demo + houtkant knippen en hakselen kruissstraat, velm 2 dagen 6/07/2014demo alden biesen 1 dag 2/09/2014knippen kelchterhoef kelchterhoef houthalen 1 week 0 20/09/2014hout wijngaerdbosstraat hakselen tongeren halve dag 1 19/10/2014demo zutendaal 1 dag 1 29/10/2014plantage fagard Tongeren 2 dagen 1 4/11/2014talud containerpark Tongeren 10 dagen 5 14/11/2014houtkant fagard Tongeren 2 dagen 1 17/11/2014populieren giliswinhofstraat Berg Tongeren 3 dagen 3 18/11/2014knotessen sluizen Tongeren 3 dagen 3 21/11/2014demo tijdens symposium Bocholt 1 dag 1 24/11/2014hout napoleonsdijk, bocholt hakselen bocholt halve dag? 0,5 25/11/2014hakselen kelchterhoef? Kelchterhoef 1 dag 2 2/12/2014taluds spoorweg infrabel Genk 2 weken? 5 16/12/2014winterbeek houthalen Houthalen 2 weken 5 1/01/2015laanbeplanting verwijderen Peer 1 dag 1 1/01/2015houtkant knippen en hakselen Bovenstraat, Eversel 300 meter 1 1/01/2015houtkant knippen en hakselen Beringen 250 meter 1 1/01/20155 km houtkanten bocholt Bocholt 1 week 3

65 Welkom Symposium 21/11/2014

66 HOUTKANTEN DE FINANCIELE KANT VAN HET VERHAAL

67 Overzicht van vandaag 1 Kostprijs v/h project 2 Subsidies 3 Ondernemingsvorm

68 Overzicht van vandaag 4 Kosten 5 Inkomsten 6 financiering

69 1 - Installatiekosten: euro warmtenet 43% ketel 28% stookplaats 29% opstartkosten 9%

70 2 - Wijze van financiering Subsidie Provincie Limburg 59% Ecologiepremie 8% Subsidie Vlaamse Overheid 6% Eigen middelen/lening 27%

71 3 Ondernemingsvorm coöperatie - cvba soorten aandelen ruime statuten 7 vennoten volstort kapitaal

72 4 kostenstructuur euro vaste kosten 20% variabele kosten 31% grondstoffen 50%

73 Annuiteit vaste kapitaalsflossing Ontleend Looptijd

74 5 Opbrengst binnen de cvba Warmteprijs 60 euro/mwh Gasprijs/mazoutprijs

75 conclusie Project is rendabel Beslissingsorgaan volledig bij de cvba Voorbeeldfunctie

76 Succesfactoren voor projecten Landschapsenergie Hans Jochems, RLLK 21/11/2014

77 Succesfactoren landschapsenergie Plannen > Overkoepelend houtkantenplan > DIPLA Oogsten bewerken > Investeren machines > Oogst Transport Processing > Regioschaal: biomassawerf Coöperaties Verwarmen > Investeren warmtenet en kachels > Beheren stookinstallatie > Verkopen warmte Beleid > Integraal beleid (ipo) > Actieplan Biomassa

78 Het is uw Landschapsenergie! Energie uit ons landschap => Houtkantenplan en DIPLA Landbouwers oogsten houtkanten => Hakhout Afstemming vraag en aanbod => Biomassawerf Snipperkachels => Middenschalige projecten Pilootproject Bocholt => Coöperaties Mooi meegenomen => Gereedschap voor uw organisatie

79 TWECOM lessons learned

80 Succesfactoren Houtkantenplan Energie leren zien begint in de planfase! Met partners samengesteld én sectoroverschrijdend Vlot toepasbaar in uw regio Compatibel met DIGITAAL PLATFORM LANDSCHAP (DIPLA) Op schaal landschap en op lange termijn Lerend model gebouwd op robuste, laag variabele data Met goede voorspellende capaciteit (prognoses) Met focus op het houtkantdeel van de dwarssectie Houtkant habitat > houtkant Afstemming met andere sectoren/wetgeving Meer info: workshop planning

81 Succesfactoren hakhoutbeheer (Hedgelink UK, Normandië) Coppice & Chip: houtig gewas afgezaagd net boven de grond ( cyclish hakhoutbeheer ) in trajecten van 50 75m snel efficiënt met relatief lage kosten doelbewust: snelle omvorming mogelijk lonend: grootste deel van biomassabeschikbaar (80%) lonend: maximale hergroei (manshoog op jaarbasis) duurzaam: houtkant behoudt integriteit (samen met overstaanders)

82 Succesvol efficiënt oogsten Structureel overleg, Houtkantenplan, DIPLA Landschapsbeheer is HANDWERK met VUIST regels

83 Succesfactoren lokale biomassa economie Eindrapport Groen goud uit landschapsonderhoud Wageningen, 2012 Voor rendabiliteit: Betaalbare en goede installaties Vlotte toegang tot fondsen Hoog aandeel vollast uren (>70% van de tijd) Korte, transparante logistieke productieketen Stabiel product houtsnippers Hoge aardgasprijs Lokaal draagvlak Netwerk van Biomassawerven

84 Biomassawerf: functie

85 Succesfactoren Biomassawerf Eindrapport Groen goud uit landschapsonderhoud Wageningen, 2012 Middelgrote projecten Kwaliteit houtsnippers ~ gemiddelde ketelvermogens Concurreert met groepsaankopen van aardgas Coöperatief business plan ( warmtenet als idee ) Geografische spreiding / perimeter 15km Ondanks variabele houtfracties => goeie mix Jaarrond Betrouwbare kwaliteit en kwantiteit Op maat van de klant Verantwoordelijkheid zoveel mogelijk lokaal verankerd => Coöperatievorming in CVBA s

86 Succesfactoren coöperatie = samenwerking Succes: 80% van CVBA s overleven eerste 3 jaren (Michel Bauwens, De wereld redden met P2P) Coöperatie van gelijken, elk met eigen expertise Dekking van 3 geografische niveau s: Vlaanderen en hoger (DIPLA) Limburg (CVBA) Lokaal (oogst) Inspraak: Klant is mede vennoot Inspraak: Producent van houtsnippers is mede vennoot Online beheersysteem: DIPLA + HKP Professionele statuten: advies van Febecoop Financiëel plan, Charter Verantwoordelijkheid aan de basis (Vlaams Regeerakkoord, 2014) CVBA Landschapsenergie / publicatie staatsblad 9 Mei 2014

87 Beheer korte keten in een complex landschap voorwaarden om door de bomen het bos te zien Een sterk magazijnbeheer Gedrag van een product monitoren Alle stockgehaltes beheren Real time informatie geven over: Herkomst / Locatie / Kwaliteit en kwantiteit / Op elk moment Succesfactoren: Identificatie van de juiste partners in een vroeg stadium Positieve houding van de partners voor transitie Beheersysteem: traceerbaarheid, status van kwaliteit en kwantiteit op elk moment Compatibel met idee van een Limburgs Label

88 COMMUNICATIE EN EDUCATIE IN FUNCTIE VAN DRAAGVLAK Brede publiek (jongeren kinderen, volwassenen) Infobladen: Bocholt Maggezien Educatief pakket Houtkanten in Beeld: lespakket basisonderwijs + mobiele bakoven Filmpje vanuit vraagstelling door kinderen Folder 4x werken in houtkanten Landschapskrant Werfborden Persmomenten Lokale actoren Vergaderingen, gesprekken in functie van bezorgdheden Lespakket opleiding natuur technische wetenschappen PVL Cleantech ambassadeurs Samenkomsten in functie van opmaak houtkantenplan Open Landbouw en milieraad Specialisten, partnerorganisaties Artikels, bv. Tijdschrift Ruimte Symposium demonstraties

89 COMMUNICATIE EN EDUCATIE IN FUNCTIE VAN DRAAGVLAK hakhoutbeheer is een positief verhaal!

90 Succesvol Beleid IPO werkgroep Energieke Landschappen Screenen beleid en beleidsadvies vanuit verschillende sectoren en beleidsvelden Actieplan Duurzaam gebruik van Biomassa ( ) Advies aan Vlaamse regering => Geïntegreerde beheerplanning => HKP en DIPLA => Cascadering van gebruik van biomassa (Lansink schaal): Voeding > materiaal > energetische valorisatie Cascade helpt om biomassa langer in kringloop te houden => Duidelijke definitie en afbakening van biomassa als kwaliteitsproduct

91 Dank voor uw aandacht!

92 Workshop Planning

93 Oefening 1: Beheerplanning Welke F functies worden gedekt in de beheerplannen waar u nu mee werkt?

94 Oefening 2: Sectoren actief in het buitengebied Welke data wenst u te verzamelen bij beheerplanning?

95 Oefening 3: Kwantitatieve data Welke data kan u nu al kwantificeren?

96 HKP als Model Model moet het landschap weerspiegelen: Zoeken naar kleine beheerbare set variabelen! Sterker model Grote capaciteit voor prognoses Beter te extrapoleren naar uw context Beter te exporteren naar uw regio/sector

97 HKP als Model Robuste data: Bodemkaart Vlaanderen (Geopunt WMS) Bodem vochtklassen = binnen bodemkaart Soort = boom en struik (niet kruidlaag) Diameter van houtige biomassa Continue variabele In klassen van k waarde Test: Smartphone en meetlat Onafhankelijke variabelen worden gevoed aan DIPLA Afgeleide berekende variabelen: hoogte, breedte, oogstfrequentie, indices van kwaliteit, aandeel besdragende struiken, uw variabelen set

98 HKP als Typologie hakhout struik overstaander Variabelen => DIPLA KRACHT Over sectoren heen GIS + kwantificatie in lerende databank Schaal Landschap

99 Productstromen uit hakhoutbeheer Materiaalhout Brandhout Houtsnippers Ligno cellulose DATA HKP Oogst Processing Stockage Types Biomassawerf: Spel van vraag en aanbod, vermarkting DIPLA: online GIS, opgemeten en berekende variabelen in databank

100 Ontwikkeling: HKP als draagvlak Basisprincipe: 5F functies Beschrijving van de beleidscontext en opbouw in tekst Deel opbrengsten, ramingen bevindt zich digitaal in DIPLA Interviews met betrokken partners: Boerenbond, Natuurpunt, Gemeente Bocholt, Agentschap voor Natuur en Bos, Erfgoedsector, LIKONA, OVAM, St. Hubertusvereniging Bevraging per sector: Hoe ziet uw ideale houtkant eruit? Structuurvariabelen, Biotische variabelen, socio culturele context => Geïntegreerde verwerking in één HKP => Eerste sectoroverschrijdende beheerplan in Benelux

101 Wie ben ik? Food Feelgood Fuel Fiber Flower Iedere speler vertelt kort; zijn naam, de organisatie waar hij voor hier is, welke F het beste bij hem past en plakt post it op naamkaartje

102

103 Fluisterspelletje Alle spelers zitten in een kring. Eén speler bedenkt een zin en fluistert die zin in het oor van zijn linkerbuurman. Deze fluistert de zin in het oor van zijn linkerbuurman. Zo gaat de zin de kring rond. De laatste persoon in de kring zegt de zin nu hardop. Blijft er nog iets over van de eerste zin.

104 Doorgeef zin: Zet een ursusraster van 1,2m hoog 13 draads van 200m met 4 hoeken in de merelstraat 13 te lummen met: om de 3m een kastanje paal van 1,75m diameter 6/8 gekloven en iedere 10de paal twee kastanje strevers 6/8 rond van 2,5m en hoekpalen zijn ronde kastanje palen 10/12 1,75m met dezelfde strevers. Bovenop de palen moet een prikkeldraad op de top. Resultaat: Hoekpalen: 4 Palen: 67 palen + 4 extra kapot slaan. Rollen ursusdraad : 5 en deel over, kanten omdraaien Rollen prikkeldraad;: 1rol meepakken helft over Strevers: 40 strevers

105

106 Data integriteit Data digitaal doorgeven van plan tot veld en terug Data moet altijd juist zijn. 1 keer inbrengen voor iedereen beschikbaar. 1 plaats overal aanpassen. Data moet controleerbaar zijn. Wanneer is er iets fout gegaan? Iedereen in de keten moet dit kunnen zien. Wat is hier in het verleden gedaan? Data moet aanvulbaar zijn. extra info verrijkt en verduidelijkt basisinfo foto s, uren, biomassahoeveelheden, enz.. Iedereen in keten levert een bijdrage in de opdracht. Versmallen van uitvoerdatum Extra veldgegevens Naam aannemers Data moet vertaalbaar zijn naar je doelgroep. Ploegbaas wil andere dingen weten dan verdeler. Dat moet steeds bereikbaar zijn. Data in cloud Beschikbaarheid via website en app

107 Hoe plant ik een gemengde haag aan? Aantal stuks van wat op 100m? Welke machines? Palen of niet?

108 Hoe onderhoud ik een gemengde haag?

109 Normen als basis voor een lerende organisatie Defenitie Norm(en); maatstaf, regel, richtsnoer: naar een vaste norm of Nauwkeurig omschreven eisen en specificaties waarmee de prestatie van een product, proces of een organisatie kunnen worden vastgesteld Hoe werkt een organisatie versus persoon Is het een plan van organisatie x of is het een plan van persoon y binnen organisatie x Meetbaar, controleerbaar en voorspelbaar maken Normen geven je de mogelijkheid eigenschappen te voorspellen. Als je deze voorspelling dan kan bijsturen met veldmetingen kom je tot een lerende organisatie

110

111 is een softwareplatform om je landschap digitaal en efficiënt te beheren. zorgt ervoor dat je steeds de vinger aan de pols houdt bij de complexe planning en uitvoering van alles wat onderhoud nodig heeft. is ontwikkeld vanuit de wereld van het groenonderhoud en laat je toe om groenelementen op een digitale kaart uit te tekenen, het onderhoud ervan in de tijd te plannen door gebruik te maken van eenvoudige en onderhoudsschema.

112 Architect (maker plan) Opdracht regisseur Opdrachtverdeler (coördinator Winning) Tekent plan uit (lijn/ vlak/ punt) op (gratis) gisserver Koppelt deze aan genormeerde acties en bestekken/ tech.plannen > rapporten Krijgt info over Kostprijs, nodig materiaal en werkuren eerste inrichting Kostprijs, materiaal, uren en planning in tijd nazorg/reg. beheer Opbrengst (kuub hout) Effectieve uitvoering (feedback lus) (werken andere actoren in de buurt) Analyse (normen bepalen) Intern beleid / afspraken over standaard acties Krijgt overzicht plannen en taken Maakt planning ploegen en geeft werk door > aannemer Ziet live waar ploeg werkt Krijgt info begin en eind werfdag en finaliseren opdracht DATABANK DIPLA Rekent, maakt rapporten Centraliseert data en beveiligt Uniformiseert handelingen div. actoren Meet en koppelt continu terug Krijgt takenlijstje met GPS Verdeelt werk naar ploegen Ziet live waar ploeg werkt Krijgt info begin en eind werfdag en finaliseren opdracht Partners/ beleid/bestuur Websites en app s Melder (wandelmeter) Ploegbaas Continue update over status hun acties Maken gebruik van centrale data Kost en werkbesparend Koppeling live werken mogelijk Koppeling andere webservices mogelijk Via APP Meldt klacht met GPS en foto Krijgt info over uitvoering werk Via APP Krijgt taak GPS locatie Meldt begin en eind werf Stuurt foto door

113 Noodzakelijke voorwaarden organisatie (willen) Werken op een bepaald schaalniveau Willen investeren in analyse fase Taak functie profielen Normeringacties Samenwerkingsflow Nood hebben aan centrale en uniforme afstemming (intern/extern) Willen investeren in verhogen (kost)efficiëntie in de organisatie Leercurve: 1 Dipla kenner per organisatie (ca 1 2 dagen opleiding nodig)

114 Verandering is steeds moeilijk geweest ;), video https://www.youtube.com/watch?v=pqhx SjgQvQ

115

Succesfactoren voor projecten Landschapsenergie. Hans Jochems, RLLK 29/10/2015

Succesfactoren voor projecten Landschapsenergie. Hans Jochems, RLLK 29/10/2015 Succesfactoren voor projecten Landschapsenergie Hans Jochems, RLLK 29/10/2015 Succesfactoren landschapsenergie Plannen -> Overkoepelend houtkantenplan -> DIPLA Oogsten-bewerken -> Investeren machines ->

Nadere informatie

Samenwerken rond het terug dringen van woekerende (invasieve) planten in Noord- Limburg

Samenwerken rond het terug dringen van woekerende (invasieve) planten in Noord- Limburg Samenwerken rond het terug dringen van woekerende (invasieve) planten in Noord- Limburg Inhoud Onze landschapselementen vroeger, nu en morgen: een blik op het verleden de huidige situatie en de toekomst

Nadere informatie

Houtige biomassaketen

Houtige biomassaketen Houtige biomassaketen 27 januari 2016, Gilze Rijen Schakelevent RVO: Is houtige biomassateelt voor kleinschalige warmte-opwekking interessant? Ton.van.Korven@zlto.nl Eigen duurzame energieketen Biomassaproductie/Biomassa

Nadere informatie

Houtige landschapselementen in de bedrijfsvoering. Verscheidenheid in voorkomen. Hakhout en knotbeheer door landbouw. Hout als energiebron

Houtige landschapselementen in de bedrijfsvoering. Verscheidenheid in voorkomen. Hakhout en knotbeheer door landbouw. Hout als energiebron ENERGIE HOUTI G E L ANDSCHAP SEL EM ENTEN STUDIEDAG Landbouw & Energiegewassen Luc Vande Ryse 9 juni 2007 Energie uit houtige landschapselementen houtige landschapselementen & energie: een oud gebruik?

Nadere informatie

ENERGIE UIT ONS LANDSCHAP

ENERGIE UIT ONS LANDSCHAP ENERGIE UIT ONS LANDSCHAP Nu fossiele brandstoffen steeds meer aantrekkingskracht verliezen, zoeken we voortdurend naar alternatieve hernieuwbare energiebronnen. Eén daarvan groeit in een groot deel van

Nadere informatie

Landschap levert energie!

Landschap levert energie! Landschap levert energie! Inspiratie en input: 1. MIP2 Limburgs groen voor een Groene Economie 2. Energiebos.nl 3. Groen Goud uit Landschapsonderhoud 4. Biomassalland Borgman Beheer Advies B.V. - Jeroen

Nadere informatie

Slotbijeenkomst. Leader-project Energiek gebruik van resthout uit landschapsonderhoud

Slotbijeenkomst. Leader-project Energiek gebruik van resthout uit landschapsonderhoud Slotbijeenkomst 15 september 2014 Huysmanhoeve, Eeklo Leader-project Energiek gebruik van resthout uit landschapsonderhoud Samenwerking Voor Agrarisch Landschap vzw (SVAL) www.energieklandschapshout.be

Nadere informatie

Inhoud. Doelstelling. Vernieuwend door combinatie succesfactoren. Werkpakketten & activiteiten WP1: Projectmanagement 27/02/2015 2

Inhoud. Doelstelling. Vernieuwend door combinatie succesfactoren. Werkpakketten & activiteiten WP1: Projectmanagement 27/02/2015 2 2 (Be)Levende Landschappen Projectvoorstel aangemeld bij Interreg Vlaanderen-Nederland Inhoud Doelstelling en aanpak Pilootgebieden & Partnerschap Pilootgebied Bels Lijntje Financiële aspecten Projectaanvraag

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Verkenning biomassaketens Moubeek- Vloethemveld

Verkenning biomassaketens Moubeek- Vloethemveld Pieter Verdonckt T 051/ 27 33 82 pieter.verdonckt@inagro.be Expert houtige biomassa Inagro vzw Maatschappij en Leefomgeving Willem Boeve T 051/27 33 79 willem.boeve@inagro.be Expert valorisatie maaisel

Nadere informatie

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT vzw Een onafhankelijke organisatie gedragen door vrijwilligers grootste natuurbeschermingsorganisate in Vlaanderen eind 2001 opgericht

Nadere informatie

Groen goud uit landschapsonderhoud

Groen goud uit landschapsonderhoud Groen goud uit landschapsonderhoud Haalbaarheid voor een regionale biomassamarkt in het oostelijk deel van Utrecht Openbare samenvatting van de eindrapportage Jan Oldenburger Jaap van den Briel David Borgman

Nadere informatie

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur?

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? NATUUR EN LANDBOUW// VORSELAAR// 14 maart 2012 Draagvlakverbredingsproject Melk van Hier 1/1/2013 31/12/2013 Dit initiatief kadert binnen een overkoepelend

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon 4. De landbouwer als ICT-opdracht ehorizon Bedrijf: Steven Vanhecke - Oude Burkelslag 10-9990 Maldegem 4.1 Richtlijnen voor de begeleidende leerkracht Een belangrijk doel in de derde graad van het secundair

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

BOEREN BOUWEN AAN HET LANDSCHAP Streven naar kwaliteitsvol agrarisch landschap

BOEREN BOUWEN AAN HET LANDSCHAP Streven naar kwaliteitsvol agrarisch landschap Samenwerking Voor Agrarisch Landschap context beheer van oeverzones constructie van de maaier SVAL en doelstellingen Project naar aangepast oeverbeheer ideeën en participatie Vande Ryse Luc Samenwerken

Nadere informatie

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Warmtenetten Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Agenda Wat is een warmtenet Technologie Projecten Regulering Rol Eandis 2 2015 Studiedag Energik - Warmtenetten 1 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds

Nadere informatie

Een enthousiaste bedrijfsvoering

Een enthousiaste bedrijfsvoering Maatwerk voor akkervogels EEN INTEGRAAL VERHAAL Vandaag zijn er veel minder akkervogels dan vroeger. Daarom gaan we samen aan de slag. Iedereen draagt zijn steentje bij: landbouwers, jagers, de Vlaamse

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving?

Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving? Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving? Martijn Boosten Demonstratie oogst en verwerking biomassa 3 juli 2014, Rosmalen Stichting Probos Kennisinstituut

Nadere informatie

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1 Welkom StepUp 8 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds leidingsysteem dat warm water transporteert Koppelt plaatsen met een warmteoverschot ( warmtebron of restwarmte ) aan plaatsen met een warmtevraag ( verwarming,

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000 Rienk-Jan Bijlsma Onderwerpen Habitatkaart bossen Veluwe Kwaliteitsverbetering habitattypen bos Oppervlaktevergroting habitattypen bos Habitatkaart: typen en criteria

Nadere informatie

Infoavond: Oogsten van houtige biomassa

Infoavond: Oogsten van houtige biomassa LEADER-PROJECT ENERGIEK GEBRUIK VAN RESTHOUT UIT LANDSCHAPSONDERHOUD Infoavond: Oogsten van houtige biomassa Sint-Jan-In-Eremo, 2 december 2013 Samenwerking voor Agrarisch Landschap vzw Agenda: 19:45:

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Deze lezing wordt u aangeboden door Introductie Strukton STRUKTON GROEP Strukton Rail Strukton

Nadere informatie

Info avond buren - 01.12.2011

Info avond buren - 01.12.2011 Info avond buren - 01.12.2011 Het biomassaconversieproject E.ON Langerlo BUREN INFO AVOND Donderdag 01.12.2011 2 Agenda 1. Burgemeester Wim Dries (20:00) 2. Inleiding E.ON 3. Historiek Langerlo centrale

Nadere informatie

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Samen investeren in hernieuwbare energie Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Even opwarmen Wie kent Ecopower? Zijn er coöperanten? Zijn er klanten? 2 Overzicht 1. Ecopower 2. Coöperatief ondernemen 3. REScoop.eu

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

agrarisch aannemingswerk module 10

agrarisch aannemingswerk module 10 agrarisch aannemingswerk module 10 module 10 Boeren weten van aanpakken! uitbouw in Vlaanderen via inhoud module 10 situering basisdoelstellingen agro aanneming omkadering agro aanneming voordelen van

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Drijfveren en noden van professionele groene stroom consumenten.

Drijfveren en noden van professionele groene stroom consumenten. Drijfveren en noden van professionele groene stroom consumenten. Een visie vanuit de industriële sector Alex Polfliet Zaakvoerder Zero Emission Solutions : facts and figures Gevestigd in Aalst Opgericht

Nadere informatie

Voorstelling Regionale stadslandbouwstructuur ZWVL -Project Sociale Innovatie-

Voorstelling Regionale stadslandbouwstructuur ZWVL -Project Sociale Innovatie- Voorstelling Regionale stadslandbouwstructuur ZWVL -Project Sociale Innovatie- (de boerderij van) De toekomst? 1. Analyse Uitdagingen voor steden en regio s Klimaatveranderging Verstedelijking Duurdere

Nadere informatie

Biomassa Hernieuwbare energie in gebouwen Vlaamse confederatie bouw

Biomassa Hernieuwbare energie in gebouwen Vlaamse confederatie bouw 18/09/2012 Biomassa Hernieuwbare energie in gebouwen Vlaamse confederatie bouw Ruben Guisson VITO Bioenergy Team 13 september 2012, Technopolis Mechelen Types brandstof Houtpellets + Hoge energiedichtheid

Nadere informatie

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange Agri Investment Fund Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015 Marc Rosiers Nicolas De Lange Inhoudstafel 1. Agri Investment Fund 2. Actiedomeinen FromFarm tofood Smart Farming Sustainable Farming Biobased

Nadere informatie

TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR

TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR SAMEN TEGEN VOEDSELVERLIES! EEN ACTUELE UITDAGING VOOR DE GROOTKEUKENSECTOR Kris Roels - Interdepartementale Werkgroep Voedselverlies @ Grootkeukencolloquium 2015 WAT IS VOEDSELVERLIES? Voedselverlies

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Schetsschuit Energielandschap Reestdal

Schetsschuit Energielandschap Reestdal Schetsschuit Energielandschap Reestdal Verkenning ontwerp energielandschappen 1. Inleiding 2. Opdracht 3. Resultaten + aanbevelingen 4. Conclusies Inleiding Opdrachtgever provincie Bijdrage duurzame energie

Nadere informatie

Biodiversiteit in 2010

Biodiversiteit in 2010 Biodiversiteit in 2010 Wim Veraghtert Natuurpunt Educatie Graatakker 11 2300 Turnhout Wat is biodiversiteit? Jeugd, Sport en Brussel 2 Wat is biodiversiteit? Jeugd, Sport en Brussel 3 Genetische variatie

Nadere informatie

Perceelswerken NU! Infovergadering 26 november 20142014

Perceelswerken NU! Infovergadering 26 november 20142014 Perceelswerken NU! Infovergadering 26 november 20142014 Welkom WAT? Subsidies voor pachters, gebruikers en eigenaars Landbouwpercelen in het Vrijgeweid Verbeteringen op het vlak van waterhuishouding, toegankelijkheid

Nadere informatie

natuur in Gent monitoring 1999-2014

natuur in Gent monitoring 1999-2014 natuur in Gent monitoring 1999-2014 Natuurmonitoring waarom? Halen we de doelstellingen van het RSG en het groenstructuurplan? (Hoe) moeten we bijsturen? Natuurmonitoring waarom? Halen we de doelstellingen

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

Leerpunten en aandachtspunten bij de ontwikkeling van een ECP Luc Pelkmans, VITO

Leerpunten en aandachtspunten bij de ontwikkeling van een ECP Luc Pelkmans, VITO Leerpunten en aandachtspunten bij de ontwikkeling van een ECP Luc Pelkmans, VITO Biobased Business Cases 2013 Breda 14-15 mei 2013 Locatiekeuze» Opportuniteiten:» bestaande faciliteiten uitbreidingsmogelijkheden.»

Nadere informatie

BBC EN PLANNING IN GEEL

BBC EN PLANNING IN GEEL BBC EN PLANNING IN GEEL Geel? GEEL? Geel? 38.000 inwoners Antwerpse Kempen Gezinsverpleging - Barmhartige Stede Uitgestrekt grondgebied: ca 11.000 ha Stedelijke kern versus landelijk buitengebied Aanwezigheid

Nadere informatie

Titre. Duurzaam gebruik van energiehout in de Benelux

Titre. Duurzaam gebruik van energiehout in de Benelux Titre Duurzaam gebruik van energiehout in de Benelux Een gezamenlijk product van de Benelux werkgroep «Bossen & Hout» Conferentie «Bossen & Klimaat» van 30/09/2011 ALGEMEEN KADER De Benelux ondersteunt

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Leefmilieu Brussel - BIM. Hernieuwbare energie

Leefmilieu Brussel - BIM. Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie 1 1 Leefmilieu Brussel - BIM Gesticht in 1989, Leefmilieu Brussel - BIM is de administratie voor energie en leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het is de gesprekspartner

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Perceelswerken NU! Tope Tegoare Oproep 2014 SUBSIDIEREGLEMENT

Perceelswerken NU! Tope Tegoare Oproep 2014 SUBSIDIEREGLEMENT Landinrichtingsproject Jabbeke Wingene Inrichtingsplan Groenhove Vrijgeweid Perceelswerken NU! Tope Tegoare Oproep 2014 SUBSIDIEREGLEMENT Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Wie kan de subsidie aanvragen?... 2

Nadere informatie

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Myriam Dumortier Natuurrapport www.natuurindicatoren.be www.nara.be www.inbo.be Haalt Vlaanderen de 2010-doelstelling? Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie. Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei

DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie. Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei Agenda Welkom en kennismaking Toelichting TACO2-studie (Luc Driesen) Strategie en aanpak uitvoering TACO2 (Luc Driesen)

Nadere informatie

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 De Vlaamse Overheid als verbruiker De Vlaamse Overheid verbruikt circa 300 miljoen euro energie

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

doe je samen Prefab houtskeletbouw van topklasse voor de zakelijke markt prefab houtskeletbouw van topklasse

doe je samen Prefab houtskeletbouw van topklasse voor de zakelijke markt prefab houtskeletbouw van topklasse doe je samen Prefab houtskeletbouw van topklasse voor de zakelijke markt prefab houtskeletbouw van topklasse 1. 2. 3. 100% recyclebaar bouwmateriaal uit duurzaam beheerde bossen. Grote maatnauwkeurigheid

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Productie van biobrandstof uit koolzaad

Productie van biobrandstof uit koolzaad Productie van biobrandstof uit koolzaad Stijn Windey Inhoud Koolzaad als brandstof KOBRA: ALT demonstratieproject koolzaadbrandstoffen Energiekenniscentrum 2 Inhoud Koolzaad als brandstof KOBRA: ALT demonstratieproject

Nadere informatie

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Warmteopwekking in de Muziekwijk Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Artikelen 2 Muziekwijk Wijk met 333 woningen Gefaseerde bouw Duurzaam verwarmen Opdrachtgever: SWZ Opdracht

Nadere informatie

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport 1. Introductie Essent 2. Energie keten Ketenmanagement Energy Management Group(tradingfloor) Portfolio trading Dispatch

Nadere informatie

ECO² Landschappelijke buffering in de Gentse Kanaalzone

ECO² Landschappelijke buffering in de Gentse Kanaalzone 1 ECO² Landschappelijke buffering in de Gentse Kanaalzone 28 januari 2010 Stefan De Brabander Sylvie Fosselle 1 Inhoud Situering Fundamenten Landschapsontwikkeling in ECO² Financiering landschapsontwikkeling

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

Running Lean. Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt. Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum.

Running Lean. Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt. Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum. Running Lean Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum.be Intro Running Lean Wanneer zijn starters succesvol? Klanten zijn geïnteresseerd

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

ENERGIE? Beheer van Common Goods!

ENERGIE? Beheer van Common Goods! ENERGIE? Beheer van Common Goods! Fiene Biesbrouck & Daan Creupelandt Antwerpen 20 oktober 2015 Inleidende video 2 Overzicht 0. Inleidende video 1. Energietransitie 2. Energiedemocratie 3. REScoops 4.

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bouwsector 6% BNP 42.000.000.000 CO2 uitstoot 50% Fossiel energieverbruik 50% Wegverkeer 25% 40% van alle afval dat is 25.000.000.000 kg per jaar Vertegenwoordigt een

Nadere informatie

Coöperatie in biomassa. Werkschuur Natuurmonumenten Ossendrecht 20 maart 2015 Dirk Knapen

Coöperatie in biomassa. Werkschuur Natuurmonumenten Ossendrecht 20 maart 2015 Dirk Knapen Coöperatie in biomassa Werkschuur Natuurmonumenten Ossendrecht 20 maart 2015 Dirk Knapen Dirk Knapen - 1960 - Opleiding productontwikkeling - Afstudeerproject 1985 Gescheiden bewaren en ophalen van huishoudelijk

Nadere informatie

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren 5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren In dit hoofdstuk wordt de vergelijking van vraag en aanbod samengevat en gekeken welke kansen en knelpunten er gesignaleerd kunnen worden voor

Nadere informatie

SUBSIDIERING VOOR DE AANPLANTING VAN LIJN- en PUNTVORMIGE ELEMENTEN (K.L.E. s) :( hagen, haagkanten, houtkanten en bomenrijen )

SUBSIDIERING VOOR DE AANPLANTING VAN LIJN- en PUNTVORMIGE ELEMENTEN (K.L.E. s) :( hagen, haagkanten, houtkanten en bomenrijen ) BIJLAGE 2 AANVRAAGFORMULIER SUBSIDIERING VOOR DE AANPLANTING VAN LIJN- en PUNTVORMIGE ELEMENTEN (K.L.E. s) :( hagen, haagkanten, houtkanten en bomenrijen ) Te sturen naar het Stadsbestuur van Geraardsbergen,

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Biomassa, het nieuwe goud. Francies Van Gijzeghem projectleider Bio-Energie platform

Biomassa, het nieuwe goud. Francies Van Gijzeghem projectleider Bio-Energie platform Biomassa, het nieuwe goud Francies Van Gijzeghem projectleider Bio-Energie platform ODE-Vlaanderen Structuur Vlaams kwaliteitscentrum voor decentrale duurzame energie belsolar Werkgroep groene stroom 2

Nadere informatie

Landgoederen en Energie. Bijeenkomst Landgoederen NMU juni 2011

Landgoederen en Energie. Bijeenkomst Landgoederen NMU juni 2011 Landgoederen en Energie Bijeenkomst Landgoederen NMU juni 2011 Nic en Michiel Franssens Nic 25 jaar in milieutechniek Michiel bedrijfskundige Rookgasmeting Afgasreiniging Stookcursus Advisering Agenda

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Green Tender voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case

Green Tender voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars Beschrijving & case 18 mei 2011 Inhoud Inhoud beschrijving Kern van de tool Aanpak Mensen & middelen Resultaat Case beschrijving / best practice Toepassing

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

Energie in het Grote Woononderzoek 2013 Hoe evolueert de energiekwaliteit van de Vlaamse woningen?

Energie in het Grote Woononderzoek 2013 Hoe evolueert de energiekwaliteit van de Vlaamse woningen? Energie in het Grote Woononderzoek 2013 Hoe evolueert de energiekwaliteit van de Vlaamse woningen? Griet Verbeeck & Wesley Ceulemans Universiteit Hasselt Studiedag De energiekwaliteit van het Vlaamse woningenpark,

Nadere informatie

Vraag en antwoord - BVR compensatie milieutaken door doelgroepwerknemers van 28/3/2014 luik actoren

Vraag en antwoord - BVR compensatie milieutaken door doelgroepwerknemers van 28/3/2014 luik actoren Vraag en antwoord - BVR compensatie milieutaken door doelgroepwerknemers van 28/3/2014 luik actoren Wie wordt beschouwd als actor? Elke grondgebruiker, grondeigenaar, natuurvereniging, bosgroep, regionaal

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

agro aanneming Land schaps bouwer aan het werk! 1 februari 2011 Frans Claes

agro aanneming Land schaps bouwer aan het werk! 1 februari 2011 Frans Claes agro aanneming Land schaps bouwer aan het werk! 1 februari 2011 Frans Claes agro aanneming Situering Basisdoelstellingen lli Omkadering Voorbeelden uit de praktijk 2 Situering: de agro diensten agro diensten

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Bossen ingedeeld in zes bostypen. Centrum Hout. Centrum Hout Postbus 1380, 1300 BJ Almere Westeinde 8, 1334 BK Almere-Buiten 036 532 98 21

Bossen ingedeeld in zes bostypen. Centrum Hout. Centrum Hout Postbus 1380, 1300 BJ Almere Westeinde 8, 1334 BK Almere-Buiten 036 532 98 21 2013/12 Bossen Bossen Bossen zijn leefgemeenschappen van planten, mensen en dieren waarbij bomen beeldbepalend zijn. Tezamen vormen zij een gesloten keten. Alle onderdelen hebben een eigen plaats en functie

Nadere informatie