Facility Management & Energiebesparingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Facility Management & Energiebesparingen"

Transcriptie

1 Koelmachines & Split Units Algemene kijk op motoren Verwarmingssystemen Luchtbehandeling Circulatiepompen Meten is weten Facility Management & Energiebesparingen Verlichting Versie : september 2013

2 Intro Sinds de industriële revolutie speelt energie een belangrijke rol bij industriële processen. Toegang tot goedkope energie was een sleutel tot groei en welvaart. Sinds enige tijd stellen we ons vragen bij overmatig energieverbruik. De opwarming van de aarde, verstoorde handelsbalansen door energie import, afhankelijkheid van buitenlandse bronnen Ook op onze energiefactuur zien we een drastische toename van de kosten en betaalt een kleine industriële afnemer ca. 50% meer dan enkele jaren geleden. Vooral het aandeel van de nietenergetische kosten zoals transport, distributie, taksen en heffingen, neemt sterk toe en vertegenwoordigt al meer dan de helft van de totaalfactuur. Wat kunnen we hieraan doen? Minder verbruiken, dat is evident, maar hoe? Hoofddoel van deze brochure is de facility manager aanzetten om na te denken over zijn verbruik en middels de tools, benchmarks en voorbeeldprojecten hem/haar overtuigen om werk te maken van energie-efficiënte. De energie werkgroep : Veerle de Smedt Rudi Heymans Cecile Vanbrabant Dirk Verschaeren Delphine Ullens de Schooten Patrick Bas (Voorzitter) Pagina 1

3 Politiek: wat beweegt er? Of het nu gaat over wereldpolitiek, Europese, federale en zelfs regionale politiek, energie staat de laatste jaren steevast op de agenda s. De wereldpolitiek houdt zich bezig met Kyoto normen, Europa focust ook op energieprestatie van gebouwen en doelstellingen, terwijl regionale politiek subsidies toekent voor energiebesparende maatregelen en hernieuwbare energie, om maar enkele zaken te noemen. 1. Nationale en internationale doelstellingen Hier volgen enkele doelstellingen en onderwerpen die in de politiek vooropgesteld worden wanneer het op energie komt (niet limitatieve lijst): EUROPA Roadmap De emissies terugdringen met 80 à 95% tegen het midden van de 21e eeuw Minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen door efficiënter te werken en het inzetten van meer hernieuwbare bronnen Opgenomen in het wereldwijde Kyotoprotocol. Het beleid omvat: - Het terugdringen van de broeikasgassen met 20% t.o.v. de metingen uit % van de energieconsumptie in de EU moet door hernieuwbare bronnen geproduceerd worden. - 20% reductie in primaire energie vergeleken met de BAU (Business As Usual; de situatie in de toekomst mochten geen maatregelen genomen worden). Vooral door optimalisatie van energie-efficiëntie. NZEB 31/12/2018 voor publieke instanties 31/12/2020 voor particulieren Nearly Zero Energy Buildings: nieuwe gebouwen moeten verplicht ontworpen worden met een primair energieverbruik dat vrijwel nul is: m.a.w. het primair energieverbruik moet zo goed als volledig hernieuwbaar opgewekt worden. Pagina 2

4 Vlaanderen EPB (EPB: Energie Prestatie van gebouwen en Binnenklimaat) 2012 Verstrenging van het K-peil (isolatiewaarde) voor ziekenhuizen van K45 naar K40. Verstrenging van het E-peil (algemene energieprestatie van een gebouw) naar E70 voor kantoren. EPB 2014 Verstrenging van het E-peil naar E60 voor kantoren. Brussels Gewest EPB 2011 E-peil vastgelegd op E75 voor kantoren E-peil vastgelegd op E70 voor woningen NZEB 2010 Alle nieuwe publieke gebouwen moeten door PHP of PMP passief gecertificeerd zijn (energiebehoefte voor ruimteverwarming 15 kwh/m² per jaar, luchtdichtheid n50 0,6 h-1). NZEB 2015 Alle nieuwe privé gebouwen moeten passief zijn. Wallonië EPB 2011 E-peil Ew 80 Primair energieverbruik Espec 130 kwh/m² per jaar Steden Gents Klimaatverbond 2020 en later Verschillende steden nemen zich voor klimaatneutraal te zullen zijn tegen een bepaald jaartal. Hasselt engageert zich voor 2020, Gent tegen 2050, en vele anderen hebben gelijkaardige doelstellingen geformuleerd. Tabel: Enkele politieke doelstellingen om energiebesparingen te stimuleren Algemeen merkt men de laatste jaren dat vanuit politieke hoek strengere eisen worden gesteld op het vlak van energieverbruik en dat deze verstrenging alsmaar sneller wordt doorgevoerd (er wordt verwezen naar bv. een verbetering van E70 in 2012 naar E60 in 2014). Een tijdlang volgden subsidiëring en premies deze trend, in het bijzonder voor particulieren. Jammer genoeg heeft de overheid als gevolg van de zware druk op de begroting, deze tegemoetkomingen recent alweer drastisch teruggeschroefd. Controleer voor elk gepland project grondig welke mogelijke compensaties er op dat ogenblik gelden. Ook innovatie wordt druk onderzocht en gestimuleerd in de politieke wereld. Zo wil Minister Freya Van den Bossche o.a. meer windmolens in Vlaanderen (als hernieuwbare energiebron) en focust zij met haar kabinet op verdere innovatieve energieprojecten, zoals bv groene warmte (analoog aan groene stroom. Warmte die op hernieuwbare wijze wordt opgewekt of die door recuperatie tot stand komt. Vb. de Gentse afvalverbrandingsoven IVAGO, waar warmteuitwisseling via stoom tot stand komt tussen IVAGO en UZ Gent). Pagina 3

5 Wist je dat? Energie-eisen vanuit de wetgeving de laatste jaren exponentieel toenemen. Maken we een vergelijking met alle wetgeving rond veiligheid (jaren 80 en 90), dan merken we een analoog patroon en is veiligheid volledig geïntegreerd in onze processen. Op het vlak van energiebesparingen hebben we nog een lange weg af te leggen. Pagina 4

6 2. Politiek: informatie rond wetgeving? In deze paragraaf worden er bronnen vermeld waar men informatie over de geldende wetgeving kan terugvinden. Energiewetgeving verandert momenteel voortdurend en bijgevolg is het ten zeerste aangeraden om altijd de betreffende en geactualiseerde websites te raadplegen en niet teveel vertrouwen te schenken aan geschreven documenten, waarvan men niet zeker weet of ze momenteel nog geldig zijn Energieprestatie van gebouwen (EPB) 1.1. Website van het Vlaams Energie Agentschap (VEA): Het is ook mogelijk om gratis telefonisch contact op te nemen via het nummer: 1700 Een korte samenvatting d.d. mei 2011 is weergegeven in: tieinfosessieverslaggevers26mei2011.pdf EPB-eisen vanaf 2014: rmb.pdf 1.2. Website van Leefmilieu Brussel: 1.3 Website van het Waals Gewest (DGO4): Pagina 5

7 Subsidies Voor wat de momenteel in de verschillende regio s toegekende subsidies betreft, kunnen verschillende kanalen geraadpleegd worden. Men vindt alle actuele informatie op: Merk op dat men hiervoor bij verschillende instanties kan aankloppen: Vlaanderen - Brussel - Wallonië, Federaal, Stad, Gemeente en zelfs de netbeheerder (bv. Eandis - Sibelga - Ores). Let wel op dat er bij het aanvragen van subsidies enkele strenge criteria gelden i.v.m.: 1. Timing: goed controleren welke facturatiedata in aanmerking worden genomen en of de aanvraag voor of na het ontvangen van de facturen dient te gebeuren. 2. Technische details: voor het verkrijgen van bepaalde subsidies is het noodzakelijk dat de verwerkte materialen aan strikt afgebakende specificaties voldoen. Controleer dit grondig voorafgaand aan de uitvoering van de werken. 3. Opmerking: voor sommige subsidies komen slechte bepaalde doelgroepen in aanmerking. Controleer dus goed vooraf of u wel tot de doelgroep behoort Duurzame gebouwen Extra subsidie van 100 /m 2 voor voorbeeldprojecten (Brussel, Wallonië) Pagina 6

8 Energielabel Bij het selecteren en aanschaffen van toestellen moet men er rekening mee houden dat elk toestel niet alleen een aankoopprijs heeft, maar ook een verbruikskost. Voor heel wat toestellen bedraagt de energieverbruikskost tot 80% van de totale kost van het toestel (aankoop, gebruik en afvalfase). Het energielabel is een duidelijke indicator voor een zuinige werking van een toestel. Het label is gerelateerd aan de Europese Ecodesign wetgeving, die voor bepaalde categorieën toestellen minimumwaarden oplegt voor het energieverbruik. Het is dan ook aan te bevelen om steeds het toestel uit de beste categorie te kiezen (bv A+++) en te informeren naar wat momenteel de beste categorie is (bv. wat vandaag A+ is, kan morgen tot B degraderen). Voor meer informatie: Ecolabel Het Ecolabel is in het leven geroepen in dezelfde sfeer als het Ecodesign/energielabel. Waar Ecodesign en het energielabel de slechtste producten bij wet uit de markt halen en erop wijzen hoe milieuvriendelijk een bepaald product is, prijst het Ecolabel de meest energiezuinige producten aan. Wie dus echt voor energiezuinig wil gaan, kiest voor een Ecolabel-product. Deze producten zijn herkenbaar aan het bloem-logo. Meer informatie vindt u op de website: Net als voor Ecodesign/Energielabel kan de verkoper van de toestellen informeren en adviseren over de meest energiezuinige producten. CO 2 -neutraliteit Zoals vermeld onder de paragraaf voor ETS, CO 2 speelt een steeds grotere rol in wetgeving, standaarden en richtlijnen. Het begrip CO 2 -neutraal dient voorzichtig geïnterpreteerd te worden, zowel in doelstellingen als in communicatie. Er bestaan immers meerdere definities. Men kan bijvoorbeeld CO 2 -neutraal zijn voor de aangekochte energie. Dit kan op zich vrij eenvoudig, door het aankopen van bijvoorbeeld groene stroom (een vorm van greenwashing ). Men kan de definitie ook iets verstrengen en CO 2 -neutraliteit nastreven door zoveel mogelijk in te zetten op de trias energetica en on-site hernieuwbare energiebronnen te voorzien, bijvoorbeeld door het plaatsen van een WKK-installatie op biogas of fotovoltaïsche panelen. Dit kleurt de CO 2 -neutraliteit al iets donkergroener. Pagina 7

9 Wil men voldoen aan de strengste definitie van CO 2 -neutraliteit, dan dient men de ecologische voetafdruk in beschouwing te nemen( duurzaamheid ). Hierbij wordt rekening gehouden met de volledige levenscyclus van alles wat on-site gebeurt. In dit geval kan men dus niet langer beweren dat men CO 2 -neutraal is omdat men elektriciteit opwekt via zonnepanelen, daar de CO 2 -uitstoot die gepaard gaat met de productie, logistieke en afvalfase van deze panelen evenzeer in rekening gebracht moet worden. Hetzelfde geldt voor de uitstoot veroorzaakt door de cateringactiviteiten in de kantine enz. Zoals beschreven zijn er verschillende gradaties in CO 2 -neutraliteit. Ook dient men voorzichtig om te springen met de CO 2 -uitstoot gelinkt aan energievormen zoals gas en elektriciteit. Een eenvoudige en betrouwbare site is deze van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) van de Vlaamse Overheid: Opgelet: dit gaat om verbruiken, dus een eventuele omzetting naar primaire energie is nog noodzakelijk! Ga zelf aan de slag! Surf naar bovenstaande websites en ontdek op welke subsidies je recht hebt. Laat je inspireren tot verbetering aan de actuele situatie! Pagina 8

10 Meten is weten Meten is weten wordt altijd beweerd. Welke bronnen staan ons ter beschikking om de benodigde gegevens te verzamelen: Facturen Energiemetingen van energieleveranciers Metingen in eigen beheer Gebruikstellers op compressoren e.d. Wanneer men over meetgegevens beschikt, kan men benchmarking overwegen door het eigen verbruik te vergelijken met dat van anderen. Benchmarking laat toe conclusies te trekken voor wat de prestaties van de eigen installaties betreft. 1. Facturen Elektriciteitsfactuur Een voorbeeld van een elektriciteitsfactuur, met achtereenvolgens: Klantengegevens Verbruiksgegevens Facturatiegegevens Klantengegevens Naast het adres is ook de EAN-code van belang. EAN staat voor European Article Number en is een unieke 15-cijferige code die voorkomt op de elektriciteitsmeter, facturen Pagina 9

11 Verbruiksgegevens Het verzamelen van de verbruiksgegevens gebeurt op basis van een manuele opname (doorgegeven door de klant zelf of een meteropname door een persoon van Indexis4) of automatisch via een telefoon of GSM-lijn. In dat laatste geval zal men het verbruik per kwartier opnemen (kwartierpiek) voor elektriciteit of per half uur in geval van gasverbruik (per dag voor kleine verbruikers). Let op dat je als klant toegang/inzage heeft in deze gegevens. Via je energieleverancier of via Indexis kan je deze gegevens opvragen. Vergelijk ook het verbruik tijdens de piekuren t.o.v. de daluren. Bij kantoren, waar in principe enkel tussen en u gewerkt wordt op weekdagen, moet het verschil erg groot zijn. Het verbruik tijdens de daluren geeft dan de verliezen weer door stand by -gebruik en allerhande sluipverbruik. Industriële gebruikers met 24/7 productie zullen eerder naar een 50/50 verdeling gaan. Daarnaast is het piekverbruik van belang omdat deze een deel van de aangerekende eenheidsprijs zal bepalen. Een aan te bevelen oefening is om op te sporen wanneer de piek zich voordoet. Treedt de piek maandagmorgen om 08.00u op bij het inschakelen na de weekendrust? Waarschijnlijk moeten niet alle verbruikers op dat ogenblik operationeel zijn. Maak een rondgang in het gebouw en inventariseer de verbruikers volgens hun vermogen. 1. Verlichting 2. Luchtcompressoren, hydraulische olie, 3. Grote motoren (zaagmachine, ) 4. Elektrische verwarming (proces en ruimtes) 5. Welke verbruiker is verantwoordelijk voor de piek? Kan je hier iets aan doen? Op de factuur staat tevens de aanrekening van reactieve energie vermeld. Naast de actieve energie die gebruikt wordt om motoren aan te drijven of warmte op te wekken, is reactieven energie nodig om energie over het netwerk te transporteren. Hoewel noodzakelijk, zullen netwerkbeheerders deze minimaal willen zien, aangezien ze het net belasten zonder een actieve bijdrage te leveren. In het verleden sprak men van de Cosinus phi (Cos φ) die minstens 0.9 moest bedragen om boetes te vermijden. Voor grote klanten spreekt men eerder van een maximaal kvar-verbruik. Wanneer er een aanrekening voor reactieve energie verschijnt op de factuur, is het wenselijk om een condensatorbatterij te plaatsen om de reactieve energie op het net te verminderen. In vele gevallen is dit slechts een kleine ingreep met een gunstige terugverdientijd. Pagina 10

12 Afbeelding: voorbeeldfactuur, deel 1 Pagina 11

13 Facturatiegegevens Ook hier treffen we een aantal onderverdelingen aan: energie, transport, distributie en heffingen allerhande. Voor grote verbruikers kan het zeker zinvol zijn om de facturen te laten analyseren door een expert. Worden de contractuele afspraken ook nageleefd? Zijn alle kortingen correct doorgerekend? Wie beroep doet op een energieconsultant, spreekt best vooraf een prijs af voor de tussenkomt. Laat je niet verleiden tot formules zoals 50% van de geïdentificeerde besparingen. Als klant trek je hier altijd aan het kortste eind en raak je verstrikt in eindeloze discussies. Wist je dat? De niet-energie kosten zoals transport- en distributiekosten, taksen en heffingen, 50% uitmaken van de factuur? Deze kosten zijn allemaal uitgedrukt in /kwh, zodat minder verbruiken resulteert in minder betalen. Door zelf energie op te wekken voorkom je logischerwijze ook transport en distributiekosten. Naast facturen voor elektriciteit ontvangt men maandelijks ook een factuur voor aardgas. Wat kunnen we nu leren uit de vermeldingen op deze facturen? Laat ons kijken naar een voorbeeld. Pagina 12

14 Aardgasfactuur Verwarmingskosten maken een groot deel uit van de totale energiekost. Hoeveel dit is, valt relatief eenvoudig te bepalen aan de hand van de maandelijkse facturen van je energieleverancier. Op deze factuur zijn volgende gegevens terug te vinden: Afbeelding: voorbeeld gasfactuur. Verbruik is uitgedrukt in kwh en wordt bepaald door het verbruik in m³ te vermenigvuldigen met de energie-inhoud van gas (ook specifieke energie, energetische waarde of calorische waarde - vuistregel 10.1 kwh/m³ gas). Meterstanden bepalen het verbruik in m³ door het verschil tussen de huidige en de vorige meterstand. Een goede gewoonte is het om de meterstanden van tijd tot tijd te controleren, aangezien bv. door een defect meetsysteem verschillen kunnen ontstaan tussen de aflezing ter plaatse en het getal op de factuur. Het facturatiebedrag is een combinatie van marktprijzen (vaste prijs, vlottende prijs, ) en het verbruik. Pagina 13

15 2. Visualiseren van het verbruik Uitgaande van de facturen kan men een eerste inzicht krijgen in het verbruik over één jaar. Dit kan bv. verliezen zichtbaar maken tijdens de zomermaanden. Voor verwarmingsprofielen (gebouwverwarming) verschijnt een typisch badkuipprofiel (hoog in de winter, laag in de zomer). Afbeelding: Gasverbruik per maand. Het gasverbruik visualiseren over een aantal jaren geeft weer of de energie-efficiënte stijgt. Factoren zoals een strenge winter of eventuele uitbreidingen, kunnen dit beeld vertekenen. Dit is duidelijk zichtbaar in bovenstaande grafiek. Het gasverbruik in januari 2009/2012 ligt veel hoger dan in 2008 als gevolg van een strenge winter. Concluderen dat de efficiëntie van de installatie lager lag zou fout zijn. Corrigeren en normaliseren is daarom de boodschap. Eenvoudige parameters om het gasverbruik te corrigeren zijn de te verwarmen oppervlakte (m²), graaddagen en het aantal medewerkers. Laat ons graaddagen als voorbeeld nemen. Graaddagen zijn een indicator voor de strengheid van het stookseizoen. Men neemt de gemiddelde dagtemperatuur (bv. 8 C) en trekt dit van 15 C (referentie stookgrens) af. Voor die dag telt men dan 7 graaddagen. Het sommeren over alle dagen uit het stookseizoen geeft graaddagen voor één jaar. Richtwaarde is hier 2500 voor Ukkel. Pagina 14

16 Afbeelding: Graaddagen per maand (Eindhoven). /graaddagen De graaddagen zijn nuttig om gasverbruiken te normaliseren. Nemen we 2009 als referentie in dit voorbeeld, dan is het genormaliseerde verbruik voor 2010 = het werkelijk verbruik 2012 x graaddagen 2010 / graaddagen Toegepast op ons voorbeeld geeft dit de volgende grafiek: Afbeelding: Genormaliseerde gasverbruiken. Pagina 15

17 Deze correctie geeft duidelijk aan dat de efficiëntie van het verwarmingssysteem stijgt. De verbruiken dalen immers jaar na jaar. Let op met de interpretatie van de cijfers: staar je niet blind op kleine afwijkingen, maar let op de tendens als indicator van belang. Uit dit verloop kunnen nog andere conclusies getrokken worden. Oude verwarmingsketels hebben vaak grote stilstandverliezen, die zichtbaar worden in de zomermaanden. Verder kan een stijging in genormaliseerde verbruiken aangeven dat de instellingen van het verwarmingssysteem niet meer optimaal zijn 3. Benchmarking Het verloop en de tendens zijn indicatoren voor een beter beheersen van de energiefactuur. Maar hoe vergelijkt men de eigen prestaties tegenover anderen? Benchmarkgegevens zijn hiervoor onontbeerlijk. Voorbeeld van enkele benchmarks: Stichting bouwresearch: 2,3 m³ gas per m³ bouwvolume, Stimular, Werkplaats voor duurzaam ondernemen: 2.7 m³ gas per m³ gebouwvolume, ECN: 20 m³/m² voor kantoren aan industriële gebouwen, ECN: 17 m³/m² voor kantoren aan financiële instellingen. Laten we dit toepassen op een voorbeeld, nl. het postsorteercentrum van een bedrijf. Kengetallen: 800 m² oppervlakte, 5 meter hoog, Gebruikt tijdens kantooruren, m³ gasverbruik in 2009, 4,6 m³ gas per m³ gebouwinhoud. Rekening houdend met de benchmarkdata, geeft dit aan dat het gasverbruik per m³ gebouwinhoud aan de hoge kant ligt, wat erop wijst dat besparingen mogelijk zijn. Een meer gedetailleerde analyse gaf aan dat de verwarmingsketel aan vervanging toe was. Pagina 16

18 Energieverdeling meer algemeen. De gehele energiefactuur (elektriciteit + aardgas) is verspreid over 10-tallen verbruikers en verliesposten. Om energie te sparen is het belangrijk om de belangrijkste verbruikers te kennen. Enkele voorbeelden van energieverdelingen: ziekenhuis en kantoor Bij het elektriciteitsverbruik nemen verlichting, koeling en uitrusting het grootste aandeel. Verwarming (aardgas) neemt uiteraard een groot deel voor zijn rekening. Pagina 17

19 Ga zelf aan de slag! Wat heb je nodig: Facturen van aardgas en elektriciteit van de laatste 12 maanden, Meterstand hoofdteller vrijdagavond/maandagmorgen, Microsoft Excel. Verwerk de data zoals beschreven (verbruiken per maand) en tracht een verklaring te vinden voor zomerverbruiken, weekendverbruiken, Kijk eens naar je verbruikspiek en detecteer wie hiervoor verantwoordelijk kan zijn: grote motoren, IT, verlichting, koeling? Misschien kan je zelf een taartdiagram opstellen om de verbruiken te visualiseren. Pagina 18

20 Circulatiepompen Circulatiepompen of circulatoren maken deel uit van centrale verwarmings- of koelsystemen. Ze verzekeren het transport van het warmtedragend medium door de installatie. In CV-installaties zal de circulator het water via een leidingstelsel laten circuleren door de warmteopwekker (ketel) en de warmteafgifte elementen (vb. radiatoren). Het aantal circulatoren hangt sterk af van de grootte van de installatie. In de praktijk zal je de verschillende circulatoren aantreffen in de stookplaats of technische ruimte. Wist je dat? Pompen zijn momenteel verantwoordelijk voor liefst 10% van alle elektriciteitsverbruik ter wereld. Twee derde van alle operationele pompen verbruiken tot 60% teveel energie. Als alle bedrijven op een hoog efficiënt pompsysteem zouden overschakelen, zou de wereldwijde besparing op het totale elektriciteitsverbruik 4% bedragen. Pagina 19

21 1. Waarom uitstellen als nu al een besparing tot 25% mogelijk is? De momenteel geïnstalleerde pompen in CV-installaties zijn meestal groter bemeten dan noodzakelijk. Bovendien draaien ze continu en meestal op vol vermogen. Het spreekt voor zich dat het overbodig is om een pomp op vol vermogen te laten draaien in periodes waarin minder warmte gevraagd wordt. Toch is dit al te vaak de praktijk. In een goed berekend systeem hoeven pompmotoren slechts gedurende 5 % van de tijd op vol vermogen te draaien. De meeste CV-circulatiepompen zijn uitgerust met een driestanden snelheidsschakelaar. Er is hier een onderscheid te maken tussen de 'kleine types', die effectief een schakelaar hebben aan de zijkant van de pomp, zodat de snelheid daarmee kan aangepast worden. (zie afbeelding links) Er zijn ook pompen van het grotere type (meestal de flenspompen), waar de klemmenkast moet geopend worden en waar een schakelaar zodanig moet gedraaid worden dat het cijfer van de snelheid naar voor gericht staat. De ervaring leert dat de meeste schakelaars NIET gebruikt worden en gewoon constant in de hoogste stand blijven staan. Hier schuilt een potentiële besparing zonder enige kost. Hieronder staat een indicatie van de haalbare besparing door de schakelaar steeds in de meest aangewezen positie te plaatsen. Gemiddeld kunnen we rekenen met volgende percentages: Tussen stand 3 en stand 2 ligt het elektrisch vermogen gemiddeld 25% lager Tussen stand 2 en stand 1 ligt het elektrisch vermogen gemiddeld 15% lager Een stookseizoen duurt gemiddeld een kleine 5040 uren, waarvan 50 % als tussenseizoen kan beschouwd worden. De verdeling zou dus als volgt kunnen zijn: Stand 1: 50% van de gebruiksduur = 2520 uren Stand 2: 25% van de gebruiksduur = 1260 uren Stand 3: 25% van de gebruiksduur = 1260 uren Pagina 20

22 Merk op dat we de mogelijkheid hebben om gedurende het zomerseizoen (3700 uur) de pomp uit te schakelen en geen energie te verbruiken. We benadrukken voor de duidelijkheid dat we met stand 3 steeds de hoogste stand bedoelen. Kolom 1: Totaal vermogen van alle pompen in de installatie Kolom 2: Verbruik in kwh/jaar (pompen draaien het ganse stookseizoen in stand 3) Kolom 3: Verbruik per jaar in Euro (kwh prijs gerekend à 0,15/kWh) Kolom 4: Verbruik in stand 3 (25%) in kwh/jaar Kolom 5: Verbruik in stand 2 (25%) in kwh/jaar Kolom 6: Verbruik in stand 1 (50%) in kwh/jaar Kolom 7: Totaal verbruik bij gemengde schakelaarstanden in kwh/jaar Kolom 8: Besparing in kwh/jaar t.o.v. verbruik in stand 3 gedurende het ganse jaar (kolom 2) Kolom 9: Besparing in Euro/Jaar t.o.v. verbruik in stand 3 gedurende het ganse jaar (kolom 2) Pagina 21

23 De gerealiseerde besparing door aangepast gebruik te maken van de vermogenschakelaar bedraagt 24 %! Dit betekent dat veel energie kan worden bespaard door een efficiëntere pomptechniek te gebruiken, een techniek die intuïtiever is en waarmee de snelheid kan worden afgestemd op basis van de benodigde pompcapaciteit / warmtetoevoer. Europa zal dit wettelijk verplichten en zal de verkoop van producten zonder CE-keurmerk niet langer toelaten binnen de EU. De richtlijn voor circulatiepompen wordt in de volgende stappen ingevoerd: 2013 Met ingang van 1 januari 2013 moeten pakkingloze, standalone circulatiepompen (m.u.v. pompen die specifiek zijn ontworpen voor de hoofdcircuits van thermische zonnesystemen en warmtepompen) een 'energy efficiency index' (EEI) hebben van niet meer dan 0,27. EEI is het energieverbruik van een pomp ten opzichte van een referentiepomp Met ingang van 1 augustus 2015 moeten pakkingloze, stand-alone circulatiepompen alsook in producten geïntegreerde, pakkingloze circulatiepompen een EEI hebben van niet meer dan 0,23. Pagina 22

24 2. Energiebesparing in de praktijk Door gebruik te maken van actueel beschikbare efficiëntere pomptechniek als frequentiegestuurde pompen, kan het energieverbruik drastisch omlaag! Het opgenomen elektrisch vermogen is evenredig met het debiet tot de derde macht, terwijl het koppel van de pomp kwadratisch verloopt. Daaruit volgt dat de besparing op het elektriciteitsverbruik sneller toeneemt dan de verlaging van de snelheid van de motor. besparen. Hiernaaste grafiek geeft de besparing weer bij een toerentalregeling met frequentieregelaar t.o.v. een smoorregeling, indien we de doorstroomhoeveelheid bij een pomp of ventilator zouden verlagen van 100 % naar 60%. Waar door smoring slechts 15% besparing bekomen wordt, zal een frequentiegeregelde pomp of ventilator ruim 80% energie Hoe groot is mogelijke besparing door het vervangen van een circulator door een energiezuinig alternatief? Dit kunnen we best aantonen aan de hand van enkele voorbeelden: Praktijkvoorbeeld 1 - Pomp met flensaansluiting DN50 voor commerciële gebouwen. De bestaande pomp voedt een radiatorkring en wordt vervangen door een alternatief met topprestaties op het vlak van energie-efficiënte. De bestaande pomp staat in stand 3, wat resulteert in een verbruik van 720W tot 940W, afhankelijk van de debietvraag. Gemiddeld verbruikt de circulator dus 830W. Stel dat de pomp enkel in het stookseizoen draait en dit 24u per dag. Daaruit volgt een jaarlijks verbruik van: 0,830kW x 24u x 241dagen = 4.800,72 kwh/jaar. Om het verbruik van de energie-efficiënte pomp te kennen kunnen we ons niet baseren op bovenstaande methode, daar de pomp is uitgerust met een geïntegreerde frequentieomvormer, waardoor bij verminderde debietvraag ook het toerental en vermogen zal afnemen. Pagina 23

25 Het stookseizoen kan opgedeeld worden in verschillende deellast-situaties: Hieruit blijkt dat het maximaal debiet (komt overeen met een buitentemperatuur van -8 C) slechts over een zeer klein deel van het stookseizoen gevraagd wordt, terwijl over ongeveer de helft van het stookseizoen er slechts een kwart van het debiet nodig is. Om hier de juiste berekening te maken van het jaarlijks verbruik moeten we dus rekening houden met de tijd waarin de pomp op een bepaald vermogen draait: In dit geval is dit: 0,482kW x 410u/jaar + 0,323kW x 1026u/jaar + 0,208kW x 2394u/jaar + 0,124kW x 3010u/jaar = 1.404kWh/jaar. De energiebesparing die gerealiseerd kan worden tussen de bestaande circulator en het energiezuinige alternatief is bijgevolg: 4800,72 kwh/jaar kWh/jaar = 3.396,72kWh/jaar of een besparing van 70%! Pagina 24

26 Terugverdientijd Energieprijs 0,15 Energie verbruik originele pomp in KWh / Jaar 4.800,72 Energie verbruik energie-efficiënte pomp in KWh / Jaar 1.400,21 Energie verbruik originele pomp in / Jaar 720,108 Energie verbruik energie-efficiënte pomp in / Jaar 210,03 Jaarlijkse besparing in 510,08 Investering voor de vervanging 2.027,00 Terugverdientijd in jaar 3,97 Te realiseren besparing op verwachte levensduur 5.624,15 Er van uitgaand dat de energieprijs per kwh 0,15 bedraagt, zal de investering van de nieuwe pomp op 3,97 jaar terugverdiend zijn. (In de berekening is een bruto-aanschafprijs van 2027 voor de pomp opgenomen) De theoretische levensduur van een pomp wordt geraamd op 15 jaar. In de praktijk halen heel wat pompen 200% en meer van hun theoretische levensduur. Na het terugverdienen van de aankoopprijs zal het energie-efficiënte alternatief nog minstens 11 jaar een besparing opleveren van 510 /jaar of 5.624,15 in totaal. In deze berekening werd geen rekening gehouden met mogelijke stijging of daling van de energieprijzen. Pagina 25

27 Praktijkvoorbeeld 2 - Pomp met schroefdraadaansluiting voor huishoudelijke toepassing en kleine kringen Een bestaande, ongeveer 25 jaar oude pomp, voedt een radiatorkring en wordt vervangen door een hedendaags alternatief met hoogstaande energie-efficiëntie. Het oorspronkelijke exemplaar werkt in stand 3, wat een gemiddeld verbruik van 125W laat opmeten. Stel dat deze pomp enkel in het stookseizoen draait en wel 24u per dag, dan volgt daaruit een jaarlijks verbruik van 0,125kW x 24u x 241 dagen = 723 kwh/jaar. Om het verbruik van de energie-efficiënte vervanger te kennen, kunnen we niet uitgaan van bovenstaande methode, daar de nieuwe pomp een geïntegreerde frequentieomvormer bezit, waardoor bij verminderde debietvraag ook het toerental en vermogen afneemt. Het stookseizoen kan opgedeeld worden in verschillende deellast-situaties: Pagina 26

Pompen worden in tal van toepassingen ingezet

Pompen worden in tal van toepassingen ingezet 1 2 Pompen worden in tal van toepassingen ingezet Pompen circuleren water om ons warm te houden Pompen in airconditioning systemen zorgen voor een aangename omgeving in gebouwen en kantoren Verpompen van

Nadere informatie

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning verlichting Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning Overzicht soorten lampen Uitleg over informatie verpakking Welke gloeilamp waardoor vervangen Lampen brengen sfeer Met lampen verandert de sfeer van

Nadere informatie

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013 ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN 18 april 2013 EUROPESE DOELSTELLING tegen 2020 en tov 1990 CO2-uitstoot verlagen met 20% energieverbruik met 20% verlagen aandeel hernieuwbare energie +20% STEUNMAATREGELEN

Nadere informatie

Verlichting. 1 Inleiding... 1. 2 Gewenste lichtsterkte... 2. 3 Verlichtingssystemen... 3

Verlichting. 1 Inleiding... 1. 2 Gewenste lichtsterkte... 2. 3 Verlichtingssystemen... 3 1 Inleiding... 1 2 Gewenste lichtsterkte... 2 3 Verlichtingssystemen... 3 3.1 Lichtbronnen... 3 3.2 Voorschakelapparaten (ballasten)... 4 3.3 Verlichtingsarmaturen... 4 4 Regelingen... 5 1 Inleiding i

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

LUX op energiezuinige stand

LUX op energiezuinige stand Seminaire Duurzame gebouwen LUX op energiezuinige stand 5 maart 2015 Leefmilieu Brussel De uitdagingen op verlichtingsvlak Ingrid VAN STEENBERGEN, Zaakvoerder Adviesbureau voor verlichting ODID Vervangen

Nadere informatie

Vermindering total cost of ownership in bestaande verlichtingsinstallaties

Vermindering total cost of ownership in bestaande verlichtingsinstallaties Vermindering total cost of ownership in bestaande verlichtingsinstallaties Background Verlichting is verantwoordelijk voor 25% van het dagelijks energieverbruik 18 miljard lichtbronnen worden jaarlijks

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03)

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) 1 HOE BEOORDEEL JE DE RENDABILIEIT VAN EEN INVESTERING? Is het rendabel om in uw woning te investeren in een systeem dat werkt op hernieuwbare energie?

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

LED VERLICHTING & VvE s

LED VERLICHTING & VvE s LED VERLICHTING & VvE s LED s make a difference in the world! Energiezuinig wonen De ontwikkelingen gaan snel anno 2015! Een snel groeiend aantal VvE s ontdekt: 1. De hoge besparingsresultaten. Gebruik

Nadere informatie

Creëer nieuwe kansen met de ErP-richtlijn!

Creëer nieuwe kansen met de ErP-richtlijn! Pioneering for You Informatie voor specialisten in sanitair, verwarming en klimaattechniek, adviseurs voor technische gebouwentechniek en groothandels. Creëer nieuwe kansen met de ErP-richtlijn! 02 ErP-richtlijn

Nadere informatie

Beschrijving. Hoe weet u of u conventionele TL hebt?

Beschrijving. Hoe weet u of u conventionele TL hebt? Beschrijving Vaak is de basisverlichting in een bedrijf TL-verlichting. Daarbij wordt het energieverbruik veroorzaakt door de TL-buis én het voorschakelapparaat (ook wel starter genoemd). Er zijn zuinige

Nadere informatie

Relighting. Brussel 17-06-2010. Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België)

Relighting. Brussel 17-06-2010. Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België) Relighting Brussel 17-06-2010 Ingrid Van Steenbergen Onafhankelijk lichtadviseur Energiebesparing in verlichting www.odid.be Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België) Verlichting Airconditionning

Nadere informatie

Energiezuinige verlichting

Energiezuinige verlichting Energiezuinige verlichting Op het gebied van verlichting zijn vele besparingsmogelijkheden. Van het vervangen van lampen tot het aanpassen van de armaturen en het gebruik van een daglichtafhankelijke-

Nadere informatie

Creëer nieuwe kansen met de ErP-richtlijn!

Creëer nieuwe kansen met de ErP-richtlijn! Pioneering for You Informatie voor specialisten in sanitair, verwarming en klimaattechniek, vakadviseurs en groothandels. Creëer nieuwe kansen met de ErP-richtlijn! 02 ErP-richtlijn 03 Beknopt overzicht

Nadere informatie

LUX op energiezuinige stand

LUX op energiezuinige stand Seminaire Duurzame gebouwen LUX op energiezuinige stand 5 maart 2015 Leefmilieu Brussel Cases Relighting Ingrid VAN STEENBERGEN, Zaakvoerder Adviesbureau voor verlichting ODID Vervangen door Catherine

Nadere informatie

Led in algemene verlichting

Led in algemene verlichting augustus 11 Led in algemene verlichting FOCUS De opmars van de led toepassingen is niet meer te stuiten. In eerste instantie ging het om indicatieverlichting, decoratieve toepassingen en signalisatie,

Nadere informatie

ECO-TL besparingset. De belangrijkste voordelen op een rij:

ECO-TL besparingset. De belangrijkste voordelen op een rij: ECO-TL besparingset De belangrijkste voordelen op een rij: 40 tot 50% besparing op uw energiekosten De T5 TL lamp gaat tot 3x langer mee dan de oude T8 TL lamp Zeer korte terugverdientijd Prettiger licht

Nadere informatie

Folder 68 18.6. Lichtbronnen. Productinformatie

Folder 68 18.6. Lichtbronnen. Productinformatie Folder 68 18.6 Lichtbronnen Productinformatie Lichtbronnen Het middelpunt van uw wereld is uw huis. In deze folder vindt u ideeën om uw huis een heel andere uitstraling te geven door het subtiele gebruik

Nadere informatie

Een beginnershandleiding voor energiezuinige verlichting

Een beginnershandleiding voor energiezuinige verlichting Een beginnershandleiding voor energiezuinige verlichting Waarom leren over energiezuinige verlichting in je huis? Het is uitgewezen dat we ongeveer 90% van ons leven binnenshuis doorbrengen. Een goed verlichte

Nadere informatie

VERLICHTINGSWIZARD Bespaar energie met de juiste lamp!

VERLICHTINGSWIZARD Bespaar energie met de juiste lamp! VRLIHTINGSWIZR espaar energie met de juiste lamp! Per 1 september 2012 is de import van energie- en milieu onvriendelijke lampen stopgezet. Hierdoor is de gloeilamp langzaam maar zeker uit de schappen

Nadere informatie

Case-studie: Kinderopvang Globe te Ukkel

Case-studie: Kinderopvang Globe te Ukkel Case-studie: Brussel 17-06-2010 Ingrid Van Steenbergen Onafhankelijk lichtadviseur Energiebesparing in verlichting www.odid.be Audit verlichting in het kader van REG Sibelga (budget REG per gemeente) BIM

Nadere informatie

PRODUCTINFORMATIE VERVANG JE GLOEILAMP

PRODUCTINFORMATIE VERVANG JE GLOEILAMP PRODUCTINFORMATIE VERVANG JE GLOEILAMP 373905_Lichtbronnen.indd 1 30-05-11 11:33 Einde van de gloeilamp is in zicht De gloeilamp zet 90 tot 95% van al zijn gebruikte elektriciteit om in warmte in plaats

Nadere informatie

energiecoach verlichting

energiecoach verlichting LAMPEN Puntverlichting Hebt u uw gloeilampen al vervangen door spaarlampen? Spaarlampen zijn vier tot vijf keer efficiënter dan gloeilampen en gaan 9 tot 13 keer langer mee. Bijgevolg is de winst dubbel:

Nadere informatie

BNR PRODUCTS LED GROEN BOEK. Een kostenvergelijking van led met traditionele gloeilampen, halogeen spots en CFL spaarlampen

BNR PRODUCTS LED GROEN BOEK. Een kostenvergelijking van led met traditionele gloeilampen, halogeen spots en CFL spaarlampen BNR PRODUCTS LED GROEN BOEK Een kostenvergelijking van led met traditionele gloeilampen, halogeen spots en CFL spaarlampen Voorwoord Led verlichting is duur! Het is een veel voorkomende opmerking. Terecht

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. 26-4-2012 Kennisdag voor technici.

Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. 26-4-2012 Kennisdag voor technici. Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. 26-4-2012 Kennisdag voor technici. Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. Agenda: 1) Lezing door Jo Huppertz ca. 45 minuten 2) Vragen

Nadere informatie

ENCON INGENIEURSBUREAU

ENCON INGENIEURSBUREAU ENCON INGENIEURSBUREAU ENERGIE - CONSULTANCY ENCON Ingenieursbureau Studiedag milieu&energie Technieken verlichting Case studies Relighting VERLICHTING RELIGHTING Meer licht met minder energie! Energiebesparing

Nadere informatie

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel De Laatste Hendrik Energiescan & Investeringsvoorstel Bedrijf : Efficient Energie Auteur : ing. Harry de Jonge Adres : Westhavenweg 58 F Plaats : Amsterdam Postcode : 1042 AL Telefoonnummer : 020-6922661

Nadere informatie

Seminarie energie. 26 september 2013

Seminarie energie. 26 september 2013 Seminarie energie 26 september 2013 1 IFMA IFMA is de Belgische tak van de International Facility Management Association, de beroepsfederatie voor Facility Management. Wereldwijd heeft IFMA 23.362 leden

Nadere informatie

AC-inductiemotoren en BLDC-motoren lijken erg op elkaar. Het grootste verschil ligt in de constructie van de rotor.

AC-inductiemotoren en BLDC-motoren lijken erg op elkaar. Het grootste verschil ligt in de constructie van de rotor. Pneumatische pompen vormen al vele jaren de steunpilaar van de verfcirculatiewereld en daar zijn goede redenen voor. Ze zijn eenvoudig, betrouwbaar en dankzij de langzame heenen-weer gaande beweging beschadigen

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

De meest efficiënte motor volgens Zweeds onderzoek. Auke Jellema Account Manager

De meest efficiënte motor volgens Zweeds onderzoek. Auke Jellema Account Manager De meest efficiënte motor volgens Zweeds onderzoek Auke Jellema Account Manager Stand van zaken Sinds 1-1-2015 minimaal: IE3 of IE2 met frequentieregelaar Voor P 7,5 kw Maar er is ook regelgeving voor

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Meer comfort en minder energieverbruik?

Meer comfort en minder energieverbruik? Meer comfort en minder energieverbruik? Het kan, met intelligente sturing van zonwering, HVAC en verlichting Answers for infrastructure Geïntegreerd management van verlichting, binnenklimaat én zonwering

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

vario Efficiëntie wordt betaalbaar! De revolutionaire circulatiepomp Efficiëntie tegen een lage prijs:

vario Efficiëntie wordt betaalbaar! De revolutionaire circulatiepomp Efficiëntie tegen een lage prijs: Efficiëntie wordt betaalbaar! De revolutionaire circulatiepomp ecocirc vario Ecocirc E4vario Ecocirc E6vario Efficiëntie tegen een lage prijs: De revolutionaire ecocirc vario. met efficiënte electronische

Nadere informatie

BESPAAR WATT OP JE VARKEN. Trefdag VarkensAcademie 27nov Tine Degroote

BESPAAR WATT OP JE VARKEN. Trefdag VarkensAcademie 27nov Tine Degroote 1 BESPAAR WATT OP JE VARKEN Trefdag VarkensAcademie 27nov Tine Degroote De energiefactuur 3 Verdeling factuur 2% 47% 51% Energiekost Nettarieven Heffingen 4 Energiekost 5 Prijsvergelijking 6 Prijsvergelijking

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

TL BESPAARKIT. Met de TL Bespaarkit heeft u géén nieuwe TL-armaturen nodig als u wilt overstappen naar energiezuinige TL!

TL BESPAARKIT. Met de TL Bespaarkit heeft u géén nieuwe TL-armaturen nodig als u wilt overstappen naar energiezuinige TL! 1 TL BESPAARKIT Met de TL Bespaarkit heeft u géén nieuwe TL-armaturen nodig als u wilt overstappen naar energiezuinige TL! Energie besparen doen wij zo! Postbus 1076 2260 BB Leidschendam T: 070-41 90 915

Nadere informatie

Hoeveel energie steekt U in uw pompsystemen??????? Consulting & Sales Engineer Drives & Controls. Bij voorkeur de juiste!!!!

Hoeveel energie steekt U in uw pompsystemen??????? Consulting & Sales Engineer Drives & Controls. Bij voorkeur de juiste!!!! Hoeveel energie steekt U in uw pompsystemen??????? Consulting & Sales Engineer Drives & Controls Bij voorkeur de juiste!!!! ELEKTRICITEITSVERBRUIK Onderzochte en bewezen stellingen: Besparingen op het

Nadere informatie

LED en Verlichting. Van fakkel naar oled. Pieter Ledeganck Charlotte Claessens.

LED en Verlichting. Van fakkel naar oled. Pieter Ledeganck Charlotte Claessens. LED en Verlichting Pieter Ledeganck Charlotte Claessens energieconsulent@gezinsbond.be Van fakkel naar oled Natuurlijk licht Vuur -400.000-13000 400 1500 1816 1814 1783 Elektrisch licht 1809 1959 1879

Nadere informatie

controle over je energiekosten by IZEN energy systems

controle over je energiekosten by IZEN energy systems h controle over je energiekosten by IZEN energy systems Wie zijn we? energy systems EcoHome is het totaalconcept van IZEN energy systems om bestaande woningen op een comfortabele manier energiezuiniger

Nadere informatie

Hoe zit het nu? Tweede druk, 05-01-2015

Hoe zit het nu? Tweede druk, 05-01-2015 Hoe zit het nu? Hoe zit het nu? Tweede druk, 05-01-2015 Kolmer Elektromotoren B.V. Industrieweg 16 3881 LB Putten (NL) Tel. +31 (0)341 369696 Fax +31 (0)341 369690 E-mail: info@kolmer.nl Website: www.kolmer.nl

Nadere informatie

Flare. Comfort en rendement met leds

Flare. Comfort en rendement met leds Flare Comfort en rendement met leds Flare Downlights en spots met ledtechnologie Flare, een uniek designconcept Mun* product design Flare is een compleet gamma van ronde downlights en spots. Zij verzekeren

Nadere informatie

50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen

50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen 50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen EcoTL4you Slijpkruikweg 54 6712 DL Ede E info@ecotl4you.nl T +31 (0)318-463191 F +31 (0)318-416922 KVK 09190364 Onderdeel van

Nadere informatie

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems Maak je woning energie onafhankelijk h by WIE ZIJN WE? energy systems Met 25 jaar ervaring is een pionier op het vlak van groene energie. We leveren en installeren verschillende hernieuwbare energieoplossingen

Nadere informatie

Your added value provider

Your added value provider Energiebesparing Presentatie Energiebesparing waarom? Meer netto winst Efficient proces Energie besparen Minder CO2 beter milieu Minder onderhoud Energiebesparing: Energieverbruik Wereldwijd Rendement,

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

Elektrisch tekenen: begeleiding

Elektrisch tekenen: begeleiding Elektrisch tekenen: begeleiding Vakinhoud: Deel I: residentieel Elektrische schema s leren lezen en tekenen AREI Oefeningen Deel II: industrieel Industriële motorschakelingen Oefeningen In het labo maken

Nadere informatie

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Pagina 1 van 5 Inleiding Op 1/1/2006 besloot Vlaanderen om de decentrale opwekking van groene energie door zonnepanelen

Nadere informatie

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? 7 mei 2015 Inge Goessens Vlaams EnergieBedrijf Inhoud Korte voorstelling VEB De overheid als energieverbruiker Uw energiefactuur verlagen

Nadere informatie

80 % besparing bij Nu-Air BV Fabriek en magazijn. Toegepast: - LED Highbay / Halstraler - High Power Ledbuis - T5 Adapters / EcoTL

80 % besparing bij Nu-Air BV Fabriek en magazijn. Toegepast: - LED Highbay / Halstraler - High Power Ledbuis - T5 Adapters / EcoTL 80 % besparing bij Nu-Air BV Fabriek en magazijn Toegepast: - LED Highbay / Halstraler - High Power Led - T5 Adapters / EcoTL ILP-International BV www.ilp-international.com mei 2013 INLEIDING Nu-Air Ventinox

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS

GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS 1. INLEIDING De berekeningstool COGENcalc.xls stelt u in staat snel een eerste dimensionering 1 uit te voeren van een eventuele warmtekrachtkoppeling die is aangepast

Nadere informatie

Brammer Energy Savings

Brammer Energy Savings Brammer Energy Savings Brochure 120853 Wij weten waar het om draait Energiebesparing is een belangrijk onderwerp, zo ook in het onderhoud. Bekend is dat energiekosten 90% van de totaal gemaakte kosten

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

1. Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen.

1. Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen. . Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen.. Klantendienst Wenst u contact op te nemen met onze klantendienst?

Nadere informatie

ENALYZER FOR COOLING 1. TAGS

ENALYZER FOR COOLING 1. TAGS ENALYZER FOR COOLING Geschikt voor: Koelcompressoren met een geïnstalleerd vermogen vanaf 50 kw Basis koel-layout: ééntraps systeem zonder warmterecuperatie basis chiller met ijswatercircuit Afhankelijk

Nadere informatie

Besparen op de Energiefactuur in. Scholen. Goed & Energiezuinig Verlichten. Chris VANDENDAEL. Leuven. n nv URL: www.ecolux.be

Besparen op de Energiefactuur in. Scholen. Goed & Energiezuinig Verlichten. Chris VANDENDAEL. Leuven. n nv URL: www.ecolux.be Goed & Energiezuinig Verlichten Chris VANDENDAEL n nv URL: www.ecolux.be Leuven Alleen over energiebesparing praten of studies laten maken is volkomen zinloos Zonder verdere actie wordt elke studiekost

Nadere informatie

BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN

BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in AUGUSTUS 2015 in BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen

Nadere informatie

Uw energieverbruik optimaliseren. www.optivolt.com

Uw energieverbruik optimaliseren. www.optivolt.com Uw energieverbruik optimaliseren www.optivolt.com Goede redenen om contact met ons op te nemen: Verbetering van de stroom en spanningskwaliteit Verbetering van het rendement van alle huishoudelijke apparaten

Nadere informatie

Alezio. >> Een winnende investering >> Tot 70% energiebesparing >> Behoud van het milieu. Warmte in al zijn éénvoud, warmte uit de lucht!

Alezio. >> Een winnende investering >> Tot 70% energiebesparing >> Behoud van het milieu. Warmte in al zijn éénvoud, warmte uit de lucht! ZONNESYSTEMEN HOUT WARMTEPOMPEN CONDENSATIE OLIE/GAS Alezio WARMTEPOMPEN LUCHT/WATER EASYLIFE Warmte in al zijn éénvoud, warmte uit de lucht! >> Een winnende investering >> Tot 70% energiebesparing >>

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

ENERGIE ZUINIGE VERLICHTING LED VERLICHTING

ENERGIE ZUINIGE VERLICHTING LED VERLICHTING ENERGIE ZUINIGE VERLICHTING LED VERLICHTING ENERGIEBESPARING LEVENSDUUR MILIEU BETROUWBAARHEID RETURN OF INVESTMENT GESCHIEDENIS De Russische wetenschapper Oleg Losev ontdekte reeds halverwege de jaren

Nadere informatie

Seminarie IBE-BIV. Functionele LED-toepassingen in office, retail en hospitality.

Seminarie IBE-BIV. Functionele LED-toepassingen in office, retail en hospitality. Seminarie IBE-BIV Functionele LED-toepassingen in office, retail en hospitality. Kurt T Joens 4 november 2010 De wereld heeft nood aan zinvolle oplossingen om de klimaatveranderingen van antwoord te bieden.

Nadere informatie

Spaar de natuur Gebruik het juiste licht!

Spaar de natuur Gebruik het juiste licht! Middelbare school Süderelbe, Duitsland Spaar de natuur Gebruik het juiste licht! Met een simpele overstap naar energiezuinige verlichting in uw school kunt u ook een verschil maken Ik help mijn school

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schoolgebouwen draaien op volle toeren,

Nadere informatie

Spaar de natuur - Gebruik het juiste licht. Philips MASTER TL-D Eco. Energiezuinige TL-D verlichting waarmee u geld bespaart en de natuur spaart.

Spaar de natuur - Gebruik het juiste licht. Philips MASTER TL-D Eco. Energiezuinige TL-D verlichting waarmee u geld bespaart en de natuur spaart. Spaar de natuur - Gebruik het juiste licht Philips MASTER TL-D Eco. Energiezuinige TL-D verlichting waarmee u geld bespaart en de natuur spaart. Vervang oude fluorescentielampen door energiezuinige verlichting

Nadere informatie

WALLONIË PARTICULIERE KLANTEN

WALLONIË PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in WALLONIË PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

PRODUCTINFORMATIE. Schakelen en dimmen van energiezuinige lampen

PRODUCTINFORMATIE. Schakelen en dimmen van energiezuinige lampen Schakelen en dimmen van energiezuinige lampen Langs deze weg willen wij als fabrikant van schakelmateriaal en woningautomatiseringssystemen duidelijkheid scheppen over de gevolgen van het schakelen en

Nadere informatie

++Van Gloeilamp naar Ledlamp uitgave: 24-2- 2014 JS

++Van Gloeilamp naar Ledlamp uitgave: 24-2- 2014 JS ++Van Gloeilamp naar Ledlamp uitgave: 24-2- 2014 JS Het is raadzaam om over te schakelen van de gloeilamp naar de ledlamp, maar helaas is de voorlichting verre van optimaal. Aanbiedingen te over, maar

Nadere informatie

Praktijkgids Energieboekhouding en monitoring & targeting

Praktijkgids Energieboekhouding en monitoring & targeting 1 Inleiding... 1 2... 1 3 Monitoring & technieken... 4 1 Inleiding Om de energiekosten van een bedrijf te verminderen, is het essentieel dat men begrijpt hoe de energie verbruikt wordt binnen het bedrijf.

Nadere informatie

1) Waar op letten bij het opstellen van een verlichtingsplan? (tekst van interieurdesigners.be)

1) Waar op letten bij het opstellen van een verlichtingsplan? (tekst van interieurdesigners.be) Welke verlichting Alvorens de ruwbouw aan te vatten, dient u best een idee te hebben van de verlichting. Als je samen met ons je elektriciteitsplan hebt ingetekend, dan zullen we je ook het nodige licht

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting

Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting 10 tips 1. Energie besparing 2. Lichtopbrengst 3. Levensduur 4. Garantie 5. Kleurtemperatuur 6. Electrotechnische eigenschappen 7. Installatie 8. Prijs 9. Terugverdientijd

Nadere informatie

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

Discussienota Tertiaire sector voor de studie: Energie en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Tertiaire sector voor de studie: Energie en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Tertiaire sector voor de studie: Energie en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 BIJLAGEN 1 BIJLAGE 1 bij BELEIDSDOELSTELLING 1 van PIJLER II

Nadere informatie

VAC= Wisselstroom VDC= Gelijkstroom

VAC= Wisselstroom VDC= Gelijkstroom Elektriciteit LED lampen werken op 12 Vdc /Ac tot ca. 38 Vdc/ac. Dit is laagspanning. Er zijn dus lampen die alleen op gelijkstroom (DC) werken of op wisselstroom (AC) Maar ook zijn er LED lampen die zowel

Nadere informatie

Verslag over het energiebeleid van de Senaat

Verslag over het energiebeleid van de Senaat Algemene Zaken Verslag over het energiebeleid van de Senaat 1 Stand van zaken: totaal verbruik in 2012 niet genormaliseerd Elektriciteit Gas Water kwh EURO kwh EURO m 3 EURO 2009 932 272 125 897,86 1 772

Nadere informatie

Lucht ARIANEXT NIEUW GAMMA WARMTEPOMPEN

Lucht ARIANEXT NIEUW GAMMA WARMTEPOMPEN Lucht ARIANEXT NIEUW GAMMA WARMTEPOMPEN Persmap Januari 2014 ARIANEXT, EEN COMPLEET GAMMA WARMTEPOMPEN VOOR ENERGIEZUINIGE WONINGEN Chaffoteaux vergroot zijn gamma multi-energiesystemen voor de verwarming

Nadere informatie

NEERZIJSTRAAT 49 3600 GENK 089.410.820 INFO @ENCON.BE

NEERZIJSTRAAT 49 3600 GENK 089.410.820 INFO @ENCON.BE ENCON NEERZIJSTRAAT 49 3600 GENK 089.410.820 INFO @ENCON.BE OPGERICHT IN 2002 dr. ir. Kathleen Venderickx ing. Robin Bruninx HUIDIGE LEIDING Sandra Deraeve Robin Bruninx VESTIGINGEN B: Genk & Gent NL:

Nadere informatie

Remeha Neptuna. Comfort het hele jaar door 4/6/8/11/16/22/27. the comfort innovators

Remeha Neptuna. Comfort het hele jaar door 4/6/8/11/16/22/27. the comfort innovators Neptuna 4/6/8/11/16/22/27 Comfort het hele jaar door the comfort innovators Comfort het hele jaar door Neptuna Een natuurlijke energiebron zoals lucht, water of zonlicht levert besparing op. Kies je voor

Nadere informatie

Energiebesparing met leds

Energiebesparing met leds Energiebesparing met leds Enkele aandachtspunten Docent SBM : Alain Floree Leds Newlighting Relighting Zijn leds nu echt de wonderoplossing hiervoor? Kritische en ook logische benadering van de ledverlichting.

Nadere informatie

Product naam: MM03943

Product naam: MM03943 Product naam: MM03943 Specificaties MM03943: Levensduur: 25000u Diameter: 172 mm Wattage: 20.50W Spanning: 230 V Kleur armatuur: Wit Inbouwmaat: 150 mm Bundelbreedte: 90 graden Beschermingsklasse: IP44

Nadere informatie

Product naam: MM04402

Product naam: MM04402 Product naam: MM04402 Specificaties MM04402: Levensduur L90: 25000u Wattage: 5.50W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lm RA: 80 Bundelbreedte: 360 graden Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort:

Nadere informatie

BRUSSEL-HOOFDSTAD PROFESSIONELE KLANTEN

BRUSSEL-HOOFDSTAD PROFESSIONELE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in BRUSSEL-HOOFDSTAD PROFESSIONELE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Tweede halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 04-12-2013 F. Wuts Draft 0.2 1-2-2014 F. Wuts Aanpassing naar aanleiding van Audit

Nadere informatie

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Klimaatneutrale Organisatie 2020 De ondersteuningscampagne voor gemeenten die zich engageren om in 2020 een klimaatneutrale organisatie

Nadere informatie

Energiezuinig (ver)bouwen: geen rechttoe rechtaan verhaal

Energiezuinig (ver)bouwen: geen rechttoe rechtaan verhaal KVAB / Reflectiegroep Energie 14 oktober 2015 Energiezuinig (ver)bouwen: geen rechttoe rechtaan verhaal Hugo Hens Inhoudsoverzicht Inleiding Bewonersgedrag o o Feiten? Hoe statistisch? o Gevolgen Netto

Nadere informatie