Scriptie Frank van der Helm

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Scriptie Frank van der Helm"

Transcriptie

1 Scriptie Frank van der Helm Elementaire punten economische bijdrage Datum: Naam: Frank van der Helm Studentennummer: Opleiding: Hoger Toeristisch & Recreatief Onderwijs Onderwijsinstelling: Hogeschool INHolland, Rotterdam Opdrachtgever: Scriptiebegeleider: Lectoraat City Marketing & Leisure Management Dhr. T. van de Lagemaat Onder embargo

2 Samenvatting Achtergrond Het onderwerp van dit onderzoek is het economische effect van een publieksevenement inzichtelijk maken. Het onderzoek wordt uitgevoerd voor het lectoraat City Marketing & Leisure Management van de hogeschool INHolland. Er wordt onderzoek gedaan, naar dit onderwerp omdat er met regelmaat publieksevenementen plaatsvinden. De gemeente ondersteunt deze evenementen met subsidies zonder dat de economische effecten duidelijk zijn. Dit onderzoek maakt deel uit van een groter project, dat onderzoek doet naar alle effecten van publieksevenementen voor een stad. Het onderzoek is met name relevant voor de gemeenten waar met regelmaat publieksevenementen georganiseerd worden. Met behulp van de onderzoeksresultaten wordt het mogelijk om te kijken welke publieksevenementen een economische bijdrage leveren kortom: welke evenementen zijn economische gezien verantwoord. Het onderzoek wordt gedaan als laatste onderdeel voor het behalen van de HBO diploma s Bedrijfseconomie en Hoger Toeristisch en Recreatief onderwijs. Doel Het doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in het economische effect van publieksevenementen in Den Haag, ten einde aanbevelingen te doen aan het lectoraat City Marketing & Leisure Management, over hoe de economische bijdrage aan de hand van diverse elementen inzichtelijk kan worden gemaakt. Methode Met behulp van zowel desk- als fieldresearch is het onderzoek tot stand gekomen. De deskresearch bestaat uit literatuuronderzoek en wordt gedaan voordat er wordt begonnen aan de fieldresearch. Relevante informatie is verzameld via boeken, internet en vakartikelen. Deze informatie is vervolgens geanalyseerd en dient als input voor de fieldresearch: dit bestaat uit het houden van diepte-interviews met professionals uit de evenementenwereld. Resultaten Een publieksevenement is een gebeurtenis die publiekelijk toegankelijk is, een publicitaire uitstraling heeft met een begin- en eindtijd en waar de bezoekers specifiek voor de activiteiten komen. Een publieksevenement kan op één of meerdere locaties plaatsvinden, is verplaatsbaar en er wordt een groot publiek aangesproken. De economische kant van een publieksevenement voor een stad kan worden opgesplitst in drie subeffecten: directe economische effecten. Dit is het primaire bestedingsdoel van bezoekers van een publieksevenement: het zijn de bestedingen op het evenemententerrein en het vervoer naar het terrein toe. indirecte economische effecten. Dit is het secundaire bestedingsdoel van bezoekers van een publieksevenement: het zijn de bestedingen buiten het evenemententerrein, zoals in cafés en hotels. factoren die invloed hebben op een indirect economisch effect, zoals wet- en regelgeving of cultuur. iii

3 Anno 2009 zijn er geen modellen toereikend genoeg om de economische bijdrage van een publieksevenement te kunnen bepalen. Het Value model is momenteel het enige model waarmee het economische effect van een publieksevenement berekend kan worden. Dit model heeft echter alleen betrekking op grote meerdaagse sportevenementen. De economische bijdrage van een publieksevenement komt tot stand door het verschil tussen de kosten en opbrengsten van een publieksevenement te berekenen. De belangrijkste economische opbrengsten van een publieksevenement van hoog naar laag zijn: sponsoren, kaartverkoop, horeca en subsidies. De belangrijkste economische kostenposten van een publieksevenement van hoog naar laag zijn: inhoudelijke programmering, logistiek, promotie en overige kosten. De belangrijkste betrokkenen bij de organisatie van een publieksevenement, wat betreft de kosten en opbrengsten, zijn: de gemeente Den Haag (bestaande uit Den Haag City Marketing en Den Haag Marketing), de hulpdiensten (met name de politie) en de organisator van het publieksevenement. Conclusie Er is een aantal sleutelelementen, die allereerst berekend moet worden, voordat er verder kan worden gegaan met het berekenen van de economische bijdrage van een publieksevenement. Deze elementen zijn: Bezoekersaantallen Er loopt momenteel een aantal onderzoeken naar het nauwkeurig meten van bezoekersaantallen, maar vooralsnog zijn deze methoden te duur. Om de organisator mee te laten betalen aan één van deze methoden is het een optie om in de toekomst subsidie toe te kennen per bezoeker. Bestedingen bezoekers Door middel van enquêtering onder de bezoekers van publieksevenementen is het mogelijk om de bestedingen van bezoekers binnen en buiten het evenemententerrein in kaart te brengen. Percentage bezoekers van buiten de regio Door middel van enquêtering onder de bezoekers van publieksevenementen kan ook het percentage bezoekers van buiten de regio worden gemeten. Bijdrage sponsoren Bij aanvraag van een vergunning en/of subsidie is het een eis om de begroting in te laten zien aan de gemeente. Voor de gemeente is de begroting inzichtelijk: de kasstroom kan op deze manier in kaart worden gebracht. Naast deze elementen zijn er nog andere elementen naar voren gekomen gedurende dit onderzoek. Deze elementen zijn verwerkt in een tabel met daarbij de volgende informatie per element: kosten, opbrengsten, economische effect, regio afhankelijk en momenteel meetbaar. Als het schema volledig kan worden ingevuld dan is het mogelijk om de economische bijdrage van een publieksevenement in kaart te brengen. iv

4 Summary Background The subject of the investigation is to understand the economic impact of a public event. This research is conducted for the lectureship City Marketing & Leisure Management INHolland. In this investigation is chosen to do research on this issue as public events regularly take place. The municipality subsidies these events without having the economic effects clear. This research is part of a larger project on the impact of public events for a city. The investigation is particularly relevant for the municipalities where public events are organized on a regularly basis. Using the results of this investigation is it possible to make clear which public events have an economic contribution, in short; which events are economic reasonable. The investigation is done as a last line for the achievement of the bachelor diplomas Business Economics and College of Leisure Management. Target The target of this research is understanding the economic impact of public events in The Hague in order to make recommendations to the lectureship City Marketing & Leisure Management on how to make clear the economic contribution of the various elements. Method For this investigation desk- and field research is used. The desk research consists of literature review and is done before starting the field research. Relevant information is collected through books, internet and publications. This information is analyzed and serves as input for the field research, which consists of conducting in depth interviews with professionals of the event organization. Results A public event is an event which is publicly accessible, has a publicity appearance with a start and a clear end where the visitors come specifically for the activities. A public event can take place at one or multiple locations, is movable and addressed to a large audience. The economic side of a public event for a city can be divided into three sub effects: direct economic effects, this is the primary spending of visitors at a public event, it is the spending at the event area and transport to the event area. indirect economic effects, this is the secondary spending of visitors at a public event, this is the spending outside the event area, such as in cafes and hotels. factors that affect an indirect economic effect, such as laws and regulations or culture. v

5 Anno 2009, there are no sufficient models to determine the economic contribution of a public event. The Value Model is currently the only model which can calculate the economic effect. This model, however, concerns only several large sporting events which take place for more than one day. The economic contribution of a public event is created by calculating the difference between the costs and benefits of a public event. The main economic income of a public event from high to low: sponsors, ticket sales, catering and grants. The main economic costs of a public event from high to low: substantive programming, logistics, promotion and other costs. The main stakeholders in the organization of a public event for the costs and revenues are the municipality of The Hague which consists of Den Haag City Marketing and Den Haag Marketing, the emergency services and in particular the police and the organizer of the public event. Conclusion There are a number of key elements which must be calculated first before there can be continued to quantify the economic contribution of a public event. These elements are: Visitor Numbers There are a number of studies on the precise measurement of visitor numbers, but these methods are far too expensive. To have the organizer contribute to one of the methods, it is an option to grant a visitor. Spending of visitors Through survey among the visitors of public events it is possible to make clear the expenditure of visitors within and outside the event area. Percentage of visitors from outside the region Through survey among the visitors of public events also the percentage of visitors from outside the region can be measured. Contribution sponsors At the request of the license and/or grant a requirement is to show the budget. For the municipality the budget is clear, so the cash flow in this way can be identified. In addition to these elements, there are other factors emerged during this investigation. These elements are incorporated into a table with the following information for each element: costs, revenue, economic effect, region-dependent and currently measurable. If the scheme can be fully completed it is possible to measure the economic contribution of a public event. vi

6 Voorwoord Voor u ligt een onderzoek naar de economische bijdrage van publieksevenementen op een stad; in dit geval Den Haag. In dit verslag heb ik geprobeerd de economische bijdrage van publieksevenementen in Den Haag zichtbaar te maken door inzicht te krijgen in dit onderwerp. Daarop is ook de onderstaande quote van Angelique Lombarts gebaseerd. Inzicht krijgen is meetbaar maken In september 2004 ben ik begonnen aan de voltijd studie Hoger Toeristisch en Recreatief Onderwijs bij hogeschool INHolland te Rotterdam. Twee jaar later, nadat ik differentiatie minors had gevolgd waarbij ik veel gewerkt heb met cijfers, is in overleg met mijn Studieloopbaanbegeleider besloten om de opleiding Bedrijfseconomie in deeltijd erbij te gaan volgen. De studie Bedrijfseconomie verliep voortvarend, maar ten opzichte van mijn studie HTRO lag ik nog wel een jaar achter. Ik heb er toen bewust voor gekozen om de studie HTRO een half jaar stil te leggen om vervolgens met één scriptie beide studies af te kunnen ronden. Ik ben een half jaar overdag stage gaan lopen voor Bedrijfseconomie en s avonds lessen gaan volgen voor deze studie. Op deze manier ben ik met beide studies op hetzelfde moment in de afstudeerfase terecht gekomen. Voor de opleiding HTRO heb ik stage gelopen op het hoofdkantoor van de reisorganisatie TUI. Hier ben ik erachter gekomen dat dit niet was waar ik in de toekomst wil gaan werken. Een andere kant die je op kan met HTRO, zijn de evenementen. Hier heb ik veel interesse in en ben dan ook regelmatig op evenementen te vinden. Via HTRO docent Marieke Brouwer, die betrokken is bij het Lectoraat, ben ik bij het Lectoraat City Marketing & Leisure Management terecht gekomen; welke onder leiding staat van Angelique Lombarts. Bij het Lectoraat wordt er momenteel onderzoek gedaan om een model te ontwikkelen waarmee de invloed van evenementen op een stad gemeten kan worden. Dit onderzoek is opgesplitst in verschillende deelprojecten. Eén van deze deelprojecten is: inzicht verkrijgen in de economische bijdrage van evenementen in Den Haag. Met als doel om op deze manier in de toekomst te kunnen gaan meten wat de economische bijdrage van een evenement op een stad is. Om het onderwerp concreter te maken is mijn onderzoek gericht op de economische bijdrage van publieksevenementen in Den Haag. Voor mij is deze opdracht helemaal interessant aangezien ik zelf in Den Haag woon. Voor de opleiding Bedrijfseconomie voldoet deze opdracht ook aan de eisen aangezien de hele opdracht gebaseerd is op economie. Er komen verscheidene specifieke Bedrijfseconomische onderwerpen aan bod tijdens dit onderzoek. Bij deze wil ik mijn dankwoord richten tot het Lectoraat City Marketing & Leisure Management, omdat zij mij de kans hebben geboden mijn beide opleidingen af te ronden met één opdracht en ik veel vrijheid heb gekregen met betrekking tot de invulling van deze opdracht. Op deze manier is er naar mijn mening een goed onderzoek tot stand gekomen. Uiteraard gaat mijn dank ook uit naar de mensen die mij te woord hebben gestaan bij het afnemen van mijn interviews. Als laatste wil ik mijn scriptie begeleider Timo van de Lagemaat bedanken voor zijn begeleiding tijdens mijn scriptie. Frank van der Helm, Den Haag, mei 2009 vii

7 Inhoudsopgave Samenvatting... iii Voorwoord... vii Inhoudsopgave... viii 1. Inleiding Achtergrond opdrachtgever Aanleiding Relevantie Doelstelling Centrale vraag Deelvragen Verantwoording onderzoeksmethoden Onderzoeksvormen Gekozen onderzoeksvormen Verantwoording diepte-interviews Analyse interviews Methode per deelvraag Soorten evenementen Inleiding Evenementen Soorten evenementen Publieksevenement Uitleg kenmerken Betekenis en impact van evenementen in algemene zin Economische bijdrage publieksevenementen Inleiding Evenementen naar de stad trekken City Marketing Den Haag Marketing Voorbeeld directe en indirecte economische bijdrage Directe en indirecte economische bijdrage Directe economische effecten Indirecte economische effecten Niet meetbare economische effecten Conclusie Bepaling economische bijdrage publieksevenementen Inleiding Criteria Den Haag City Marketing viii

8 4.3 Methoden om directe en indirecte economische bijdrage inzichtelijk te maken Kasstromen Conclusie Kosten en opbrengsten publieksevenementen Inleiding Organisator publieksevenementen Gemeente Den Haag City Marketing Den Haag Marketing Hulpdiensten Conclusie kosten en opbrengsten Bestaande economische modellen Inleiding Value model Algemene methode Bedrijfseconomische technieken en modellen Inleiding Directe en indirecte kosten methode Directe en indirecte opbrengsten Activity based costing Mediabereik Conclusie Conclusie en Aanbevelingen Conclusie Aanbeveling Gemeente Lectoraat Mening auteur Bronnenlijst Bijeenkomst Boeken Interviews Websites Bijlage Topiclijst interviews Bijlage 2 Interviews Interview Dennis Aarts Interview Rob Keehnen ix

9 Interview Peter Donkers en Gert Jan van Duivenbode Interview Jasper Scholte Interview Lex Kruijver Interview Michiel Middendorf Interview Guus Durtrieux Bijlage 3 Rekenvoorbeeld bezoekersaantallen Bijlage 4 Cijfers publieksevenementen Bijlage 5 Dagtochten naar jaargetijde en belangrijkste activiteit Bijlage 6 Uitgaven voor dagtochten Bijlage 7 Cijfers dagtochten naar bestemmingsprovincie en woonprovincie x

10 1. Inleiding 1.1 Achtergrond opdrachtgever Lectoraat City Marketing & Leisure Management Het lectoraat Leisure Management is in 2004 ingesteld. Met de komst van een nieuwe lector, Angelique Lombarts op 1 februari 2007, is de koers verlegd. Het lectoraat is omgedoopt tot Lectoraat City Marketing & Leisure Management om zodoende voldoende focus te kunnen geven op het City Marketing aspect binnen het lectoraat. De laatste jaren is City Marketing niet meer weg te denken uit het beleid van steden. Steeds vaker stelt de lokale overheid een citymarketeer aan, die samen met de verschillende partijen gaat bepalen wat de stad moet zijn en uitdragen. Grote internationale steden hebben een City Marketing beleid met een bij de stad aansluitend logo of slogan. Een aantal voorbeelden is: Rotterdam Durft, I Amsterdam, Den Haag, stad van recht, vrede en veiligheid. Ook een deel van de kleinere steden en gemeenten heeft het belang van City Marketing onderkend. Niet zelden ligt hierbij de focus op specifieke aspecten als het binnenhalen van nieuwe (internationale) bedrijven. Dit kan verschillende voordelen met zich meebrengen, waarbij valt te denken aan punten als toename werkgelegenheid of het aantrekken van toeristen. Een aantal voorbeelden van kleinere steden met een City Marketing slogan is: Woerden vlamt, Alkmaar bruist, Korendijk, een dijk van een gemeente, Heerhugowaard: Stad van Kansen en Zoetermeer: steeds ondernemend. Maar City Marketing is meer dan een positief imago van een stad neerzetten. Ook het belang van bewoners speelt een rol. Een kerntaak van het Lectoraat is het produceren, aanbieden en verspreiden van kennis. In eerste instantie is dit bedoeld voor de Leisure & Toerisme opleidingen aan Hogeschool INHolland, maar ook de directe toepasbaarheid van de kennis in het werkveld is een belangrijk aspect. Onderzoek kenmerkt zich door een goed onderbouwde theoretische achtergrond in combinatie met een gezond denkvermogen, waaruit heldere conclusies en aanbevelingen voortkomen. Het lectoraat heeft om bovengenoemde reden, drie klantengroepen gedefinieerd: de opleiding met haar docenten, het onderwijs en haar studenten en het werkveld met haar werkgevers. Onderzoek, uitgevoerd door de Lector en haar Kenniskring, dient ten goede te komen aan één of meerdere van deze drie doelgroepen Management/Het+lectoraat/ (bezocht op ) 1

11 1.2 Aanleiding De probleemstelling Het Lectoraat City Marketing & Leisure Management heeft zich, in overleg met de City Marketing afdelingen van verschillende gemeenten, ten doel gesteld om een model te ontwikkelen, waarmee gemeten kan worden wat de invloed van evenementen op een bepaalde stad is. Om tot dit model te komen moet er eerst onderzoek worden gedaan. Aangezien het een groot project is, heeft het lectoraat besloten om dit op te splitsen in kleinere deelopdrachten. Uit een bijeenkomst met City Marketing afdelingen van verschillende steden, is naar voren gekomen dat er drie belangrijke factoren zijn aan de hand waarvan de bijdrage van een evenement bepaald wordt. Deze factoren zijn: imago, sociale cohesie en economie. 2 De reden van dit onderzoek is, dat er heden ten dage nog geen model toereikend genoeg is om nauwkeurig inzicht te verkrijgen in het economisch effect van een publieksevenement. Dat dit model er nog niet is, wordt als een probleem ervaren door City Marketing afdelingen uit verschillende steden. 3 De resultaten van dit onderzoek kunnen gebruikt worden als input om een model te ontwikkelen, waarmee de economische effecten van publieksevenementen kan worden gemeten. De aanbevelingen in deze scriptie kunnen helpen bij het ontwikkelen van een overkoepelend model over de invloed van evenementen op het imago, de economische impact en de sociaal culturele effecten van een stad. Het onderzoek dat in deze scriptie ter sprake komt, beperkt zich tot in welke mate publieksevenementen bijdragen aan de economie in Den Haag en hoe deze economische bijdrage inzichtelijk kan worden gemaakt. Dit onderzoek wordt dus geschaard onder de factor economie. In het werkveld wordt niet gesproken over economische bijdrage maar over economische spin off. Dit begrip is echter minder breed dan in dit onderzoek wordt bedoeld en de auteur gebruikt dit begrip dan ook niet. Onder economische spin off wordt enkel de positieve effecten verstaan, terwijl er wellicht ook negatieve effecten zijn waar te nemen. De economische bijdrage van een publieksevenement kan bestaan uit zowel de positieve als negatieve effecten van publieksevenementen. Het Lectoraat City Marketing & Leisure Management heeft zich als doel gesteld om een model te ontwikkelen, waarmee de invloed van evenementen op het imago, de economische impact en de sociaal culturele effecten van een stad gemeten kan worden. Deze behoefte heeft betrekking op City Marketing afdelingen van alle gemeenten in Nederland. Dit is bevestigd door verscheidene gemeenten op een bijeenkomst op 29 september 2008 waarbij het onderwerp het ontwikkelen van een model was. 4 Met betrekking tot de factor economie was er veel interesse in het systematisch inzichtelijk maken van de kosten en opbrengsten van een evenement. De opbrengsten van een publieksevenement kunnen wel enigszins ingeschat worden op basis van bezoekersaantallen, maar de kosten daarentegen zijn veel moeilijker in kaart te brengen. De City Marketing afdelingen zijn benieuwd naar het economische effect van een evenement op een stad. Zij zouden graag in beeld willen brengen hoe een stad economisch gezien aantrekkelijker gemaakt kan worden voor verschillende doelgroepen. Het probleem doet zich eigenlijk al voor sinds het ontstaan van evenementenorganisaties. 5 Er is steeds meer behoefte aan deze informatie omdat alles vandaag de dag samenhangt met kosten en opbrengsten. Deze informatie is erg belangrijk voor het onder andere verkrijgen van vergunningen om evenementen te organiseren en subsidiëren. 2,3,4,5 Bijeenkomst City Marketing afdelingen in Den Haag met als onderwerp het te ontwikkelen model ( ) 2

12 Er kan dus niet nauwkeurig inzichtelijk worden gemaakt wat de verschillende kosten zijn van een publieksevenement. Om de economische bijdrage van een publieksevenement te kunnen bepalen is het noodzakelijk om de precieze kosten en opbrengsten te berekenen. Een doel is, om in kaart te brengen waaruit de kostenposten bestaan: op deze manier komt er inzicht in de kostenkant. Een voorbeeld van een duidelijk aanwijsbare kostenpost zijn de kosten van de inhoudelijke programmering voor een publieksevenement. Een voorbeeld van een onduidelijkere kostenpost is de logistiek, omdat er onder deze kostenpost vele verschillende kosten worden geschaard: van verkeerregelaars tot koelcellen. 6 De directe opbrengsten van een publieksevenement worden regelmatig globaal ingeschat door middel van bijvoorbeeld publieksaantallen. De vraag is alleen of dit op basis van reële bezoekersaantallen en bestedingen wordt gedaan. Voor elk evenement wordt een begroting opgesteld: deze kan alleen niet door iedereen worden ingezien. 7 In zijn totaliteit leidt dit tot het probleem dat het economische effect van een evenement moeilijk te meten is, terwijl dit wel degelijk interessant is. Nu kan moeilijk van te voren worden ingeschat wat de economische bijdrage van een publieksevenement is. Bovenstaande problematiek van het moeilijk in kaart te brengen van de verschillende kosten en opbrengsten komt voor bij alle City Marketing afdelingen in Nederland. Men is benieuwd naar de uitkomsten van het onderzoek, omdat er heel veel evenementen verspreid over Nederland 8 plaats vinden. De stad waarvoor het onderzoek gespecificeerd gaat worden is Den Haag. Hier geldt echter wel dat indien er een succesvol model opgezet zou kunnen worden, dit met kleine aanpassingen voor alle steden bruikbaar is. 6 Interview Jasper Scholte 7 Interview Rob Keehnen 8 Bijeenkomst City Marketing afdelingen in Den Haag ( ) 3

13 1.3 Relevantie Voordat gekeken wordt naar de uitwerking van de probleemstelling wordt eerst stil gestaan bij de relevantie van het onderzoek. Relevantie is een ander woord voor belang: dat wil zeggen dat de onderzoeker vanuit een bepaald perspectief naar de belangen van de doelgroep kijkt. Hieronder is de relevantie opgesplitst in drie subpunten waarin het belang van dit onderzoek vanuit drie perspectieven bekeken wordt, te weten: Maatschappelijke relevantie: Het is relevant op maatschappelijk gebied om het economische effect van evenementen op Den Haag inzichtelijk te maken. Op deze manier kan er gekeken worden naar wat economische gevolgen zijn per publieksevenement. Op basis van de resultaten kan er geconcludeerd worden of evenementen een positieve economische bijdrage leveren. Theoretisch relevantie: Het is relevant op theoretisch gebied, omdat er met behulp van de onderzoeksresultaten aanbevelingen worden gedaan die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van een nieuw model. Om tot (betrouwbare) input te komen wordt er gebruik gemaakt van theorieën, begrippen en onderzoeksresultaten. Praktisch relevantie: De opdrachtgever kan de input meenemen bij de ontwikkeling van het uiteindelijke model waarmee de economische invloed van evenementen op steden kan worden gemeten. Met behulp van onder andere dit model kan gekeken worden naar welke evenementen economisch verantwoord zijn en welke niet. Er zijn op dit moment wel een aantal methoden aan de hand waarvan economische gegevens van evenementen berekend worden; echter nog niet één methode is overkoepelend genoeg om alle relevante gegevens inzichtelijk te maken. Daarom is het ontwikkelen van een geschikt overkoepelend model een belangrijk middel om in de toekomst economische inschattingen van evenementen te kunnen maken. 1.4 Doelstelling Uit de voorafgaande paragrafen en in overleg met de opdrachtgever is de volgende doelstelling voortgekomen: Inzicht verkrijgen in het economische effect van publieksevenementen in Den Haag, ten einde aanbevelingen te doen aan het lectoraat City Marketing & Leisure Management over hoe de economische bijdrage aan de hand van diverse elementen inzichtelijk kan worden gemaakt. 4

14 1.5 Centrale vraag Naar aanleiding van de doelstelling is de volgende centrale vraag geformuleerd: Op welke manier kan de economische bijdrage van publieksevenementen in Den Haag inzichtelijk worden gemaakt aan de hand van diverse meetbare en niet-meetbare elementen? 1.6 Deelvragen Om de centrale vraag te kunnen beantwoorden, dienen allereerst onderstaande deelvragen beantwoord te worden. Wanneer alle deelvragen beantwoord zijn, kan ook de centrale vraag beantwoord worden. Dit is een samenvoeging van alle antwoorden op de deelvragen. Zie hieronder voor de bijbehorende deelvragen: 1) Wat wordt er verstaan onder publieksevenementen? 2) Wat wordt er verstaan onder de economische bijdrage van een publieksevenement? 3) Aan de hand van welke criteria kan de economische bijdrage van publieksevenementen in Den Haag bepaald worden? 4) Op welke manier kunnen de kosten en opbrengsten van publieksevenementen inzichtelijk worden gemaakt? 5) Welke economische modellen zijn er op nationaal- en internationaal niveau beschikbaar om de economische bijdrage van publieksevenementen inzichtelijk te maken? 6) Welke bedrijfseconomische technieken en modellen zijn toe te passen om het economische effect van publieksevenementen in kaart te brengen? 5

15 1.7 Verantwoording onderzoeksmethoden Hierboven is de doelstelling met de daaruit voorgekomen centrale vraag en daarbij behorende deelvragen beschreven. Om te kunnen beginnen met het beantwoorden van de deelvragen moet het duidelijk zijn op welke manier elke vraag onderzocht is en waarom. In deze paragraaf worden eerst de onderzoeksmethoden besproken. Vervolgens wordt uiteengezet welke methoden gebruikt worden en waarom. Hierna volgen de geïnterviewde personen en de verantwoording waarom er voor deze personen gekozen is. Als laatste wordt beschreven welke onderzoeksmethode wordt toegepast per deelvraag. Het onderzoek dat gehouden wordt is een verkennend onderzoek. De bedoeling is om nieuwe informatie boven tafel te krijgen door middel van het verkrijgen van inzicht in de materie. Aangezien de onderzoeksmethoden uit zowel desk- als fieldresearch bestaan, worden eerst deze begrippen besproken. Ook wordt ingegaan op de begrippen kwalitatief- en kwantitatief onderzoek Onderzoeksvormen Deskresearch Deskresearch is onderzoek doen naar al beschikbare gegevens ten behoeve van een probleemstelling. Deze beschikbare gegevens worden ook wel secundaire gegevens genoemd omdat de gegevens reeds verzameld zijn door anderen. De informatie die deskresearch oplevert, sluit vaak niet volledig aan op de probleemstelling of is incompleet. Dat komt meestal, doordat de gegevens uit eerdere onderzoeken gedateerd zijn en met andere doelstellingen zijn verzameld. Belangrijk bij het uitvoeren van deskresearch is dan ook het controleren van de relevantie van de gegevens. Want de kans op het verzamelen van de verkeerde gegevens is wel nadrukkelijk aanwezig. Het verzamelen en analyseren van secundaire gegevens kan ertoe bijdragen dat trends, marktbewegingen, de marktstructuur en marktontwikkelingen inzichtelijk worden 9. Fieldresearch Fieldresearch is het tegenover gestelde van deskresearch. Bij fieldresearch wordt onderzoek gedaan naar nog niet bestaande of ontbrekende gegevens. Nieuwe gegevens worden verzameld en verwerkt tot bruikbare informatie. Er bestaan verschillende manieren om nieuwe gegevens te verzamelen. Een bekende onderzoeksmethode bij fieldresearch is enquêteren bij de desbetreffende doelgroep. Enquêteren kan op een aantal verschillende manieren worden gedaan; hierbij valt te denken aan vormen als schriftelijk, telefonisch of persoonlijk 10. Kwalitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek is een vorm van onderzoek dat gebaseerd is op kwaliteit en gericht op het verkrijgen van betrouwbare informatie. Met behulp van deze vorm van onderzoek is het mogelijk om dieper in te gaan op achterliggende motivaties, meningen, wensen en behoeften van een bepaalde doelgroep. Deze vorm van onderzoek gaat in op het waarom van heersende meningen en gedragingen. Diepte-interviews zijn een vorm van kwalitatief onderzoek. Met behulp van deze techniek is het mogelijk om zowel bewuste als onbewuste motivaties te achterhalen. Ook is het mogelijk om op deze manier de aangesproken doelgroep mee te laten denken. Een groot nadeel van deze techniek, ten opzichte van een enquête via internet, is echter dat het tijdrovend is (bezocht op ) 10 (bezocht op ) 11 (bezocht op ) 6

16 Kwantitatief onderzoek Kwantitatief onderzoek is een vorm van onderzoek wat gericht is op een grote hoeveelheid. Dit type onderzoek geeft hoofdzakelijk cijfermatig inzicht in een bepaalde materie. Hierbij worden vragen gesteld als hoeveel jongeren voetballen er? Hoeveel mensen roken er in de leeftijdcategorie 15-20? Ook wordt deze vorm van onderzoek regelmatig toegepast bij klanttevredenheidsonderzoeken.om tot betrouwbare resultaten te komen worden grote groepen mensen tegelijk ondervraagd. Bij kwantitatief onderzoek wordt er altijd onderzoek gedaan door middel van een enquête. De resultaten van de enquête worden uitgewerkt in tabellen, grafieken en percentages. En zijn vier soorten manieren waarop deze enquêtes worden gehouden, te weten: schriftelijk onderzoek, telefonisch onderzoek, face-toface onderzoek en online onderzoek Gekozen onderzoeksvormen In deze scriptie is er gekozen voor het gebruik van zowel desk- als fieldresearch, gericht op kwalitatief onderzoek. In eerste instantie wordt met behulp van deskresearch uitgezocht wat er verstaan wordt onder de begrippen publieksevenement en economische bijdrage. De deskresearch bestaat uit een literatuuronderzoek en een internetonderzoek. Deze vormen van onderzoek dragen bij aan het verkrijgen van kennis om de diepte-interviews optimaal voor te bereiden. Tijdens de diepte-interviews wordt er gekeken of de begrippen publieksevenement en economische bijdrage correct zijn beschreven en of zij nog waardevolle aanvullende informatie hebben. Dit wordt besproken aan de hand van de meningen van professionals uit de evenementenwereld. Aangezien er onderzoek gedaan wordt naar een onderwerp waar de huidige informatie niet of niet toereikend genoeg is, zijn de diepte-interviews cruciaal voor het al dan niet slagen van het onderzoek. Fieldresearch in de vorm van diepte-interviews wordt toegepast om achter meningen te komen van verschillende partijen (in dit geval professionals uit de evenementenwereld) om op deze manier de behoeften in de markt te analyseren. Om tot betrouwbare conclusies te komen is het van belang dat de resultaten uit de diepte-interviews betrouwbaar zijn. Onder betrouwbaarheid verstaat de auteur, informatie waarop men kan vertrouwen dat deze overeenkomt met de werkelijkheid. In dit onderzoek gaat het om de betrouwbaarheid van informatie uit de diepte-interviews, dit moet overeenkomen met de werkelijke gang van zaken. De auteur acht het aantal van minimaal zeven diepte-interviews betrouwbaar, omdat de groep geïnterviewden allemaal belang hebben bij valide resultaten. Op basis van informatie uit dit onderzoek, wordt er onderzoek gedaan naar een overkoepelend model. Op basis van een overleg tussen de auteur en de opdrachtgever is er besloten om tussen de zeven en tien mensen te interviewen. Zowel voor de auteur als het lectoraat is dit aantal toereikend om het onderzoek betrouwbaar te achten. De diepte-interviews zij afgenomen aan de hand van een topiclijst; deze is terug te vinden in bijlage één. Er is in dit onderzoek bewust gekozen om kwantitatief onderzoek buiten beschouwing te laten. Er wordt namelijk onderzoek gedaan naar informatie die nog niet bekend is bij het grote publiek, maar slechts bij partijen die sterk betrokken zijn bij evenementen. Aangezien dit een verkennend onderzoek is, en de auteur onbekende informatie boven wil halen, is het de bedoeling om de diepte in te gaan. Met behulp van kwalitatief onderzoek wordt informatie verkregen waarom er op dit moment met bepaalde methoden en technieken wordt gewerkt binnen de evenementenbranche. Dit is slechts te realiseren met behulp van diepte-interviews met professionals. 12 (bezocht op ) 7

17 1.7.3 Verantwoording diepte-interviews Zoals eerder beschreven is het de bedoeling zeven tot tien mensen te interviewen om een betrouwbaar resultaat voor de opdrachtgever te leveren. Er zijn uiteindelijk zeven mensen geïnterviewd waarmee het onderzoek dus betrouwbaar wordt geacht door zowel de auteur als het lectoraat. De geïnterviewden bestaan uit de volgende groepen: twee publieksevenementen organisatoren, drie gemeentelijke partijen, een bedrijf dat evenementen onderzoekt en een vertegenwoordiger van een gebouwlocatie waar grote evenementen worden georganiseerd. Hieronder is weergegeven met welke personen een diepte-interview is gehouden. Dit wordt gedaan op basis van de volgende volgorde: Naam, functie, bedrijf, doel bedrijf, verantwoording. Lex Kruijver, managing director van ReSpons. ReSpons is een bedrijf dat informatie, diensten en producten levert op het gebied van de vrijetijdsbesteding in Nederland. Alle feiten en cijfers van verschillende soorten evenementen kunnen worden geleverd aan verschillende groepen gebruikers. Ook kunnen er analyses, foto s, kalenders en adviezen op maat worden geleverd. 13 Er is gekozen voor deze persoon, omdat hij gespecialiseerd is in het berekenen van feiten en cijfers van diverse evenementen. Het moge duidelijk zijn dat dit bedrijf op de hoogte is van de huidige stand van zaken. Dit bedrijf kent zowel de belangen van evenementenorganisatoren als die van de gemeentelijke partijen. Hierop heeft de auteur besloten om een gesprek aan te gaan met de managing director van ReSpons. Peter Donkers, evenementenbegeleider Politie Haaglanden. De politie is een partij die nauw betrokken is bij het al dan niet door laten gaan van een evenement. De hoofdtaak van de politie is het handhaven van de openbare orde en veiligheid. Zij geven dan ook advies over de afgifte van een vergunning voor een evenement. Op de dag van een evenement is de politie zichtbaar betrokken. Er is gekozen voor de hulpdienst politie, omdat deze groep jaarlijks veel kosten maakt door evenementen. Het is echter niet duidelijk hoeveel dit precies is en waar dit van betaald wordt. Jasper Scholte, directeur JMR creatieve stadsontwikkeling. JMR is een bedrijf dat gespecialiseerd is in het ontwikkelen van georganiseerde programma s. Een voorbeeld hiervan is een publieksevenement als de Dance Parade in Rotterdam. 14 Als er bij een partij de kosten en opbrengsten van een publieksevenement bekend moeten zijn dan is het wel bij een publieksevenementen organisator. Door te kijken vanuit de organisatiekant wordt er duidelijk wat de belangen zijn van deze partij rondom de evenementenorganisatie. Michiel Middendorf, commercieel directeur World Forum. World Forum is een bedrijf dat gevestigd is in de internationale zone van Den Haag. Samen met de stad maken zij zich sterk voor bijeenkomsten van vrede en recht. Ook worden er regelmatig andere evenementen georganiseerd zoals bijvoorbeeld The Hague Jazz. 15 Op aanraden van de opdrachtgever is een interview gehouden met de commercieel directeur van het World Forum. Voorheen werd hier het North Sea Jazz festival georganiseerd; dit is echter verplaatst naar Rotterdam. De Afgelopen jaren is een nieuw jazz festival georganiseerd in het World Forum: The Hague Jazz. Ook koppelt het World Forum de slogan Internationale stad van Recht en Vrede met regelmaat aan evenementen zoals bijvoorbeeld VN congressen. Guus Dutrieux, directeur Ducos. Ducos is een organisator van publieksevenementen, zoals het grootste publieksevenement in Den Haag: Parkpop. Er kan niet op basis van één organisator een conclusie worden getrokken. Aangezien deze partij organisator van Parkpop is, leek het de auteur verstandig met het oog op de opdracht om ook met deze partij een gesprek aan te gaan. 13 (bezocht op ) 14 (bezocht op ) 15 (bezocht op ) 8

18 Rob Keehnen, manager kenniscentrum Den Haag Marketing. Den Haag Marketing richt zich op het trekken van zoveel mogelijk bezoekers naar Den Haag, met als doel deze zoveel mogelijk geld uit te laten geven in de regio. Door publieksevenementen worden veel bezoekers getrokken naar Den Haag, vandaar dat Den Haag Marketing hier nauw bij betrokken is. Ook heeft deze partij veel informatie in huis omtrent evenementen organiseren. Op basis hiervan heeft de auteur besloten om iemand van deze partij te interviewen. Dennis Aarts, beleidsadviseur van wethouder Frits Huffnagel Den Haag City Marketing, centraal staat hier Den Haag Internationale stad van Recht en Vrede. Den Haag City Marketing is er voor de bedrijven, bezoekers en bewoners van Den Haag. Den Haag City Marketing richt zich op deze drie doelgroepen en probeert een ideale mix te creëren op het gebied van City Marketing. Ook is deze partij verantwoordelijk voor het toekennen van subsidies aan grootschalige publieksevenementen. De aanvankelijke bedoeling was om de bevindingen van het onderzoek te bespreken met wethouder Frits Huffnagel, aangezien deze City Marketing in zijn portefeuille heeft. Wegens tijdgebrek van dhr. Huffnagel is gesproken met zijn beleidsadviseur Dennis Aarts, die uiteraard ook verstand van deze zaken heeft. Met dhr. Aarts zijn uitkomsten uit eerdere diepteinterviews besproken om te kijken hoe Den Haag City Marketing tegenover deze resultaten staat. Tijdens dit diepte-interview is nieuwe relevante informatie naar voren gekomen Analyse interviews De diepte-interviews zijn opgenomen op een voice recorder en vervolgens letterlijk uitgewerkt op papier. Nadat de diepte-interviews zijn uitgewerkt, zijn deze geanalyseerd. De analyse van de diepte-interviews is gedaan door middel van vergelijking van de diepte-interviews. Elk diepte-interview bestaat uit verschillende onderwerpen waarover gesproken wordt. Bij de diepte-interviews is een vaste structuur aangehouden om op deze manier de gespreksonderwerpen met elkaar te kunnen vergelijken. Door van alle diepte-interviews een bepaald onderwerp te lezen, kunnen verschillen en overeenkomsten worden geconstateerd tussen de verschillende diepte-interviews. Op basis van de geanalyseerde overeenkomsten tussen de diepte-interviews kunnen betrouwbaar beargumenteerde conclusies worden getrokken. De overeenkomsten zijn terug te vinden in de resultaten van dit onderzoek. Op grond van de geanalyseerde verschillen tussen diepte-interviews kan er ook waardevolle informatie naar voren komen: dit zijn vaak punten die ter discussie staan. Met behulp van deze discussiepunten komen de standpunten van de verschillende betrokkenen naar voren. Op basis hiervan kan gekeken worden wat de geanalyseerde knelpunten zijn en wat de beste oplossingen zijn voor deze knelpunten Methode per deelvraag 1. Het begrip publieksevenement wordt onderzocht met behulp van deskresearch. Een literatuuronderzoek is het methodisch verwerken van informatiestromen en literatuurbronnen. Deze bronnen kunnen bestaan uit: boeken, digitale bestanden, mediatheken en bibliotheken. 16 De onderzoeksresultaten uit de deskresearch worden gebruikt als input voor de diepte-interviews. 2. De economische bijdrage wordt onderzocht met behulp van deskresearch; welke bestaat uit een literatuuronderzoek. Ook deze resultaten worden gebruikt als input voor de diepte-interviews. 3. Criteria, waarmee de economische bijdrage van een publieksevenement bepaald kan worden, moeten naar voren komen uit de diepte-interviews. Aan de hand van deze vorm van fieldresearch en deskresearch wordt duidelijk welke methoden voorhanden zijn om de economische bijdrage te kunnen bepalen. Wellicht dat het mogelijk is om alle criteria op een rij te zetten en op deze manier 16 (bezocht op ) 9

19 een soort van checklist te kunnen creëren aan de hand waarvan de economische bijdrage berekend kan worden. 4. De kosten en opbrengsten van publieksevenementen zijn vooralsnog niet in kaart te brengen. Dit komt doordat het niet duidelijk is waaruit de kosten bestaan en de opbrengsten worden te globaal geschat. Met deskresearch en fieldresearch in de vorm van diepte-interviews wordt geprobeerd om inzicht te verkrijgen in de materie om op grond hiervan tot een duidelijke advisering te komen. 5. Op basis van deskresearch wordt gekeken naar bestaande modellen aan de hand waarvan de economische bijdrage van een publieksevenement gemeten kan worden. Dit wordt gedaan op zowel nationaal- als internationaal niveau. Ook wordt in de diepte-interviews gevraagd naar de kennis op dit gebied van de professionals. 6. Met behulp van de gekregen kennis op het gebied van kosten en opbrengsten uit de diepteinterviews wordt geprobeerd om bedrijfseconomische technieken en methoden toe te passen om het economische effect van publieksevenementen te meten. Met behulp van deskresearch wordt gezocht naar toepasbare methoden. 10

20 2. Soorten evenementen Wat wordt er verstaan onder publieksevenementen? 2.1 Inleiding Elk evenement is ooit bedacht, georganiseerd en gerealiseerd: evenementen zijn maakwerk en maatwerk. Hiermee wordt bedoeld dat bij het organiseren van een evenement er altijd een keuze gemaakt wordt tussen zelf bedenken en organiseren of uitbesteden aan derden. Door de toename van het aantal evenementen (zie bijlage 4: cijfers evenementen) is er een dubbele tendens te bespeuren. Enerzijds worden evenementen tegenwoordig steeds vaker in eigen beheer georganiseerd, zij het individueel of in verenigingsverband. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan: reisgroepen, kamergezelschappen en studiekringen. De groei 17 van het aantal evenementen heeft een aantal verschillende oorzaken (zie bijlage 4: cijfers publieksevenementen). Hierbij kan er gedacht worden aan: toename van het besteedbaar inkomen (zie bijlage 6: uitgaven dagtochten), de mobiliteit, informatievoorziening via internet en het aantal accommodaties en voorzieningen. Anderzijds is er een duidelijke groei zichtbaar in het uitbesteden van evenementen. De organisaties aan wie dit uitbesteed wordt zijn onder andere; partybureaus, evenementenorganisaties en beroepstheatergezelschappen. De groei van de zogenaamde uitbesteding variant van evenementen aan derden naar aantal, variëteit en omzet heeft geleid tot de ontwikkeling van een volwassen branche met een miljardenomzet (zie bijlage 4: cijfers publieksevenementen). Deze branche is momenteel één van de peilers van de nationale bedrijvigheid en biedt werkgelegenheid aan duizenden beroepskrachten. Wat in de literatuur wordt verstaan onder het begrip evenement wordt in de volgende paragrafen beschreven. 2.2 Evenementen In deze paragraaf komen de kenmerken van evenementen in het algemeen naar voren. Johan Rippen en Marcella Bos hebben het boek Events en Beleven (2007) geschreven. In dit boek komen duidelijk de kenmerken van een evenement naar voren. Hieronder komen de belangrijkste kenmerken aan bod. Speciaal georganiseerde gelegenheden worden ook wel evenementen genoemd. Een evenement is een georganiseerde activiteit die binnen een korte periode relatief veel bezoekers trekt. 18 Onder het begrip evenement vallen vele georganiseerde activiteiten. Eigenlijk is de naam evenement een verzamelnaam voor een verscheidenheid aan culturele en sociale organisatievormen met minstens één gemeenschappelijk kenmerk en doel: De deelnemers een bijzondere beleving en ervaring bezorgen. Bijzonder staat voor het contrast met het gewone dagelijks leven. Het doel van een evenement is het normale dagritme van mensen te doorbreken, waardoor een evenement als bijzonder kan worden ervaren. Bijzonder staat ook voor datgene waarnaar mensen kunnen verlangen en uitkijken, wat ze nodig hebben en wat voor hen van bijzondere waarde en betekenis is (bezocht op ) 18,19 Rippen, J en Bos, M (2007). Events en Beleven. Boom uitgevers 11

O ver events Nog iets bijzonders beleefd deze week...?

O ver events Nog iets bijzonders beleefd deze week...? O ver events Nog iets bijzonders beleefd deze week...? 1 Belevenissen zijn het gesprek van de dag. Vooral als het om bijzondere belevenissen en ervaringen gaat. We hebben er overal en op elk moment in

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Economische bijdrage van publieksevenementen in de stad Haarlem

Economische bijdrage van publieksevenementen in de stad Haarlem Economische bijdrage publieksevenementen Haarlem Economische bijdrage van publieksevenementen in de stad Haarlem Een onderzoek naar de elementen die van belang zijn om de economische bijdrage van publieksevenementen

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF. TITEL Prestatieafspraken opbrengst toeristenbelasting 2014

RAADSINFORMATIEBRIEF. TITEL Prestatieafspraken opbrengst toeristenbelasting 2014 RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4541230 Aan : Gemeenteraad Datum : 15 november 2013 Portefeuillehouder : Wethouder G.J. van der Werff Programma : 10. Economie en wonen TITEL

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Inhoud Voorwoord Over events Spelkarakter en constructie van events Het 5 Wheel Drive-concept De context van een event de High Five

Inhoud Voorwoord Over events Spelkarakter en constructie van events Het 5 Wheel Drive-concept De context van een event de High Five Inhoud Voorwoord 10 1 Over events 13 1.1 Wat speelt er? over events 13 1.2 Wat staat er op het spel? de betekenis en impact van events 16 1.3 Inspelen op de kwaliteit van events 20 1.4 De bedoeling van

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Elementen van publieksevenementen & het gewenste imago van Den Haag.

Elementen van publieksevenementen & het gewenste imago van Den Haag. Elementen van publieksevenementen & het gewenste imago van Den Haag. Een onderzoek naar de elementen van publieksevenementen die aansluiten dan wel verstekerend werken voor het gewenste imago van Den Haag.

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Effectmeting het Glazen huis

Onderzoeksrapport. Effectmeting het Glazen huis Onderzoeksrapport Effectmeting het Glazen huis Naam project Onderzoeksrapport Effectmeting Opdrachtgevers CityDynamiek Eindhoven Gemeente Eindhoven Opdrachtnemers Studenten Fontys Hogeschool Marketing

Nadere informatie

Economische betekenis van evenementen. Lex Kruijver Respons

Economische betekenis van evenementen. Lex Kruijver Respons Economische betekenis van evenementen Lex Kruijver Respons 26 maart 2010 Respons Monitoren Wat doet Respons Marktomvang in uro s per jaar 14,3 12 5 Evenementenbranche Horeca Automobielen Respons Evenementen

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

EVENEMENTEN DIE PASSEN BIJ EEN STAD DIE DURFT

EVENEMENTEN DIE PASSEN BIJ EEN STAD DIE DURFT EVENEMENTEN DIE PASSEN BIJ EEN STAD DIE DURFT Een onderzoek naar het Rotterdamse imago en de karakteristieke elementen van haar grootschalige publieksevenementen Door Jacqueline van den Berg In opdracht

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Evenementen als marketinginstrument:

Evenementen als marketinginstrument: Evenementen als marketinginstrument: Essent in een evenement Naam: Nils Bruijns studentnr.: 2109294 PCN: 187461 Naam: Tom Janssen studentnr.: 2372711 PCN nr.: 304153 Klas: CE1E Docent: K. Brom Vak: Marktonderzoek

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Sociaal-culturele effecten van evenementen in Den Haag

Sociaal-culturele effecten van evenementen in Den Haag Lectoraat City Marketing & Leisure Management Sociaal-culturele effecten van evenementen in Den Haag Onderzoek naar meetbare elementen van evenementen voor sociale cohesie Yentl van Arkel Lectoraat City

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie. Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer

Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie. Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer Onderzoek binnen de opleiding CE Aandacht door de tijd heen heel verschillend Van een paar credits voor de hele

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

MERKEN EVENT SCAN (MES)

MERKEN EVENT SCAN (MES) Merken Event Scan Scoren met evenementen MERKEN EVENT SCAN (MES) Evenementen zijn in de afgelopen jaren een volwaardig onderdeel geworden van de marketing- en mediastrategie van merken. Communicatie op

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Plan van aanpak Vervolgonderzoek vergunningverlening publieksevenementen

Plan van aanpak Vervolgonderzoek vergunningverlening publieksevenementen Plan van aanpak Vervolgonderzoek vergunningverlening publieksevenementen Inleiding Jaarlijks vindt er in Nederland een groot aantal publieksevenementen plaats. Hierbij is een ontwikkeling zichtbaar dat

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool Rotterdam. Mijn presentatie is opgebouwd

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Company Profile 2AIM4* Internationaal label: 1000 CD Amsterdam t. +31 (0)20 638 99 55 The Netherlands f. +31 (0)84 835 85 55

Company Profile 2AIM4* Internationaal label: 1000 CD Amsterdam t. +31 (0)20 638 99 55 The Netherlands f. +31 (0)84 835 85 55 Company Profile 2AIM4* Internationaal label: Over 2aim4* 2aim4* 2aim4 B.V. is een marketing/communicatiebureau gevestigd in Amsterdam. Wij leveren een full service dienstenpakket op het gebied van marketing,

Nadere informatie

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID Apeldoorn, 15 oktober 2015 Geachte heer, mevrouw, De gemeente werkt aan beleid voor citymarketing en evenementen. Wij hebben hierover met veel Apeldoornse partijen

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

OPDRACHT "CITYMARKETING"

OPDRACHT CITYMARKETING OPDRACHT "CITYMARKETING" Ting Yuen 0777483 DE OPDRACHT "CITY MARKETING" Achtergrondinformatie Rotterdam is een multiculturele stad en er valt veel te doen. Je kunt er behalve veel winkelen ook aan sightseeing

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Faculteit Geesteswetenschappen BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Onderstaand formulier betreft de beoordeling van het stageverslag en het onderzoeksverslag. Deze wordt door de begeleidende

Nadere informatie

Rapportage. Economische impactmeting Marathon Zeeland

Rapportage. Economische impactmeting Marathon Zeeland Rapportage Economische impactmeting Marathon Zeeland Titelpagina Rapportage Economische impactmeting Marathon Zeeland Geschreven door: In opdracht van: Trequartista-NHTV Frank Hagoort Timon Klerx Provincie

Nadere informatie

Workshop:De Docent als Held

Workshop:De Docent als Held Workshop:De Docent als Held Babs van Teylingen-Geerlings Lectoraat Strategic Development in Creative Business Creativiteit verlicht: De Docent als Held Relevantie Het onderzoek: De Docent als Held Bevindingen

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

Beleving Theaterfestival Boulevard 2012 Onderzoeksrapportage. Life is Wonderful

Beleving Theaterfestival Boulevard 2012 Onderzoeksrapportage. Life is Wonderful Postbus 450 5600 AL Eindhoven +31 (0)40-84 89 280 www.dynamic-concepts.nl info@dynamic-concepts.nl Beleving Theaterfestival Boulevard Life is Wonderful Dynamic Concepts consultancy Eindhoven Copyright

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Onderzoeksplan. Rabobank Oss e.o. Marieke ****** Marlon ****** Avans Hogeschool s Hertogenbosch 2013. Kenniskring OABC K3 A

Onderzoeksplan. Rabobank Oss e.o. Marieke ****** Marlon ****** Avans Hogeschool s Hertogenbosch 2013. Kenniskring OABC K3 A Onderzoeksplan Rabobank Oss e.o. Marieke ****** Marlon ****** Kenniskring OABC K3 A Inhoudsopgave Inleiding Pag. 3 Aanleiding Pag. 4 Relevantie van het onderzoek - maatschappelijke relevantie - persoonlijke

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Bijlage II Beoordeling evenement op de gemeentelijke doelstellingen

Bijlage II Beoordeling evenement op de gemeentelijke doelstellingen Bijlage II Beoordeling evenement op de gemeentelijke doelstellingen Genre Editie 2010 Organisator : Stadsfestijn, muziek, jazz/ blues : 13 e editie : Stichting Big Rivers Aantal bezoeken 2009 : 100.000

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Binnen het evenementenbeleid worden drie categorieën evenementen onderscheiden.

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Binnen het evenementenbeleid worden drie categorieën evenementen onderscheiden. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 4 maart 2008 Nummer PS : PS2008MME10 Afdeling : Economie, Cultuur en Vrije Tijd Commissie : MME Registratienummer : 2008int218775 Portefeuillehouder : J.H. Ekkers Titel

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek huisvestingsnorm Helicon Opleidingen

Afstudeeronderzoek huisvestingsnorm Helicon Opleidingen Afstudeeronderzoek huisvestingsnorm Helicon Opleidingen Maarten van Dijk Presentatie FSR Conferentie 2014 Inhoud presentatie Even voorstellen Afstudeeronderzoek bij Helicon Opleidingen Opzet onderzoek

Nadere informatie

Werkcollege 7 Communication and Multimedia Design Amsterdam - Research for Design- B1 HC7 requirements - 10 10 2011

Werkcollege 7 Communication and Multimedia Design Amsterdam - Research for Design- B1 HC7 requirements - 10 10 2011 Werkcollege 7 Deliverables I. Gekozen Persona II. Scenario tekst III. Storyboard IV. Programma van Eisen V. Onderbouwing WERKCOLLEGE 7: Ideeën genereren voor het concept. Werkcollege 7: deel I 1. Kies

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Plan van aanpak. Communicatieonderzoek

Plan van aanpak. Communicatieonderzoek Plan van aanpak Communicatieonderzoek Plan van aanpak Communicatieonderzoek Groep: Vision Versie: 1.0 Datum: Donderdag 23 april 2015 Cursusnummer: JBC-COMON.1V-13 Namen: Studentnummer: Max van der Vlugt

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

SPONSOR BROCHURE JUMPING PEEL & MAAS

SPONSOR BROCHURE JUMPING PEEL & MAAS SPONSOR BROCHURE JUMPING PEEL & MAAS 24-25-26 Juli 2014 Dit jaar zal de zesde editie van Jumping Peel & Maas plaatsvinden. Inmiddels is ons concours uitgegroeid tot een volwaardig evenement van grote

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2!

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! AGENDA Vragen over hoorcollege & huiswerk SMART herhaling Het segmentatie proces Marktsegmentatie Segmentatie oefening 1 welke variabelen? (40 minuten)

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Werken in de evenementenbranche

Werken in de evenementenbranche werkproces 1 1 2 3 4 5 6 Werken in de evenementenbranche Medewerker Evenementenorganisatie Wat laat je zien? Je organiseert evenementen zelfstandig en in opdracht van anderen Je bent de spin in het web,

Nadere informatie

Gratis adverteren voor app publishers

Gratis adverteren voor app publishers HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM - INTERACTIEVE MEDIA - CONTENT & COMMUNICATIE Gratis adverteren voor app publishers Afstudeerscriptie Harm Verbiest - 538092 8/13/2012 Deze afstudeerscriptie is geschreven voor

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie