Social Return in de Praktijk. Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid. Scholten&VanderMeij en Social Profit Consultants

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Social Return in de Praktijk. Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid. Scholten&VanderMeij en Social Profit Consultants"

Transcriptie

1 Social Return in de Praktijk Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Social Return wint in Nederland aan terrein, maar in de praktijk zijn er nogal wat vragen bij de uitvoering van het beleid. In dit boekje gaan we in op veelgestelde vragen rondom Social Return. Scholten&VanderMeij en Social Profit Consultants

2 2 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid

3 Social Return in de Praktijk Voorwoord Economische bedrijvigheid is de motor van de economie. En als die motor stil valt, dan doet dat pijn. We ondervinden dat nu aan den lijve, zeker in de bouwsector. Desondanks slagen veel bedrijven er in om ruimte te maken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dat gaat niet vanzelf. Bedrijven moeten daar hun best voor doen, maar als daar een opdracht tegenover staat, dan is die ruimte meestal wel te vinden. Niet altijd, want niet elk werk of elk project leent zich voor social return inzet. Onze ervaring in de bouw- en infrasector is, dat als opdrachtgever en opdrachtnemer vanuit een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid samen de uitdaging aangaan en elkaar stimuleren in het bedenken van oplossingen, ze er meestal wel uitkomen. En een goed resultaat neerzetten. Reële verwachtingen, heldere doelstellingen en praktische oplossingen. Moeilijker dan dat moeten we het niet maken. 3 Maatschappelijk gezien staan er nu teveel mensen aan de kant. Zowel mensen met een korte afstand tot de arbeidsmarkt als mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. De uitdaging voor de komende jaren is om zoveel mogelijk mensen (weer) op te nemen in het arbeidsproces. Dat moet er wel werk zijn. We moeten oppassen dat we social return niet gaan beschouwen als de oplossing voor de crisis. Want dan houden we onszelf voor de gek. De motor moet weer op gang komen en zodra we in die beweging zitten, is het de normaalste dat we ook ruimte bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. 18 April 2013 Elco Brinkman Bouwend Nederland

4 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 6 Waarom schrijven we dit boekje... 6 Begrippen: Social Return en SROI... 6 Voor wie schrijven we... 6 De missie van dit boek... 7 De achtergrond van dit boekje... 7 Hoofdstuk Social Return in de Praktijk... 8 Introductie SROI en Social Return... 8 Inleiding... 8 De methodiek Social Return on Investment: SROI Case: stichting Hulphond (samenvatting)...10 Kosten en financiering...10 Belanghebbenden bij Hulphond Nederland...10 De kwantificeerbare resultaten...11 Aannames:...11 Conclusies...11 De werkwijze Social Return...11 Opnemen van prestatie instrumenten in aanbestedingen?...12 Social return binnen het Rijk...12 Overeenkomsten...13 Verschillen...13 Hoofdstuk Kan Social Return objectief meetbaar gemaakt worden?...14 Introductie meetbaarheid...14 Input...14 Output en outcome...15 Belang van meten (met SROI)...15 Hoofdstuk Maatschappelijke Waarde in Publieke Aanbestedingen in Schotland: Retoriek of Realiteit?

5 Social Return in de Praktijk...16 De Schotse Context...16 Community Benefit Clauses (CBC)...18 Public Social Partnerships (PSP)...19 Co-productie...20 Social Impact Measurement...21 Conclusie...22 Hoofdstuk Social return vanuit het Heijmans-perspectief...23 Hoofdstuk Prestatieladder Socialer Ondernemen: hulpmiddel bij Social Return...24 Inleiding...24 Social return...24 Structureel socialer ondernemen...25 Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO)...25 Toepassing PSO...27 Tot slot...28 Meer lezen? Hoofdstuk Een juridische beschouwing in vogelvlucht...29 Ter ingeleide...29 Beleid...29 Wetgeving...30 Aanbestedingswet...31 De aanbestedingspraktijk...32 Voorbereidingsfase...33 Definitie-/specificatiefase...34 Selectiefase...35 Contracterings-/gunningsfase...35 Uitvoeringsfase...36 Verslag congres 18 april

6 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Inleiding Waarom schrijven we dit boekje De laatste tijd wordt Social Return steeds vaker genoemd bij aanbestedingen. Steeds meer overheden gebruiken deze term om aan te geven dat zij een beroep doen op het bedrijfsleven om zich meer sociaal in te zetten. Zowel binnen de overheden als daarbuiten in de (non)profit sector wordt Social Return nog niet eenduidig gebruikt. Veelal bestaat er verwarring tussen Social Return als beleidsmaatregel aan de ene kant en Social Return on Investment als meetmethode voor sociale impact aan de andere kant. Hoewel de twee begrippen qua naam erg op elkaar lijken, zijn ze niet helemaal hetzelfde. Hierdoor ontstaan er misverstanden over de verwachtingen van betrokken partijen. Deze misverstanden leiden tot onnodig ongemak en een gevoel dat de haalbaarheid laag is. 6 Bovendien horen we dat beide termen eerder tot weerstand kunnen leiden. Voornamelijk twijfels over objectiviteit leiden hiertoe. De uitvoer van het beleid of de uitvoer van de meetmethode is te complex. Er komt te veel kijken bij het in praktijk brengen hiervan en daardoor wordt het niet of beperkt uitgevoerd. Deze ontwikkeling doet zich niet alleen in Nederland voor: ook in andere landen, waaronder Groot Brittannië waar men met dit thema al langer bezig is, worstelt Social Return met haar imago. Begrippen: Social Return en SROI Social Return wordt beschreven als het maken van afspraken met opdrachtnemers over arbeidsplaatsen, leerwerkplekken en/of stageplaatsen voor de doelgroepen bij inkoop van diensten, werken en leveringen. De doelgroepen zijn hierbij steeds mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Social Return kan ook vrijer ingevuld worden, bijvoorbeeld afspraken over het leveren van een bijdrage aan een maatschappelijk doel (Bron: TNO). Social Return on Investment (SROI) is een meetmethode die bestaat uit een werkkader om een brede vorm van waardeverandering te meten. Naast economische waarde worden hier ook sociale waarde en milieuwaarde in meegenomen. Op deze manier ontstaat er een idee van welke sociale, milieu of economische uitkomsten er zijn gevonden, uitgedrukt in monetaire waarde. Belangrijke principes hierbij zijn onder andere het betrekken van stakeholders, transparantie en verificatie. (Bron: Cabinet Office). Voor wie schrijven we We schrijven dit boekje in eerste instantie voor hen die in aanraking komen met Social Return. Dit zijn bedrijven uit verschillende sectoren zoals de bouw, de zorg, groenvoorziening, schoonmaak, enzovoort. Bovendien kunnen dit ook bedrijven zijn die vanuit een subsidie aanvraag met Social Return te maken krijgen. Daarnaast kunnen dit ook ondernemingen zijn die zelf ertoe bewogen zijn om een sociale bijdrage te leveren.

7 Social Return in de Praktijk Ten tweede schrijven we dit boekje ook voor ondernemingen die Social Return on Investment willen toepassen op hun bedrijf of projecten. Zij krijgen hierbij aangereikt hoe bredere maatschappelijke ontwikkelingen tot nieuwe inzichten kunnen leiden. We kunnen immers veel van elkaar leren. De missie van dit boek Dit boekje heeft een aantal verschillende doelen. Ten eerste willen we duidelijkheid scheppen in de verschillen en overeenkomsten tussen Social Return en Social Return on Investment. We zullen beschrijven waar de twee begrippen elkaar kunnen vinden, want zij liggen namelijk in het verlengde van elkaar. Social Return beweegt bedrijven ertoe maatschappelijk bezig te zijn waarbij SROI kan laten zien op welke punten dat is gebeurd. Bovendien laat SROI dit zien in een voor het bedrijfsleven toepasselijke taal. Ten tweede zullen we bezwaren bespreken, waarbij voorbeelden vanuit de praktijk centraal zullen staan. Veel vragen als haalbaarheid of objectiviteit kunnen een succesvolle ontwikkeling van een project belemmeren. Het uitvoeren van Social Return beleid of het doen van en SROI-analyse kan voor je onderneming of voor de overheid veel opleveren. Daarom geven we ook aan op welke wijze deze bezwaren hanteerbaar gemaakt kunnen worden. Ten derde geven we met dit boekje aan dat het onderwerp Social Return als plezierig beleefd kan en mag worden. Als actor in de maatschappij draag je namelijk bij aan een betere sociale omgeving. Daarnaast is het ook voor de betreffende overheid of onderneming een mooi visitiekaartje. Het thema mag daarom best als aantrekkelijk ervaren worden. 7 De achtergrond van dit boekje In eerdere uitgaven over Social Return warden een aantal belangrijke punten aangestipt. Dit boekje wil verder hierop ingaan en op meer praktische overwegingen ingaan. Wij zijn ook van mening dat een goede discussie vooraf tussen opdrachtgever en opdrachtnemer teleurstellingen voorkomt. Omdat voorbereidende aspecten van een Social Return project vaak al behandeld zijn, gaan we in dit boekje voornamelijk in op een aantal punten die in eerdere publicaties beleven liggen. Een onderwerp als monitoring moet breder worden ingezet dan management alleen. Dit kan bijvoorbeeld door het vaststellen van effectiviteit van een Social Return project en het doen van evaluatieonderzoek aan de hand van SROI. Daarnaast wordt er ingegaan op de verschillende juridische aspecten van Social Return, zowel voor bedrijven als voor overheden. Bovendien stippen we nog meer onderwerpen aan, waarbij vragen vanuit de praktijk als leidraad gediend hebben. Het belang van het koppelen van het beleid met de praktijk staat centraal in dit boekje.

8 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Hoofdstuk 1 Social Return in de Praktijk Introductie SROI en Social Return Inleiding Drechtsteden (een samenwerking tussen een aantal gemeenten in de regio Dordrecht) introduceerde in 1998 een social return on investment (SRoI) beleid. Aanleiding waren de hoge werkloosheid, hoge investeringen van de gemeenten in de bouwsector en een groeiende vraag naar werknemers in de bouw. Het SRoI-beleid van Drechtsteden is er op gericht om werkzoekenden, jongeren in een leer-werktraject en kandidaten met een SWindicatie aan het werk te helpen bij bedrijven die opdrachten uitvoeren voor de Drechtsteden. Een voorwaarde is dat de kandidaten beschikken over voldoende startkwalificaties. Werkzoekenden combineren hun baan met een opleiding, zodat ze later kans maken op een reguliere baan. SRoI later meestal Social Return genoemd - is in dit verband dus een methode van aanbesteding. 8 Een paar jaar eerder, in 1996, publiceerde REDF 1 New Social Entrepreneurs, waarin opgenomen een discussie over de Social Return on Investment van twee sociale ondernemingen. In 1997 startte REDF s een onderzoek naar de impact van zeven nonprofit organisaties in de Bay Area (omgeving San Francisco) en hun 23 sociale ondernemingen. De rapportage hiervan verscheen in 23 SROI-analyses, begeleid door een handleiding over de SROImethodiek. In dit geval ging (en gaat) het over een methodiek van het kwantificeren in een geldeenheid van de maatschappelijke meerwaarde van een investering. Vanaf 2001 werd de methode ook toegepast in de Global Social Venture Competition, een international bedrijfsplannenwedstrijd voor business schools, waarbij ieder bedrijfsplan een SROI-paragraaf moet bevatten. Vanaf 2001 heeft Peter Scholten het initiatief genomen om SROI ook in Nederland en Europa te introduceren. Hij publiceerde o.a. een boek ( Maatschappelijk Rendement Gemeten ), organiseerde in 2003 een internationaal congres in het Olympisch Stadion van Amsterdam: het eerste SROI-congres in Europa, en voerde een aantal pilotprojecten uit. Deze pilotprojecten werd mede mogelijk gemaakt door Startfoundation, het VSBfonds en stichting Doen. Kern van de methode SROI is het waarderen in geldtermen van de opbrengsten van een maatschappelijke investering, waardoor de verhouding tussen de investeringen (doorgaans in geld) en de opbrengsten kan worden bepaald (de sroi-ratio). Bedoeld dus 1 Roberts Enterprise Development Fund, een particulier financieel fonds uit San Francisco, USA)

9 Social Return in de Praktijk om de maatschappelijke meerwaarde meetbaar te maken, en het proces dat daartoe leidt. Gebruik makend van bedrijfskundige principes als disconto-ratio en netto contante waarde, om de toekomstige waarde van investeringen te bepalen. Maar een misverstand was inmiddels wel geboren: Social Return on Investment als prestatiemetingsmethodiek of Social Return als aanbestedingsprocedure. De eerste paar jaar was dat allemaal nog niet zo erg: noch SROI, noch Social Return waren erg groot en bekend. Maar vanaf 2008 e.v. beginnen de misverstanden en onduidelijkheden toe te nemen. Alvorens in te gaan op de verschillen en overeenkomsten tussen beide methoden, beschrijven we nu eerst kort de inhoud van beide. Voor het gemak en om misverstanden te voorkomen, zullen we de aanbestedingsmethode voortaan als Social Return aanduiden; en de methodiek van waardebepaling als SROI. De methodiek Social Return on Investment: SROI (bron: De tijden zijn veranderd. Winst maken of winstmaximalisatie kan in het huidige tijdsgewricht niet meer het enige doel van een onderneming zijn. Er is meer dan dat. Elke organisatie (non-profit, not-for-profit, profit) doet iets aan maatschappelijk ondernemen. De verhouding tussen de factoren people planet profit, én de passie waarmee de relatie tussen de organisatie en de omgeving wordt vormgegeven, maken of het maatschappelijk ondernemen ook maatschappelijk verantwoord genoemd kan worden. Dat vereist onderzoek, analyse en verificatie bij de belanghebbenden. Er zijn door de tijd heen diverse manieren ontwikkeld om de impact, opgevat als de optelsom van verschillende rendementen, inzichtelijk te krijgen. Social Return On Investment relateert de doelstelling van de bedrijfsvoering aan de investeringen. Per belanghebbende partij wordt de impact in beeld gebracht en met behulp van een onderbouwde en toetsbare indicator omgezet in een waarde. Het SROI rapport zegt dus niet alleen iets over het financiële rendement op de investering (ROI), maar ook over andersoortige (sociale, culturele, ecologische) waarde creaties. 9 Daarnaast geeft het dankzij de directe benadering van stakeholders inzicht in factoren die bij belanghebbenden meespelen bij de totstandkoming van de impact. SROI lijkt sterk op de methode Maatschappelijke Kosten Baten Analyse. Afhankelijk van de focus geeft het SROI rapport aan beslissers en uitvoerders informatie, onder meer op het vlak van strategie, positionering, controlling, marketing, financiering, enz. Om de kans op wildgroei te verkleinen en de kwaliteit van SROI te bewaken, zijn zeven SROI-principes geformuleerd; te weten: 1. Directe betrokkenheid van stakeholders.

10 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid 2. Onderzoeken wat er verandert vanuit het stakeholder standpunt. 3. Effecten / resultaten / outcomes waarderen (in geldwaarde uitdrukken) van activiteiten. 4. Richten op relevante en significante zaken. 5. Niet teveel (willen) claimen. 6. Transparantie tonen (zichtbaarheid van keuzes in de analyse). 7. Financiële aannames en resultaten verifiëren. De methodiek zelf bestaat uit een tiental stappen: - Afbakening van het onderzoek - Theory of Change van de investering: wat is het doel - Inventarisatie stakeholders - Vaststellen van de totale input: tijd, geld en in natura - Beschrijving van de activiteiten die de stakeholders in het kader van dit project/bedrijf uitvoeren; - Beschrijving van de output per stakeholder - Beschrijving van de resultaten of effecten per stakeholder - Bepalen van de attributie en deadweight ( wat toch al zou zijn gebeurd) per resultaat; - Bepalen van de indicatoren per resultaat; - Berekenen van de waarde per indicator, totale waarde en sroi-ratio. 10 Case: stichting Hulphond (samenvatting) Het SROI-onderzoek richt zich op het in kaart brengen en meetbaar maken van het maatschappelijk rendement van de Stichting Hulphond Nederland. Kosten en financiering De totale kosten die gemoeid zijn met de aanschaf van de hulphond enerzijds en het opleiden c.q. trainen van de cliënt en de hond anderzijds bedragen gemiddeld Hulphond Nederland zorgt voor de financiering van de aanschaf en opleiding van de honden. Cliënten ontvangen de hond dus kosteloos en daarmee is de hulphond voor iedereen die aan de gestelde voorwaarden voldoet bereikbaar. Belanghebbenden bij Hulphond Nederland Directe betrokkenen en belanghebbenden bij de activiteiten van Stichting Hulphond zijn: 1 Hulphond cliënten 2 Mantelzorgers 3 Zorgverzekeraars 4 UWV en de sociale dienst 5 Sponsoren/financiers

11 Social Return in de Praktijk De kwantificeerbare resultaten Op basis van onderzoek is de gemiddelde kostenbesparing per hond gemeten. Deze bedr aagt euro per hond per jaar. Vervolgens is er een deadweight en attributie-correctie toegepast. Dit houdt het volgende in: van de totale en de gemiddelde kostenbesparing per hond is ni et met zekerheid te zeggen dat deze resultaten voor 100% het gevolg zijn van de activite iten van Hulphond Nederland en niet ook zijn toe te rekenen aan andere organisaties, on dersteuners, relaties, enz. Daarnaast zou een aantal effecten wellicht ook zijn gerealiseer d met een gewone hond (zoals bijvoorbeeld het gevoel van veiligheid). Daarom is een correctie toegepast van 50%. Daarmee komt de gemiddelde kostenbespar ing per jaar op Bij de kostenbesparingen over5 jaar is een jaarlijkse prijsindex van 3% gehanteerd; en g roeit het aantal honden waarop de besparingen van toepassing zijn met 40/jaar (het aant al honden dat Hulphond Nederland jaarlijks levert). Bij een attributiecorrectie van 50% levert Hulphond Nederland een maatschappelijke kost enbesparing op van 1,789 miljoen euro in vijf jaar.(de netto contante waarde hiervan is 1,546 miljoen euro.). Aannames: Het rendement is uiteraard mede afhankelijk van een aantal niet stabiele factoren, zoals - het werkzame leven van de honden (aanname is nu: 8 jaar) - progressiviteit van de ziekte kan meer kosten besparing tot gevolg hebben; maar degressiviteit juist minder kostenbesparingen. In deze studie hebben we de aanname gedaan dat het aantal deelnemers met progressieve klachten en regressieve klachten elkaar in evenwicht houdt. Toekomstonderzoek zou moeten uitwijzen of dit juist is. 11 Conclusies De conclusies van dit onderzoek zijn: 1. Het financiële rendement van Hulphond Nederland is zelfs bij voorzichtige berekening en bescheiden attributie van 50% - positief. Naarmate een minder bescheiden opstelling wordt gekozen loopt het financiële rendement op tot 1:2,5. Met andere woorden: iedere in Hulphond Nederland geïnvesteerde euro levert een maatschappelijke kostenbesparing op van 2½ euro. 2. De niet-monetaire opbrengsten van Hulphond Nederland zijn hoog. De waardering door de gebruikers van de honden en de gevoelens van maatschappelijke acceptatie, veiligheid en onafhankelijkheid zijn mèt een Hulphond aanzienlijk veel groter dan in de periode voordat men de hond had. Hulphond voorziet duidelijk in een behoefte. De werkwijze Social Return (bron: website Niet iedereen neemt even gemakkelijk deel aan het arbeidsproces. De overheid kan daar om bij het verstrekken van inkoopopdrachten de opdrachtnemer verplichten of stimulere n bij de uitvoer ook kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt te betrekken. Zo krijgen lang durig werklozen en gedeeltelijk arbeidsgeschikten een kans werkervaring op te doen. Dit

12 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid versterkt hun positie op de arbeidsmarkt. Deze aanpak wordt social return genoemd. Social return is in principe mogelijk bij alle inkoopprocedures onder én boven de Europes e aanbestedingsdrempel. Social return bij inkoop kan op verschillende manieren vormgeg even worden. In het geval van een Europese aanbestedingsprocedure dient u uiteraard re kening te houden met de geldende juridische kaders. Vaak wordt Social return toegepast in de vorm van een contracteis (meestal als '5%-regeling'), maar er zijn meer mogelijkhe den, bijvoorbeeld: In de vorm van Bijzondere uitvoeringsvoorwaarden In de vorm van Gunningscriteria Een opdracht of percelen daaruit voorbehouden aan SW-bedrijven. Kleine percelen via de percelenregeling uit aanbesteding houden, zodat u die via een onderhandse procedure bij door u geselecteerde sociale ondernemers kunt plaatsen. Diverse voorbeelden en handreikingen over hoe overheden Social Return in de kunnen pr aktijk brengen kunt u vinden onder 'gerelateerd' aan de rechterkant van deze pagina. 12 Opnemen van prestatie instrumenten in aanbestedingen? De markt heeft in 2011 verschillende initiatieven opgepakt in het ontwikkelen van een ce rtificeringsmethode voor bedrijven op hun inzet ten aanzien van mensen met een grote(r e) afstand tot de arbeidsmarkt: 1. Social Return Prestatieladder van Vernieuwing Bouw 2. Prestatieladder Socialer Ondernemen van TNO Het doel is om de inspanningen van het bedrijfsleven meetbaar te maken. Daarnaast gee ft een dergelijk prestatie-instrument beloning voor huidige activiteiten en de mogelijkheid voor bedrijven zich te onderscheiden. Of en hoe een dergelijk instrument ook bij aanbest edingen kan worden ingezet in aanvulling op of eventueel ter vervanging van de eisen m et betrekking tot social return is op dit moment nog niet helder. Social return binnen het Rijk Het kabinet heeft op 29 april 2011 besloten om social return vanaf 1 juli 2011 rijks breed toe te passen bij alle aanbestedingen van 'werken' en 'diensten' boven het bedrag van euro. Voor alle aanbestedende diensten en andere betrokkenen binnen het Rijk is e r nu een handboek. Deze handleiding geeft de handvatten en het rijks brede uitvoeringsk ader om social return op te nemen in nieuwe aanbestedingen. Voor voorbeeld bestekteksten of hulp bij de implementatie van social return bij een specif ieke aanbesteding kunt u gebruik maken van de implementatieadviseur social return bij h et Rijk. In het kader van het social return beleid volgt het Rijk bovengenoemde marktinitiatieven ten aanzien van prestatie instrumenten social return intensief. In 2013 bekijkt het Rijk de aanbestedingsrechtelijke- en beleidsmogelijkheden om een prestatie instrument in het ka der van social return in aanbestedingen op te nemen. Dit betekent dat dit soort instrume nten op dit moment nog geen onderdeel uitmaken van aanbestedingen waarbij door het Rijk inzet van social return wordt gevraagd.

13 Social Return in de Praktijk Overeenkomsten Beide methoden presenteren zich als prestatie metings-methoden en zijn dat ook. Daarnaast richten ze zich beide op de maatschappelijke doelstellingen bij financiële investeringen (zoals subsidies, aanbestedingen, enz.). Beide methoden maken een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens, en leiden tot een getal. De onderbouwing van dit getal hangt (soms) af van subjectieve aannames. Verschillen onderwerp Social return SROI Toepassing Aanbestedingen overheid Alle niet financiële resultaten Sector(en) arbeidsmarkt Brede non-profit Soort meting Ladders / schalen Financiële waardering Betrokkenheid doelgroep n.v.t. Via interviews/verificatie Bereik Nederland 2 Internationaal 13 2 Althans voor wat betreft het gebruik van de naam Social Return en de meetinstrumenten; in andere landen vooral ook de UK worden social clauses bij aanbestedingen vaak gebruikt.

14 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Hoofdstuk 2 Kan Social Return objectief meetbaar gemaakt worden? Introductie meetbaarheid In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vraag of Social Return objectief meetbaar gemaakt kan worden. Hierbij wordt ingegaan op de algemene aannames bij een project dat sociale impact te weeg brengt. Daarna wordt er gekeken naar enkele aannames bij Social Return en SROI rondom subjectiviteit. Vervolgens wordt er een afweging gemaakt tussen waardebeleving (subjectief) en kostenbesparing (objectief). Ten slotte wordt er een terugkoppeling gemaakt tussen de meetmethode SROI en Social Return als beleidsmaatregel. Door het behandelen van deze onderwerpen zal duidelijk worden wat het belang is van meetbaarheid bij Social Return projecten en wat SROI hierbij kan betekenen. 14 Als we uitgaan van Social Return als een beleidsmaatregel die ertoe moet leiden dat bedrijven ruimte maken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, is een bewijs dat dit soort aanpak werkt, wenselijk. Ten eerste vergroot dit het draagvlak bij alle partijen; overheden zullen het eerder toepassen en bedrijven kunnen zien dat het wat oplevert voor hen en/of de maatschappij. Ten tweede kan er door het onderzoeken van wat wel en niet werkt, een lijst van best practices ontstaan. Op deze manier hoeft niet telkens het wiel opnieuw uitgevonden te worden. In eerdere publicaties werd er al gestuurd op het maken van afspraken tussen bedrijven en overheden en het bijhouden van contacten, zodat vragen beantwoord en problemen voorkomen kunnen worden. Dit deel van het project is van belang, maar voor een Social Return project om te slagen is meer nodig dan (project)management alleen. Daarom is het van belang verder te kijken dan de pure management kant en projecten ook te meten op belangrijke punten. Om meetbaarheid van sociale impact zoals er bij Social Return wordt beoogt, beter te begrijpen worden eerst een aantal belangrijke begrippen aangehaald. Het is van belang om het Social Return project als een proces te zien, waarbij input, output en outcome van belang zijn. Input Input betekent letter: hetgeen dat erin gestopt wordt. Het is van belang om te weten wat er aan het begin van een proces was, om aan het eind de output en outcome te kunnen begrijpen en waarderen. De input bij een Social Return project is meervoudig, hierna zullen twee belangrijke vormen van input worden beschreven. Ten eerste kunnen we denken aan de financiële input die bedrijven leveren, zij maken immers tijd en geld vrij om een project te faciliteren. Dit wordt bijvoorbeeld duidelijk bij de 5%-regeling die vaak van toepassing is bij aanbestedingen. Er wordt verwacht dat een bepaald percentage van de aanneemsom (of loonsom) wordt besteed aan Social Return. Tevens wordt er vanuit gegaan dat de kosten voor de opdrachtegever gelijk blijven, waardoor de opdrachtnemer dus meer moet investeren om aan de Social Return vraag te kunnen voldoen.

15 Social Return in de Praktijk Ten tweede kunnen we kijken naar de doelgroep: welke mensen worden waarom ingezet en wat kunnen zij? Uiteindelijk is Social Return namelijk een maatregel die een sociale impact wil maken op de maatschappij, waarbij de doelgroep mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in het bijzonder een rol speelt. Met deze twee verschillende vormen van input, namelijk geld en menselijk kapitaal, kunnen we gaan meten welke veranderingen teweeg zijn gebracht. Output en outcome Output en outcome worden vaker als synoniemen gezien, terwijl er een wezenlijk verschil schuilt tussen beide begrippen. Output is namelijk hetgeen dat er direct uitkomt. Terwijl de outcome meer de lange termijn inhoudt. Bijvoorbeeld: iemand wordt met geweld op straat beroofd. De output is dat hij of zij boos is, pijn heeft, portemonnee kwijt is etc. De outcome kan zijn dat hij niet meer over straat durft of angstig is voor mensen die lijken op degene die hem beroofd hebben. De output bij een Social Return project kan worden gezien als: we hebben een x aantal mensen uit de doelgroep voor x maanden aan het werk gehouden. Hierdoor hebben zij werkervaring opgedaan en een netwerk kunnen opbouwen. De output voor de bedrijven zelf met betrekking tot hun investering is heel wat lastiger direct aan te duiden. De moeilijkheid ligt erin dat bedrijven meestal in eerste instantie meer waarde willen creëren voor hun shareholders, terwijl andere waarde zoals sociaal kapitaal wellicht meer aan de orde zijn bij een Social Return project. De outcome is bij Social Return idealiter gericht op het bredere maatschappelijke belang. Welke winsten zijn er gemaakt hier? Voor veel overheden betekent een succesvol Social Return project minder kosten, want mensen kunnen nu zelfstandig een baan vinden, hebben werkervaring en er worden uitkeringen bespaard. Ook voor de mensen uit de doelgroep en hun (directe) omgeving kan veel veranderd zijn, zo hebben deze mensen een dagritme gekregen, kunnen hun kinderen beter opvoeden, hangen niet meer rond op straat etc. 15 Belang van meten (met SROI) Het is van belang om beleidsmaatregelen als Social Return te meten op hun effectiviteit e n efficiëntie. Dit heeft namelijk een aantal belangrijke voordelen. Ten eerste is het een ve rificatie voor overheden om aan te tonen wat er met Social Return bereikt kan worden. D it is van belang om het beleid rondom sociale doelen te kunnen blijven ontwikkelen. Ten t weede kunnen er verschillende lessen getrokken worden uit eerdere metingen, om zo tot een doeltreffender beleid en praktijk te komen. Een meting heeft namelijk niet alleen invl oed op wat er op een specifiek project gebeurd, maar ook op latere projecten. Daarop aa nsluitend kunnen best practices gedeeld worden, waardoor het wiel niet telkens opnieuw uitgevonden hoeft te worden. Niet elke overheid is hetzelfde, niet elke regio is hetzelfde, niet elke opdrachtnemer is hetzelfde, maar algemene bevindingen kunnen gedeeld worde n. Zo kan iedereen meeprofiteren van de uitkomsten van een meting. Ten slotte is het m eten van Social Return projecten een bron voor dialoog tussen alle partijen en een toega ng tot verbeteringen aan de Social Return praktijk.

16 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Hoofdstuk 3 Maatschappelijke Waarde in Publieke Aanbestedingen in Schotland: Retoriek of Realiteit? Schotland wordt vaak gepresenteerd als een van de beste voorbeelden van het creëren van extra maatschappelijke waarde in publieke aanbestedings-processen. Hiermee wordt bedoeld dat publieke organisaties kijken hoe ze naast wat ze willen kopen (een goed of een service) extra waarde kunnen creëren voor de burgers en zo helpen andere beleidsdoelstellingen te realiseren. Een voorbeeld zou kunnen zijn hoe een gemeente langdurig werklozen aan een baan kan helpen bij de bouw van een nieuwe school. Het is zeker waar dat Schotland en het Verenigd Koninkrijk vooroplopen met wetgeving betreffende het creëren van maatschappelijke waarde in publieke aanbestedingsprocessen, maar hoe werkt het in de praktijk? 16 Social Value Lab 3 is betrokken geweest bij een aantal praktijk voorbeelden van innovatieve processen waarbij extra maatschappelijke waarde werd gecreëerd in publieke aanbestedingen. Ik zal eerst de Schotse context beschrijven, waarna ik een aantal voorbeelden uit de praktijk zal bespreken. De Schotse Context Schotland maakt deel uit van het Verenigd Koninkrijk, maar in september 1997 kreeg het land meer autonomie en werd het Scottish Parliament opgericht, met gedecentraliseerde bevoegdheden op een reeks van onderwerpen, waaronder de regelgeving wat betreft publieke aanbestedingsprocessen. Schotland heeft traditioneel een reputatie een sterke sociale economie en coöperatieve sector te hebben. De Scottish Government ziet de sociale ondernemingssector als een speerpunt voor het creëren van economische groei en werkgelegenheid en heeft een aantal maatregelen genomen om deze sector te ondersteunen. In 2007 publiceerde de Scottish Government haar National Performance Framework, een tienjarige visie voor de toekomst van Schotland. De overheid heeft haar doel, een succesvol Schotland voor iedereen te creëren door duurzame groei, uitgewerkt met een raamwerk van vijf Strategic Objectives, 16 Nationale Outcomes, en 50 Nationale Indicatoren 4. Tegelijkertijd is de Scottish Government een overeenkomst aangegaan met de lokale overheden om bevoegdheden over te dragen van de centrale overheid naar de lokale overheden. Inbegrepen in deze overeenkomst was de oprichting van een Single Outcome Agreement voor elk van de 32 Local Authorities 5, waarin de locale Community Planning 3 De auteur van dit artikel is mede-directeur van Social Value Lab, Het Concordat tussen de Scottish Government en de Convention Of Scottish Local Authorities (COSLA):

17 Social Return in de Praktijk Partnership 6 aangeeft hoe het zal bijdragen aan de doelstellingen van het National Performance Framework. Als tegenprestatie heeft de Scottish Government de ringfencing van locale budgetten 7 afgeschaft, hetgeen betekent dat de Local Authority een forfaitaire som per jaar ontvangt en onafhankelijk kan beslissen hoe dit budget te besteden 8. Ook de manier waarop publieke aanbestedingen werden behandeld, werd onderwerp van discussie. In 2005 gaf de Scottish Government John McLelland de opdracht om aanbevelingen te doen om publieke aanbestedingen te hervormendie een jaar rapporteerde 9. Als gevolg hiervan werd het Public Procurement Reform Programme 10 in werking gesteld, wat het aanbestedingsproces efficiënter, goedkoper, duurzamer en socialer moet maken. In 2010 werd dit programma verlengd met een tweede fase. In 2007 heeft de Christie Commission 11 haar verslag gepubliceerd over de hervorming van overheidsdiensten. Zij concludeerde dat, om de immense druk op de begroting, ontstaan door sociale en demografische ontwikkelingen en de economische crisis, te kunnen weerstaan drastische hervormingen nodig zijn in de manier waarop openbare dienstverlening is geregeld. Het systeem reageerde in veel gevallen niet meer adequaat op de behoeften van individuen en gemeenschappen. De commissie concludeerde dat meer dan 40% van de lopende uitgaven kunnen worden voorkomen door een focus op preventie. Vandaar dat preventieve maatregelen voortaan prioriteit moeten krijgen. De Christie Commission benadrukte de noodzaak van samenwerking met aanbieders en service gebruikers in het ontwerpen van services en co-productie van diensten zou leiden tot de creatie van grotere maatschappelijke waarde in aanbestedingen. De commissie benoemde de noodzaak om een meer level playingfield te creëren tussen de private sector en de sociale economie bij aanbesteden van publieke diensten. 17 De Scottish Government stelde vervolgens een Procurement Reform Bill op, die naar verwachting wet wordt in Dit wetsvoorstel heeft tot doel een nieuw wettelijk kader voor aanbestedingsbeslissingen te scheppen en zo een groter gewicht toe te kennen aan het gebruik van sociale en milieu overwegingen in aanbestedingen. De Procurement Reform Bill zal het gemakkelijker maken voor kleine en middelgrote ondernemingen (MKB) en ondernemingen in de sociale economie om publieke contracten te winnen en om als subcontractor (onder-aannemer) deel te nemen aan grotere aanbestedingen, via: 6 Elke Local Authority heeft een Community Planning Partnership waarin alle organisaties in de publieke sector samenwerken om een optimale dienstverlening naar de burgers te verzekeren en duplicatie te voorkomen. 7 Voorheen kregen de Local Authorities een scala aan budgets die alleen gebruikt mochten worden voor een bepaald doel (bijv. voor veiligheid). Nu krijgt elke Local Authority een forfaitair bedrag dat men mag besteden overeenkomstig de lokale behoeften. 8 Uiteraard zijn er veschillende wettelijke verplichtingen die de Local Authority moet nakomen (bijv. scholen) 9 Review of Public Procurement in Scotland - Report and Recommendations, Scottish Executive, Commission on the Future Delivery of Public Services, Scottish Government, 2011

18 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid het opleggen van een plicht aan publieke organisaties om de impact van aanbestedingen op het MKB en derde sector organisaties 12 mee te wegen in de beslissingen; het verplichtstellen van het publiceren van alle openbare aanbestedingen op een centraal online portal, inclusief kleine opdrachten onder de drempelwaarden; en het verplicht stellen van het gebruik van subcontractors in grotere aanbestedingen. Het wetsvoorstel dwingt publieke instanties ook rekening te houden met de sociale-, duurzaamheids- en milieu aspecten van overheidsopdrachten door middel van: het bevorderen van het gebruik van Community Benefit Clausules; het bevorderen van contracten voor supported businesses 13 ; en de eis dat publieke organisaties de mate waarin de aanbesteding het economische, sociale, gezondheids- en milieu welzijn van de betrokken burgers en/of hun leefomgeving bevordert aan te tonen en vervolgens de verplichting om ervoor te zorgen dat deze maatschappelijke waarden ook daadwerkelijk gerealiseerd worden. Tot zover de mooie woorden. Veel belangrijker is welke daden zijn ondernomen door de Scottish Government en andere publieke instanties om meer maatschappelijke waarde te creëren door middel van hun aanbestedingen. 18 Naast het scheppen van een wettelijk kader, heeft de Scottish Government ook het Ready for Business consortium 14 de opdracht gegeven om de publieke sector te ondersteunen in het creëren van Maatschappelijke Waarden en ervoor te zorgen dat zij in staat zijn om de Public Procurement Reform Bill uit te voeren. Social Value Lab is een onderdeel van dit consortium en we zijn betrokken bij een scala aan veelbelovende voorbeelden inzake het veranderen van aanbestedingsprocessen, waarvan ik er nu een aantal met u zal delen. Community Benefit Clauses (CBC) Een CBC is een bepaling in een contract voor grote fysieke infrastructuur- projecten die helpt de additionele maatschappelijke waarde en andere economische voordelen van de aanbesteding te identificeren en te realiseren. Glasgow City Council heeft het gebruik van CBC s omarmd in het aanbestedings-programma voor de Commonwealth Games, die in 2014 in de stad worden gehouden en dit vastgelegd in een Community Benefit Policy 15. In de aanbestedingsprocedure van de Commonwealth Arena en Velodrome 16 heeft Glasgow City Council drie CBC s opgenomen die gericht zijn op het maximaliseren van sociale- en economische voordelen voor de stad: quota s voor werving en opleiding van vooral langdurig werklozen en schoolverlaters. 12 Derde sector is wat in Nederland de traditionele non-profitsector zou worden genoemd, zoals arbeid, zorg en welzijn. 13 Een supported business is een onderneming waar meer dan 50% van de werknemers een handicap heeft. Art 19 van de EU Public Procurement Directive geeft de mogelijkheid contracten uit te sluiten van openbare aanbesteding ten gunste van deze supported businesses, in Schotland opgenomen in Regulation 7 of the Public Contracts (Scotland) regulations

19 Social Return in de Praktijk de plicht om subcontracten openbaar aan te besteden maatregelen om de ontwikkeling van het MKB en sociale ondernemingen te stimuleren via het bouwproject Belangrijk is dat de maatschappelijke waarde creatie in het proces vanaf het begin tot het eind wordt ingebed, vanaf het maken van de business case tot de uitvoering van de contracten en de monitoring ervan. De CBC s werden opgenomen in de EJEU Notice, de Pre-Qualification Questionaire en de Invitation to Tender. Dit dwong de inschrijvers om de manieren waarop ze zouden voldoen aan de CBC-eisen in het kader van het contract gedetailleerd te beschrijven. In het scoringsproces van de offertes telde de antwoorden op de CBS-vragen voor 10% mee in de totale score (de overige 90% waren voor prijs en kwaliteit). In het begin van 2010 werd de bouwopdracht t.w.v. 90 miljoen verstrekt aan Sir Robert McAlpine Ltd. Het runnen van een on-site horecagelegenheid om de meer dan 500 bouwvakkers dagelijks te voeden werd geïdentificeerd als een mogelijkheid om te subcontracteren met een sociale onderneming. Unity Enterprise 17, een lokale sociale onderneming, die werkt met kansarme en gehandicapte jongeren en volwassenen, won deze opdracht. Voor Unity Enterprise betekende dit dat ze 10 banen voor langdurig werklozen en 4 opleidingsplaatsen voor kansarme jongeren in een echte werkomgeving konden creëren. Deze opdracht gaf Unity Enterprise ook de ervaring en track record waarmee ze succesvol konden bieden op andere grootschalige cateringcontracten. Naast de voordelen voor deze sociale onderneming en haar klanten, hebben de CBC s in het contract nog meer opgeleverd voor de stad: 183 new entrant jobs 18 voor lokale mensen meer dan 50 apprenticeships 19 voor locale jongeren 78 sub-contracts met het MKB in de stad. 19 Zonder de opname van CBC s in het contract, zou Glasgow City Council geen van deze extra maatschappelijke waarde hebben kunnen realiseren voor de stad 20. Immers in veel gevallen beloven bedrijven veel in aanbestedingsdocumenten en contractonderhandelingen, maar de CBC s in het contact maakte deze beloften ook onderdeel van het contract en daardoor wettelijk afdwingbaar. Public Social Partnerships (PSP) PSP's zijn een innovatief model van openbare dienstverlening op basis van co-planning en co-design, waarbij de publieke en derde sector samen verantwoordelijk zijn voor het ontwerpen van diensten gebaseerd op de behoeften van de gebruiker. Eenmaal ontworpen, zal de dienst in eerste instantie worden getest voor een bepaalde periode door de sociale onderneming(en) die betrokken zijn bij de PSP. Daarna zal de dienst worden aanbesteed voor de langere termijn door middel van een competitieve aanbesteding New entrants zijn mensen die nog nooit gewerkt hebben en voor wie dit de eerste keer is dat ze de arbeidsmarkt betreden. 19 Apprenticeships zijn verplichte stageplaatsen, gecombineerd met training en school (College) die leidt tot diplomas die nodig zijn om een bepaalde functie in de bouw uit te mogen oefenen. 20 Voor een update van de resultaten van het toepassen van complete bouwprogrammavoor de Commonwealth Games zie

20 Van Sociale Wenselijkheden naar Sociaal Beleid Falkirk Council heeft het PSP proces gebruikt om haar pleegzorgdiensten radicaal te hervormen. Het aantal pleegkinderen steeg met ongeveer 36% per jaar en steeds meer van die kinderen moesten worden ondergebracht buiten Falkirk. Dit was duur en niet in het belang van de kinderen. Falkirk Council nodigde daarop alle externe dienstverleners - die pleegzorg plaatsingen hadden geleverd in de afgelopen 12 maanden - uit om deel te nemen aan het PSP proces. Uiteindelijk namen 8 derde sector en commerciële pleegzorgorganisaties deze uitnodiging aan. In de eerste fase van het PSP-proces werd de service-specificatie en de pilot fase van de services ontworpen door Falkirk Council en de acht pleegzorg organisaties gezamenlijk. Dit resulteerde in kortere, vereenvoudigde aanbestedingsstukken en een specifieke focus op de outcomes die de gemeente wilde bereiken (voorheen lag de nadruk vooral op bedrijfsinformatie en outputs). 20 De acht PSP deelnemers kregen vervolgens ieder een contract voor 18 maanden om pleegzorgplaatsen aan te bieden om zodoende de service te testen. De testprojecten werden elk kwartaal geëvalueerd en na 18 maanden werden de contracten voor langere termijn aangeboden in een commerciële aanbestedingsprocedure. Vijf van de PSPdeelnemers kregen vervolgens een langdurig contract door middel van deze aanbesteding toegewezen. Het resultaat van deze PSP was dat aanzienlijk minder kinderen geplaatst moesten worden buiten Falkirk. De kinderen en hun natuurlijke ouders waren gelukkiger, de lokale overheid kon kosten besparen 21, en het aanbestedings-proces is meer outcomes-gericht. Co-productie Co-productie is een nieuwe manier van ontwerpen en aanbesteden van publieke diensten, waarbij de inkoper, de aanbieder en de gebruikers van de diensten op basis van gelijkwaardigheid samenwerken bij het ontwerpen van de servicespecificatie. Argyll and Bute Council is de op een na grootste Local Authority van Schotland en tegelijkertijd ook een van de minst bevolkte. De bevolking van Argyll and Bute vergrijst sterk en het aanbieden van publieke diensten in dit vergrijsde en dunbevolkte landelijke gebied is zowel uitdagend als duur. Argyll and Bute Council wilden meer samenwerken met de derde sector om tot een betere dienstverlening te komen voor hun burgers in de afgelegen gemeenschappen. De Council startte daarom met het Argyll and Bute Local Services Initiative (ABLSI), een samenwerkingsverband tussen de Council, de National Health Service en de derde sector 22. ABLSI's doel was om positieve veranderingen in werkrelaties te initiëren en meer co-productie van services met de derde sector te stimuleren. Het ABLSI project heeft geholpen om de rol van de derde sector in de publieke 21 Met name niet-begrote reiskosten buiten de Falkirk area. 22 Ondersteund door de Carnegie Trust en Strathclyde University

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER

DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER UTRECHT MIDDEN DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER Doel van de Participatiewet De Participatiewet vervangt de bijstandswet, de Wet sociale werkvoorziening en een deel van de Wajong. Het doel van de

Nadere informatie

SROI Social Return On Investment. TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord

SROI Social Return On Investment. TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord 19 juni 2014 SROI Social Return On Investment TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord Regionale standaard voor de toepassing van SROI in de arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord.

Nadere informatie

Maatregelen SROI. Gemeente Veenendaal Juni 2015

Maatregelen SROI. Gemeente Veenendaal Juni 2015 Maatregelen SROI 2015 Gemeente Veenendaal Juni 2015 1. Inleiding In 2013 heeft het College het SROI-kader 2013 opgesteld. Sindsdien is SROI geïmplementeerd en wordt er binnen de organisatie ervaring opgedaan

Nadere informatie

Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013

Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013 Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013 28-08-2013 INKOOPBELEID GEMEENTE UDEN 2013 PAGINA 1 28-08-2013 INKOOPBELEID GEMEENTE UDEN 2013 PAGINA 2 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 1. Doelstellingen

Nadere informatie

Sociaal ondernemen. Studiemiddag Herstel en Winst Netcliënten 17 mei 2013

Sociaal ondernemen. Studiemiddag Herstel en Winst Netcliënten 17 mei 2013 Sociaal ondernemen Studiemiddag Herstel en Winst Netcliënten 17 mei 2013 Peter Scholten - Scholten&VanderMeij - Sociaal marktonderzoek - Waarderingsmethoden - Bedrijfskunde - o.a. Jellinek, De Omslag.

Nadere informatie

Social Return waarde-vol!!

Social Return waarde-vol!! Social Return waarde-vol!! Hier komt tekst Gemeente Utrecht Thea Smid-Verheul Hier komt ook tekst Wat en waarom? Social return bij inkoop is: het vaststellen en uitvoeren van sociale voorwaarden door middel

Nadere informatie

Nota Social Return on Investment in Helmond. Helmond, april 2013

Nota Social Return on Investment in Helmond. Helmond, april 2013 Nota Social Return on Investment in Helmond Helmond, april 2013 S O C I A L R E T U R N O N I N V E S T M E N T I N H E L M O N D 1.INLEIDING Vanaf 2006 wordt in Helmond Social Return On Investment (SR)

Nadere informatie

SROI Social Return On Investment. TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord

SROI Social Return On Investment. TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord Februari 2015 SROI Social Return On Investment TOOLKIT SROI voor alle gemeenten in regio Noord-Holland Noord Regionale standaard voor de toepassing van SROI in de arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord.

Nadere informatie

Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) Stichting PSO-Nederland

Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) Stichting PSO-Nederland Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) Stichting PSO-Nederland February 16, 2015 Presentatie PSO Nederland 1 Iedereen kent MVO February 16, 2015 Presentatie PSO Nederland 2 Waarom sociaal ondernemen?

Nadere informatie

Social Return On Investment

Social Return On Investment Social Return On Investment De maatschappelijke opbrengst van Onderwijs Zorg Arrangementen 9 maart 2015 Introduc4e Sinzer Pla$orm voor meten van impact Social impact consultancy Training 2 Missie Sinzer

Nadere informatie

Waarde creatie door Contract Management

Waarde creatie door Contract Management Waarde creatie door Contract Management Value Next voor opdrachtgever en opdrachtnemer Herman van den Hoogen M: 06-53.96.36.14 www.hoogen- Procurement.com Nick Piscaer M: 06-37.60.03.12 nick.piscaer@ziggo.nl

Nadere informatie

Jaap Peelen. Business Manager Tender support. In de praktijk aanbestedingen winnen met SROI

Jaap Peelen. Business Manager Tender support. In de praktijk aanbestedingen winnen met SROI Jaap Peelen Business Manager Tender support In de praktijk aanbestedingen winnen met SROI Track record 64 tenders in bouw- en infrasector (EMVI en BVP) 71% werd als beste beoordeeld door de opdrachtgever

Nadere informatie

Adviespunt Social Return

Adviespunt Social Return Social Return Maatwerk in Social Return adviseert (semi-)overheidsinstellingen en bedrijven, die een professioneel inkoopbeleid hanteren, over het toepassen van. Na gunning ondersteunt zij opdrachtnemers

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen

voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen 1 MVO, Social Return, SROI en social enterprise Iedereen winst Hoe kunnen we nu en in de toekomst uw inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Social Return on Investment

Social Return on Investment Presentatie Carla Martinot Accountmanager Sociale Dienst Drechtsteden Drechtsteden Historie 1998 Forse werkloosheid; Veel overheidsinvesteringen in bouwsector; Behoefte aan werknemers in de bouw; Invoering

Nadere informatie

Movares Duurzaamheidsscan

Movares Duurzaamheidsscan Movares Duurzaamheidsscan Innovatief procesinstrument Grip op duurzaamheid in elke projectfase Grip op duurzaamheid van A tot Z. Dat is de ambitie van Movares. Voor veel mensen en partijen is duurzaamheid

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid Factsheet Thema Werkgelegenheid Inleiding Rotterdam wil dromers, denkers en doeners ondersteunen bij het realiseren van ideeën en initiatieven waarmee maatschappelijke vraagstukken in de stad worden aangepakt.

Nadere informatie

Wat is het doel van social return en wanneer is het succesvol?

Wat is het doel van social return en wanneer is het succesvol? 1. Wat is het doel van social return en wanneer is het succesvol? Social return (ook wel social return on investment genoemd, SR of sroi) is een instrument voor met name gemeenten om sociale doelstellingen

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag. Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach

Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag. Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach Broodje Politiek Lokaal en Sociaal aanbesteden wat kan - wat mag Gaby Hoof Senior adviseur TenderCoach Introductie TenderCoach Adviseren, coachen en trainen ondernemers: Begeleiding van ondernemers bij

Nadere informatie

Vormgeving van veranderingen

Vormgeving van veranderingen Iedereen doet mee Vormgeving van veranderingen Mondiale crisis Bezuinigingen Noodzaak tot modernisering van arbeidsmarkt ivm vergrijzing, vergroening en internationalisering Zoveel mogelijk mensen laten

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Onderwerp: social return en inbesteden Datum commissie: 6 juni 2013 Datum raad: Nummer: Documentnummer: Steller: Eric Dammingh Fractie: PvdA-GroenLinks Samenvatting Meedoen

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor intermediairs

Nieuwe kansen voor intermediairs 1 Bemiddeling van werkzoekenden met een arbeidsbeperking Nieuwe kansen voor intermediairs De komende jaren is het aan werk helpen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking een groot thema. In 2026 moet

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel Kenmerk: Versie: Status: Bizob2012MVI 1.01 Definitief Opdrachtgever: Datum: Gemeente Eersel 12-07-2013 1 Inleiding De gemeente spant zich continu

Nadere informatie

project geïnitieerd door Arbeidsgehandicapten in de UMC s

project geïnitieerd door Arbeidsgehandicapten in de UMC s project geïnitieerd door Arbeidsgehandicapten in de UMC s LOOR UMC Vrijdag 7 maart 2014 Kim Verschueren Abvakabo FNV projectleider Vooraf Wat zijn jullie ervaringen tot nu toe? Doel project Uiteindelijke

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Sterker in samenwerking

Sterker in samenwerking Intrakoop-strategie 2014 2016 Sterker in samenwerking Intrakoop helpt zorginstellingen al meer dan vijftig jaar de meeste waarde uit het leveranciersaanbod te realiseren, door kennis, ervaring en inkoopvolume

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren Kenmerk: Bizob2012MVI Opdrachtgever: Gemeente Haaren Versie: 2.1 Datum: 14 januari 2014 Status: Definitief Inleiding De gemeente spant zich continu

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Addendum Social Return op Nota inkoopbeleid 2008 behorende bij raadbesluit van 18 juni 2012

Addendum Social Return op Nota inkoopbeleid 2008 behorende bij raadbesluit van 18 juni 2012 Addendum Social Return op Nota inkoopbeleid 2008 behorende bij raadbesluit van 18 juni 2012 De gemeente Cuijk hecht een grote waarde aan de sociale kant van duurzaam inkopen. Om die reden wordt hierbij

Nadere informatie

Van de gemeenten, die ervaring hebben met social return, heeft 70% social return, voornamelijk toegepast bij aanbestedingen van WMO/zorg.

Van de gemeenten, die ervaring hebben met social return, heeft 70% social return, voornamelijk toegepast bij aanbestedingen van WMO/zorg. Achtergrond informatie bij de Social Return Type producten/diensten waarbij social return wordt toegepast Wmo en zorg Groenvoorziening Schoonmaak Bouw Infrastructurele werken en onderhoud Reintegratiediensten

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Social Return on Investment. Peter Scholten Scholten&Franssen

Social Return on Investment. Peter Scholten Scholten&Franssen Social Return on Investment Peter Scholten Scholten&Franssen Agenda 13.15 uur: Korte kennismaking 13.20 uur: Algemene inleiding SROI + vragen 14.00 uur: Kern-stappen van SROI Theory of Change Waarderen

Nadere informatie

Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf

Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf Visie POC Noord Nederland Visie op de participatiewet en gevolgen sociaal akkoord van de gezamenlijke ondernemingsraden van de SW- bedrijven van

Nadere informatie

Meer concurrentie en een betere re-integratie via social return. Petra Oden Lector Juridische Aspecten van de Arbeidsmarkt Kenniscentrum Arbeid

Meer concurrentie en een betere re-integratie via social return. Petra Oden Lector Juridische Aspecten van de Arbeidsmarkt Kenniscentrum Arbeid Meer concurrentie en een betere re-integratie via social return Lector Juridische Aspecten van de Arbeidsmarkt Kenniscentrum Arbeid 28 juni 2012 Inleiding 1. Praktijkgericht onderzoek 2. Sociaal in het

Nadere informatie

Stappenplan Social Return

Stappenplan Social Return Stappenplan Social Return Samen maken we meer mogelijk! Leeswijzer Voor je ligt het Stappenplan Social Return van de Gemeente Nijmegen. In dit stappenplan staat beschreven hoe Social Return wordt toegepast

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Social Return (on Investment) Nevi PIANOo, 18 maart 2010

Social Return (on Investment) Nevi PIANOo, 18 maart 2010 Social Return (on Investment) Nevi PIANOo, 18 maart 2010 Annelies Soede, hoofd Concern Inkoop Agenda 1. Amsterdamse inkoop 2. Social Return invulling 3. Resultaten en ervaringen 4. Vervolgstappen 1. Amsterdamse

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

OPENBAAR Adviseur: H.C. Duyvendak (WSO, tst. 827) Portefeuillehoude(s)r: A.J.M. de Ridder en E. van Oortmerssen-Schutte 10.10589 OPINIËRENDE NOTA

OPENBAAR Adviseur: H.C. Duyvendak (WSO, tst. 827) Portefeuillehoude(s)r: A.J.M. de Ridder en E. van Oortmerssen-Schutte 10.10589 OPINIËRENDE NOTA OPENBAAR Adviseur: H.C. Duyvendak (WSO, tst. 827) Portefeuillehoude(s)r: A.J.M. de Ridder en E. van Oortmerssen-Schutte 10.10589 1 OPINIËRENDE NOTA POLITIEKE RONDE d.d. 14 oktober 2010 Raadsvergadering

Nadere informatie

Participatiewet. Hoe kunt u werk bieden aan werkzoekenden met een arbeidsbeperking?

Participatiewet. Hoe kunt u werk bieden aan werkzoekenden met een arbeidsbeperking? Participatiewet Hoe kunt u werk bieden aan werkzoekenden met een arbeidsbeperking? Wat kan het WSP voor u betekenen? Werving & selectie Branche- en Subsidies & regelingen Werkgevers Scan doelgroepen arbeidsjuridischadvies

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Informatiesessie SROI regio NHN. Raadzaal Heerhugowaard 25-04-2013

Informatiesessie SROI regio NHN. Raadzaal Heerhugowaard 25-04-2013 Informatiesessie SROI regio NHN Raadzaal Heerhugowaard 25-04-2013 De 3 Thema s: 1. Werknaarwerk 2. School naar werk 3. Uitkering naar Werk: Project Werkgeversdienstverlening Social Return On Investment

Nadere informatie

JOBDISABILI. Sociale Onderneming Informatiefiche (ITALIË) A. SOCIALE VERANDERING. Opgericht in 2011. Bedrijf met beperkte aansprakelijkheid (BVBA)

JOBDISABILI. Sociale Onderneming Informatiefiche (ITALIË) A. SOCIALE VERANDERING. Opgericht in 2011. Bedrijf met beperkte aansprakelijkheid (BVBA) www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche JOBDISABILI (ITALIË) Opgericht in 2011 Rechtsvorm Bedrijf met beperkte aansprakelijkheid (BVBA) Sector Werkgebied Diensten aan bedrijven Lokaal, Europa

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Uitkomststuring in de Wmo

Uitkomststuring in de Wmo Uitkomststuring in de Wmo workshop symposium de Menselijke Maat - Arcon 25 November 2013 Lucienne Berenschot Leo van der Geest Inleiding NYFER doet onderzoek naar de mogelijkheden om uitkomststuring te

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

1 Inleiding 9 1.1 Doel van deze uitgave 9 1.2 Uitgangspunten 9. 2 Het belang van werk voor mensen 11

1 Inleiding 9 1.1 Doel van deze uitgave 9 1.2 Uitgangspunten 9. 2 Het belang van werk voor mensen 11 Inhoud 1 Inleiding 9 1.1 Doel van deze uitgave 9 1.2 Uitgangspunten 9 2 Het belang van werk voor mensen 11 3 Het belang van werk voor de maatschappij 15 3.1 Vergrijzing en ontgroening 16 3.2 Werken met

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

De werkschijf van 5. Hoe werkt IBN? 190 mm. 240 mm. IBN Postbus 660 5400 AR Uden T 0413 33 44 55 F 0413 33 44 50. E info@ibn.nl I www.ibn.

De werkschijf van 5. Hoe werkt IBN? 190 mm. 240 mm. IBN Postbus 660 5400 AR Uden T 0413 33 44 55 F 0413 33 44 50. E info@ibn.nl I www.ibn. 240 mm 190 mm De werkschijf van 5 IBN Postbus 660 5400 AR Uden T 0413 33 44 55 F 0413 33 44 50 Hoe werkt IBN? E info@ibn.nl I www.ibn.nl oktober 2012 190 mm 200 mm Hoe werkt IBN? De werkschijf van 5: De

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

JEROEN THOMASSEN BRUIL INFRA BV

JEROEN THOMASSEN BRUIL INFRA BV JEROEN THOMASSEN BRUIL INFRA BV EMVI TENZIJ.. Hoe kan een aannemer zich ECHT onderscheiden? WORSTELEN MET NIEUWE AANBESTEDINGSWET Vanaf april 2013 gunnen op EMVI..tenzij. Is het zinvol..of is het wet?

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Datum 9 december 2014 Kenmerk 14015aWMOR / AvO Aan het college van B en W van de Gemeente Oss Betreft Advies

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Prioriteringsmatrix Zelfverklaring NEN-ISO 26000

Prioriteringsmatrix Zelfverklaring NEN-ISO 26000 Prioriteringsmatrix Zelfverklaring NEN-ISO 26000 Bijlage C Vaststellen van relevantie, significantie en prioriteit van MVO-onderwerpen NPR 9026 Versie: 2015 Auteurs Rob Boers Erwin Vos CSU CSU 1 Prioriteringsrapport

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Uitvoeringsregels Social Return Gemeente s-hertogenbosch (d.d. 12 maart 2014)

Uitvoeringsregels Social Return Gemeente s-hertogenbosch (d.d. 12 maart 2014) Uitvoeringsregels Social Return Gemeente s-hertogenbosch (d.d. 12 maart 2014) Definities Social Return houdt in dat de opdrachtnemer aan wie een opdracht wordt verstrekt, verplicht is om een deel van de

Nadere informatie

SROI in Veenendaal. - Het Kader

SROI in Veenendaal. - Het Kader SROI in Veenendaal - Het Kader Juni 2013 2 Samenvatting In de visie van het gemeentebestuur van Veenendaal staat participatie centraal. Een manier om hier aan bij te dragen is de invoering van Social Return

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

Vraagstelling fundamentele vragen

Vraagstelling fundamentele vragen Vraagstelling De roerige tijden van bezuinigingen op lokaal en Rijksniveau zorgen ervoor dat geldstromen kritisch onder de loep worden genomen. Zowel door de uitvoerende organisaties, als door de subsidieverstrekkers,

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

SROI-analyse Infoplein Schoonoord

SROI-analyse Infoplein Schoonoord SROI-analyse Infoplein Schoonoord Colofon Onderzoek en rapportage: Lay-out: Uitgave: Erwin Matijsen Ferry Wester Erwin Matijsen STAMM CMO (Eemland 5b) Postbus 954 9400 AZ Assen T 0592-394400 E info@stamm.nl

Nadere informatie

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer MVI & EMVI: Perfect match?, SMI Stabi congres, Zoetermeer Prof dr ir, Tilburg University Het is de route niet de kaart Niet de uitkomst maar het raadsel Het zijn je ogen niet de kleppen Niet het eindpunt

Nadere informatie

Nieuwsbrief Werken is meedoen

Nieuwsbrief Werken is meedoen Nieuwsbrief Werken is meedoen BEDOELD VOOR DE ONDERNEMERS IN VOORSCHOTEN, LEIDSCHENDAM-VOORBURG EN WASSENAAR Iedereen doet mee! We ondersteunen werkgevers Zoveel mogelijk mensen aan het werk, want werken

Nadere informatie

Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV

Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV Welkom bij de workshop Contractmanagement (CM) Rolf Zwart Kwaliteitszorgmedewerker IFV Doel: Zicht op: Begrippen en Definities Hoe in de eigen organisatie CM te bepalen Hoe: Stappenplan CM voor contracten

Nadere informatie

Plan van Aanpak Implementatie en borging Social Return On Investment

Plan van Aanpak Implementatie en borging Social Return On Investment Plan van Aanpak Implementatie en borging Social Return On Investment Titel PvA SROI Status Concept Versie en datum 02, 18-04-2012 Opgesteld door Dries Arbon Datum vaststelling 1 1. Inleiding en achtergrond

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Beoordelingskader Dashboardmodule Claimafhandeling

Beoordelingskader Dashboardmodule Claimafhandeling Beoordelingskader Dashboardmodule Claimafhandeling I. Prestatie-indicatoren Een verzekeraar beschikt over verschillende middelen om de organisatie of bepaalde processen binnen de organisatie aan te sturen.

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Zo doet de gemeente Heerenveen zaken

Zo doet de gemeente Heerenveen zaken Zo doet de gemeente Heerenveen zaken Vastgesteld door de gemeenteraad van de gemeente Heerenveen op.. 2015 1. Inleiding Deze nota is opgesteld vanuit de gedachte, dat iedere inkoopactie maatwerk behoeft,

Nadere informatie

Succesvol contractmanagement: start inkoop Strategische beleidsprioriteiten als basis

Succesvol contractmanagement: start inkoop Strategische beleidsprioriteiten als basis Succesvol contractmanagement: start inkoop Strategische beleidsprioriteiten als basis Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA Congres 2012 inkoop+beleid=meerwaarde Datum: 7 juni 2012 Leadership Entrepreneurship

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

3. Uitgangspunten SROI gemeente Nieuwegein

3. Uitgangspunten SROI gemeente Nieuwegein Inhoud 1. Aanleiding... 3 2. Wat is social return on investment?... 3 3. Uitgangspunten SROI gemeente Nieuwegein... 3 4. Aandachtpunten bij social return... 4 5. Manieren om invulling te geven aan social

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie:

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

provinsje fryslân provincie fryslân PvdA De heer R. van Maurik Leeuwarden, 19 mei 2016 Verzonden,

provinsje fryslân provincie fryslân PvdA De heer R. van Maurik Leeuwarden, 19 mei 2016 Verzonden, postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon; (058) 292 59 25 telefax; (058) 292 51 25 PvdA De heer R. van Maurik www.fryslan.frl provincie @fryslan.frl Leeuwarden, 19 mei 2016 Verzonden,

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

Aan de raad. No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015

Aan de raad. No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015 Raadsvergadering d.d. 15 januari 2015 Aan de raad Voorstraat 31, 4491 EV Wissenkerke Postbus 3, 4490 AA Wissenkerke Tel (0113) 377377 Fax (0113) 377300 No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015 Onderwerp:

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

Wet stimulering arbeidsparticipatie

Wet stimulering arbeidsparticipatie Wet stimulering arbeidsparticipatie Op 1 januari 2009 is de Wet stimulering arbeidsparticipatie (STAP) in werking getreden (Stb. 2008, 590 en 591). In deze wet wordt een aantal wijzigingen met betrekking

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Prorest koploper in sociaal ondernemen

Prorest koploper in sociaal ondernemen Prorest koploper in sociaal ondernemen Eind 2014 is Prorest voor het eerst gecertificeerd voor de Prestatieladder Socialer Ondernemen. Het cateringbedrijf haalde meteen het hoogste niveau van de prestatieladder:

Nadere informatie

SIKA S NORMEN EN WAARDEN

SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA EEN WERElDlEIDER MEt NORMEN EN tradities Sinds de oprichting ruim 100 jaar geleden in zwitserland door de vooruitstrevende uitvinder Kaspar Winkler heeft Sika zich ontwikkeld

Nadere informatie