Alternatieve diergeneeskunde. wonen & werken in de Bourgogne. Anna Enquist over haar snuffelstage in het ziekenhuis

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Alternatieve diergeneeskunde. wonen & werken in de Bourgogne. Anna Enquist over haar snuffelstage in het ziekenhuis"

Transcriptie

1 12 MAANDELIJKS MAGAZINE VAN VVAA JAARGANG 77 DECEMBER 2011 Anna Enquist over haar snuffelstage in het ziekenhuis Do s en don ts bij samenwerking in de maatschap Sri Lanka: kleine parel in de schaduw van het grote India Met speciale bijlage: ROSE. van AMREF Flying Doctors en VvAA Alternatieve diergeneeskunde wonen & werken in de Bourgogne

2 advertentie

3 Inhoud Redactie Alternatieve dierenarts Interview Schrijver en psychoanalyticus Anna Enquist liep vier maanden mee met de anesthesisten van het Amsterdamse VUmc. De gang van zaken in het ziekenhuis deed haar wenkbrauwen fronsen. 22 De alternatieve dierenarts Ook in de diergeneeskunde wordt gebruikgemaakt van niet-reguliere behandelwijzen. Als het aan de KNMvD ligt, zal er steeds minder ruimte overblijven voor alternatieve therapieën. 26 In oorlog en vrede Anesthesioloog Chris Bleeker gaat voor Defensie drie maanden per jaar naar oorlogsgebieden. Hij heeft veel ellende gezien, maar: Ik ben niet harder geworden door dit werk, toch laat het me nooit koud. 28 In de maatschap Maatschappen lopen het vuur uit de sloffen om hun omgeving mee te krijgen in hun toekomstplannen, maar hoe blijf je als maatschap zelf op één lijn? 32 Arts aan het stuur Amerikaanse ziekenhuizen met een dokter aan het hoofd presteren beter dan ziekenhuizen met een bestuurder van buiten de zorg. Geldt dat ook voor Nederland? Ik ben een hondenmens. Thuis hadden we al een hond en toen ik later ruimte genoeg had in een eigen huis, waren er ook altijd honden. Meestal twee tegelijk. In de tussenliggende periode, toen ik op een kleine etage woonde, had ik geen plaats voor een hond en dus kwamen er twee katten: Jacobse en Van Es. Eigenlijk waren het surrogaathonden, maar ik geloof niet dat ze daar zelf veel last van hadden. Ze werden stokoud. Het feit dat ze op hoge leeftijd nog geconfronteerd werden met twee echte honden in huis, deed daar niets aan af. Wie zich omringt met dieren en er goed voor zorgt, komt geregeld bij een dierenarts. In mijn geval kwam ik (gelukkig) lange tijd vaker met een van de beesten bij de dierenarts dan met mezelf bij een mensendokter. Qua honden heb ik namelijk een slechte hand van kiezen. Blijf altijd hangen aan zwak, ziek en zielig. Werden de katten vanzelf oud, de honden mankeerden altijd wat. De een had epilepsie, de ander een gevoelig spijsverteringsstelsel en weer een ander een onbehandelbaar huidprobleem. U begrijpt dat ik een warme band had met de dierenarts uit de stad waarin we lange tijd woonden. Die band werd verbroken toen deze dierenarts voorstelde om de hond met het huidprobleem homeopathische druppels voor te schrijven. Baat het niet, dan schaadt het niet, zei hij. Maar daarmee was hij aan het verkeerde adres. Ik ben namelijk uitgesproken antikwak en hou mij verre van niet-reguliere behandelingen. Ook als het over dieren gaat. En dus kom ik met onze mislukte Duitse dog niet bij bovengenoemde dierenarts en heb ik de dierenarts in het dorp waar we nu wonen, verteld dat wij van de evidence based diergeneeskunde zijn. Hij heeft het ter kennisgeving aangenomen en tot nu toe geen korrels of klankschaaltherapie voorgeschreven. Marjan Enzlin, hoofdredacteur

4 advertentie

5 Medewerkers Rubrieken Wilma van der Maten (1964) studeerde journalistiek en culturele antropologie aan de Universiteit Utrecht. Ze vertrok in 1999 naar Indonesië voor onder meer de NOS en Trouw. In 2007 vroeg de NOS haar een nieuwe post voor radio en televisie in Delhi, India, op te zetten. Sri Lanka behoorde tot een van de landen in de regio van waaruit ze verslag deed. Onder begeleiding van het leger mocht ze in 2009 het noorden van het land bezoeken om daar de laatste stuiptrekkingen van de rebellerende Tamiltijgers vast te leggen. Sinds afgelopen zomer woont de voormalige NOS-correspondent opnieuw in Indonesië. Voor diverse media doet ze vanuit Pakistan, India en Indonesië regelmatig verslag over de gebeurtenissen in deze landen. Voor dit nummer schreef Wilma een reisverhaal over Sri Lanka, zie pagina 62. Focus 8 Onder de aandacht 11 App 12 Over de grens 13 Mijlpaal 14 In beeld 17 Frank van Wijck Management 34 Portret: Ben de Berg 35 Recensies 35 Raadger/Ramler over inzicht Wet & recht 36 Lezersvragen 36 Annemarie Smilde over zorg op afroep Fiscaal 39 Lezersvragen 39 Peter van Bakel over promoveren Personal finance 40 Aanpassing huwelijkswetgeving 40 Ferdinand Wit over strips 41 Lezersvragen 41 Joan Versluijs over kinderalimentatie Wonen 57 Gespot 58 Binnenkijken bij de familie Holtkamp Lezen & kijken 60 Boeken 61 Dvd s 61 Filmfan Reizen 62 Sri Lanka 68 Joris van Drooge over luchthavens 68 Reisnieuws 69 Antwerpen 72 VvAA reizen VvAA 21 Bestuur 37 Praktijkadvies 76 Welkom bij VvAA 78 VvAA Nieuws 80 VvAA opleidingen 81 Academie voor Medisch Specialisten 83 Opleidingen OSG/VvAA 85 Ledenvoordeel: lezing Hella Haasse door Aldwin Kroeze; Philippe Jaroussky zingt met het Freiburger Barockorchester Peter van Bakel (1965) stapte vijf jaar geleden vanuit het bankwezen over naar VvAA belastingadviseurs en consultants bv. Als cliëntadviseur ontmoet hij veel leden. Voor Arts & Auto schrijft hij maandelijks een column over de dagelijkse praktijk. Van Bakel, geboren en getogen in Amsterdam, woont nu met vrouw en drie kinderen in een dorpje in het groene hart. Veel van zijn vrije tijd gaat zitten in cultuur en sport. Ook is hij actief in de plaatselijke toneelvereniging, die elk jaar een kluchtig stuk op de planken zet. Verder is hij een beetje verslaafd geraakt aan hardlopen. Onlangs liep hij de marathon van Amsterdam. Erg leuk, maar de mooiste is die van New York, die ik in 2010 samen met mijn vrouw heb meegelopen. Daar vallen eigenlijk alle andere lopen bij in het niet. We gaan deze zeker nog een keer lopen, maar dan nemen we de kinderen ook mee. Student 42 Prikbord 44 Update: studeren over de grens 45 Mijn geld: Robert van de Peppel Digitaal 46 Bram Vermeer over e-books 46 Lezersvragen 47 Gadgets Auto 48 Portret: Range Rover Evoque 52 Bart van den Acker over beveiliging 52 Nieuws 53 Trendsetter: Hyundai Veloster Eten & drinken 54 Maandmenu van Merijn Tol 56 Han Sjakes over de Cote d Or Ledemaatjes 86 Advertenties van leden voor leden En verder 3 Van de redactie 6 Colofon 6 MuziekKliniek 82 Puzzel Achterin 97 De Spiegel: Wouter Klootwijk 98 Henk Vaarkamp ( )

6 Colofon Jaargang 77, nummer 12, 26 november 2011 Contact met VvAA: Redactie: Hoofdredacteur: Marjan Enzlin Eindredacteuren: Marcel van Dijk, Anne Mieke van Eijsden Redacteuren: Monique Bowman, Ingrid Lutke Schipholt, Roel Notten Vormgever: Conny Lubbersen Redactieassistenten: Anne Barendregt, Monique van Helden-Dihalu Ledemaatjes: Martine de Paauw-Rolf Medewerkers aan dit nummer: Bart van den Acker, Peter van Bakel, Fleur Baxmeier, Sven Benjamins, Louis Blom, Yde Bouma, Sebastiaan ter Burg, Gonnie Constansia, De Beeldredaktie, Wil Bonneveld, Djanko, Bart Doornbusch, Joris van Drooge, Wouter Klootwijk, Frank van Kolfschooten, Marcel Leuning, Diederik Leusink, Daan Marselis, Wilma van der Maten, Leon Mussche, Marloes de Moor, Gertjan Portman, Sal van der Put, Wout Raadgers, Pieter Ramler, Nadine Reef, Tjomme Reeringh, Daphne Riksen, Carolyn Ridsdale, Peter Ritmeester, Ed van Rijswijk, Bram van Schaik, Han Sjakes, Annemarie Smilde, Nout Steenkamp, Els van Thiel, Merijn Tol, Anton van Tuyl, Rutger Vahl?, Bram Vermeer, Joan Versluijs, Marleen Vos, Flip Vuijsje, Frank van Wijck, Ferdinand Wit. Redactieadres: Postbus 8153, 3503 RD Utrecht Adreswijzigingen: U kunt al uw wijzigingen doorgeven op mijngegevens, of bel VvAA ledenservice: Advertentieverkoop: PSH Media Sales Benno Aalders, accountmanager Kronenburgsingel 515 Postbus 30095, 6803 AB Arnhem t f Coördinatie advertentiemateriaal Manon Hubers, Ledemaatjes: Bij voorkeur opgeven via de website: Meer informatie vindt u op pagina 86. Advertenties staan onder controle van de redactie en kunnen worden geweigerd zonder opgaaf van redenen. Advertentiecontracten worden afgesloten conform de Regelen voor het Advertentiewezen, gedeponeerd bij de rechtbanken in Nederland. Daarnaast zijn de Algemene Advertentie Voorwaarden van PSH Media Sales van toepassing. Op verzoek wordt een exemplaar toegezonden. (c) Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de redactie of uitgever. PSH Media Sales en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden geen aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die zouden kunnen voortvloeien uit het gebruik van de in deze uitgave opgenomen informatie. Van werken van beeldende kunstenaars, aangesloten bij een Cisac-organisatie zijn de auteursrechten geregeld met Pictoright te Amsterdam. MuziekKliniek Elke maand bespreekt Bram van Schaik in zijn MuziekKliniek op interessante nieuwe titels en concerten, van pop tot jazz, en van klassiek tot wereldmuziek. Lezers van Arts & Auto kunnen hier meedingen naar een exemplaar van de besproken titels of kaartjes voor concerten. Maar natuurlijk niet zonder eerst de vragen goed te beantwoorden SMiLE, Beach Boys In 2004 waagde Brian Wilson zich, tot ieders verrassing, voor het eerst sinds 1967 aan SMiLE, en dan ook nog eens live. En nu, 45 jaar na dato, komt het legendarische album van The Beach Boys dan eindelijk uit. Deze Heilige Graal van The Beach Boys bevat de hits Heroes And Villains en Good Vibrations, nu te beluisteren binnen de context waarvoor ze oorspronkelijk waren bedoeld. EMI stuurde ons ter verloting drie cd s waarop naast het complete album ook een serie bonustracks staat. The Sound of the South Na het succes van The Sound of the Westcoast reist Leo Blokhuis deze keer af naar het Amerikaanse zuiden. Daar ontstond uit de ontmoeting van blanke country en zwarte soul een uniek geluid. Blokhuis verzamelde de mooiste southern songs, van bekende klassiekers tot onverwachte vondsten. Met nummers van Aretha Franklin, Otis Redding, Tina Turner, Elvis Presley, Dusty Springfield en vele anderen. Win een van de drie exemplaren. [PIAS] NITES Het Klokgebouw in Eindhoven is vrijdag 9 december het decor van de eerste Nederlandse editie van [PIAS] NITES. deus (B), Tiga (CAN), Crystal Fighters (UK), Pete Philly (NL), Vitalic (FR), Balthazar (B) en Boemklatsch (NL) staan bij voorbaat garant voor een heerlijk muziekfestijn. Radio 3FM zal die avond aanwezig zijn om live uit te zenden/ verslag te doen. Voorafgaand aan de [PIAS] NITES besteedt 3FM aandacht aan het evenement door middel van o.a. spraakmakende prijsvragen voor bijvoorbeeld een VIP-arrangement. Aan lezers van Arts & Auto stelt [PIAS] 2 x 2 kaarten ter beschikking. Het beste van Pink Floyd Wat precies het beste is van een bandje, blijkt al te vaak een stevig discussiepunt. Liefhebbers van Pink Floyd hadden het makkelijk, want die hoefden niet te kiezen. De hele geremasterde catalogus van deze Britse band werd in enkele worpen op de markt gebracht. Voor Arts & Auto stelde EMI drie exemplaren beschikbaar van A Foot In The Door - The Best Of Pink Floyd: één cd met zestien nummers die uit het hele oeuvre zijn geplukt. Speedfest 2011 Liefhebbers van snelle rock smullen bij voorbaat, want met zo veel grote namen op één affiche overtreft de zesde editie van Speedfest alle voorgaande. Twintig bands komen 10 december in het Eindhovense Klokgebouw in actie, waaronder Danko Jones, Monster Magnet, The Sonics, de Heideroosjes en natuurlijk de aanstichter van dit alles, Peter Pan Speedrock. Voor 2 lezers liggen setjes van 2 kaartjes klaar. ISSN Verschijnt: 12 maal per jaar Druk: Senefelder Misset, Doetinchem Ga naar en doe mee met de prijsvragen

7 advertentie

8 Focus Onder de aandacht Oproep Oproep voor lezersfoto's Zorgen bij vrouwelijke artsen Uit een ledenraadpleging van de Vereniging van Nederlandse Vrouwelijke Artsen (VNVA) blijkt dat 97 procent van de ondervraagde leden zich ernstig zorgen maakt over de voorgenomen bezuinigingen op de huisartsenzorg. De VNVA heeft naar aanleiding van deze ledenraadpleging een brief gestuurd aan de leden van de vaste Kamercommissie van VWS met het verzoek niet in te stemmen met de voorgestelde bezuiniging van 132 miljoen op de huisartsenzorg. Want die bezuiniging zal volgens de VNVA vooral ten koste gaan van de begeleiding, ondersteuning en behandeling van chronisch zieken in de eerste lijn. Heeft u een leuke foto van de opening van uw nieuwe praktijk, de reünie van uw opleiding, een survival-weekend met al het personeel, of het jaarlijkse wadlooptochtje met collega s? Voor de nieuwe rubriek Onder de leden is de redactie van Arts & Auto op zoek naar foto s van feestelijke, bijzondere en niet-alledaagse bijeenkomsten en activiteiten in het leven van onze lezers. Alleen digitale foto s in een hoge resolutie (min. 300 dpi) en van een goede technische kwaliteit komen voor publicatie in aanmerking. Stuur uw foto s vergezeld van een korte toelichting wat of wie erop te zien is toe aan o.v.v. uw eigen gegevens (naam, VvAA lidmaatschapsnummer, leeftijd en beroep). Leidraad esthetische chirurgie De Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) heeft een leidraad ontworpen voor plastische en cosmetische chirurgie in privéklinieken. Hiermee wil de NVPC de kwaliteit en de veiligheid van plastisch chirurgische en esthetische ingrepen die haar leden in particuliere klinieken uitvoeren, verhogen. De leidraad geldt als nieuwe norm. Momenteel is iedere arts die zich bekwaam acht, bevoegd bepaalde ingrepen te doen. Schrijnende incidenten hebben aangetoond dat dit nogal eens op gespannen voet staat met de kwaliteit van de ingrepen. Erkende plastisch chirurgen daarentegen, hebben een opleiding van minimaal 6 jaar na hun artsendiploma genoten. Zij worden hierna periodiek gecontroleerd en gevisiteerd. Dit belangrijke kwaliteitskenmerk is opnieuw bevestigd en verankerd in de leidraad. BBC-docuserie op dvd Goed nieuws voor liefhebbers van BBC-documentaires: sinds begin deze maand is de prestigieuze docuserie Inside the Human Body verkrijgbaar op dvd. De vier afleveringen van bijna een uur (respectievelijk Creation, First to Last, Building Your Brain en Hostile World) worden gepresenteerd door Michael Mosley, een Britse journalist met een medische achtergrond. Nederlands ondertiteld, 19,99. In de schaduw Het nationaal museum van de psychiatrie in Haarlem, Het Dolhuys, zet t/m 22 januari de naasten van mensen met een psychisch probleem centraal tijdens de tentoonstelling De bruid van Leopold In de schaduw van een ziekte. De inrichting van de tentoonstelling is geïnspireerd op het huis van een kunstenares met een manischdepressieve stoornis

9 Meer zelfstandigheid voor meer professionals Speciaal opgeleide verpleegkundigen en physician assistants mogen voortaan zelfstandig bepaalde voorbehouden handelingen uitvoeren. Na de Tweede Kamer heeft nu ook de Eerste Kamer ingestemd met de wetswijziging van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg. De wetswijziging betreft verpleegkundig specialisten, verpleegkundigen met een vervolgopleiding (diabetesverpleegkundigen, oncologieverpleegkundigen en longverpleegkundigen) en physician assistants (PA s). Tot de wetswijziging waren zij alleen bevoegd om voorbehouden handelingen uit te voeren en medicijnen voor te schrijven onder verantwoordelijkheid van een medisch specialist. Na de wijziging met betrekking tot taakherschikking mogen deze zorgprofessionals zelfstandig geneesmiddelen op recept (UR-geneesmiddelen) voorschrijven en voorbehouden handelingen uitvoeren. Voor zowel de voorbehouden handelingen als het voorschrijven van UR-geneesmiddelen geldt dat zij pas bevoegd zijn als zij ook aantoonbaar bekwaam zijn. In een Algemene Maatregel van Bestuur gaat de minister uiteenzetten aan welke bekwaamheidseisen zij moeten voldoen en hoe dit wordt gecontroleerd. De overheid wil met de wijziging bereiken dat het mogelijk wordt nieuwe professionals toe te laten in het medische domein om hiermee de zorg doelmatiger te maken en bij te dragen aan het oplossen van het personeelstekort in de zorg. De wetswijziging is geldig zodra het besluit is gepubliceerd in de Staatscourant. Arts-coaches voor patiënten Vier artsen hebben een beroepsvereniging opgericht voor medische coaching van patiënten met een (chronische) aandoening. De arts-coaches helpen deze mensen de regie over hun leven terug te krijgen. Medische Coaching begint waar medische behandeling ophoudt, aldus de vereniging op haar website Medischecoaching.nl. Het richt zich op mensen die door medische klachten of beperkingen van zichzelf of iemand in hun nabije omgeving hun manier van leven moeten aanpassen en de draad weer willen oppakken. De behandelend arts heeft vaak onvoldoende tijd om hen daarin te begeleiden terwijl een psycholoog voor veel mensen een stap te ver is en geen medisch-inhoudelijke kennis heeft.' Het is de bedoeling dat er over het hele land een netwerk van arts-coaches ontstaat. Vooralsnog zijn er geen zorgverzekeringen die de diensten van deze coaches vergoeden. Dokter Ted De Amersfoortse huisarts Ted van Essen die ook tv-dokter van Omroep MAX is schreef het boek Dokter Ted. Gezond blijven met de MAXdokter. Het boek bevat informatie, houvast en adviezen om kwalen te voorkomen of ervoor te zorgen dat ze niet erger worden. Zo wil Van Essen bijdragen aan patient empowerment. Hij haalde met een ingezonden brief in NRC Handelsblad onlangs nog uit naar critici van de griepprik. Van Essen meent dat de griepprik wel degelijk effect heeft en dat met name ouderen deze vaccinatie moeten krijgen. Uitgeverij Thoeris, 14,95. Pech onderweg? Met VvAA app bent u snel weer op weg Download nu de gratis VvAA onderweg app voor iphone. Door de handige hier ben ik nu functie weet de Artsen Alarm Service direct waar u staat. Wij ontvangen ook meteen uw polisnummer en kenteken waardoor we u nog sneller kunnen helpen. vvaa.nl/mobile Advert. pech onderweg A4balk.indd :

10 advertentie

11 Focus App Apps voor smartphones zijn ongekend populair. In deze rubriek belichten we elke maand een bijzondere app, met commentaar van een gebruiker. Muscle System Pro II FOTO: DE BEELDREDAKTIE/HERBERT WIGGERMAN TEKST DAPHNE RIKSEN Wat? De app Muscle System Pro II toont van de 433 belangrijkste spieren van het menselijk lichaam hoe ze lopen, waar ze op het bot zijn aangehecht en door welke zenuw ze worden aangestuurd. Je kunt het menselijk lichaam van alle kanten bekijken en er steeds dieper op inzoomen. Spierlagen zijn met een scalpel tot tien lagen diep te verwijderen, zodat onderliggende spieren zichtbaar worden. De app is ook te gebruiken om de naam van een bepaalde spier op te zoeken of namen te oefenen in een meerkeuzequiz. Informatie over specifieke spieren wordt getoond in een pop-up venster. Je kunt ook eigen notities toevoegen. Voor wie? Muscle System Pro II is heel geschikt voor studenten fysiotherapie, maar ook handig voor ervaren fysio- en manueel therapeuten, chiropractors en nurse practitioners. Plus- en minpunten Als interactief hulpmiddel om snel de naam en werking van spieren op te zoeken en te leren is deze app bijzonder geschikt. De driedimensionale afbeeldingen zijn levensecht en zien er prachtig uit. Helaas is de app niet helemaal foutloos: de adductor hallucis bijvoorbeeld bevindt zich in de voet, niet in het bovenbeen. Reacties In de itunes-winkel is deze app beoordeeld met het cijfer 4+ op een schaal van 1 tot 5. Recensent Michael Grothaus schrijft op The Unofficial Apple Weblog (www.tuaw.com) over de ipad-versie: Mark my words: Muscle System Pro II will one day appear in an ipad commercial. It s that good. This is one of those apps that show you just how powerful the ipad can be. Op schrijft een gebruiker: I use this to teach med students as well as educate my patients on the inner workings of the muscle system... they love it and so do I. Naam Ivan Bruinier (31) Beroep vierdejaars student fysiotherapie Hogeschool Utrecht en personal trainer Werkplek eigen bedrijf Snel spieren opzoeken Toen ik twee jaar geleden een iphone kocht, ben ik meteen op zoek gegaan naar medische apps. Als beginnend student fysiotherapie wist ik toen nog relatief weinig over het menselijk lichaam en ik wilde vooral een app om snel spieren op te zoeken en uit te vinden wat ze precies doen. In die tijd had Muscle System Pro de beste recensies in de App Store. Ik heb de app in de begintijd van mijn studie vrijwel dagelijks gebruikt. Nu is dat nog sporadisch. Ik vind het bijvoorbeeld handig om bij het behandelen van een blessure snel op te kunnen zoeken welke zenuw een bepaalde spier aanstuurt. Zo leer je ook steeds beter hoe spieren lopen. De maker van Muscle System Pro heeft ook fraaie apps over het skelet en de werking van het hart en de hersenen. Trouwens, een heel leuke app om anatomie te leren is de game Speed Bones MD. Echt een aanrader! Praktische informatie over Muscle System Pro II Bruikbaar op iphone, ipod Touch, ipad Prijs vanaf 5,49 Ontwikkeld door 3D 4 Medical Meer informatie com/muscle_pro.html

12 Focus Over de grens Dokter Nurse Pimpen in Azië Het Verre Oosten ontpopt zich steeds meer als populaire bestemming voor medisch toerisme. Thailand en India zijn in trek voor orthopedische en hartchirurgische behandelingen, Singapore doet het onder meer goed op het gebied van kanker en hartkwalen. Allemaal landen die verwachten door te groeien naar meer dan een miljoen buitenlandse patiënten per jaar. De meesten van hen komen uit de Verenigde Staten, en kunnen er tot 50 procent op hun medische kosten besparen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is niet gelukkig met deze ontwikkeling. Zij vreest een brain drain van medisch talent van de overheid naar de particuliere sector, en van platteland naar grote steden. Dit kan botsen met In de Verenigde staten kan het gebeuren dat je als patiënt met bijvoorbeeld oorklachten wordt verwelkomd met een hartelijk Hi, I m Dr. Patti McCarver, and I m your nurse, waarna de verpleegkundige de diagnose vochtophoping stelt en antihistaminica voorschrijft. Van oudsher wordt in Engelstalige landen de titel doctor in het dagelijks spraakgebruik gebruikt om artsen (physicians) aan te duiden, maar steeds vaker voeren gepromoveerde health professionals uit andere beroepsgroepen zoals verpleegkunde, farmacie en fysiotherapie hun academische titel, met als resultaat een strijd over niet alleen de titel doctor maar ook over het geld, de macht en het aanzien dat hiermee gepaard gaat. Amerikaanse artsen zijn inmiddels in de tegenaanval gegaan. Zij dringen aan op nieuwe wetgeving die moet voorkomen dat er onduidelijkheid bestaat over wie nu wel of geen echte arts is. In de staat New York is een wetsvoorstel ingediend om verpleegkundigen te verbieden zich in advertenties als doctor te afficheren. (Bron: The New York Times) het streven naar een goede, toegankelijke en betaalbare gezondheidszorg voor de eigen bevolking. Maar de trend lijkt niet te stuiten. Met als nieuwste klantencategorie de snel groeiende klasse van relatief welgestelde Chinezen die in de ban zijn van de Hallyu, ook wel de Korean Wave : de wereldwijde groei in populariteit van Koreaanse massacultuur. Vorig jaar gingen maar liefst Chinezen in Zuid-Korea onder het mes, waar ze gezamenlijk 700 miljoen dollar besteedden. Een medewerker van de Lamar Plastic Surgery Clinic in Seoel zegt dat Chinese patiënten vaak arriveren met foto s in de hand van Koreaanse sterren op wie ze willen lijken. (Bron: Reuters) Hoogverraad In Pakistan dreigt een proces wegens hoogverraad tegen dokter Shakeel Afridi. Onder de dekmantel van een gefingeerde vaccinatie-actie tegen hepatitis B in de stad Abbottabad, hielp deze arts de CIA bij het lokaliseren van Osama bin Laden. Hierdoor kon het gezicht van Al Qaida begin dit jaar door Amerikaanse special forces worden gedood. Drie weken later werd Afridi door de Pakistaanse inlichtingendienst gearresteerd. Sindsdien zit hij vast en hangt hem een zware straf boven het hoofd. Ook gaan er geruchten dat hij zou zijn gemarteld. Bekentenis Voor het eerst is voor een Amerikaanse rechtbank een bekentenis gedaan over illegale orgaanhandel. Levy Izhak Rosenbaum beaamde in New Jersey voor de rechter dat hij had bemiddeld bij drie niertransplantaties, tegen een vergoeding van minimaal dollar per keer. Rosenbaum betrok de nieren uit Israël van in de woorden van de aanklager kwetsbare personen, voor dollar per stuk. Rosenbaum hangt nu een gevangenisstraf van twintig jaar boven het hoofd. Waar de transplantaties plaatsvonden is niet bekend, maar experts op het gebied van orgaantransplantatie stellen dat veel Amerikaanse ziekenhuizen onvoldoende controleren of donoren hun organen niet hebben verkocht. Harde concurrentie Met veel machtsvertoon werden in de Nigeriaanse hoofdstad Lagos begin oktober verschillende apotheken binnengevallen. Politieagenten werden hierbij niet alleen begeleid door ambtenaren van Nigeria s National Agency for Drugs Administration and Control, maar ook door lokale concurrenten. Het officiële doel van de actie was het in beslag nemen van niet-geregistreerde en illegaal geïmporteerde geneesmiddelen, maar volgens dr. Ngozi Ugoji een van de gedupeerde apothekers werd de actie ook aangejaagd door het ressentiment van minder succesvolle collega-apothekers met goeie connecties bij de overheid

13 Focus Mijlpaal Jong en bevlogen Onlangs is een frisgroene loot ontsproten aan de Gezondheidsraad: de Jonge Gezondheidsraad, kortweg jonggr, een netwerk van jonge wetenschappers dat vernieuwende ontwikkelingen signaleert en op waarde schat. Arts Sylvia Kunst was er vanaf de eerste minuut bij. TEKST Els van ThiEl FOTOGRAFIE DE beeldredaktie/floren van olden De Gezondheidsraad heeft een lange traditie van advisering op grond van de stand van de wetenschap. Meestal beoordeelt een commissie van deskundigen de bestaande literatuur en voegt er eigen expertise aan toe. Degelijk en houtsnijdend, maar niet hemelbestormend. Nieuwe loot de jonggr pakt het eigentijdser aan en opereert vooral virtueel, via Facebook, LinkedIn en Twitter. Maar om de fysieke link met de Gezondheidsraad te leggen, is er de jonggr-commissie: tien succesvolle jonge wetenschappers en een jonge beleidsmedewerker van VWS. Zij gaan hun eigen netwerk aanspreken om zo een groot online netwerk te creëren op het gebied van volksgezondheid. Louise Gunning, voorzitter van de Gezondheidsraad, vindt dat ze boft dat ze de jonggr-commissie mag voorzitten. Als enige die ouder is tussen al die jonge honden! De Gezondheidsraad maakte altijd al gebruik van een netwerk van zo n tweehonderd wetenschappers op het terrein van de volksgezondheid. Jonge mensen waren daarin echter slecht vertegenwoordigd. We denken dat jonge artsen en onderzoekers nieuwe en spannende ontwikkelingen vaak eerder in het oog hebben en ons zouden kunnen helpen om die beter te signaleren, legt Gunning uit. Sylvia Kunst (32), wetenschappelijk secretaris van de Gezondheidsraad, stond aan de wieg van jonggr en is er vanuit de raad lid van. Kunst heeft vijf jaar als klinisch arts gewerkt, is gepromoveerd en in opleiding tot kno-arts geweest. Toen ze in 2010 overstapte naar de Gezondheidsraad belandde ze in een andere wereld. Ik ben arts, voelde me arts en ineens liep ik rond in de beleidswereld. Die twee werelden zijn eigenlijk nieuwsgierig naar elkaar, merkte ik, maar ze weten niet goed hoe ze elkaar moeten bereiken. Kunst geniet ervan dat ze nu met collega s Gwen Soete en Sandy Litjens een brug kan slaan tussen beleid, wetenschap en werkveld. En dat via een nieuwe en opwindende manier als crowdsourcing. De voordelen liggen voor het grijpen voor jonggr, vindt Kim Idzardi, communicatieadviseur bij Nictiz, expertisecentrum voor ict in de zorg. De drempel is laag, het bereik groot en je boort er oneindig meer kennis mee aan dan met een handjevol mensen rond een vergadertafel. De voordelen liggen voor het grijpen voor jonggr Dat jonggr meteen een grote vlucht heeft genomen, is volgens Gunning mede te danken aan de vorm. Deze jonge wetenschappers zitten in de enerverende opbouwfase van hun carrière en hebben vaak jonge kinderen. Veel tijd is er dus niet. Maar zo nu en dan naar de discussiepagina van Facebook gaan lukt ze wel. Next Generation Medicine is een van de discussiethema s: medische technieken en technologieën waarvan de klinische en maatschappelijke impact nog niet goed in te schatten is. De discussies moeten uitmonden in Signalen, een variant op de Signalementen van de raad. Kunst koestert hoge verwachtingen: Als talentvolle clinici en fundamentele wetenschappers met elkaar in contact komen, groeit er niet alleen een synthese van beleid en zorg, maar ook van fundamenteel onderzoek en klinisch werk. We kunnen heel veel voor elkaar betekenen. < sylvia kunst geniet ervan dat ze een brug kan slaan tussen beleid, wetenschap en werkveld

14 Focus In beeld

15 Inleveren Anderhalf jaar geleden werd de Amsterdamse documentairefotograaf Huub van der Put (46) getroffen door Amyotrofi sche Lateraal Sclerose (ALS). Wie met deze onbehandelbare, zeer progressieve en fatale neurologische aandoening te maken krijgt, levert vanaf de diagnose in hoog tempo alle lichamelijke functies in. Dat laat ook de indringende ALS-campagne op tv zien. Van der Put besloot zijn leven met ALS en het leven van zijn gezinsleden vast te leggen in beeld. Onder de titel Als mijn tante een ringbaardje had publiceert hij op foto s waarin zijn lichamelijke aftakeling op indrukwekkende en keiharde wijze vorm krijgt, maar waarop ook te zien is hoe het gezinsleven tegen de verdrukking in doorgaat. Op de website zijn foto s te zien van de fotograaf zelf, maar vooral ook van de hand van zijn zoon Sal (10). Bijgaande foto van het dagelijks ochtendritueel maakte Sal in week 44 van dit jaar onder de titel Opstaan. FOTO: SAL VAN DER PUT

16 advertentie

17 De markt Frank van Wijck Frank van Wijck is medisch journalist en vaste medewerker van Arts & Auto. Elke maand schrijft hij op deze pagina over ontwikkelingen in de markt. Op houdt hij daarover dagelijks een weblog bij. Wederhoor Zorgprofessionals worden op websites als ZorgkaartNederland.nl voortdurend aan het oordeel van de patiënt onderworpen. Maar is het wel eerlijk dat die laatste daarbij zelf altijd buiten schot blijft? Wat doet een medisch specialist die een slechte beoordeling over zichzelf tegenkomt op ZorgkaartNederland.nl? Als hij slim is, belt hij de patiënt op om te vragen wat hem niet beviel aan de behandeling. In veel gevallen zal het antwoord niet zo veel te maken hebben met het medisch handelen zelf. Het zal vaker gaan om de vraag of de patiënt zich bij de dokter veilig voelt. En of hij vindt dat die dokter hem vriendelijk genoeg bejegent en duidelijk uitlegt wat hij gaat doen en waarom hij dat gaat doen. De patiënt zal het ook waarderen als de dokter na de ingreep vraagt hoe het nu gaat, en vertelt wat hij van zijn herstelproces mag verwachten. ZorgkaartNederland.nl beschrijft duizenden verhalen van patiënten die beoordelen hoe de zorg hen beviel. We lezen er dingen als Conclusie: klantvriendelijk, mooie accommodatie, kort wachten in wachtkamer en meedenkende artsen. Ben zeer tevreden. Maar ook: Er is te weinig oor voor wat de patiënt over zichzelf weet te vertellen. Bijvoorbeeld mijn opmerking over mijn allergische reacties is volledig in de wind geslagen, met als gevolg hevige allergische reacties op alle antibiotica. De site wordt hiermee tot een soort Iens.nl voor de gezondheidszorg. En dat kun je als zorgaanbieder leuk of vervelend vinden, maar zolang internet blijft bestaan, gaat deze vorm van beoordeling nooit meer weg. Het enige nadeel van ZorgkaartNederland.nl is dat het verhalen vertelt. En omdat dit rijp en groen gebeurt, is de informatie eruit moeilijk te kwantificeren. De CQI-ziekenhuizen (Consumer Quality Index) die de Santeon Ziekenhuizen, Stichting Miletus en de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) hebben ontwikkeld, gaat een stap verder. De deelnemende ziekenhuizen meten hiermee zowel de klinische als de poliklinische patiëntervaringen op basis van vragenlijsten. Deze aanpak maakt uitkomsten kwantificeerbaar, waardoor de deelnemende ziekenhuizen elkaar onderling kunnen vergelijken. En ze kunnen op basis van de verzamelde gegevens de kwaliteit van zorg zoals de patiënt die ervaart verder verbeteren. Hiermee kunnen ze een belangrijke slag slaan in de strijd om de patiënt die zich na een doorverwijzing afvraagt naar welk ziekenhuis hij het best kan gaan. Mooie ontwikkelingen, maar ik mis er nog een: waar blijft de eerste site waarop dokters hun patiënten beoordelen? Voorbeeldige patiënt, kwam goed geïnformeerd binnen, stelde relevante vragen en wilde precies weten wat de verwachte behandeluitkomst zou zijn bij de ene of de andere behandeloptie. Maar ook: Een absolute ramp. Staat niet open voor gezondheidsadviezen, weigert zich aan zijn medicijnschema te houden en heeft geen besef van de Waar blijft de eerste site waarop dokters hun patiënten beoordelen? euro vermijdbare zorgkosten toen het door gebrek aan compliance misging. Zo n beoordelingssite zou ik graag zien. Niet om dokters te laten beslissen welke patiënten ze wel en niet willen behandelen, maar om een einde te maken aan de situatie dat de patiënt totaal buiten schot blijft. Hij mag alles vinden van de zorg en overal een mening over hebben, maar hij hoeft zich nergens in te verdiepen en hoeft nooit verantwoording af te leggen: Ik betaal mijn premie toch? De Nederlandse Zorgautoriteit stelt terecht dat een zelfbewuste, kostenbewuste consument een voorwaarde is om vraagsturing in de zorg te realiseren en tegelijkertijd de zorgkosten te beheersen. Daarbij past confrontatie van die consument met de gevolgen van zijn handelen als patiënt. < Reageren?

18 Interview Psychoanalyticus Anna Enquist liep stage in het ziekenhuis Allemaal kokers naast elkaar Schrijver en psychoanalyticus Anna Enquist liep vier maanden mee met de anesthesisten van het Amsterdamse VUmc. Haar ervaringen vormden de basis voor haar roman De verdovers, waarin ze de spanning beschrijft tussen anesthesie en psychotherapie. De gang van zaken in het ziekenhuis deed haar wenkbrauwen fronsen: Dat langs elkaar heen werken van afdelingen heeft mij enorm verbaasd. INTERVIEW Roel NotteN FOTOGRAFIE Nout steenkamp Het werk van de anesthesist fascineerde haar altijd al, want als psychoanalyticus streeft Anna Enquist (66) juist naar het tegenovergestelde effect; waar de anesthesist pijn wegneemt, probeert de psychoanalyticus pijn naar boven te halen. Toen het VUmc haar in het kader van het project Schrijver op de afdeling de vraag stelde of zij een tijdje zou willen meelopen in het ziekenhuis, twijfelde ze dan ook geen moment. Vier maanden lang liep Enquist, naast zorgprofessional ook schrijver van onder meer de romans Het meesterstuk en De thuiskomst, mee met de anesthesisten van het ziekenhuis en zag zo hoe patiënten de OK werden binnengereden, opengesneden, dichtgenaaid en weer naar buiten werden gereden. Met als rustpunt in dit bloederige geheel: de anesthesist. Haar aantekeningen vormden de basis voor een nieuwe roman, De verdovers, waarin Enquist de contradictie aanstipt tussen voelen en verdoven, psychoanalyse en anesthesiologie. Ondanks haar senioriteit als schrijver blijft ze nieuwsgierig naar de recensies: Daar is elke schrijver gevoelig voor! Maar haar snuffelstage bij de anesthesisten gaf haar vooral een bijzonder kijkje in het reilen en zeilen van de OK. Een citaat uit De verdovers: Hij is niet meer van ons. Hij is de patiënt van de chirurg en daarna van de zaalarts. Wij zijn klaar. Was dit ook uw ervaring met hoe het eraan toegaat in het ziekenhuis? Ja, dat was opvallend, omdat het zo in tegenspraak is met mijn eigen vak. Ik probeer altijd geïnteresseerd te blijven in hoe het verder gaat met mijn patiënt en ontvang bijvoorbeeld zelfs nog geboortekaartjes. Dus ik heb met verbazing staan kijken hoe totaal anders dat bij de anesthesie is. Toen ik daar rondliep en de betreffende anesthesist vroeg of de patiënt het had overleefd, kreeg ik als antwoord: Dat weten we niet. Ik vond het onvoorstelbaar dat je daarmee kunt leven. Stonden de anesthesisten open voor deze observatie? Hun reactie was kort: We hebben geen tijd. Alsof ik ze erop aanviel. Maar goed, sowieso is zo n ziekenhuis natuurlijk een samenspel van allemaal verschillende kokers naast elkaar. Dat viel mij echt enorm op. Zorgverleners kijken even vluchtig naar een patiënt en beslissen in een split second: iets voor ons? Nee? Dan: hup weg. Bij de nachtdienst kwam

19 Er heerst een ouderwetse hiërarchie tussen chirurgie en anesthesie; sommige chirurgen gedragen zich als keizers het weleens voor dat er een patiënt binnenkwam van wie niet direct duidelijk was wat hij mankeerde. Dan kwamen achtereenvolgens de internist, de neuroloog en de radioloog. Allemaal keken ze even, zeiden nee, en gaven de patiënt weer terug aan de dienstdoende anesthesist. Niemand die voorstelde om even samen te brainstormen over de vraag wat de patiënt zou kunnen mankeren. Die discussie was er in het geheel niet. Dat langs elkaar heen werken van afdelingen heeft mij enorm verbaasd. Wat viel u op aan het werk van de anesthesist? Dat ze gespitst zijn op twee momenten: het eerste moment is het ophalen van de patiënt en hem naar de OK rijden. Dat doen ze heel zorgvuldig en lief, ze kijken of de patiënt angstig is en stellen vragen om hem gerust te stellen. En het tweede moment is het wakker maken, dan vertellen ze de patiënt dat het voorbij is. Wat mij ook opviel, is de ontspanning op de OK als de operatie op zijn einde loopt. Iedereen begint dan zijn boeltje op te ruimen, maar niet de anesthesist, want zijn kunstje is nog niet klaar. Die blijft gespannen bezig met de patiënt. Verbazingwekkend vond ik dat preoperatieve gesprekken op de poli nooit worden gevoerd door de anesthesist die bij de operatie is. Daar wordt ook niet naar gestreefd, dat zou te ingewikkeld worden, denkt men. Terwijl anesthesisten in hun werk enorm ingewikkelde dingen kunnen organiseren, dus als ze echt zouden willen, is daar wel een rooster voor te maken. Dat zou voor de patiënt prettiger zijn, maar voor de anesthesist lijkt het mij ook prettig om de patiënt te kennen die later op de operatietafel ligt. Hoe gaan de specialisten met elkaar om? Er heerst een ouderwetse hiërarchie tussen chirurgie en anesthesie. Sommige chirurgen gedragen zich als keizers en doen ook alsof de anesthesist geen naam heeft. Anesthesie, tafel omhoog! Maar ik heb ook chirurgen gezien die wél samenwerkten. Verder vond ik het opvallend dat het vak anesthesie sterk in beweging is, maar dat de houding van de anesthesist hierop achterloopt. Dan doel ik vooral op communicatie en samenwerking. Merkte u dat anesthesisten zich niet volwaardig behandeld voelden? Ik denk dat het soms wel steekt als een chirurg niet eens je naam noemt. Maar chirurgen en anesthesisten zijn natuurlijk ook heel andere types. Anesthesisten zullen niet zo gauw gaan schreeuwen in een OK. Een ander citaat: Ondertussen werken de chirurgen door en vernielen alles wat ze aantreffen, ze moeten wel, de anesthesisten vangen de schade op en vullen aan wat er verloren gaat. Is dit hoe u de operaties gadesloeg? Ik heb een paar heroïsche operaties meegemaakt, een aortavervanging is echt een bloedbad. De patiënt wordt bijna in tweeën gezaagd. Maar gek genoeg vond ik het ook wel geruststellend dat alle organen op de plek lagen waar ze volgens de boekjes horen te liggen. >

20 Interview Onderling begrip kan de werksfeer enorm verbeteren > Heeft u niet de neiging gehad om uw pen neer te leggen, uit uw hoek te stappen en te zeggen dat het ook anders kan. In de psychotherapie heerst de discipline dat je als professional vragen over je werk voorlegt aan collega s. Zelf heb ik al 25 jaar een groepje collega s waarmee ik zaken bespreek. Dit helpt me om mijzelf te corrigeren, mijn oogkleppen af te doen en zaken te heroverwegen. Ik ervaar dagelijks hoe vruchtbaar dat is. Het paradoxale is dat je in de medische wereld nooit alleen werkt, maar juist minder overlegt. Als psychotherapeut is het uw taak om pijn naar boven te halen, terwijl de anesthesist juist pijn wegneemt. Kon u zich inleven in de wijze waarop de anesthesist omgaat met het fenomeen pijn? Sommige mensen verdragen geen enkele pijn, terwijl anderen juist denken: pijn vertelt mij ook wat, dus als ik het nou niet verdoof dan kan ik zelf ervaren of ik wel of niet door die knie zak. Ik ben meer van die laatste school, dat je liever wilt weten hoe het zit. Hetzelfde geldt voor slaapmedicatie; sommige mensen grijpen meteen naar slaappillen en anderen denken: er zal wel een reden voor zijn dat ik niet kan slapen. In mijn eigen vak zie ik dit ook terug: sommige mensen zitten zo stevig in elkaar dat ik ervoor kies om een trauma op te roepen om ze bewust te maken van hun gevoelens. Maar bij iemand die wat minder stevig in het leven staat, kies ik er eerder voor om het trauma toe te dekken. Bent u anders naar de patiënt gaan kijken? Ik wist vooraf dat de patiënt in het ziekenhuis een regressieve beweging maakt, dat mensen weer een klein kind worden als ze in dat bed liggen en door het ziekenhuis worden gereden. Een goede anesthesist weet dat en gedraagt zich als een goede vader of moeder die zegt: rustig maar, het komt goed, straks is het allemaal voorbij. Zoals je een bang kind in slaap brengt. Dat vond ik bijzonder om te zien op de OK; iedereen is vlak voor de operatie druk bezig met zijn apparatuur en spulletjes, maar een goede anesthesist blijft bij de patiënt staan, aait een beetje over zijn arm en concentreert zich helemaal op die patiënt. Als het te bont werd, zei de anesthesist soms ook: Ophouden met dat gekletter, nu even rust op de OK. Allemaal in het belang van de patiënt. U was toch een beetje een voyeur in de OK. Voelde u zich een outsider? De anesthesisten betrokken mij er echt bij, dankzij hen heb ik mij nooit een voyeur gevoeld. Het voelde niet alsof ik me aan het opdringen was. Een enkele keer kon ik ook iets inbrengen, bijvoorbeeld toen ik tijdens een spoedsectio zag dat een vrouw ontzettend angstig was. Toen heb ik wel even ingegrepen en tegen de anesthesisten gezegd: Ze begrijpt het niet, ze voelt haar voeten nog, ze is angstig. Wat kan de psychotherapeut leren van de anesthesist en vice versa? Wat ik als psychotherapeut meeneem, is hoe belangrijk het is om de pijn en angst van de patiënt serieus te nemen. Dat wist ik natuurlijk al, maar hier kreeg ik het zo concreet voorgeschoteld dat ik me sterk realiseerde dat mensen niet alleen tegen pijn opzien maar er vooral heel angstig voor zijn. En dat je deze angst voor pijn eigenlijk eerst moet bespreken voordat je naar de inhoud van die pijn kunt gaan. Wat de anesthesist van de psychotherapeut kan leren, is een betere samenwerking rond het bed, niet over zich heen laten lopen, en op een productieve manier op zijn strepen gaan staan. En begrijpen wat mensen voelen rond die operatietafel, dus proberen begrip op te brengen voor zo n chirurg. Mijn ervaring is echt dat hoe meer je begrijpt van irritante dingen, des te minder je je eraan hoeft te ergeren. Onderling begrip kan de werksfeer enorm verbeteren. Als u nog een keer mee zou mogen lopen in het ziekenhuis, op welke afdeling zou dat dan zijn? Toch weer de anesthesie, ik vind het verschrikkelijk moeilijk om afstand van ze te nemen, heb me een jaar lang helemaal in hun vak verdiept en ben dit werk zo interessant gaan vinden, dat ik het liefste morgen weer met de anesthesisten zou willen meelopen. < Op pagina 60 leest u meer over Anna Enquists roman De verdovers

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen

Alternatieve geneeswijzen Projectnummer: 10126 In opdracht van: Het Parool ir. Hester Booi dr. Esther Jakobs Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 251 0474 Fax 020 251 0444 H.Booi@os.amsterdam.nl

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

De epilepsie van Annemarie Als je hersens soms op hol slaan

De epilepsie van Annemarie Als je hersens soms op hol slaan Annemarie begreep er niks van. Had ze zo raar op de grond liggen doen? Wat stom. Zelf wist ze alleen nog maar dat haar buik naar aanvoelde en dat ze heel bang werd. Van de rest wist ze niets. Annemaries

Nadere informatie

dagbehandeling bij kinderen

dagbehandeling bij kinderen patiënteninformatie dagbehandeling bij kinderen Binnenkort wordt uw kind voor een behandeling of ingreep opgenomen op afdellng Dagbehandeling, locatie F1. Wat kunt u thuis doen om uw kind voor te bereiden

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

De MS van Tess Als elke dag onzeker is

De MS van Tess Als elke dag onzeker is Morgen gaan we naar de huisarts, zegt haar moeder s middags. Ik weet niet wat er met je is. Je bent zo moe de laatste tijd. En nu heb je ook nog last van je oog. De juf zegt dat ik misschien een bril moet,

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli?

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli? INTERVIEW d.d. 28 december 2009 Coeliakiepoli Op het interview-wenslijstje van Nynke en Zara staat Dr. Luisa Mearin. Zij is kinderarts MDL in het LUMC te Leiden en heeft als eerste met haar collega s in

Nadere informatie

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH

NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH NVAG 16012014 Prof. Dr Marie Louise Essink-Bot en drs Marielle Jambroes MPH Slide 5 Ik ga u een stukje van mijn oratie laten zien, die ik op 11-12-13 heb uitgesproken. Voor degenen die daar ook waren,

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Alles weten over uw aandoening

Alles weten over uw aandoening n i e u w s b r i e f In de schijnwerpers: Lydia Geluk, Senior Het is erg inspirerend om te werken met ons team van internationale collega s en medisch specialisten van over de hele wereld, allemaal met

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Orthopedie. Enkelprothese

Orthopedie. Enkelprothese Orthopedie Enkelprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw enkel. Er wordt een enkelprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de enkel, de aanleiding voor de operatie, de

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram)

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) De afspraak voor de mictiecystogram Het onderzoek van je blaas en urinewegen vindt plaats op: Datum:.. Dag/tijdstip: dag. uur Je wordt verwacht

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Zorgverzekeringen 2014

Zorgverzekeringen 2014 Zorgverzekeringen 2014 Dit informatiepakket bevat de volgende onderdelen: o Over Consumind o Basiszorgverzekering o Wijzigingen basispakket 2014 o Natura of vrije zorgkeuze polis o Top 5 meest gestelde

Nadere informatie

Het been van Heleen Over je been in het gips

Het been van Heleen Over je been in het gips Heleen en Tim springen op het schoolplein van de ene bank naar de andere. Als Heleen uitglijdt komt ze heel ongelukkig terecht. Au, au, mijn been! huilt ze met grote snikken. Tim staat er geschrokken bij.

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Wilhelmina Kinderziekenhuis. BERA-onderzoek (zonder narcose): een gehooronderzoek bij uw kind

Wilhelmina Kinderziekenhuis. BERA-onderzoek (zonder narcose): een gehooronderzoek bij uw kind Wilhelmina Kinderziekenhuis BERA-onderzoek (zonder narcose): een gehooronderzoek bij uw kind BERA-onderzoek: een gehooronderzoek bij uw kind Wat staat er in deze folder: BERA-onderzoek zonder narcose Wilt

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra. Vervolgmeting. Rapportage Gezondheidscentrum Maarn-Maarsbergen

Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra. Vervolgmeting. Rapportage Gezondheidscentrum Maarn-Maarsbergen Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra Vervolgmeting Rapportage Gezondheidscentrum Maarn-Maarsbergen ARGO BV 2014 Vervolgmeting Door Cliënten Bekeken In het gezondheidscentrum is een vervolgmeting

Nadere informatie

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com 1 Vandaag is het precies 15 dagen geleden dat ik van mijn pijn lijden verlost werd, moet zeggen dat het een enorme opluchting is om te kunnen lopen en staan zonder (noemenswaardige) pijn. Natuurlijk doet

Nadere informatie

Een tweede mening (second opinion) 3

Een tweede mening (second opinion) 3 Deze brochure maakt deel uit van de serie PATIËNTENRECHT Postbus 1539 3500 BM Utrecht Telefoon 030-297 03 03 Fax 030-297 06 06 E-mail npcf@npcf.nl Website www.npcf.nl Uw rechten als patiënt (WGBO) 1 Inzage

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Vragenlijsten diepte-interviews

Vragenlijsten diepte-interviews Interview guides Vragenlijsten diepte-interviews Prepartum interview Inleiding Hoe gaat het met u en met uw zwangerschap 1. Zwangerschap en voorbereiding op de bevalling Hoe is uw gezondheid (fysiek, mentaal)

Nadere informatie

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden,

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden, September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst Hallo mede dierenvrienden, Na mijn indrukwekkende reis naar India, is mij gevraagd om een kort verhaaltje

Nadere informatie

Adviezen om uw kind voor te bereiden op een ziekenhuisopname

Adviezen om uw kind voor te bereiden op een ziekenhuisopname Adviezen om uw kind voor te bereiden op een ziekenhuisopname Wytske Bouwma, 2008 1 Inleiding Binnenkort wordt uw kind opgenomen in het ziekenhuis. Deze brochure is bedoeld om u meer inzicht te geven in

Nadere informatie

Rughernia (behandeling door de huisarts)

Rughernia (behandeling door de huisarts) Rughernia (behandeling door de huisarts) Wat is hernia? Hernia betekent letterlijk breuk. Een hernia nuclei pulposi (kortweg HNP) komt voor in de wervelkolom en bestaat uit een scheur in de achterkant

Nadere informatie

Voorkomen, verzekeren en werken aan uw terugkeer. Wat kan Generali voor u betekenen?

Voorkomen, verzekeren en werken aan uw terugkeer. Wat kan Generali voor u betekenen? Voorkomen, verzekeren en werken aan uw terugkeer Wat kan Generali voor u betekenen? I n h o u ds o p g av e Arbeidsgeschikt of arbeidsongeschikt? 3 2 Hoe voorkomt u arbeidsongeschiktheid? 4 U raakt toch

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

RESULTATEN PATIENTEN ENQUETE 2015. Hoe vaak heeft u in de afgelopen 6 maanden contact (spreekuur, huisbezoek, telefonisch consult) gehad met de HAPEC?

RESULTATEN PATIENTEN ENQUETE 2015. Hoe vaak heeft u in de afgelopen 6 maanden contact (spreekuur, huisbezoek, telefonisch consult) gehad met de HAPEC? RESULTATEN PATIENTEN ENQUETE 2015 Hoe vaak heeft u in de afgelopen 6 maanden contact (spreekuur, huisbezoek, telefonisch consult) gehad met de HAPEC? Gemiddeld 5 x Vind u dat u altijd door een arts geholpen

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Kritisch over uw gezondheid. Delta Lloyd Zorgverzekeringen 2014

Kritisch over uw gezondheid. Delta Lloyd Zorgverzekeringen 2014 Kritisch over uw gezondheid Delta Lloyd Zorgverzekeringen 2014 Kritisch over uw gezondheid Delta Lloyd Zorgverzekeringen 2014 U vindt uw gezondheid belangrijk en gaat daar kritisch mee om. Het is dan

Nadere informatie

Meldactie 'Voelt u zich bij de dokter in veilige handen?'

Meldactie 'Voelt u zich bij de dokter in veilige handen?' pagina 1 van 10 Meldactie 'Voelt u zich bij de dokter in veilige handen?' Als patiënt moet u er op kunnen vertrouwen dat de zorg veilig is. Veiligheid in de zorg betekent vooral dat u als patiënt geen

Nadere informatie

De Raad van Europa is een internationale organisatie met 47 lidstaten. Haar werk beïnvloedt 150 miljoen kinderen en jongeren.

De Raad van Europa is een internationale organisatie met 47 lidstaten. Haar werk beïnvloedt 150 miljoen kinderen en jongeren. Kindvriendelijke Gezondheidszorg- Kinderen en Jongeren: zeg ons wat je denkt! De Raad van Europa is een internationale organisatie met 47 lidstaten. Haar werk beïnvloedt 150 miljoen kinderen en jongeren.

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Natuurlijk voeren voor hond en kat

Natuurlijk voeren voor hond en kat Natuurlijk voeren voor hond en kat Eerste druk, 2013 2013 Marike Stooker Foto s: Marike Stooker isbn: 9789048430512 nur: 431 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Inhoud. Handig zeg, altijd vrije keuze met de OHRA Zorgverzekering

Inhoud. Handig zeg, altijd vrije keuze met de OHRA Zorgverzekering OHRA Zorgverzekering 2015 Inhoud Onze zorgverzekering 4 De OHRA Zorgverzekering 5 Welke aanvullende verzekeringen kunt u kiezen? 8 Tandartsverzekeringen 10 Wat wordt vergoed? 12 OHRA Vergoedingenwijzer

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008 GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden Augustus 2008 Toelichting: De vragen zijn ingedeeld in drie onderdelen: -1- vergoedingen voor geneesmiddelen, -2- preferentiebeleid van zorgverzekeraars,

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Sport en bewegen in de spreekkamer: enkele boeiende spanningsvelden in de diabeteszorgverlening.

Sport en bewegen in de spreekkamer: enkele boeiende spanningsvelden in de diabeteszorgverlening. Sport en bewegen in de spreekkamer: enkele boeiende spanningsvelden in de diabeteszorgverlening. Mirjam Stuij Sportexpert.nl, oktober 2015 Mulier Instituut In mijn vorige bijdrage voor Sportexpert schreef

Nadere informatie

De juiste koers als u zorg nodig hebt

De juiste koers als u zorg nodig hebt De juiste koers als u zorg nodig hebt Delta Lloyd Zorgverzekeringen 2016 Inhoud Delta Lloyd Zorgverzekering De juiste koers als u zorg nodig hebt 3 Delta Lloyd Zorgverzekeringen 2016 3 Wat verzekeren we?

Nadere informatie

SLACHTOFFERSCHAP, TRAUMA EN GEWELD - EEN ONONTWARBARE KLUWEN? 25 mei 2016, Antropia, Driebergen - 25 mei 2016, gedichten Ingmar Heytze

SLACHTOFFERSCHAP, TRAUMA EN GEWELD - EEN ONONTWARBARE KLUWEN? 25 mei 2016, Antropia, Driebergen - 25 mei 2016, gedichten Ingmar Heytze SLACHTOFFERSCHAP, TRAUMA EN GEWELD - EEN ONONTWARBARE KLUWEN? 25 mei 2016, Antropia, Driebergen - 25 mei 2016, gedichten Ingmar Heytze MONITOR Dit wordt geen nieuw verhaal. We doen wat met ons werd gedaan,

Nadere informatie

Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 1. Brieven aan bijna niemand anders

Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 1. Brieven aan bijna niemand anders Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 1 Brieven aan bijna niemand anders Ahlberg en Tellegen 13-12-11 14:29 Pagina 2 ander werk van toon tellegen Theo Thijssenprijs 1997 Hendrik de Vriesprijs 2006

Nadere informatie

E-panel. Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels

E-panel. Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels E-panel Met de uitkomsten van de enquête over second opinion Nr. 18 - januari 2011 Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels We weten bijna allemaal

Nadere informatie

door Megan van den Berg

door Megan van den Berg door Megan van den Berg Ik houd m`n spreekbeurt over de dierenarts. Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik veel van dieren hou en ik wil het later ook zelf worden. Spreekkamer Raar woord natuurlijk, spreekkamer.

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

ONDERZOEK. Kent de Nederlander zijn rechten in de zorg?

ONDERZOEK. Kent de Nederlander zijn rechten in de zorg? ONDERZOEK In dit onderzoeksverslag treft u een samenvatting aan van het onderzoek Clientenrechten.nl; voor uw recht in de zorg. Vijf samenwerkende partijen hebben de opdracht voor dit onderzoek gegeven

Nadere informatie

Enquête Patiënttevredenheid + Wensen en Verbeterpunten ten aanzien van het Gezondheidscentrum

Enquête Patiënttevredenheid + Wensen en Verbeterpunten ten aanzien van het Gezondheidscentrum Enquête Patiënttevredenheid + Wensen en Verbeterpunten ten aanzien van het Gezondheidscentrum W.N van Tuijl, huisarts Klaver 1, 9761 LD Eelde Geachte patiënten, beste mensen, Zoals de meesten van jullie

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Nek- en rugklachten. Samen vinden wij de oplossing. brengt je snel weer op niveau! Snellere diagnose Minder klachten Actieve aanpak

Nek- en rugklachten. Samen vinden wij de oplossing. brengt je snel weer op niveau! Snellere diagnose Minder klachten Actieve aanpak brengt je snel weer op niveau! Nek- en rugklachten Samen vinden wij de oplossing Snellere diagnose Minder klachten Actieve aanpak Het sport- en orthopedisch beweeg- én zorgcentrum in Velsen Wie heeft er

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Heupoperatie. Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken

Heupoperatie. Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken Heupoperatie Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken Inhoud Inleiding 3 Reden van de operatie 3 Onderzoeksresultaten 3 De operatie 4 Risico s van de operatie 4 Na de operatie 5

Nadere informatie

Laserbehandeling spataderen. In 1 dag veilig van uw spataderen af

Laserbehandeling spataderen. In 1 dag veilig van uw spataderen af Laserbehandeling spataderen In 1 dag veilig van uw spataderen af Welkom in Tergooiziekenhuizen Binnenkort krijgt u in ons ziekenhuis een behandeling In 1 dag. Met deze speciale behandeling kunt u binnen

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

QUOTE-questionnaire for disabled persons

QUOTE-questionnaire for disabled persons QUOTE-questionnaire for disabled persons Name Language Number of items Developed by QUOTE-Disabled Dutch Focus on GP-care, rheumatologist, physiotherapist and homecare NIVEL, NOW Year 1997 Corresponding

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Sprekende Congressen. spies&spreken. Individuele presentatietraining & coaching voor sprekers op congressen

Sprekende Congressen. spies&spreken. Individuele presentatietraining & coaching voor sprekers op congressen Sprekende Congressen Individuele presentatietraining & coaching voor sprekers op congressen Heel leerzaam en reflectief. Ik kijk met een gerust hart uit naar mijn presentatie op het komende congres Charlotte

Nadere informatie

18 juni 2015. Onderzoek: Artsen voor de strafrechter

18 juni 2015. Onderzoek: Artsen voor de strafrechter 18 juni 2015 Onderzoek: Artsen voor de strafrechter Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek?

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek? Gerichte MRI De intake Als u besluit zich te laten onderzoeken krijgt u allereerst een intakegesprek met één van de verpleegkundige onderzoekscoördinatoren van Prescan. Hij of zij neemt, namens de artsen

Nadere informatie

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Second screen breekt definitief door Het aantal bezitters van ipads en andere tablets is per december 2011 gestegen tot 1.7 miljoen Nederlanders (14%

Nadere informatie

2014/2015. Vind de beste zorg voor uw situatie. Persoonlijk advies. Zorg of ondersteuning nodig? De PZP helpt!

2014/2015. Vind de beste zorg voor uw situatie. Persoonlijk advies. Zorg of ondersteuning nodig? De PZP helpt! 2014/2015 Vind de beste zorg voor uw situatie Persoonlijk advies Zorg of ondersteuning nodig? De PZP helpt! Inhoudsopgave 4 Persoonlijk medisch advies 6 Digitaal inzicht in uw zorgverzekering 8 Zorg of

Nadere informatie

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

De totale heupprothese

De totale heupprothese De totale heupprothese Bekken Heupkom Heupkop Heuphals Bovenbeen Figuur 1: De heup, vooraanzicht De heupprothese Als u een versleten heup heeft, kan dat erg pijnlijk zijn. In veel gevallen is pijn de voornaamste

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

zorgwijzer Vind de beste zorg voor uw situatie Persoonlijk advies over uw gezondheid Zorg of ondersteuning nodig? CZ helpt!

zorgwijzer Vind de beste zorg voor uw situatie Persoonlijk advies over uw gezondheid Zorg of ondersteuning nodig? CZ helpt! zorgwijzer 2014/2015 Vind de beste zorg voor uw situatie Persoonlijk advies over uw gezondheid Zorg of ondersteuning nodig? CZ helpt! Inhoudsopgave 4 Persoonlijk advies over uw gezondheid 6 Digitaal inzicht

Nadere informatie

Les 1. Bij de huisarts

Les 1. Bij de huisarts http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 1. Bij de huisarts Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren met de huisarts. Uw klachten beschrijven. Vragen stellen aan de huisarts. Vragen van de huisarts

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Wat kunt u zelf doen? mca.nl Inhoudsopgave Patiëntveiligheidskaart 3 Gebruiksaanwijzing 3 Bereid uw ziekenhuisopname voor 4 Laat u ook uw naasten de brochure

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes Het oor Het oor bestaat uit: de uitwendige gehoorgang het trommelvlies met daarachter het middenoor. Hierin bevinden zich

Nadere informatie

OHRA Zorgverzekering 2015. voor de SSF van het Ministerie van IenM, LVNL, RDW en SWOV

OHRA Zorgverzekering 2015. voor de SSF van het Ministerie van IenM, LVNL, RDW en SWOV OHRA Zorgverzekering 2015 voor de SSF van het Ministerie van IenM, LVNL, RDW en SWOV Inhoud Onze zorgverzekering 4 De OHRA Zorgverzekering 5 Welke aanvullende verzekeringen kunt u kiezen? 8 Tandartsverzekeringen

Nadere informatie

Help, ik moet naar het ziekenhuis!

Help, ik moet naar het ziekenhuis! Help, ik moet naar het ziekenhuis! Tips voor mensen met een verstandelijke beperking en voor ziekenhuismedewerkers Inhoud Inleiding Informatie over het ziekenhuis 1 Hoofdstuk 1 Een bezoek aan het ziekenhuis

Nadere informatie

INFO. Epilepsie en Seksualiteit

INFO. Epilepsie en Seksualiteit INFO Epilepsie en Seksualiteit INLEIDING In deze folder vindt u informatie over seksuele problemen bij epilepsie, de eventuele behandeling daarvan en praktische tips om seksualiteit te bespreken met uw

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Medisch Centrum de Steenpoort Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Medisch Centrum de Steenpoort zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken

Nadere informatie