Eenvoudige(r) poliswaarden? Het kan!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eenvoudige(r) poliswaarden? Het kan!"

Transcriptie

1 InfoPlus 02 Uitgave voor leden van het Verbond van Verzekeraars Maart 2012 InfoPlus bevat actuele informatie voor leden van het Verbond van Verzekeraars. InfoPlus is een speciale uitgave die wordt gebruikt om bepaalde informatie extra onder uw aandacht te brengen en verschijnt als de actualiteit daartoe aanleiding geeft. Verzekeraars buigen zich over eenvoudige polisvoorwaarden Eenvoudige(r) poliswaarden? Het kan! Eenvoudige polisvoorwaarden. Het onderwerp leeft. En niet zo zuinig ook. Dat bleek deze maand overduidelijk toen het Verbond een themamiddag over eenvoudige polisvoorwaarden wilde organiseren. De belangstelling was zo groot dat er ook een themaochtend kwam en zelfs toen moesten er nog leden worden teleurgesteld. Daarom, voor alle verzekeraars die niet konden komen en voor degenen die de tips en trucs nog eens willen nalezen, een uitgebreid verslag van een inspirerende dag. Het kan geen toeval zijn dat de themadag plaatsvond op de dag die de geschiedenisboeken ingaat als Wereld Consumentendag. Verbondsdirecteur Harold Herbert liet er in zijn inleidende praatje namelijk geen enkel misverstand over bestaan waarom de polisvoorwaarden eenvoudig en begrijpelijk moeten zijn: De klant wil het. Hij wil weten waar hij aan toe is. Dat hebben wij niet alleen zelf bedacht, het blijkt ook uit onderzoek van ons Centrum voor Verzekeringsstatistiek. De klant wil vooral zekerheid en duidelijkheid. Met stip op Harold Herbert: Nodig om vertrouwen te herstellen plaats 1 en 2 in de Consumentenmonitor staan: geen kleine lettertjes (een wens van 53 procent) en duidelijke polisvoorwaarden (42 procent). Vertrouwen Naast de klant die de duidelijkheid bijna eist, is het ook de verzekeraar zelf die graag duidelijkheid biedt. Herbert: We zitten middenin het traject VerzekeraarsVernieuwen en als er iets centraal staat in dat traject, dan is het wel dat verzekeraars willen luisteren naar de wensen van de klant. Het belang van De regels van taalniveau B1 Alle deelnemers aan de themabijeenkomst, zowel s ochtends als s middags, hebben een geplastificeerd exemplaar van De regels van taalniveau B1 ontvangen. Wilt u deze regels ook ontvangen? Stuur dan een mail naar Patricia Swienink, duidelijke en begrijpelijke polisvoorwaarden is volgens hem dan ook vrij simpel. We willen het vertrouwen terugwinnen en dat vertrouwen in verzekeraars schommelt al een tijdje rond de -34 procent. Nou zullen we heus niet ineens de plus inschieten, maar duidelijke polisvoorwaarden zijn wel een belangrijke stap op de goede weg. De vraag is volgens hem daarom niet of, maar hoe de polisvoorwaarden eenvoudiger kunnen worden. De consument wil het. Wij willen het. Verzekeraars willen het. De wet eist het. En het is nodig om het vertrouwen te herstellen. Ik durf de voorspelling wel aan dat duidelijke polisvoorwaarden onderdeel zullen worden van het Keurmerk Klantgericht Verzekeren. Alleen al de overweldigende belangstelling voor deze themadag geeft wel aan hoe zeer het onderwerp leeft.

2 InfoPlus 02 De taalkundige: Eenvoudige polisvoorwaarden: kan dat? Ik geef wel eens een workshop bij verzekeraars en dan beginnen we altijd met een stukje tekst. Leest u even mee. Wessel Visser van Bureau Taal valt bij de themabijeenkomst behoorlijk met de deur in huis. Hij leest een stukje tekst over een levenhypotheek voor dat volgens hem zo abstract is dat zelfs de beste deskundigen het niet begrijpen. Je moet wel een heel hoge dunk van je klanten hebben om dit zo op te schrijven, aldus Visser. Hij vraagt de zaal of het kan, eenvoudige polisvoorwaarden. Wat denkt u? Een volmondig ja volgt. Ik denk ook dat het kan, maar ik heb wel eens moeilijke gesprekken met juristen.... Visser neemt de zaal aan het begin van zijn inleiding mee naar een experiment. Wij hebben de grondwet in eenvoudig Nederlands herschreven, met het idee: als dat kan, kan alles. Natuurlijk hebben we allerlei deskundigen geraadpleegd, omdat we wel verstand van taal, maar niet van staatsrecht hebben en allemaal zeiden ze hetzelfde: wat jullie willen, kan helemaal niet! Het experiment start met artikel 1. De originele tekst ( Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie Offerte op B1-niveau Hoe bereik je dat de klant er zeker van kan zijn dat het product doet wat het op basis van de informatie zegt? Zorg bijvoorbeeld voor een offerte op B1-niveau, vertelt Visser. Zo n offerte is transparant en geeft vertrouwen. Daar kan een klant zo voor tekenen. Volgens hem is het belangrijk dat verzekeraars er rekening mee houden dat een klant niet goed kan lezen, nog minder goed kan rekenen en van verzekeren al helemaal geen verstand heeft. Dat is echt een belangrijk uitgangspunt, omdat het ertoe leidt dat je eerst gaat uitleggen wat verzekeren is. En als de klant de essentie van verzekeren snapt, gaan de vervolgstappen ook vanzelf beter. wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan ) wordt gewijzigd in het Gelijkheidsbeginsel: In Nederland behandelen we iedereen op dezelfde manier. Natuurlijk alleen als de situaties hetzelfde zijn of veel op elkaar lijken. Discriminatie mag niet. Toen ik die tekst aan de deskundigen gaf, moesten ze keihard lachen, vertelt Visser, maar na een kwartier praten, bleek het toch wel waar te zijn. Vrijheid van meningsuiting Een ander voorbeeld uit de grondwet. Visser: Artikel 7 is heel juridisch van toon: Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. Ik heb mijn kinderen gevraagd of ze het snapten en zij vroegen meteen wat een drukpers is. Ook het laatste stukje zin is niet duidelijk, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. Alle juristen zijn daar intussen wel over gestruikeld. Het alternatief van Visser luidt: Vrijheid van meningsuiting: in Nederland mag je zeggen en schrijven wat je denkt zonder daar eerst toestemming voor te vragen. Maar de rechter kan je achteraf wel straffen, als je iets zegt of schrijft dat niet mag volgens een ander artikel van de grondwet of een andere wet. Dit artikel had ons een hoop rechtszaken kunnen besparen, merkt Visser droogjes op. Vermijd vaktaal De allerbelangrijkste tip om transparant en eenvoudig te kunnen communiceren: vermijd vaktaal. Wie van u heeft een testament? Een paar handen gaan de lucht in. Dan heeft u ook een tweetrapsmaking. Hij leest een stukje voor Wessel Visser: Vermijd vaktaal uit een testament, waarbij je al na een paar woorden totaal niet meer begrijpt waar het over gaat. Ik besprak deze tekst eens met een notaris. Hij was de eerste die toegaf dat het vaktaal betrof. Maar, zo zei hij, het is ook mijn vak om dat aan de klant uit te leggen. Sterker nog, dat doe ik bij ieder gesprek dat ik voer als een klant een testament wil. Als een klant me vraagt wat er staat, antwoord ik: Als ik doodga, wil ik dat jij, mijn vrouw, alles erft. Dat kan ook bij verzekeringen. Als de dekking van de aansprakelijkheidsverzekering wordt omschreven, zegt een verzekeraar dat de aansprakelijkheid van de verzekerden voor schade is gedekt. Je kunt echter ook onder het kopje Waarvoor is deze verzekering? de dekking zo uitleggen: Veroorzaakt u schade aan iemand anders of aan de spullen van iemand anders? Dan moet u die schade betalen. Daarvoor is deze verzekering. Wij betalen dan de schade. In de zaal schiet een hand omhoog: Als jurist ben ik misschien een pietje- 2

3 precies, maar als ik schade veroorzaak, is het echt niet altijd zo dat ik moet betalen. Dus wat er staat, klopt niet. Visser geeft toe dat deze passage s ochtends ook al goed was voor wat discussie en vraagt de man: wat nu? Hoe lossen we dit op? De man kijkt bedenkelijk en zegt dan: Daar ga ik eens goed over nadenken. Dé uitsmijter is echter voor een vrouw in de zaal. Als Visser vraagt of er nog vragen zijn, staat ze op: Denkt de AFM dat verzekeraars dit kunnen? Voorin de zaal gaat een man staan. Hij werkt bij de AFM en antwoordt: Taal is een vak. Om het goed te doen, moet je mensen hebben die het kunnen. Maar hé, daar heb ik alle vertrouwen in als ik zie hoe iedereen hiermee aan de slag gaat. We hebben bij de hypotheken gezien dat het kan lukken en als de banken het kunnen, moeten verzekeraars het toch ook kun - nen? Onzeker voorval De deelnemers is vooraf gevraagd om voorbeelden uit de praktijk mee te nemen voor het workshopgedeelte van de themadag. En, eerlijk is eerlijk, alle lof voor degenen die hun nek hebben durven uitsteken. Zo was er een deelnemer die de definitie van een onzeker voorval voorlegde aan zijn collega s. De tweede zin van dit betreffende artikel bevat in totaal 55 woorden: Aan dit vereiste van onzekerheid is voldaan als de schade het gevolg is van een gebeurtenis waarvan het voor de verzekeringnemers en voor MAATSCHAPPIJNAAM op het moment van het sluiten van de verzekeringsovereenkomst onzeker was dat uit die gebeurtenis voor de verzekeringnemer of een derde schade was ontstaan of onder normale omstandigheden nog zou ontstaan. En dan te bedenken dat de regels van taalniveau B1 voorschrijven dat een zin gemiddeld tien tot twaalf woorden mag bevatten. De toezichthouder: Jullie zijn aan zet! De AFM heeft onderzoek gedaan naar de vindbaarheid en begrijpelijkheid van informatie over arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Vijftig proefpersonen, met een gemiddeld tot hoog opleidingsniveau, zijn daarvoor allemaal uitgenodigd bij de AFM en kregen de nodige vragen op zich afgevuurd. Daarnaast is de proefpersonen ook gevraagd wat ze van de aangeboden informatie vonden. De reacties? Veelzeggend. Een man zucht eens diep, wijst op de berg informatie en zegt dan: Vreselijk. Er staat zoveel en ze proberen het wel makkelijk te vertellen, maar waar ben ik nou eigenlijk voor verzekerd? Een zzp er heeft maar heel weinig woorden nodig: Dit is de reden dat ik geen verzekering heb. Weer een ander heeft het over te veel informatie die ook nog eens te juridisch is. Als je hier een beetje uit wilt komen, moet je rechten gestudeerd hebben. En de laatste: Dit is mijn taal niet. Die terminologie... daar moeten ze echt wat aan doen. Nynke de Boer en Ivo Thijssen, beiden werkzaam bij de AFM, verzorgen gezamenlijk een inleiding tijdens de themabijeenkomst en ook zij treffen een aandachtig gehoor. Is dit herkenbaar?, vraagt De Boer direct na afloop van het consumentenfilmpje. De zaal knikt voorzichtig en dat ontlokt De Boer de vraag of de aanwezige verzekeraars zelf wel eens onderzoek doen. De meerderheid steekt haar hand op. Gelukkig. Wij hebben onderzoek gedaan naar de vindbaarheid en begrijpelijkheid van de polisvoorwaarden van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Over die eerste, de vindbaarheid, hebben we het in de praktijk nauwelijks en dat is jammer, want klanten moeten toch echt eerst de informatie vinden voordat ze die kunnen snappen. Daarnaast moeten teksten begrijpelijk zijn. De Boer: Zorg ervoor dat de informatie die je verstrekt evenwichtig, vindbaar en begrijpelijk voor jouw doelgroep is. Op de vraag wat de AFM onder evenwichtig verstaat, antwoordt 3

4 InfoPlus 02 Nynke de Boer: Een valkuil is het gebruik van lange zinnen ze: Verplaats je in de klant en probeer de tekst eens vanuit het product te beoordelen. Wat zijn de voordelen? En wat de nadelen? Het kan best zo zijn dat complexe teksten alleen maar complex zijn, omdat het product dat is. Schroom dan niet om nog eens kritisch naar het product zelf te kijken. Gluren bij de buren De Boer wijst de aanwezigen ook op de terminologie die vaak in de voorwaarden wordt gebezigd. Een valkuil is sowieso het gebruik van lange zinnen, maar wat dachten jullie van terminologie als medisch vast te stellen, uitsluitend en in relatie tot. Geloof me, dat kan anders. De AFM-conclusies van het onderzoek zijn helder. De klantinformatie moet beter. En kan ook beter. We zien al heel goede initiatieven. Onder de noemer Het kan ook anders! laten De Boer en Thijssen een aantal tips de revue passeren. Onderzoek zelf eens of uw klanten het antwoord op hun vraag kunnen vinden. Onderzoek ook welke informatie ze wel en welke niet begrijpen. En welke informatiekanalen/-materialen klanten (willen) gebruiken. Kijk gerust naar andere productgroepen en gluur eens lekker bij de buren. Er zijn zat goede voorbeelden. Vuistregels De AFM kent drie vuistregels voor het verbeteren van de klantinformatie: 1. ga organisatiebreed; 2. betrek alle medewerkers; 3. doe consumentenonderzoek. De eerste houdt niks meer en niks minder in dan dat alle neuzen dezelfde kant op moeten staan. Er is maar één doel, aldus De Boer en dat is een organisatiebrede verbetering. De tweede, het betrekken van alle medewerkers, komt erop neer dat de klantinformatie naar een hoger plan wordt getild. De Boer: De klant zit in het hoofd van alle medewerkers. Zij kennen het product en de klant het beste. Gebruik die kennis om klantinformatie vindbaar en begrijpelijk te maken. De derde en laatste, het consumentenonderzoek, moet onderdeel zijn van het proces, benadrukt De Boer. Het betreft geen klanttevredenheidsonderzoek, maar simpelweg het regelmatig toetsen van vindbaarheid en begrijpelijkheid. Aan het slot van de inleiding loopt Thijssen de zaal nog even in voor vragen. Wat zouden wij nog meer kunnen doen?, vraagt hij hardop. Een mevrouw krijgt de microfoon onder haar neus en antwoordt heel gevat: Volgens mij doen jullie wel genoeg. Thijssen lacht, maar zijn slotboodschap is ook helder: Verzekeraars staan aan het roer. Jullie zijn nu aan zet. Ivo Thijssen: Jullie zijn nu aan zet Aan het werk: do s en don ts En dan is het tijd om aan de slag te gaan. Na al dat luisteren gaan de deelnemers uiteen in vijf groepen. Taak: kom tot drie tips, zowel do s als don ts die straks in het plenaire deel moeten worden gepresenteerd, maar die vooral ook morgen al in eigen huis kunnen worden toegepast. Een kleine greep uit de deelnemers van workshop 5. Ik ben jurist en werk nog wel eens mee aan polisvoorwaarden. Toen ik de aankondiging van de themadag zag, dacht ik: daar moet ik bij zijn. Ik werk op de afdeling marketing/ communicatie, heb minimale verzekeringskennis, maar wel vaak discussies met collega s over begrijpelijke voorwaarden. Ik werk bij de AFM en heb ook weinig verstand van verzekeren. Ik 4

5 ben projectleider en heb een paar draken van teksten meegenomen. Wij hebben onze voorwaarden al herschreven. Ik heb ze bij me, daar liggen ze. In totaal bestaat workshop 5 uit elf deelnemers, vier vrouwen, zes mannen en een gespreksleider. Er worden vier subgroepjes geformeerd en allemaal krijgen ze bestaande teksten uit de dagelijkse verzekeringsbedrijfstak mee. Uit de tijd Een groepje van drie begint met een tekst waarin een onzeker voorval wordt toegelicht. Een van de deelnemers valt over de zinsnede als en voor zover. Is dat niet dubbelop? Een ander vindt de benaming verzekeringnemer uit de tijd. Dat kan toch gewoon u zijn? Een wat oudere man begint ineens te lachen. Hij leest een onmogelijke zin op en zegt dan: Dit waren vroeger dus gewoon verplichte teksten hè! De volgende tekst betreft het beginvel van de algemene bepalingen, die door de maatschappij al is herschreven. En wel door een van de deelnemers aan de workshop. Hij is zichtbaar trots op het resultaat, maar merkt ook verbolgen op dat sommige collega s het nog niet klantvriendelijk genoeg vinden. Hier stond vroeger het woord definities boven, terwijl we nu schrijven: Wat bedoelen we met...? En hier stond in het verleden onze bedrijfsnaam en dat hebben we veranderd in wij. Alle deelnemers vallen over het woord verschuldigde. Is dat niet ouderwets? Hij heeft meteen zelf dé oplossing in huis: Als we daar nou ns schuld van maken? Hij kijkt naar de andere deelnemers en vraagt wat ze wel goed vinden aan de tekst. De korte zinnen en het vraag&antwoordspel blijken hoog te scoren. Nog één vraagje: wordt verpand nog ergens uitgelegd?, vraagt er een. Vind je dat dat moet? Ja, denk het wel. Het tekent de sfeer. Die is erg gemoedelijk. De deelnemers willen elkaar graag helpen. Taalkundig verpest Dan blijkt dat de vrouw in het groepje een stukje tekst anders leest dan de mannen. De tekst (b)lijkt voor meerdere uitleg vatbaar. De tekst is al met een tekstbureau aangepakt en is taalkundig verpest. Had ik het maar gewoon in juridische termen laten staan, lacht de man, die van huis uit jurist is. Zijn conclusie is helder: Nu blijkt weer dat je met een paar leken de tekst door moet lopen en heel duidelijk moet vragen: wat staat daar? Het wordt genoteerd als een belangrijke do. Het volgende en laatste item dat aan een kritische blik wordt onderworpen, is een voorwaardenbrochure die een van de deelnemers heeft meegenomen. Het is een heel boekje, van maar liefst 21 pagina s, dat de voorwaarden voor een autoverzekering beschrijft. Iedereen in de groep pakt de brochure op en dan blijkt het een snel lerend clubje te zijn. Kijk, zegt er een tegen zijn buurman, hier hebben ze het over wij als ze de verzekeraar bedoelen, maar waarom staat daar dan de verzekeringnemer en niet gewoon u? Zijn buurman knikt en besluit met de woorden: Als do vind ik dit wel een mooie lay-out hoor. Soms zijn hele stukken wit gelaten en dat bevordert de leesbaarheid. Het is een mooi boekje dat de klant uitnodigt om de voorwaarden te gaan lezen. Best knap, vind je niet? 5

6 InfoPlus 02 Tips De diverse workshops hebben een berg do s en don ts opgeleverd. Onder de noemer Tips om morgen in eigen huis toe te passen worden op deze pagina de do s op een rijtje gezet en onder de noemer Belemmeringen vindt u op pagina 7 de punten die nog de nodige aandacht vragen. Tips om morgen in eigen huis toe te passen Organisatie Maak een plan. Doe het samen, organisatiebreed, en denk ook aan mensen die dagelijks met de voorwaarden werken, die de vragen krijgen. Betrek ook tijdig een afdeling als systeembeheer bij je plannen. Zorg voor commitment van het volledige management. Betrek verschillende disciplines in de eigen organisatie en consumentenpanels. Het herschrijven van teksten is meer dan een taalproject: denk ook aan kosten, productie, etc. Zorg voor draagvlak, tijd en prioriteit in de gehele organisatie. Schakel een tekstschrijver in (eventueel extern). Teksten Zorg dat je de essentie van de tekst goed begrijpt voordat je gaat herschrijven. Alleen een moeilijk woord vervangen is niet genoeg. Toets of dat wat je hebt bedacht, ook aansluit bij degene voor wie het is bedoeld. Houd doel en doelgroep altijd voor ogen bij het schrijven. Denk eerst na wat de consument wil weten. Kijk naar je klantproces en stem je teksten daar op af. Geef de essentie kort en bondig aan. Het werkt verwarrend om veel uitzonderingen op te sommen, omdat je graag volledig wilt zijn. Maak teksten persoonlijk (bijvoorbeeld in polisvoorwaarden). Vermijn vakjargon: woorden als dekking en eigen risico zijn voor de consument al erg moeilijk. Voorkom onnodige verwijzingen. Geef nut en noodzaak van een clausule of begrip aan. Bedenk bij het opstellen van de tekst ook om aan te geven Waar bent u niet voor verzekerd?. Gebruik geen juridisch taalgebruik en woorden die niet eenduidig zijn. Vermijd het gebruik van lange zinnen en kleine lettertypes. Structuur Zorg voor een goede structuur door middel van een heldere lay-out, tussenkopjes, inhoudsopgave en dergelijke. Maak gebruik van een leeswijzer, sluit aan op gebeurtenissen om de vindbaarheid te verbeteren. Gebruik bijvoorbeeld de structuur van een website als inspiratie bij het herschrijven van teksten. Niet alleen de tekst is belangrijk, ook de vormgeving waarin de tekst wordt gegoten. Gebruik korte zinnen (tien woorden in één zin en anders de zin in tweeën delen). Let op de volgorde van de tekst van de polisvoorwaarden Gebruik rekenvoorbeelden en plaatjes ter illustratie. Verwijs niet naar andere documenten (o.a. wetteksten). Klantpanels Laat een klantpanel de herschreven voorwaarden doorlezen en test of het panel de inhoud heeft begrepen. Laat de tekst lezen door iemand die geen verstand heeft van het product en stel er vragen over, dit hoeft niet per se iemand van buiten te zijn. Denk bijvoorbeeld eens aan de postkamer of de boekhouding. Gebruik ook de input uit klachten om teksten te verbeteren. Branche Gebruik als branche eenduidige termen. Laat alle verzekeraars en het Verbond dezelfde termen gebruiken. Het Verbond kan de voortrekkersrol pakken. Het Verbond wordt gevraagd leden bij te staan met structureren van teksten, door bijvoorbeeld een sjabloon of template te ontwikkelen bij bepaalde producten als good practice. Het Verbond wordt gevraagd ook de Productwijzers regelmatig te herzien: maak er zo mogelijk één A4 van. Het Verbond wordt gevraagd alle voorgeschreven clausules en modelpolissen bekijken, zoals de terrorismebepaling. Betrek ook het Kifid bij het proces. 6

7 Belemmeringen Organisatie Vaak zit er tijdsdruk op het herschrijven van teksten, terwijl dit een tijdrovende klus is die niet op korte termijn te realiseren is. Om te komen tot begrijpelijke polisvoorwaarden en daarmee ook andere teksten is een cultuurverandering in de organisatie nodig. Niet durven loslaten (van gewoontes), angst voor verandering in de organisatie. Het proces om naar B1-niveau te komen, is ingewikkeld. Je eigen inhoudelijke kennis belemmert je om helder te schrijven. Polisvoorwaarden worden vaak als sluitstuk gezien. Teksten Het herschrijven van teksten houdt meer in dan alleen het herschrijven; het levert ook de confrontatie met ingewikkelde productkenmerken op. Spagaat tussen begrijpelijke teksten en juridische volledigheid: er is een mogelijk juridisch risico ten gevolge van versimpeling van voorwaarden. Welke juridische onzekerheid laat je toe? Ingewikkelde voorwaarden hebben ook te maken met complexe producten. Houd rekening met het verschuiven van de discussie naar vereenvoudiging van het product. Het blijkt toch lastig om vakjargon te vertalen naar begrijpelijk taalgebruik. Eenvoudiger teksten = langere teksten = meer papier. Balans tussen eenvoudig en te simpel/betuttelend is moeilijk te vinden. Klant Hoe stimuleer je de klant om de informatie te lezen? Begrijpelijke teksten betekenen niet automatisch meer begrip. Samenstelling en productie: afdeling Dienstverlening & Informatie Fotografie: Roger van der Kraan Voor meer informatie over de inhoud van deze InfoPlus: Annemieke van Kaam-van Westhreenen of Patricia Swienink, telefoon: / , 7

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Beoordelingskader Dashboardmodule Informatieverstrekking Verzekeraars

Beoordelingskader Dashboardmodule Informatieverstrekking Verzekeraars Beoordelingskader Dashboardmodule Informatieverstrekking Verzekeraars Net als vorig jaar bevat deze module drie thema s verspreid over vijf onderdelen. Ieder thema weegt even zwaar. De werkwijze van de

Nadere informatie

Beoordelingskader Dashboardmodule Informatieverstrekking Banken (Zakelijk)

Beoordelingskader Dashboardmodule Informatieverstrekking Banken (Zakelijk) Beoordelingskader Dashboardmodule Informatieverstrekking Banken (Zakelijk) Met de Klantbelang Dashboardmodule Informatieverstrekking Banken (Zakelijk) 2014-2015 kijken wij naar de informatieverstrekking

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Klantbelang Dashboardmodule Informatieverstrekking Zakelijke Klanten Normenkader

Klantbelang Dashboardmodule Informatieverstrekking Zakelijke Klanten Normenkader Klantbelang Dashboardmodule Informatieverstrekking Zakelijke Klanten Normenkader 201-2016 Duidelijke informatie is voor zakelijke klanten essentieel om een weloverwogen beslissing te kunnen nemen over

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

3 Pesten is geen lolletje

3 Pesten is geen lolletje Na deze les kun je: het verschil tussen plagen en pesten noemen; jouw ervaringen met pesten vertellen; uitleggen hoe je pesten kunt stoppen; afspraken maken over pesten. 3 Pesten is geen lolletje Pesten

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Een spreekbeurt houden

Een spreekbeurt houden Een spreekbeurt houden Kies je onderwerp Je kiest natuurlijk een onderwerp waar je veel belangstelling voor hebt. Misschien weet je er al veel van, of je wilt dat nu juist gaan onderzoeken! Ga vervolgens

Nadere informatie

Vijf veranderingen per 1 januari 2013

Vijf veranderingen per 1 januari 2013 Advies over financiële producten? December 2012 Vijf veranderingen per 1 januari 2013 U overweegt een financieel product aan te schaffen en daarover advies in te winnen? Dan gaan er bij de advisering van

Nadere informatie

Klantbelang Centraal Seminar Vernieuwde Bedrijfsvoering bij Verzekeraars

Klantbelang Centraal Seminar Vernieuwde Bedrijfsvoering bij Verzekeraars Klantbelang Centraal Seminar Vernieuwde Bedrijfsvoering bij Verzekeraars 25 juni 2014 Ivo Thijssen Doel vandaag Hoe houdt de AFM toezicht? Waarom het thema Klantbelang Centraal? Wat is Klantbelang Centraal?

Nadere informatie

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt.

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt. Hoofdstuk 1 Zullen we deze ballonnen nog aan de lamp hangen? Vragend kijkt Rianne Jochem aan. Is goed, mompelt haar stiefbroertje zacht. Hé, wat is er? vraagt Rianne verbaasd. Vind je de slingers niet

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

De boekenbeer Module dans groep 1-2

De boekenbeer Module dans groep 1-2 De boekenbeer Module dans groep 1-2 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol In samenwerking met Centrum voor de Kunsten Beverwijk en ABC Cultuur Contact: DeboraVollebregt@centrumvoordekunstenbeverwijk.nl

Nadere informatie

Open normen een toelichting

Open normen een toelichting Open normen een toelichting De open normen in de Pensioenwet. Hoe ziet de AFM deze normen? - Johan de Groot, Hoofd afdeling Pensioen & AIFM - Jan van Miltenburg, Manager Toezicht Pensioenuitvoerders Amsterdam,

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie SAMEN DELEN een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie INHOUD LESBRIEF 1. Introductie 2. De SAMEN DELEN Lesinhoud 3. De SAMEN DELEN Quizzz 4. Het SAMEN DELEN Diploma 5. De SAMEN DELEN Activiteiten

Nadere informatie

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen Schrijf duidelijke en aantrekkelijke teksten in 5 stappen 09/2013 Beste lezer, Gefeliciteerd! Je hebt je ingeschreven voor mijn Schrijftips, dus je bent geïnteresseerd in schrijven. Dat is mooi! Want goede

Nadere informatie

Visie Nationale-Nederlanden Klantbelang Centraal is vanaf 2009 een integraal onderdeel van onze strategie.

Visie Nationale-Nederlanden Klantbelang Centraal is vanaf 2009 een integraal onderdeel van onze strategie. Monitoring Commissie Governance Principes Verzekeraars Stichting toetsing verzekeraars Koningin Julianalaan 351 2273 JJ Voorburg t.a.v. mevrouw Ir. Rosemarie Wijnands0000AA 10 onderwerp Geachte mevrouw

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

INFOSHEET SAMENWONERS, HYPOTHEEK, OVERLIJDENSRISICO-/LEVENSVERZEKERING EN PARTNERVERKLARING

INFOSHEET SAMENWONERS, HYPOTHEEK, OVERLIJDENSRISICO-/LEVENSVERZEKERING EN PARTNERVERKLARING een onderdeel van Damsté advocaten- notarissen Postbus 126 7500 AC ENSCHEDE Hengelosestraat 571 053 484 00 00 www.123notaris.com INFOSHEET SAMENWONERS, HYPOTHEEK, OVERLIJDENSRISICO-/LEVENSVERZEKERING EN

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

Docentenhandleiding Botsende grondrechten

Docentenhandleiding Botsende grondrechten Docentenhandleiding Botsende grondrechten Korte omschrijving programma-onderdeel: De leerlingen worden ingedeeld in groepjes van elk 4 à 6 leerlingen. Afhankelijk van de grootte van de klas ontstaan er

Nadere informatie

Liefdesgedichten schrijven

Liefdesgedichten schrijven Deze les hoort bij het boek Wil jij... met mij? geschreven door Rian Visser met tekeningen van Annet Schaap en gepubliceerd door uitgeverij Moon. Doel: leerlingen zelf gedichten laten schrijven Leeftijd:

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Handleiding Productwijzers Inkomensverzekeringen

Handleiding Productwijzers Inkomensverzekeringen Handleiding Productwijzers Inkomensverzekeringen Inleiding In 2008 zijn in het kader van het bieden van transparantie productwijzers geïntroduceerd door het Verbond van Verzekeraars. De productwijzers

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Voortaan haal ik, zodra ik wilde wingerd zie, de plant gelijk uit de heg. Wat opvalt is, dat hij steeds weer terugkomt: op blijven letten dus!

Voortaan haal ik, zodra ik wilde wingerd zie, de plant gelijk uit de heg. Wat opvalt is, dat hij steeds weer terugkomt: op blijven letten dus! Liefde Je kunt je soms lelijk vergissen! Het lijkt heel wat, maar als je beter kijkt of de gevolgen ziet, dan is het toch ineens heel anders! Je zou s zomers mijn heg moeten zien. Niets bijzonders, hoor!

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen?

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen? ASSERTIVITEITSTEST Bent u benieuwd of u assertief genoeg bent? Kunt in de meeste situaties kiezen welk u gaat vertonen? Kiest u de een wat verlegen sstijl, vertoont u vermijdend, of stapt u er op af met

Nadere informatie

Maatschappelijk werk (alweer)

Maatschappelijk werk (alweer) Maatschappelijk werk (alweer) Na mijn tweede miskraam heb ik toch weer besloten om het er op te wagen naar maatschappelijk werk te gaan. Ik vond de stap echt wel heel zwaar, want ik hou er niet zo van.

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

Richtlijnen bij het schrijven van reviews

Richtlijnen bij het schrijven van reviews Richtlijnen bij het schrijven van reviews Om je te helpen bij het testen van producten en het schrijven van de reviews, volgen hieronder de richtlijnen van BesteProduct.nl. Neem deze goed door voordat

Nadere informatie

Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen

Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen Competenties Sociaal en communicatief functioneren (P9) Initiatief (P10) Reflectie (P11) Afgelopen module heb je met een groepje gewerkt aan je project. In week 7

Nadere informatie

Uitgeverij Jes! Is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie op

Uitgeverij Jes! Is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie op Vluggertjes Bij de productie van dit boek is gebruikgemaakt van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council (FSC) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie niet tot bosvernietiging heeft

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Normenkader Dashboardmodule Informatieverstrekking banken

Normenkader Dashboardmodule Informatieverstrekking banken Normenkader Dashboardmodule Informatieverstrekking banken 2015-2016 Opbouw module Deze module bevat drie thema s verspreid over zes onderdelen. Ieder thema weegt even zwaar mee bij de beoordeling van de

Nadere informatie

KLEM. Katja en Udo in de schulden. Anne-Rose Hermer

KLEM. Katja en Udo in de schulden. Anne-Rose Hermer KLEM Katja en Udo in de schulden Anne-Rose Hermer Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Katja ontmoet Udo Katja is bijna negentien jaar. Ze woont nog bij haar ouders. Katja werkt in een warenhuis.

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) week 11-12 maart 2012 - hardop-denktekst schrijven B Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet.

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

NEGATIEF IMAGO VAN HET CLB

NEGATIEF IMAGO VAN HET CLB NEGATIEF IMAGO VAN HET CLB Getuigenissen van een ouder Ik weet eigenlijk niet goed waarvoor ik allemaal op het CLB terecht kan. Als ik het woord CLB hoor, dan begint het lampje problemen direct te knipperen.

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Inhoud van deze lesbrief

Inhoud van deze lesbrief Lesbrief bij Krokodillen in het gras van Ingrid Bilardie de Boer Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema

Nadere informatie

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 actief leren WWW.leer-actief.nl Dit is Wybo. Wybo was vroeger een heel gewoon jongetje, maar hij was wel erg lui. En dat...werd zijn redding. Hij had nooit

Nadere informatie

Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk

Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk Handleiding voor: * spreekbeurt * nieuwskring * leeskring * werkstuk Antoniusschool Groep 5/6 Let op: deze heb je het hele schooljaar nodig! Hoe maak je een spreekbeurt? Mijn voorbereiding: 1. Je kiest

Nadere informatie

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw.

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw. In de Hema Wat vind je van deze?, vraagt Kiia. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Naar de geruite pet op haar hoofd. Mam?, vraagt Kiia weer. Hoe vind je hem? Ze stopt een pluk van haar blonde haar onder

Nadere informatie

Formeel en informeel. Formeel: Je gebruikt u om iemand aan te spreken. Je noemt iemand bij zijn achternaam.

Formeel en informeel. Formeel: Je gebruikt u om iemand aan te spreken. Je noemt iemand bij zijn achternaam. Formeel en informeel Tijdens je stage praat je veel met mensen. Soms is het een officieel gesprek, soms een gezellig praatje met een collega. Dit noem je formele en informele gesprekken. Formeel betekent

Nadere informatie

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005 Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen uitgave 2005 Steeds meer kinderen stellen vragen aan de Kinderrechtswinkels over echtscheiding. Scheiden kan niet zomaar, je moet heel veel regels

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema.

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 16. Herhaling thema. Wat leert u in deze les? De woorden van les 12, 13, 14 en 15. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag

Nadere informatie

Waarom het voor u zo BELANGRIJK is dat wij onafhankelijk zijn! 100% ONAFHANKELIJK

Waarom het voor u zo BELANGRIJK is dat wij onafhankelijk zijn! 100% ONAFHANKELIJK Waarom het voor u zo BELANGRIJK is dat wij onafhankelijk zijn! 100% ONAFHANKELIJK Er zijn BELANGRIJKE verschillen Nederland telt veel verzekeringsmaatschappijen. Elke maatschappij heeft eigen producten

Nadere informatie

Handleiding Productwijzers Schadeverzekeringen

Handleiding Productwijzers Schadeverzekeringen Handleiding Productwijzers Schadeverzekeringen Inleiding In 2008 zijn in het kader van het bieden van transparantie productwijzers geïntroduceerd door het Verbond van Verzekeraars. De productwijzers zijn

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Het is druk op het schoolplein. Overal zie je kinderen die aan het knikkeren zijn. Joost heeft een grote zware knikkerzak. Hij roept: 'Ik heb de

Het is druk op het schoolplein. Overal zie je kinderen die aan het knikkeren zijn. Joost heeft een grote zware knikkerzak. Hij roept: 'Ik heb de De regenboogbonk Oma is op bezoek. 'Kijk eens Floor,' zegt ze. 'Ik heb een cadeautje voor je.' Ze geeft Floor een klein rond pakje. Floor doet snel het papiertje eraf. 'Wow,' zegt ze, 'wat mooi!' In haar

Nadere informatie

Huiselijk geweld tussen zussen

Huiselijk geweld tussen zussen Huiselijk geweld tussen zussen Motiverende gespreksvoering: Casus huiselijk geweld tussen zussen Door drs. Sergio van der Pluijm Een tijd terug had ik een jonge vrouw (18) van allochtone afkomst in begeleiding

Nadere informatie

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77316 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Vast Module theater groep 3-4

Vast Module theater groep 3-4 Vast Module theater groep 3-4 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl Vast Pierrot zit vast.

Nadere informatie

Denk je te weten wat je wilt, blijkt het een idee van anderen te zijn. Wat doe je dan?

Denk je te weten wat je wilt, blijkt het een idee van anderen te zijn. Wat doe je dan? Denk je te weten wat je wilt, blijkt het een idee van anderen te zijn. Wat doe je dan? Jolanda gaat op pad met onze Wandelcoach Tineke Franssen Jolanda (33) werkt als hypotheekadviseur in het bankwezen.

Nadere informatie

Hanneke van Herk. 1. Beschrijvingsopdracht: Uitgewerkt persoonlijke reactie:

Hanneke van Herk. 1. Beschrijvingsopdracht: Uitgewerkt persoonlijke reactie: 1. Beschrijvingsopdracht: Motivatie: Ik heb dit boek gelezen, omdat ik een deel van de film had gezien en nieuwsgierig was naar de rest van het verhaal. Ik was eerst begonnen aan het boek Karakter van

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken

Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken Les 1: Je eigen vredesspreuk bedenken Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken Bekijk met de klas het Jeugdjournaalfilmpje op www.nieuwsbegrip.nl. Let er vooral op wat vrede precies betekent.

Nadere informatie

HOE KAN VERZEKEREN EENVOUDIGER WORDEN GEMAAKT?

HOE KAN VERZEKEREN EENVOUDIGER WORDEN GEMAAKT? HOE KAN VERZEKEREN EENVOUDIGER WORDEN GEMAAKT? Consumenten-onderzoek in opdracht van het Verbond van Verzekeraars GfK 2014 GfK 2014 Hoe kan verzekeren eenvoudiger worden gemaakt? Januari 2014 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM

Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 is de Levend Evangelie Gemeente gemeentebreed bezig met het onderwerp GEBED. Op verzoek

Nadere informatie

Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8

Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8 Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema s

Nadere informatie

http://toelatingsexamen.110mb.com

http://toelatingsexamen.110mb.com Arts-patiëntgesprek Dit onderdeel bestaat uit meerkeuzevragen met 4 antwoordmogelijkheden, waarvan je er meestal al meteen 2 kan elimineren omdat ze te extreem zijn. Je moet eigenlijk op je gevoel afgaan

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Door Robbert Raas www.stop-jaloezie.com Voorwoord Dit compacte e-book is geschreven als hulp bij de eerste stap naar een leven zonder vervelende jaloezie. Op stop-jaloezie.com

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 9: februari 2015 Thema 6: De last van het verleden

Deel het leven Johannes 9: februari 2015 Thema 6: De last van het verleden Preek Gemeente van Christus, Het is een vreemde vraag, die de discipelen stellen: Heeft hij zelf gezondigd of zijn ouders? Ze zien iemand aan de kant van de weg zitten. Iemand die al vanaf zijn geboorte

Nadere informatie

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de afgelopen weken hebben we veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

Wat wil jij? Wat wil ik?

Wat wil jij? Wat wil ik? Alle formulieren bij het boek Wat wil jij? Wat wil ik? ALLE PAGINACIJFERS KOMEN OVEREEN MET DE PAGINANUMMERS IN HET BOEK UITGEVERIJ BOEKENCENTRUM ZOETERMEER eens oneens 1 Ik vind mijzelf aantrekkelijk

Nadere informatie