CHEQ. Kwantitatieve strategieën

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CHEQ. Kwantitatieve strategieën"

Transcriptie

1 CHEQ tijdschrift Kwantitatieve strategieën Kwartaaluitgave 29 December 2008 voor professionele beleggers Alfa en duurzaamheid Robeco Responsible Private Equity II Laagrisico aandelen: saai is beter Meer vrijheid: meer rendement

2 Inhoud Voorwoord George Möller, CEO Robeco Groep 2 Voorwoord Gezond en lang leven 3 Thema Alfa en duurzaamheid 6 Interview European Pension Academy (EPA) 8 Thema Robeco Responsible Private Equity II 10 Thema Saai is beter 12 Focus op Beleggen in landen met hoge rentes 14 Thema Meer vrijheid: meer rendement 16 Focus op Verantwoord beleggen Gezond en lang leven May you live in interesting times. Dit oude Chinese gezegde is als nooit te voren van toepassing. We bevinden ons nog midden in de financiële crisis die de wereld in haar greep heeft. Een lichtpunt is dat de (monetaire) autoriteiten hun verantwoordelijkheden nemen en dat de effecten van hun beleid merkbaar zijn. De wereld zal wel veranderen. Hoe, is moeilijk te zeggen. Duidelijk is dat er andere financiële producten zullen komen. Eerst zullen we echter door het proces van deleveraging heen moeten. En daarna zullen de thema s die overschaduwd werden door de kredietcrisis, weer de kop opsteken. Op deze plaats heb ik u al eens geattendeerd op het IRIS-rapport Schaarste in Overvloed. Enige maanden geleden is een nieuw rapport van IRIS uitgekomen, dat een verdere verdieping is van een van de thema s van het eerste rapport: Healthy Living. De toenemende aandacht voor een gezonde levensstijl biedt aanzienlijke kansen voor bedrijven in de wellness-industrie. De healthy living-markt heeft een omvang van circa EUR 570 miljard. Sportartikelen maken het grootste deel van de markt uit, gevolgd door gezonde voeding en drank. De analisten van IRIS, het onderzoeksbureau van Rabobank en Robeco, voorspellen dat de healthy living-markt jaarlijks gemiddeld met 7-8% groeit, twee keer zo snel als de wereldeconomie. Het grootste groeipotentieel is te vinden bij de biologische en natuurlijke voeding (verwachte jaarlijkse groei van 10-13%) en gezonde frisdranken (7-10% jaarlijkse groei). Belangrijke informatie Cheq is met zorg samengesteld door Robeco. Informatie in deze Cheq is ontleend aan door Robeco betrouwbaar geachte bronnen, maar Robeco kan niet instaan voor de volledigheid of nauwkeurigheid hiervan. De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. De informatie in dit document is uitsluitend bedoeld voor professionele beleggers volgens de Wet op het financiële toezicht of voor personen die volgens andere van toepassing zijnde wetten gerechtigd zijn dergelijke informatie te ontvangen.de informatie is niet bedoeld als een aanbod of een uitnodiging daartoe van enig financieel instrument of product. Als beleggingsthema heeft gezond en lang leven de mainstream belegger volgens IRIS nog niet bereikt. Beleggers zullen de trend naar een gezonde levensstijl evenwel herkennen wanneer zij om zich heen kijken. Healthy living is bij uitstek een thema voor de lange termijn en biedt kansen voor beleggers met een lange beleggingshorizon. De redactie Roel Knol, Corine Krijger, Arjan van der Linden, Ron Roelen, Margret Smits, Jasper Streefland, Catrinus van Willigen Design & layout I.V.O. Ontwerpbureau, Studio Print Koninklijke Broese & Peereboom B.V. CHEQ verschijnt elk kwartaal. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met: = Uw sales of account manager tel: (31) = 2 Cheq 29 Dec 2008

3 Thema Door: Wilma de Groot, Senior Researcher Robeco Quantitative Strategies en Christophe Churet, Equity Analyst bij SAM Sustainable Asset Management Alfa uit duurzaamheid Duurzaam beleggen blijft een van de belangrijkste thema s in de huidige financiële wereld. Het thema kan dan ook rekenen op groeiende belangstelling van steeds meer beleggers. De cijfers spreken voor zich: De Principles for Responsible Investment van de Verenigde Naties (UN PRI), een initiatief dat de opname van duurzaamheidscriteria in beleggingsbeslissingen stimuleert, is nu ondertekend door vele beleggers wereldwijd die samen een beheerd vermogen vertegenwoordigen van EUR 13 biljoen. Het is duidelijk dat institutionele beleggers het zich niet langer kunnen veroorloven het belang van duurzaamheidsfactoren te negeren. Maar is het zinvol om stil te staan bij duurzaamheid? Kan de financiële performance worden verbeterd door te beleggen in duurzame bedrijven? Benadering voor de lange termijn Duurzaam beleggen is een beleggingsbenadering voor de lange termijn die rekening houdt met economische, milieugerelateerde en sociale factoren bij de selectie en het behoud van beleggingen. Waarom zou je überhaupt rekening houden met duurzaamheid? In een markteconomie wordt de concurrentiepositie van een bedrijf uiteindelijk bepaald door het vermogen van dat bedrijf om waarde te creëren. Hebben duurzaamheidstrends zoals klimaatverandering, efficiënt grondstoffengebruik en demografie invloed op de concurrentieomgeving van bedrijven? Wij denken van wel. De duurzaamheidscriteria van SAM zijn een bruikbare maatstaf voor het waarderen van de niet-tastbare activa van een bedrijf, waardoor beleggers beter geïnformeerd hun beleggingsbeslissingen kunnen maken. SAM s selectieproces SAM zoekt naar bedrijven die allereerst laten zien dat zij beter in staat zijn om te gaan met duurzaamheidskwesties en daarnaast een aantrekkelijke belegging zijn. De eerste stap om dit doel te bereiken is te bepalen welke duurzaamheidstrends waarschijnlijk in de toekomst van invloed zullen zijn op het creëren van aandeelhouderswaarde. Samen met een professioneel netwerk van specialisten en NGO s ontwikkelt SAM dan een aantal criteria waarmee kan worden bepaald in hoeverre bedrijven in staat zijn om te gaan met deze trends en uitdagingen. Vanuit het oogpunt van de Dec 2008 Cheq 29 3

4 concurrentiepositie is de duurzaamheidsperformance van een bedrijf zeer relevant voor de creatie van aandeelhouderswaarde als deze relatief wordt bekeken. Daarom kiest SAM voor een best-in-class -benadering, gericht op het opsporen van de toonaangevende bedrijven in elke sector. Onze selectiemethode is gebaseerd op een enquête; de informatie is dus direct afkomstig van de bedrijven. Elk jaar nodigt SAM de 2500 grootste bedrijven ter wereld (op basis van vrij verhandelbare marktkapitalisatie) uit om deel te nemen. Het aantal bedrijven dat deelneemt aan dit jaarlijkse onderzoek is sinds 1999 gestaag gegroeid. Dit onderzoek wordt aangevuld met een analyse van publicaties in de media en van stakeholders, wat analisten in staat stelt ook extra informatie van NGO s en uit de media mee te nemen in hun analyses. Tot slot wordt het selectieproces jaarlijks beoordeeld door een onafhankelijke accountant. Goede indicator voor succesvolle aandelenselectie? Het onderzoek dat in dit artikel wordt beschreven is uitgevoerd door de afdeling Quantitative Strategies. Gekeken is of duurzaamheid, zoals gemeten door de duurzaamheidsscores van SAM, een goede indicator is voor succesvolle aandelenselectie. Met andere woorden, we hebben onderzocht of bedrijven die toonaangevend zijn op het gebied van duurzaamheid, het beter doen dan bedrijven die achterlopen op dit gebied, na neutralisatie van de belangrijkste risicofactoren. Onze onderzoeksgroep bestaat uit een wereldwijd universum van 400 aandelen van bedrijven die direct hebben deelgenomen aan het jaarlijkse onderzoek van SAM tussen 2001 en Algemene duurzaamheidscriteria Bron: SAM Economische dimensie Gedragscodes Compliance Corruptie en omkoping Corporate governance Risico- en crisisbeheer SAM Corporate Sustainability Sociale dimensie Assessment Corporate citizenship Arbeidsomstandigheden Ontwikkelingsmogelijkheden personeel Sociale rapportage Aantrekken en behouden van talent Milieudimensie Eco-efficiëntie Milieurapportage Methode De portefeuille wordt samengesteld op basis van een methode, waarmee onze onderzoeksgroep verdeeld wordt in vijf individuele portefeuilles die elk een gelijk aantal bedrijven bevatten. Op basis van hun duurzaamheidsscores worden aandelen in de verschillende portefeuilles geplaatst. Portefeuille 1 bevat aandelen van bedrijven die toonaangevend zijn op het gebied van duurzaamheid, portefeuille 5 bevat de aandelen van bedrijven die achterlopen op dit gebied. De posities hebben een gelijk gewicht in de verschillende portefeuilles, die maandelijks worden herzien. Om het alfapotentieel van duurzaamheid onafhankelijk van andere risicofactoren te kunnen bekijken, zijn restricties opgenomen om het effect van grootte, sector en regio te neutraliseren. Duurzaamheid creëert waarde De resultaten van de statistische analyse staan in de grafiek. De middelste lijn geeft de cumulatieve outperformance van portefeuille 1 aan (toonaangevende bedrijven op het gebied van duurzaamheid) ten opzichte van de totale groep bedrijven. De onderste lijn geeft de cumulatieve underperformance van portefeuille 5 aan (bedrijven die achterlopen op het gebied van duurzaamheid) ten opzichte van het bredere aandelenuniversum. De bovenste lijn geeft de outperformance aan van een beleggingsstrategie waarbij longposities worden aangehouden in toonaangevende bedrijven op het gebied van duurzaamheid en shortposities worden aangehouden in bedrijven die achterlopen op dit gebied. De resultaten laten duidelijk zien dat er een positieve relatie bestaat tussen duurzaamheid en financiële resultaten, gemeten in aandelenrendement. Dit wordt geïllustreerd door de positieve outperformance van de portefeuille met toonaangevende bedrijven op het gebied van duurzaamheid. Waarde wordt gecreëerd zowel door aandelen te selecteren van toonaangevende bedrijven op het gebied van duurzaamheid als door het vermijden van bedrijven die achterlopen op dit gebied. Dit wordt bevestigd door de positieve outperformance van de long/short-strategie (2,88%), waarbij longposities worden aangehouden in bedrijven die toonaangevend zijn op het gebied van duurzaamheid, en shortposities in bedrijven die achterlopen op dit gebied. Deze resultaten worden behaald in stijgende en dalende markten, en alle drie de regio s (VS, Europa en Japan) dragen bij aan de outperformance. De positieve relatie tussen duurzaamheid en financiële performance is niet kunstmatig, aangezien onze statistische modellen rekening houden met de belangrijkste risicofactoren die de onderzochte relatie zouden kunnen beïnvloeden. De modellen houden rekening met grootte, sector en regio. Voor wat betreft de statistische significantie, betekent een t-stat van 1,6 (voor long/ short) dat met een betrouwbaarheidsniveau van 90% gezegd kan worden 4 Cheq 29 Dec 2008

5 dat een performance volgens deze beleggingsstrategie statistisch duidelijk afwijkt van 0 (dus niet wordt veroorzaakt door toeval). Een t-statistiek van 1,3 (voor de portefeuille met toonaangevende bedrijven op het gebied van duurzaamheid) geeft een betrouwbaarheidsniveau van 80% aan. Cumulatieve performance 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0-0,05-0,1-0,15 Grafiek 1 Koplopers duurzaamheid Achterblijvers duurzaamheid Long/short Outperformance (per jaar in %) 1,48-1,41 2,88 Tracking error (%) 2,93 3,08 4,63 Informatieratio 0,5-0,46 0,62 t-statistiek 1,29-1,17 1,6 Tabel 1 Nov 01 Nov 02 Nov 03 Nov 04 Nov 05 Nov 06 Nov 07 Terminologie Outperformance (per jaar in %): geeft de gemiddelde outperformance op jaarbasis van een bepaalde portefeuille ten opzichte van de gehele sample (portefeuilles 1, 2, 3, 4 en 5). Tracking error (in %): geeft aan in welke mate een portefeuille overeenkomt met de gehele sample die als benchmark fungeert, zoals gemeten door de standaarddeviatie van de relatieve aandelenrendementen. Informatieratio: outperformance/tracking error. Dit is een maatstaf van risicogecorrigeerd rendement. t-statistiek: in deze context is dit een maatstaf van statistische significantie. Goede resultaten door goed gedrag Over het geheel genomen leveren de uitkomsten van dit onderzoek ons geloofwaardig bewijs dat bedrijven die aandacht besteden aan duurzaamheid niet tegenstrijdig handelen met hun eerste functie, namelijk het maximaliseren van winsten voor aandeelhouders. In tegendeel zelfs, het lijkt er op dat de financiële performance van een bedrijf grofweg gezegd uit twee puzzelstukken bestaat: financiële en niet-financiële overwegingen. Door te beleggen in bedrijven die toonaangevend zijn op het gebied van duurzaamheid vergroten beleggers dus niet alleen hun financiële rendement, maar dragen zij met hun beleggingen in verantwoordelijke bedrijven ook direct bij aan de aanpak van dringende kwesties met betrekking tot duurzame ontwikkeling. Dec 2008 Cheq 29 5

6 Interview European Pension Academy (EPA) levert vertaalslag van theorie naar praktijk Een interview met Alfred Slager en Onno Steenbeek. De European Pension Academy (EPA) is een internationaal georiënteerd, onafhankelijk platform van wetenschappers. De EPA wil de gevolgen van de regelgeving (of het ontbreken daarvan) voor de dagelijkse praktijk inzichtelijk maken. Om dat te bereiken wil EPA pensioenfondsen helpen vaardigheden op het gebied van o.a. governance, strategieontwikkeling, leiderschap, ondernemerschap en businessinnovatie (verder) te ontwikkelen. Robeco is sponsor van de European Pension Academy. Hoe is de EPA tot stand gekomen? De meesten van ons kenden elkaar al, doordat we bij pensionfondsen, institutionele beleggers en universiteiten werken. Uit gesprekken bleek dat wij eigenlijk een gezamenlijke insteek hebben: hoe kunnen we bestuurders praktisch helpen met het beter managen van hun fonds, en hoe kunnen we ons onderzoek beter afstemmen op wat er speelt in de pensioenpraktijk? Op welke doelgroep richt EPA zich vooral? Pensioenbestuurders, pensioenprofessionals en bestuursbureaus aan de ene kant, en pensioenonderzoekers aan de andere kant. Wat zijn de voornaamste doelstellingen van EPA? We willen pensioenfondsen helpen om hun pensioenfondsen optimaler te besturen. Bestuurders zouden eigenlijk steeds meer hun pensioenfonds ondernemingsgerichter moeten sturen. Essentiele vragen zijn dan: wat zijn de strategische uitgangspunten? Welke keuzes maken ze in hun beleggingsstrategie kan het beter, maar soms ook eenvoudiger? Er wordt steeds meer onderzoek gedaan hoe daar praktische handvatten aan kunnen worden gegeven. We denken dat EPA een praktisch platform is om dit te bediscussiëren, toe te passen en verder te ontwikkelen. Welke onderwerpen zullen in de nabije toekomst aandacht krijgen? Waarom denken jullie dat dit gaat spelen? Risicomanagement is een belangrijk onderdeel: welke risico s zijn relevant en hoe ga je er in je beleid mee om. Renterisico heeft sinds de invoering van het FTK veel aandacht gekregen, maar de recente turbulentie op financiële markten heeft eens te meer aangetoond dat er ook nog andere financiële risico s zijn. Daarin speelt ook de vraag wat de voorkeuren van pensioenfondsbesturen precies zijn: is een lage premie cruciaal of is men bereid een hogere premie te accepteren om op langere termijn meer zekerheid te kunnen bieden. Bij het onderwerp governance moeten de eerste onderzoeken over de concrete effecten van meer, en evenwichtigere inspraak nog plaatsvinden. Wat kunnen we leren van ander onderzoek? Waar kan het beter opgezet worden? Gebruiken jullie nog opvallende tools om de vertaalslag van theorie naar praktijk te maken? Ja, we maken bijvoorbeeld gebruik van een pension challenge, een managementspel waarin de deelnemers een virtueel pensioenfonds beheren. Dit is een simulatie van de praktijk. Deze leervorm biedt o.a. de governance-problematiek in spelvorm aan. 6 Cheq 29 Dec 2008

7 Wat zijn jullie plannen voor de toekomst? Internationaal? Nederlandse pensioenfondsbestuurders staan niet alleen met hun vragen, hoewel Nederland in Europa anderzijds wel een bijzondere plaats inneemt met een uitgebreid kapitaalgedekt pensioensysteem. We zullen zeker niet schromen om ervaringen te delen van bestuurders uit andere landen, maar ook om de dialoog op te starten en misschien nieuwe inzichten te genereren die we vanuit een Nederlandse context niet zouden ontwikkelen. Ook willen we graag samenwerken met andere universiteiten, ook uit andere landen. Zo kunnen we uit wetenschappelijk oogpunt schaalvoordeel behalen. Hoe selecteren jullie de artikelen/onderzoeken? Het uitgangspunt moet zijn dat de conclusies van het onderzoek onmiddellijk praktisch toepasbaar zijn binnen pensioenfondsen en uitvoeringsorganisaties. Case studies zijn voor de doelgroep interessanter dan een wetenschappelijke studie om bijvoorbeeld langlevenrisico beter te modelleren. Begrijp ons goed: die onderzoeken zijn van groot belang, maar onze doelgroep wil nu weten of dit risico belangrijk is ten opzichte van andere risico s in de balans en hoe daarmee om te gaan. Wilt u meer weten over de EPA, en over de seminars die zij organiseert, kijk dan op op De volgende wetenschappers zijn actief betrokken bij de EPA: Prof. Dr. Kees Koedijk, decaan Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, Universiteit van Tilburg. Prof. Dr. Rob Bauer, Hoogleraar Institutionele Beleggers aan de Universiteit van Maastricht Dr. Ronald Mahieu, universitair hoofddocent financiële econometrie. Dr. Alfred Slager, strateeg bij PGGM en onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg. Dr. Laurens Swinkels, Senior Kwantitatief Onderzoeker bij Robeco en Assistent Professor op de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dr. Joop Huij, Senior Researcher bij Robeco en universitair docent RSM aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dr. Onno Steenbeek, Wetenschappelijk medewerker bij de sectie Financiering en Belegging van de Erasmus Universiteit en tevens hoofd ALM en Risicobeleid bij de Algemene Pensioen Groep (APG). Op donderdag 12 februari 2009 staat het EPA-seminar Stagnatie/Inflatie/Deflatie op het programma. Locatie: Universiteit van Tilburg. Inschrijven via website EPA. Dec 2008 Cheq 29 7

8 Thema Thema Robeco Responsible Private Equity II Verantwoord beleggen in private equity Verantwoord beleggen wordt een steeds belangrijker beleggingsthema. We bedoelen hiermee het actief mee laten wegen van ESG-factoren (wat staat voor environmental, social and corporate governance ofwel milieu, maatschappij en corporate governance) in beleggingsanalyses, het besluitvormingsprocessen en eigendomsstructuren. Volgens de VBDO, de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling, is het verantwoord belegde vermogen op de Nederlandse markt in slechts twee jaar met meer dan 800% gestegen, van EUR 47 miljard in 2005 naar EUR 435 miljard in xxx xxx In toenemende mate zien beleggers ESG-overwegingen als belangrijke aspecten voor de analyse van bedrijven en eigendomsverhoudingen, omdat deze factoren een positieve invloed kunnen hebben op de financiële performance. Tot voor kort richtte verantwoord beleggen zich voornamelijk op beursgenoteerde aandelen en in mindere mate op vastrentend papier. Verantwoord beleggen in alternatieve beleggingscategorieën, zoals private equity, hedgefondsen en onroerend goed, staat nog in de kinderschoenen. Omdat veel van de redenen waarom ESG-factoren relevant en essentieel zijn voor beleggers in genoteerde aandelen ook van toepassing zijn op beleggers in private equity, introduceert Robeco het fonds Robeco Responsible Private Equity II. Dit fund-of-funds biedt beleggers de mogelijkheid om op een verantwoorde manier te beleggen in de private-equitymarkten. Mondiale trend richting verantwoord beleggen Niet-financiële factoren, zoals performance op het gebied van milieu, maatschappij en governance, worden gezien als belangrijke elementen om het risico van beleggingen te verminderen. Daarmee kunnen deze factoren potentieel een positieve bijdrage leveren aan het beleggingsresultaat op de middellange tot langere termijn.met de ontwikkeling van ESGitems worden in de loop van de tijd nieuwe aspecten aan het ESG-proces toegevoegd met een groeiend aantal beleggers dat zich conformeert aan de gestelde vereisten. Het is duidelijk dat de trend in de richting van duurzamere ontwikkeling wereldwijd doorzet, omdat verschillende kwesties die te maken hebben met verantwoordelijkheid en duurzaamheid (zoals klimaatverandering, mensenrechten, arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, nieuwe energietechnologieën en uitputting van natuurlijke hulpbronnen) steeds zichtbaarder worden. Beleggingen in alle categorieën worden dan ook steeds meer beïnvloed door ESG-kwesties. Als gevolg van invloeden van buitenaf, maar ook vanuit de eigen organisatie, is ook een stijgend aantal institutionele beleggers geïnteresseerd in hun invloed op het milieu en op de maatschappij in het algemeen. Zij integreren daarom criteria voor verantwoord beleggen in hun beleggingsbeleid en eigendomsstructuren. Ze hebben het gevoel dat het hun verantwoordelijkheid en fiduciaire taak is om rekening te houden met ESG-kwesties en om een toonaangevende rol te spelen in het aanpakken hiervan. Milieukwesties en wetgeving hebben invloed op beursgenoteerde en niet-genoteerde bedrijven in de portefeuille. Maatschappelijke kwesties die verband houden met het personeelsbeleid van een bedrijf of de activiteiten in ontwikkelingslanden spelen een belangrijke rol. Kwesties met betrekking tot governance, openheid en transparantie zijn een bepalende factor in de succesvolle relatie tussen een niet-beursgenoteerd bedrijf en zijn financiers. Het zou zelfs gezegd kunnen worden dat het concept van verantwoord beleggen beter aansluit bij private- 8 Cheq 29 Dec 2008

9 equitybeleggen dan bij het beleggen in genoteerde aandelen, vanwege de zeer actieve betrokkenheid van private-equitybeleggers bij de bedrijven in portefeuille. Er is op dit moment inderdaad een duidelijke trend binnen de private-equitysector waarneembaar om ESG-factoren mee te nemen in de beleggingsbeslissingen en het portefeuillebeheer. Robeco Responsible Private Equity II In 2004 was Robeco een van de eerste vermogensbeheerders ter wereld die een op ESG gericht programma van private-equity-fund-of-funds introduceerde. Het Robeco Sustainable Private Equity Program heeft circa USD 250 miljoen aan kapitaal gecommitteerd, zowel aan algemene private-equityfondsen die bereid zijn bepaalde duurzame richtlijnen toe te passen, als aan op cleantech gerichte private-equityfondsen. In 2006 is Robeco Clean Tech Private Equity II (RCTPE) geïntroduceerd, een private-equity-fund-of-funds dat zich exclusief richt op beleggingen in cleantechfondsen en co-investeringen op het gebied van schone technologie. Nu introduceert Robeco een opvolger, namelijk Robeco Responsible Private Equity II. Dit fund-of-funds biedt beleggers de mogelijkheid om verantwoord te beleggen in de private-equitymarkten. Het fonds bouwt voort op de bewezen strategie van Robeco om een wereldwijde portefeuille samen te stellen van eersteklas privateequityfondsen die bereid zijn om een aantal private-equityrichtlijnen voor verantwoord beleggen te onderschrijven. Gespreide portefeuille gericht op engagement Het fonds zal wereldwijd beleggen in circa 20 tot 30 privateequityfondsen, die op hun beurt gemiddeld in 10 tot 25 verschillende bedrijven zullen beleggen. Het resultaat is dat de beleggingen van het fonds over circa 300 tot 500 voornamelijk niet-genoteerde bedrijven worden gespreid. Deze bedrijven zullen naar verwachting gespreid zijn naar ontwikkelingsfase (venture capital, middelgrote buyouts en grote buyouts), regio, sector en over de tijd. De Robeco Principles for Responsible Private Equity vormen de kern van de beleggingsstrategie van het fonds. De principes zijn in lijn met en gebaseerd op de UN PRI (zie kader), een verzameling van internationaal geaccepteerde standaarden voor de vermogensbeheerindustrie. Om in aanmerking te komen voor een belegging via het fonds dienen de beheerders van private-equityfondsen de Principes te accepteren (of aan te geven dat zij bereid zijn om acceptatie daarvan te overwegen). Principles for Responsible Investment van de Verenigde Naties Deze principes proberen vraagstukken met betrekking tot milieu, maatschappij en governance te integreren in beleggingsanalyses, besluitvormingsprocessen en eigendomsstructuren. De UN PRI-gedragscode bestaat uit zes principes, waarbij een reeks van mogelijke actiepunten is bijgevoegd die institutionele beleggers en vermogensbeheerders kunnen nemen om ESGoverwegingen in hun beleggingsactiviteiten te integreren. Deze acties hebben te maken met een verscheidenheid aan zaken, zoals beleggingsbeslissingen, actief aandeelhouderschap, transparantie, en de samenwerking en het verkrijgen van bredere steun voor deze manier van werken onder institutionele beleggers. In december 2006 heeft Robeco zich geschaard onder de vele institutionele beleggers in de wereld die UN PRI hebben ondertekend. De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld voor gekwalificeerde beleggers volgens de Wet financieel toezicht of voor personen die volgens andere van toepassing zijnde wetgeving gerechtigd zijn dergelijke informatie te ontvangen. De belangen in de genoemde private-equityfondsen zullen niet publiek worden aangeboden. De informatie in dit artikel moet niet worden beschouwd als zijnde compleet en is niet bedoeld als basis voor de beoordeling van de voor- en nadelen van een belegging in het fonds. Dit fonds mag niet openbaar worden aangeboden, en dit artikel mag niet openbaar worden gemaakt binnen enige jurisdictie. Het aanbod van het fonds is niet aan enige toezichthouder ter goedkeuring voorgelegd. Eenieder die geïnteresseerd is in het inschrijven op een belegging in het fonds moet persoonlijk juridisch advies inwinnen. De private-equitysector sluit zich aan bij de wereldwijde trend naar verantwoord beleggen. Dec 2008 Cheq 29 9

10 Thema Door: Dr. Pim van Vliet, Senior kwantitatief onderzoeker en Drs. David Blitz, hoofd kwantitatief aandelenonderzoek Saai is beter De marktgewogen index is niet efficiënt, zo blijkt uit verschillende wetenschappelijke studies. De meest bekende en best gedocumenteerde effecten zijn waarde en momentum. Het blijkt dat aandelen met een lage waardering (bijvoorbeeld op basis van P/E ratio) en aandelen met een goed momentum (bijvoorbeeld 6-12 maands performance) het structureel beter doen dan de markt. Een alternatieve index, met een overweging naar waarde en/of momentum aandelen kan een portefeuille creëren met hetzelfde risico en een hoger rendement dan de marktgewogen index. Namen die aan deze semi-actieve strategieën worden gegeven zijn enhanced indexation als het waarde en momentum samen betreft en fundamental indexation met waarde als enige factor. Robeco heeft op basis van deze twee effecten, net zoals een aantal andere kwanthuizen, een succesvolle productlijn gebaseerd die deze twee marktinefficiënties ook weet om te zetten in outperformance. Een veel minder bekende marktinefficiëntie is het laag risico effect. Het blijkt dat aandelen met een lage historische volatiliteit en lage marktgevoeligheid een rendement geven vergelijkbaar met de markt, maar dan met een stuk lager risico. Dit effect is door een beperkt aantal academische onderzoekers gedocumenteerd voor de VS, maar was tot voor kort niet onderzocht voor Europa en Japan. Uit bekroond onderzoek van Robeco door Blitz en Van Vliet (2007) in de Journal of Portfolio Management blijkt dat het laagrisico effect naast de VS ook bestaat in Europa en Japan. Blitz en Van Vliet vinden voor de wereldwijde aandelenmarkt dat laagrisico aandelen een hoog aandelenrendement geven maar dan met een lager risico. Saaie aandelen geven dus op lange termijn de beste risico-rendementsverhouding voor beleggers. Per september 2008 zijn KPN en Unilever Nederlandse voorbeelden van laagrisico aandelen, terwijl TomTom en Randstad juist een hoog risico hebben. Hoe kan het laagrisico effect nu worden verklaard en hoe kun je hiervan profiteren? Het blijkt dat deze twee vragen met elkaar verband houden. Het effect kan verklaard worden omdat je er moeilijk van kunt profiteren. Dit heeft onder andere te maken met de huidige organisatie van het beleggingsbeleid van het professionele vermogensbeheer. Dit is gedecentraliseerd en opgedeeld in twee stappen die onafhankelijk van elkaar staan. In de eerste stap beslist de klant, eventueel op 10 Cheq 29 Dec 2008

11 basis van de uitkomsten van een ALM-studie, wat de geschikte strategische asset allocatie is. Vervolgens wordt in de tweede stap bij iedere beleggingscategorie een vermogensbeheerder gezocht die als mandaat meekrijgt om een benchmark te verslaan. Het door de portefeuillemanager behaalde relatieve rendement in verhouding tot het relatieve risico wordt periodiek door het bestuur of beleggingscommissie geëvalueerd. De prikkel die de vermogensbeheerder meekrijgt is dus enkel gericht op outperformance ten opzichte van de benchmark. Dat dit gedecentraliseerde beleggingsproces tot inefficiënties kan leiden is aangetoond in een recente studie van Van Binsbergen, Brandt en Koijen dat in augustus 2008 in de Journal of Finance verscheen. De reden dat deze inefficiënties optreden is dat het doel van de klant, een zo hoog mogelijk rendement te behalen op de totale portefeuille binnen een vooraf vastgesteld risicobudget, niet gelijk is aan de opgetelde doelstelling van outperformance die de afzonderlijke managers meekrijgen. Bijvoorbeeld: Een aandeel met een verwacht rendement dat gelijk is aan dat van de markt en minder risico heeft zal voor een portefeuillemanager onaantrekkelijker zijn dan een aandeel met een verwacht extra rendement met een zeer hoge volatiliteit. Het eerste aandeel levert hem namelijk geen outperformance op en het tweede aandeel wel. Dit zorgt ervoor dat de meer saaie aandelen structureel minder gekocht zullen worden door actieve managers gericht op outperformance. Op dit moment is het resultaat van deze opdeling zichtbaar, aangezien veel asset managers juist tijdens de huidige financiële crisis underperformance laten zien. Dat institutionele beleggers dit nieuwe idee hebben opgepikt blijkt wel uit het feit dat onlangs de MSCI Global Minimum Volatility Index werd aangekondigd. Inmiddels is er ook een aantal beleggingsfondsen op de markt dat zich richt op aandelen met een laag risico. Robeco is 2 jaar geleden voor een aantal innovatieve klanten gestart met een fonds dat wereldwijd belegt in aandelen met een laag risico. Daarnaast is er sinds 1 jaar een Europese variant. Het risico van deze fondsen is een stuk lager dan van andere wereldwijde aandelenfondsen en met name tijdens de recente kredietcrisis hebben de fondsen zich goed kunnen bewijzen. De tabel laat zien dat het risico is in de praktijk periode ongeveer 1/3 lager is, wat overeenkomt met het karakter van de strategie zoals gevonden in de historische analyses. Daarnaast is de outperformance hoog in deze dalende markt. In het afgelopen jaar was deze respectievelijk 12% en 9% voor de twee Conservative Equity fondsen. Deze outperformance is met name nuttig nu voor sommige institutionele klanten de dekkingsgraad onder de 105% is gezakt of dreigt te zakken. Het is dus verstandig om af te stappen van het traditionele denken in strategische allocaties in termen van portefeuillegewichten. Het meenemen van de hoeveelheid risico die deze beleggingen vertegenwoordigen is van essentieel belang. Door in aandelen te beleggen die minder volatiel zijn bij hetzelfde verwachte rendement, kan de allocatie naar aandelen vergroot worden en vindt een betere afstemming en verdeling van het risico plaats. Hierdoor wordt het totale verwachte rendement op de beleggingen verhoogd, zonder extra schommelingen van de dekkingsgraad. Daarnaast is het belangrijk om te beleggen in een strategie met een solide economische motivatie. Door een te beleggen op een onderbouwde beleggingsfilosofie is het minder moeilijk om vast te houden aan deze principes in moeilijke tijden. Met name als er afwijkingen optreden ten opzichte van de peergroup zoals tijdens de hausse in hoogrisico aandelen in Het is belangrijk bij actief beleggen om na te denken over de redenen die marktverstoringen kunnen veroorzaken en er vervolgens op slimme wijze van te profiteren. Iedere langetermijnbelegger zou dit beleggingsconcept in overweging moeten nemen en wij nodigen u uit om met ons hierover van gedachten te wisselen. Samengevat Laagrisico aandelen zijn een nieuw beleggingsconcept Profiteert van risicozoekende beleggers op zoek naar outperformance Robeco Conservative Equity bewijst zich tijdens de huidige financiële crisis Kies voor de lange termijn en durf af te wijken van peergroup in goede tijden Cijfers per 30 september jaar Rendement 1 jaar Volatiliteit 2 jaar geannualiseerd Rendement 2 jaar geannualiseerd Volatiliteit Conservative Equity (Wereld) -12,60 11,48-2,29 9,88 MSCI - wereld -24,62 17,33-6,99 14,31 Conservative Equity (Europa) -18,72 15, MSCI - Europa -27,62 20, Tabel 1 Dec 2008 Cheq 29 11

12 Focus op Door: Dr. M.P.E. (Martin) Martens, Head of rates and FX research Robeco Quantitative Strategies en drs R.C.N. (Rikkert) Scholten, Senior Fixed Income Portfolio Manager Robeco Asset Management Beleggen in landen met hoge rentes Nieuwe kansen in opkomende markten Het is steeds beter mogelijk om gebruik te maken van beleggingskansen in opkomende markten. Een goed voorbeeld hiervan is de markt voor korte rentes. Veel opkomende economieën kennen geldmarkt rentes die aanzienlijk hoger zijn dan de huidige circa 5% in het eurogebied. Dit is ondermeer een gevolg van explicieter bestrijden van inflatie. Een beleid van inflation-targeting, zoals ook de ECB voert, is inmiddels gangbaar voor veel van deze landen. Verschillen tussen korte rentes kunnen oplopen tot wel meer dan 15% en bieden daarmee aantrekkelijke kansen. Uiteraard staan hier ook risico s tegenover, in dit geval vooral valutarisico s. In deze bijdrage beschrijven we een strategie die profiteert van de grote renteverschillen, waarbij de risico s actief worden gemanaged. Alternatieve beta Een gespreide belegging in aandelen levert op lange termijn gemiddeld een hoger rendement dan de risicovrije rente. Het verschil is de risicopremie, die compenseert voor het risico dat aandelenprijzen dalen. Dit staat ook bekend als een beta strategie. Voor alternatieve betas wordt gekeken naar minder gebruikelijke assets, bijvoorbeeld valutamarkten. Termijncontracten in de valutamarkt weerspiegelen de verschillen in geldmarktrentes tussen landen. In een driemaands valutatermijncontract wordt vastgelegd om over drie maanden de ene valuta in de andere om te zetten. De op het moment van afsluiten vastgestelde prijs (de forward) is dan gelijk aan de huidige wisselkoers verdisconteerd met het renteverschil tussen de twee landen. Een voorbeeld: het renteverschil tussen Japan en Turkije bedraagt momenteel (4 september) 17,4% en de forward zal dus een depreciatie inprijzen van ook 17,4%. Een long positie in de Turkse lira tegenover de Japanse yen, zal dus winstgevend zijn zolang de lira minder dan 17,4% in waarde daalt. Theoretisch zal de forward prijs zodanig zijn dat de winst op de rente precies wordt opgeheven door de verwachte verandering in de wisselkoers. In de praktijk blijkt echter dat de feitelijke wisselkoersverandering maar een klein deel van het renteverschil opheft. Door dus altijd in valuta s met hoge rente te beleggen en die posities te financieren met lage rentes kan een aantrekkelijk positief rendement ontstaan. Robeco biedt met High Income Forex een strategie aan die dit renteverschil exploiteert door stelselmatig long te gaan in een mandje valuta s met hoge rentes en short te gaan in valuta s met lage rentes. Deze strategie, die bekend staat als de carry strategie, kan een alternatieve beta strategie worden genoemd. Immers, het renteverschil kan worden gezien als compensatie voor het wisselkoersrisico. De Robecostrategie onderscheidt zich door zich te richten op een zeer brede groep van valuta s en door een actief risicomanagement. Risicomanagement Ondanks de gemiddeld positieve opbrengst van de strategie zijn er periodes waarin er flinke verliezen kunnen optreden. Dit zal vooral zijn in crisis periodes waarin de risico-aversie van beleggers toeneemt. Daarnaast kan er ook in individuele landen van alles aan de hand zijn. Denk aan crises in Rusland in 1998 of Argentinië in De problemen doen zich meestal voor in de landen met de hoogste rentes. Er is daarom gekeken naar het tijdelijk uitzetten van posities in hoge rente landen op het moment dat er een duidelijke depreciatie plaatsvindt van de wisselkoers. Op die manier wordt getracht om de grootste verliezen te vermijden. Dezelfde mechanische regel zorgt er ook weer voor om de posities terug op te zetten als depreciatie heeft plaatsgemaakt voor herstel. Waar de selectie van de munten en het uit- of aanzetten van posities volledig kwantitatief is, kunnen ook kwalitatieve argumenten worden aangevoerd om een valuta in de strategie op te nemen. Belangrijk is de liquiditeit van de munten. Niet alle munten zijn liquide 12 Cheq 29 Dec 2008

13 genoeg om substantiële bedragen in om te zetten. Op dit moment maken de 36 meest liquide munten wereldwijd deel uit van de strategie, waaronder natuurlijk de G10 valuta s. Rendementen Tabel 1 toont het gemiddelde rendement minus de risicovrije rente, het risico en de Sharpe ratio (rendement boven cash / risico) van de valutastrategie van Hierbij wordt een continue long positie in de vijf valuta s met de hoogste rentes gecombineerd met een short positie in de vijf valuta s met de laagst rentes. De long posities worden gesloten op het moment dat een trend model een negatief signaal geeft. In tabel 1 wordt getoond wat deze strategie had opgeleverd en wat de effectieve bijdrage is van het risicomanagement met behulp van het trend model. Daarnaast is ter vergelijking een aantal bekende assets opgenomen. Cumulatieve rendementen Jan Jun % 300% 225% 150% 75% 0% -75% -150% Historische rendementen en risico Excess return sinds 1994 Rendement op jaarbasis Standaarddeviatie (12 mnd) Sharpe ratio HI Forex strategie High-Income Forex -strategie 15,0% 7,1% 2,1 Long - short Forex valutastrategie zonder risico management 15,3% 12,3% 1,40 1 MSCI World 4,1% 15,9% 0,25 0,24 Index wereldwijde overheidsobligaties 0,7% 5,9% 0,11 0,02 MSCI EM 5,3% 24,7% 0,22 0,37 EMBI (schuldtitels opkomende markten) 5,8% 17,8% 0,33 0,29 Tabel 1 Grafiek Totaalrendement Valutakoersen Renteverschil Samenvatting In dit stuk is een transparante valutastrategie besproken die wereldwijd belegt in valuta s met hoge geldmarktrentes en die posities financiert met short posities in valuta s met lage rentes. Het renteverschil dat hiermee wordt verdiend, blijkt meer dan voldoende om wisselkoersverliezen op te vangen. Daarnaast worden de long posities tijdelijk uitgezet als deze munten depreciëren, waardoor het risico van de strategie wordt gereduceerd. Deze strategie heeft een Sharpe ratio van circa 2 over de periode en een lage correlatie met aandelen- en obligatiemarkten. Uit de tabel blijkt dat High Income Forex een hoog historisch rendement biedt, voor een volatiliteit die beduidend lager is dan die van aandelen. Deze lagere volatiliteit is met name te danken aan het risicomanagement. Daarnaast is de correlatie met andere asset classes opvallend laag. Hieruit blijkt duidelijk dat de valutastrategie diversificatievoordeel oplevert. Grafiek 1 toont de verdeling van het rendement naar renteverschillen en de ontwikkeling van valutakoersen. De grafiek onderstreept dat niet de valutakoersen, maar juist de renteverschillen de bron zijn van het historische rendement. Dec 2008 Cheq 29 13

14 Thema Door: Dr. Joop Huij, senior onderzoeker en Drs. David Blitz, hoofd kwantitatief aandelenonderzoek Meer vrijheid: meer rendement De meeste kwantitatieve aandelenselectie strategieën zijn ontworpen om een zo goed mogelijke performance te behalen ten opzichte van een bepaalde benchmark, zonder er te veel van af te wijken. Deze traditionele strategieën hanteren min of meer dezelfde portefeuillegewichten in regio s en sectoren als in de benchmark. Aandelen met een binnen regio s en sectoren hoog verwacht rendement worden overwogen en aandelen met een laag verwacht rendement worden onderwogen. Er is echter een grote groep beleggers die minder geïnteresseerd is in de relatieve performance van een strategie maar juist meer in het absolute rendement Voor deze beleggers heeft de afdeling Quantitative Strategies van Robeco de aandelenselectie strategie Aggressive Equity ontwikkeld. Deze strategie heeft meer vrijheden om van de benchmark af te wijken en heeft daardoor een hoger verwacht rendement dan traditionele kwantitatieve strategieën. Meerdere academische studies wijzen uit dat veel van de gebruikte variabelen (zoals waardering en momentum) om aandelenrendementen te voorspellen niet alleen voor relatieve aandelenrendementen binnen regio s en sectoren een voorspellende waarde hebben. Deze variabelen kunnen ook worden gebruikt om rendementen van regio s en sectoren ten opzichte van elkaar te voorspellen. Echter, wanneer een aandelenselectie strategie slechts in beperkte mate mag afwijken van de regio- en sectorgewichten in de benchmark, kan de voorspellende waarde van de variabelen niet volledig worden benut. Voor beleggers die geïnteresseerd zijn in het absolute rendement van een strategie, is het interessant om deze restricties te versoepelen of zelfs op te heffen. Er kunnen hierdoor hogere rendementen worden behaald en, zoals we straks zullen zien, zal het absolute risico nagenoeg niet toenemen. Een dergelijke strategie zal dus wel meer afwijken van de benchmark. Dit is echter niet of slechts van secundair belang voor beleggers die meer geïnteresseerd zijn in het absolute rendement van een strategie. Om inzicht te krijgen in welke mate de Aggressive Equity strategie een hoger verwacht rendement heeft dan traditionele strategieën, heeft de afdeling Quantitative Strategies van Robeco uitgebreide analyses uitgevoerd. De analyses zijn uitgevoerd op basis van een wereldwijd universum van aandelen in ontwikkelde landen over de periode 1986 tot Hieronder worden de belangrijkste resultaten kort samengevat. Onze traditionele kwantitatieve aandelenselectie strategie en de Aggressive Equity strategie maken gebruik van dezelfde variabelen om aandelenrendementen te voorspellen: waardering, momentum, winstverwachtingen en managementbeleid. We kennen een gelijk gewicht toe aan de vier variabelen. Teneinde de vier variabelen bij elkaar op te kunnen tellen maken we gebruik van de z-score methodiek. Op basis van de resulterende scores bouwen we aandelenportefeuilles met realistische aan- en verkoopregels. We hanteren hierbij conservatieve schattingen voor transactiekosten. Een andere belangrijke eigenschap van de Aggressive Equity strategie is dat short posities zijn toegestaan. Hierdoor kan de strategie beter gebruik maken van de voorspellende waarde van de variabelen. Traditioneel en aggressive equity vergeleken Traditionele strategie Aggressive Equity Rendement 10.8% 19.5% Volatiliteit 14.1% 13.6% Sharpe ratio Outperformance 1.3% 9.2% Tracking error 1.3% 9.4% Information ratio Tabel 1 14 Cheq 29 Dec 2008

15 Tabel 1 toont het verwachte rendement, de volatiliteit en Sharpe ratio van onze traditionele kwantitatieve aandelenselectie strategie en de Aggressive Equity strategie. De Aggressive Equity strategie behaalt een aanzienlijk hoger rendement dan de traditionele kwantitatieve strategie. De toename in verwacht rendement is in lijn met de resultaten van eerdere academische studies. Een opvallend resultaat is dat het absolute risico van de Aggressive Equity strategie nagenoeg gelijk is aan dat van onze traditionele kwantitatieve strategie. Dit komt omdat de Aggressive Equity strategie goed gediversifieerd is over een groot aantal aandelen. Tabel 1 toont tevens de outperformance van beide strategieën ten opzichte van de benchmark, de tracking error en de information ratio. Het relatieve risico met een tracking error van meer dan 9 procent wijst erop dat de Aggressive Equity strategie sterk van de benchmark afwijkt. Voor beleggers die geïnteresseerd zijn in het absolute rendement van een strategie en niet noodzakelijkerwijs dicht bij de benchmark moeten blijven, is dit echter minder relevant. Rendementsvergelijking rendement (%) Traditionele strategie Aggressive Equity Grafiek 1 Dec 2008 Cheq 29 15

16 Focus op Verantwoord beleggen van niche naar mainstream Dit artikel is gebaseerd op een uitgebreide, gezamenlijke studie uitgevoerd door Robeco Groep en Booz & Company en geeft een overzicht van de huidige en toekomstige markt voor verantwoord beleggen. Een grote hoeveelheid informatiebronnen zijn aangeboord voor deze studie om een objectief overzicht van de markt voor verantwoord beleggen te kunnen maken. Er zijn ongeveer 50 interviews gehouden met een uiteenlopende selectie klanten, distributeurs en concurrenten. Daarnaast is er ook diepgravend marktonderzoek gedaan, waarbij een uitgebreid aanbod aan marktrapporten, onlinedatabronnen en sectordatabases is gebruikt. Booz & Company heeft ook intern experts op dit gebied geïnterviewd om het onderzoek aan te vullen en te valideren. Het lijkt er op dit moment op dat vermogensbeheerders door een mogelijke radicale omslag in het denken in de beleggingsindustrie voor een dilemma worden geplaatst: neem verantwoord beleggen serieus of neem het risico om achterop te raken op een gebied dat snel het middelpunt van de industrie kan worden. De meningen van marktpartijen over de levensvatbaarheid van verantwoord beleggen in de toekomst zijn verdeeld. Beleggers vragen zich constant af of verantwoord beleggen niet slechts een tijdelijke hype is, aangewakkerd door de huidige wijdverbreide zorgen over de hopeloze staat van onze planeet, of dat het werkelijk extra alfa voor hun portefeuilles genereert. Een onderzoek naar hoe de markt voor verantwoord beleggen zich tot 2015 zal ontwikkelen, geeft een interessant beeld van de groeiende rol van verantwoord beleggen in de wereldwijde beleggingsindustrie. Het volledige potentieel van deze markt als geheel is nog niet waargemaakt. Om de juiste focus te hebben, is het belangrijk om te weten wat we bedoelen met verantwoord beleggen. We hebben een definitie gebruikt die overeenkomt met wat gebruikelijk is in de markt. We definiëren verantwoord beleggen als: een beleggingsproces dat rekening houdt met gevolgen op zowel maatschappelijk als milieugebied, waarbij zowel positieve als negatieve selectie wordt toegepast, en ook strategieën als engagement, integratie, etc., binnen de context van grondige financiële analyse. Duurzame beleggingen kunnen zowel elementen van verantwoord beleggen als van niet-verantwoord beleggen bevatten. Duurzame beleggingen kunnen bedrijven omvatten die door verantwoorde beleggers worden gezien als onethisch (zoals producenten van landmijnen en clusterbommen), zo lang ze voldoen aan duurzaamheidscriteria. Definitie Verschillende beleggers gebruiken verschillende criteria voor verantwoord beleggen en er bestaat geen publieke consensus over de definitie. Er is een breed spectrum aan criteria die worden gebruikt voor beleggingsanalyses voor verantwoord beleggen, zoals ESG (dat staat voor environmental, social and corporate governance en de publicatie van MVO-rapporten. Wij verwachten dat de bestaande termen uiteindelijk meer zullen gaan samenvallen naarmate verantwoord beleggen een belangrijk deel gaat uitmaken van de portefeuille van beleggers. Daarbij komt dat de verschillen in definities aangeven dat de markt voor dit soort beleggingen nog in de kinderschoenen staat. Er zijn nog steeds mogelijkheden voor toekomstige spelers om de intrinsieke betekenis van de term verantwoord beleggen te herdefiniëren of de markt voor verantwoord beleggen vorm te geven. 16 Cheq 29 Dec 2008

17 De huidige markt voor verantwoord beleggen De wereldwijde markt voor verantwoord beleggen is behoorlijk veranderd sinds Vancity Credit Union in 1985 in Canada het eerste ethische beleggingsfonds introduceerde. Eind 2007 bedroeg het wereldwijd beheerd vermogen in verantwoorde beleggingen USD miljard (circa 7% van het totale wereldwijde beheerd vermogen). Sinds 2003 is het beheerd vermogen in de markt voor verantwoord beleggen jaarlijks met 22% gegroeid, terwijl de groei van het wereldwijde beheerd vermogen 10% is gebleven. Bijdragen van de belangrijkste regio s variëren. De VS is op dit moment de grootste markt met USD miljard aan beheerd vermogen in verantwoorde beleggingen, gevolgd door Europa met USD miljard. Azië is nog een ontluikende markt. De meest gebruikte strategieën voor verantwoord beleggen variëren per regio. In de VS komt negatieve selectie het meest voor, in Europa engagement en selectie naar thema s, en in Azië wordt positieve selectie het meest gebruikt. Op dit moment wordt de markt gedomineerd door niche players, terwijl de grote wereldwijde spelers snel terrein winnen. In de afgelopen jaren heeft verantwoord beleggen zich ontwikkeld tot een afzonderlijke beleggingscategorie als gevolg van het groeiende aantal spelers en aangeboden producten. Op dit moment kunnen er nog steeds hoge prijzen worden gevraagd voor dit soort producten en diensten. Het verbreden van de mogelijkheden van verantwoord beleggen De mogelijkheden voor verantwoord beleggen zijn breder geworden, dankzij een combinatie van ontwikkelingen en trends. Er is een trend richting gestegen bewustzijn, gedreven door maatschappelijke druk en media-aandacht. Zoals we allemaal weten is het milieu ingrijpend aan het veranderen, wat leidt tot stijgende prijzen voor energie, grondstoffen, etc. De technologische innovatie gaat door en zowel consumenten als de industrie worden dynamischer in hun gedrag. Er zijn duidelijk vele onaangeboorde beleggingsmogelijkheden. Technologische innovaties bieden aanzienlijke beleggingsmogelijkheden en grote veranderingen in wetgeving die op dit moment plaatsvinden (zoals verplichte CO2-reducties, MVO-rapportage), fungeren als katalysator. Naar verwachting zal het wereldwijd bewustzijn van kwesties met betrekking tot verantwoord beleggen fors stijgen, waardoor het belang van MVO en duurzame activiteiten groter wordt. De introductie en snelle groei van de Principles for Responsible Investing van de Verenigde Naties is wereldwijd een belangrijke motor achter verantwoord beleggen: 350+ eigenaars van activa en beleggers Beheerd vermogen van USD miljard Lidmaatschap is afhankelijk van belangrijke criteria voor verantwoord beleggen Dec 2008 Cheq 29 17

18 De consensus die is bereikt op de G8-top in Tokio om de wereldwijde CO2-uitstoot te halveren vóór 2050 heeft recent ook het bewustzijn van kwesties met betrekking tot verantwoord beleggen een impuls gegeven. Sinds het Verdrag van Kyoto hebben gemeenschappelijke handelssystemen nieuwe marktmogelijkheden gecreëerd: Marketing en bemiddeling van emissierechten Financiering van emissierechten Handel in emissierechten Hieronder geven we een aantal voorbeelden van hoe veranderingen in wetgeving de ontwikkeling van verantwoord beleggen hebben beïnvloed: In Nederland wordt op dit moment wetgeving geformuleerd die hoogstwaarschijnlijk zal worden ingevoerd. De Commissie Tabaksblat heeft een code voor corporate governance ontwikkeld die elementen van verantwoord beleggen bevat. Frankrijk heeft strenge maatschappelijke en ethische criteria opgesteld voor de beleggingen van publieke pensioenfondsen. Daarnaast is er een wet ingevoerd die personeelsspaarfondsen verplicht om de maatschappelijke, milieugerelateerde en ethische overwegingen te specificeren waaraan hun beleggingen moeten voldoen. Vakbonden stellen steeds vaker richtlijnen op voor verantwoord beleggen. In Duitsland en Italië zijn nieuwe particuliere pensioenregelingen verplicht om aan een aantal criteria te voldoen, waaronder het publiceren van hun beleid met betrekking tot verantwoord beleggen, om te kunnen worden gecertificeerd en in aanmerking te komen voor belastingaftrek. In Denmarken zijn pensioenfondsen en andere institutionele beleggers verplicht om te rapporteren over maatschappelijk verantwoord ondernemen. In het Verenigd Koninkrijk was het Sternrapport over de economische gevolgen van klimaatverandering een mijlpaal. Er is regelgeving geïntroduceerd over de publicatie door pensioenfondsen van hun beleid voor verantwoord ondernemen, en liefdadigheidsinstellingen zijn nu verplicht om te rapporteren hoeveel ze verantwoord beleggen. In de VS heeft de staat Californië strenge milieuwetgeving ingevoerd die misschien wordt overgenomen door andere staten. Milieukwesties stonden bovenaan de agenda bij de race om het presidentschap. In Azië zullen groeiende milieukwesties de druk op overheden om wetgeving met betrekking tot verantwoord beleggen in te voeren hoogstwaarschijnlijk vergroten. China introduceert nieuwe wetgeving om uitstoot te verminderen. Voorbeelden van bedrijven die zich meer bewust worden van hun maatschappelijke verantwoordelijkheden: BP investeert veel in alternatieve energiebronnen; op dit moment is dat ongeveer USD 1,6 miljard per jaar, maar dat kan oplopen tot zelfs USD 8 miljard per jaar. Deutsche Bank schuift op naar verantwoord beleggen met een expliciet initiatief om de CO2-uitstoot te verminderen; het nieuwe hoofdkantoor is het groenste in Europa. DHL (wereldwijd trucks) is constant bezig met het meten en verbeteren van zijn wereldwijde CO2-voetafdruk. De projecten Driving Clean en Choose Orange van TNT verminderen de CO2-uitstoot aanzienlijk. De toekomst van de markt voor verantwoord beleggen We verwachten dat verantwoord beleggen tegen 2015 gemeengoed zal zijn (ofwel 15% tot 20% van de markt zal uitmaken). De mate van deze groei zal echter per regio en product verschillen. Vraagdynamiek In het algemeen is Europa de motor achter de groei. Het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland lopen voorop wat betreft netto-instroom, en Nederland en Duitsland lopen achteraan in termen van absolute netto-instroom in verantwoorde beleggingsfondsen. De recent media-aandacht en internationale samenwerking op het gebied van milieukwesties zullen de kasstroom naar verantwoord beleggen een impuls geven. Het feit dat de Amerikaanse overheid meende dat de schade aan het milieu wel meeviel, zorgde ervoor dat de markt voor verantwoord beleggen zich niet verder ontwikkelde. Een verschuiving in de Amerikaanse consensus zou het begin kunnen zijn van een grote stap richting een meer milieugedreven markt. Beleggers in Azië zullen zich meer richten op het milieu. Als de markt in een groeifase komt, dan kan de wereldwijde groei van verantwoord beleggen stijgen naar 30% per jaar. De verwachting is dat het retailsegment sterk zal groeien, hoewel institutionele beleggers de markt voor verantwoord beleggen zullen blijven domineren. Verscheidene thema s zullen naar verwachting aantrekkelijke relatieve rendementen laten zien: Het aanbieden van multithemafondsen wordt een belangrijke bron van waarde; Wanneer bepaalde thema s populairder worden, worden ze meestal overgewaardeerd. Als dat gebeurd, komen er nieuwe thema s; Beleggers zijn van mening dat de integratie van ESG-criteria een positieve impact op het rendement heeft. De meerderheid van de vermogensbeheerders biedt hier nog geen mogelijkheid voor. Aanboddynamiek Potentiële groei wordt voornamelijk gedreven door de Europese markt, terwijl achterblijver Azië zijn aandeel snel vergroot. Sterke 18 Cheq 29 Dec 2008

19 Huidige concurrentieomgeving Nichemarkt Wereldwijde vermogensbeheerders betreden de markt en beginnen zichzelf in de markt te zetten als verantwoord Verantwoord beleggen wordt gezien als een aanvullend product Voor diensten en producten op het gebied van verantwoord beleggen kunnen toeslagen worden gevraagd (voor sommige producten/door sommige spelers) Weinig vermogensbeheerders gaan door naar verder ontwikkelde producten zoals verantwoord private equity of venture capital Hedgefondsen hebben geen aandacht voor deze markt Toekomstige concurrentieomgeving Gespecialiseerde aanbieders zullen zijn overgenomen door wereldwijde spelers Vermogensbeheerders zullen zichzelf actief in de markt zetten als verantwoord Verantwoord beleggen wordt een integraal onderdeel van vermogensbeheer Toeslagen voor verantwoord beleggen zijn afgenomen Vermogensbeheerders hebben technologiekennis opgebouwd en bieden complexere producten zoals private equity en venture capital Hedgefondsen zullen naar verwachting een belangrijke rol spelen distributiekanalen zijn essentieel om te profiteren van dit sterk groeiende segment. Distributiekanalen moeten worden gecombineerd met wereldwijde voetafdrukken. Beleggingsfondsen worden de belangrijkste bron van inkomen op het gebied van verantwoord beleggen, in tegenstelling tot mandaten die op dit moment het dominante product zijn. Verantwoorde beleggingsfondsen zullen fors groeien. Actieve aandelen-, gemengde en vastrentende producten zijn de bron van meer dan 90% van de groei. Verantwoord beleggen zal naar verwachting meer divers worden en in een breder spectrum aan vermogenscategorieën voorkomen, waaronder ook hedgefondsen, venture capital en onroerend goed. In het komende decennium zal de belangrijkste markt bestaan uit actieve aandelen- en vastrentende fondsen. Er zal wat kapitaal uitstromen naar alternatieve beleggingen. Naarmate verantwoord beleggen algemener wordt, zullen de strategieën op dit gebied wereldwijd samenkomen. Er bestaat een bijna unanieme visie dat integratie en engagement normale diensten worden voor klanten. Dit betekent dat er een radicale omslag in het denken plaatsvindt, waarbij verantwoord beleggen de belangrijkste component wordt van financiële instrumenten. Verantwoord beleggen zal onderdeel worden van de beslismethode die voorafgaat aan de belegging. Opslagen en extra kosten zullen verdwijnen, voornamelijk doordat het aantal concurrenten stijgt en het aantal makkelijk verkrijgbare producten toeneemt. Concurrentieomgeving De ontwikkelingen op de markt voor verantwoord beleggen veranderen natuurlijk de concurrentieomgeving. De markt is op dit moment sterk gefragmenteerd er zijn een aantal kleine spelers maar de grotere spelers zijn nog niet actief op dit gebied. Zij zullen echter op korte termijn een dominantere rol gaan spelen op de markt voor verantwoord beleggen. Wij verwachten dat de markt zal gaan consolideren en dat spelers duidelijke posities zullen gaan innemen in de komende paar jaar. Verantwoord beleggen wordt een integraal onderdeel van vermogensbeheer en nichespelers worden mainstream. Conclusies Op basis van ons uitgebreide gezamenlijke onderzoek verwachten we dat de markt voor verantwoord beleggen tegen 2015 mainstream zal zijn. De wereldwijde markt voor verantwoord beleggen zal naar verwachting 25% per jaar groeien, met de grootste groei in Europa. De markt zal goed zijn voor circa 15%-20% van het totale beheerd vermogen (USD miljard), met een totaalopbrengst van USD 50 miljard wereldwijd in We verwachten dat de strategieën op het gebied van verantwoord beleggen zullen convergeren naar engagement en integratie. Het particuliere deel van de markt zal gestaag blijven groeien, maar zal kleiner blijven dan het institutionele marktaandeel. Hoewel mandaten het grootste deel van het verantwoord beheerde vermogen zullen blijven uitmaken, worden beleggingsfondsen de belangrijkste bron van inkomsten. Er zal slechts een selecte groep van traditionele verantwoorde spelers overblijven en wereldwijde spelers zullen de markt voor verantwoord beleggen betreden om dit te gebruiken als een belangrijk marketinginstrument. Dec 2008 Cheq 29 19

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012

Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012 Augustus 2012 Voor professionele beleggers Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012 Door Pim van Vliet, PhD, Senior Portfolio Manager, Robeco Conservative Equities Robeco onderzoekt sinds 2005

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2

De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2 De globalisering van aandelenmarkten 1 David Blitz en Judit Vennix 2 Voor wereldwijde aandelenportefeuilles was tot voor kort één van de belangrijkste beleggingsbeslissingen in welk land of in welke regio

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro Top speler in Europa BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro 1 Wij denken dat dit een goed moment is om in Europese ondernemingen te beleggen en wel om de volgende redenen: Ze zijn momenteel sterk: ondanks

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy

investment academy BNPP IP Campus Welkom bij de Investment Academy investment academy Welkom bij de Investment Academy OpleIdIngen voor pensioenfondsbestuurders In 2013 investment academy Investment Academy Kennis en deskundigheid met u delen BNP Paribas Investment Partners

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN LOOK CLOSER UNDERSTAND MORE NEEM DE TIJD Ontdek Robeco 1 Wij willen alles weten over de wereld en hoe die werkt, over de risico s en kansen. Op deze manier herkennen we langetermijnkansen, innoveren we

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Een introductie tot factor beleggen

Een introductie tot factor beleggen WHITE PAPER September 2013 Voor professionele beleggers Een introductie tot factor beleggen Door David Blitz PhD, Hoofd Quantitative Equity Research Joop Huij PhD, Senior Quantitative Researcher Pim van

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen

Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Nederlanders best bekend met duurzaam beleggen Maar beleggen niet duurzamer dan anderen Amsterdam, 29 maart 2006 Nederlanders zijn het best bekend met duurzame beleggingsfondsen. Dat blijkt uit onderzoek

Nadere informatie

Titans Fund. Deelnemen in de fondsen van de beste beleggers van de wereld. Fonds met absolute rendementsdoelstelling tot 18 topstrategieën

Titans Fund. Deelnemen in de fondsen van de beste beleggers van de wereld. Fonds met absolute rendementsdoelstelling tot 18 topstrategieën Deelnemen in de fondsen van de beste beleggers van de wereld e= estimate (=schatting) Jan Feb 2002 0,95% 9,08% 2003 3,20% 1,41% 2004 2,69% 2,08% 2005 2,82% 0,79% 2006 2,65% 2,53% 2007 1,75% 3,93% 2008-4,93%

Nadere informatie

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord:

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord: Om beleggingsondernemingen goed met elkaar te vergelijken is o.a. inzicht in het beleggingsproces een belangrijke maatstaf. Door vragen te stellen over het beleggingsbeleid krijgt u een goed beeld van

Nadere informatie

SMALL-CAPS: EEN FACTOR VAN BELANG. Masterclass presentatie Fondsevent, 27 september 2015

SMALL-CAPS: EEN FACTOR VAN BELANG. Masterclass presentatie Fondsevent, 27 september 2015 SMALL-CAPS: EEN FACTOR VAN BELANG Masterclass presentatie Fondsevent, 27 september 2015 SMALL-CAPS: OVER WELKE THEMA S KRIJG JE DE MEESTE VRAGEN IN DE PRAKTIJK? A B C D Rendement vs Risico Timing Liquiditeit

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Trends Finance Day Brussel, 24 mei 2014 Ronald van Genderen, CFA Fund Analyst Morningstar Benelux 2013 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden. Overzicht Morningstar

Nadere informatie

Kennisgeving van Fusie tussen Sub-fondsen

Kennisgeving van Fusie tussen Sub-fondsen Kennisgeving van Fusie tussen Sub-fondsen Samenvatting Dit deel bevat belangrijke informatie over de fusie die voor u als aandeelhouder van belang is. Meer informatie kunt u vinden in de Gedetailleerde

Nadere informatie

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten UW MENSEN, UW KAPITAAL Beleggingsinformatie 2 Life Cycle beleggen Vrij beleggen Rendement en risico s 4 6 8 Kosten 9 Beleggingsinformatie Hoe werkt het beleggingspensioen van Cappital? In de pensioenregeling

Nadere informatie

Voor professionele beleggers. Vijf lessen voor maximaal resultaat uit factorbeleggen PIONIERS IN FACTORBELEGGEN

Voor professionele beleggers. Vijf lessen voor maximaal resultaat uit factorbeleggen PIONIERS IN FACTORBELEGGEN Voor professionele beleggers Vijf lessen voor maximaal resultaat uit factorbeleggen PIONIERS IN FACTORBELEGGEN Factorbeleggen wint aan populariteit, maar er bestaan nog veel vragen rond dit concept en

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE jaargang 2 tweede kwartaal 2013 NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE 1. BELEGGINGSFONDSEN: DRAMA S 2. RENDEMENTEN INDEX CAPITAL 2013 3. INDEX CAPITAL IN DE MEDIA 4. OP WEG NAAR VIJF STERREN! 5. MACRO-ECONOMISCHE

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid van LG Partners BV De vragen èn antwoorden op een rijtje April 2015 Introductie. In 2014 is een groot aantal brancheorganisaties het initiatief genomen om een Consumentenbrief

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Aandelen Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2009 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Houvast, genieten van extra inkomen uit dividenden en kans op aantrekkelijk rendement?

Houvast, genieten van extra inkomen uit dividenden en kans op aantrekkelijk rendement? Houvast, genieten van extra inkomen uit dividenden en kans op aantrekkelijk rendement? Met de hoogdividend fondsen van BNP Paribas Investment Partners kan het allemaal De hoogdividend fondsen van BNPP

Nadere informatie

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956)

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956) 1. profiel Het MM Fortune Fund ( hierna: het fonds) is een open-end beleggingsfonds voor gemene rekening, opgericht op 15 april 2008 en gevestigd te Rijswijk. Een fonds voor gemene rekening is geen rechtspersoon

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

Scenarioplanning voor pensioenfondsen

Scenarioplanning voor pensioenfondsen Scenarioplanning voor pensioenfondsen Expected Returns 2013-2017 Pensioenbestuurders.nl Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 mei 2013 Ronald Doeswijk, Chief Strategist Roderick Molenaar, Portfolio Strategist

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

Performance Update. Legends Fund houdt verliezen beperkt in uiterst volatiele markten

Performance Update. Legends Fund houdt verliezen beperkt in uiterst volatiele markten Performance Update Augustus 2015: -2.68% Legends Fund houdt verliezen beperkt in uiterst volatiele markten Augustus 2015 gaat de boeken in als een van de meest volatiele maanden in aandelenmarkten van

Nadere informatie

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen WMP heeft zowel de UN PRI als de UN Global Compact getekend Wealth Management Partners is actief als vermogensbeheerder en vermogensregiseur (investment

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

BIL Harmony Een vernieuwende aanpak in discretionair beheer

BIL Harmony Een vernieuwende aanpak in discretionair beheer _ NL PRIVATE BANKING BIL Harmony Een vernieuwende aanpak in discretionair beheer Wij hebben dezelfde belangen. Die van u. Private Banking BIL Harmony BIL Harmony is bestemd voor beleggers die op zoek zijn

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door Loyalis

Nadere informatie

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd.

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Beleggen

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2015

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2015 Levensloop Rendement Bouw Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd.

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen

Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Unieke toegang tot legendarische beleggingsfondsen Theta Legends Fund Theta Legends Fund is een fund of hedge funds met de volgende kenmerken: Toegang. Theta Capital geeft toegang tot

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Datum: 2015 Versie : 1 Inhoud 1. Introductie...3 2. Uitgangspunten...3 3. Beleggingsbeginselen...5 Bijlage 1: Versiebeheer

Nadere informatie

BIL Classic Traditioneel discretionair beheer

BIL Classic Traditioneel discretionair beheer _ NL PRIVATE BANKING BIL Classic Traditioneel discretionair beheer We hebben dezelfde belangen. Die van u. Private Banking BIL Classic Uw kapitaal wordt belegd in een portefeuille die op een dynamische

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? -

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - Jeroen Derwall Erasmus Universiteit Rotterdam Nationaal Sustainability Congres Bussum, 16 Maart 23 AGENDA Introductie Duurzaam Ondernemen

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Ambassador Investments Fondsen

Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Vanaf het vierde kwartaal 2013 is het voor beleggers mogelijk te participeren in de beleggingsstijl van Ambassador Investments door zelfstandig

Nadere informatie

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V.

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Algemeen 1. Waarom wordt Robeco Life Cycle Funds N.V. geliquideerd? 2. Waarheen wordt het geliquideerde vermogen overgebracht?

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie