De VrijBaan Empowerment Methode

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De VrijBaan Empowerment Methode"

Transcriptie

1 De VrijBaan Empowerment Methode Deel 1 Introductie Een voorwoord bij de methode en een korte beschrijving van het VrijBaanproject. Deel 2 Invoeringshandboek Aandachtspunten voor organisaties die de VrijBaan Empowerment Methode in hun organisatie willen invoeren. Deel 3 Trainingshandboek Een handleiding bij het opzetten en samenstellen van VrijBaan empowermenttrainingen. Deel 4 Oefeningen Beschrijvingen en instructies van empowerment-trainingsmodules en oefeningen. Deel 5 Reader voor trainers Aanknopingspunten voor professionals die de VrijBaan Empowerment Methode gebruiken.

2 De VrijBaan-vragenlijst Oefeningenindex Colofon met componenten Aandacht voor emotie zelfbeschikking betekenis 7 Actief luisteren competentie 9 Advies voor jezelf zelfbeschikking 13 Afbranden impact 15 Alle golflengten competentie 19 Alledaagse assertiviteit competentie zelfbeschikking impact 23 Als deze persoon een boom was groepsoriëntatie pos. identiteit 31 Anatomie van de ideale baan impact betekenis 35 Assertiviteit zelfbeschikking competentie 39 Ballon of boom zelfbeschikking 41 Ballonvaart, in hetzelfde schuitje groepsoriëntatie 43 Beeld van jezelf zelfbeschikking betekenis 47 Begin met een kooi met vijf apen zelfbeschikking groepsoriëntatie 49 Blij, boos, bang of verdrietig betekenis 51 Brainstormen groepsoriëntatie 53 C est le ton qui fait la musique impact betekenis 55 Caesar en Cleopatra competentie groepsoriëntatie 59 Communicatie met blikken groepsoriëntatie 63 Communicatiestijlen (actie tactiek mensen ideeën) betekenis 65 Communicatietheorie competentie 75 Contact maken en invloed van lichaamshouding daarop impact 85 Creatief praten zelfbeschikking impact 91 Criteria betekenis 97 Dag- en weekplanning zelfbeschikking betekenis 99 De boot pos. identiteit 103 De brug over zelfbeschikking 105 De moraal van het verhaal zelfbeschikking groepsoriëntatie 111 De olifant en de vlinder betekenis 119 De paperclip competentie betekenis 121 De roze olifant zelfbeschikking 123 Discussie aan de hand van stellingen zelfbeschikking impact 125 2

3 De VrijBaan Empowermentmethode - oefeningen Doelen bepalen met stoelen pos. identiteit 127 Drie redenen betekenis zelfbeschikking 131 Dynamisch duo competentie groepsoriëntatie 133 Eerste indruk en interpretatie groepsoriëntatie 137 Energievreters versus energiegevers zelfbeschikking betekenis 141 Enveloppen impact groepsoriëntatie 145 Ervaringsverhaal vertellen groepsoriëntatie 149 Even tijd voor jezelf zelfbeschikking 151 Ga je gang impact groepsoriëntatie 153 Gesloten vragen competentie 155 Grenzen zelfbeschikking 157 Groepsfotograaf impact groepsoriëntatie 159 Groepsgesprek met voorwerpen betekenis 161 Groepsgesprek over verwachtingen betekenis groepsoriëntatie 165 Het gerucht groepsoriëntatie 167 Het negen punten probleem zelfbeschikking 171 Het wapenschild betekenis 175 Hier sta ik competentie zelfbeschikking 179 Hoe voel ik me impact betekenis 181 Hoe zit je erbij vandaag groepsoriëntatie betekenis 183 Ik-boodschap competentie impact 187 Ik teken mezelf betekenis 189 Interpreteren en observeren pos. identiteit betekenis 193 Interviewen competentie groepsoriëntatie 195 Kwaliteiten: Bewustwording I: Eigen kwaliteiten en vervormingen Bewustwording II: Ontwikkelingsmogelijkheden en kwaliteiten pos. identiteit 199 pos. identiteit 201 Bewustwording III: Johari venster pos. identiteit 203 Bewustwording IV: Latente kwaliteiten pos. identiteit 205 Evaluatie pos. identiteit groepsoriëntatie betekenis 207 Feedback I: Hoe anderen jou zien pos. identiteit 209 Feedback II: Zelfbeeld en het beeld van anderen competentie pos. identiteit 211 Feedback III: andermans kwaliteiten competentie pos. identiteit groepsoriëntatie 213 Feedback IV: Onzekerheid bespreekbaar maken pos. identiteit 215 Feedback V: De eerste indruk groepsoriëntatie 217 Feedback VI: Latente kwaliteiten pos. identiteit 219 Functioneringsgesprekken groepsoriëntatie 221 Kennismaking groepsoriëntatie 223 Non-verbaal gedrag competentie 225 Opwarmer in trainingen pos. identiteit 227 3

4 De VrijBaan Empowerment Methode Oefeningen Kwaliteiten: Samenwerking I: Teamfeedback Colofon pos. identiteit 229 Samenwerking II: Kwaliteiten uitbeelden pos. identiteit groepsoriëntatie 231 Samenwerking III: De balans in een team onderzoeken groepsoriëntatie 233 Samenwerking IV: Teamnormen groepsoriëntatie 235 Leiderschapsstijlen groepsoriëntatie 237 Levend kwartet pos. identiteit 241 Levenslijn zelfbeschikking pos. identiteit 243 Lijfspreuken betekenis 245 Luisteren en samenvatten in een discussie groepsoriëntatie 247 Moeilijke Maupie pos. identiteit 249 Non-verbale feedback geven impact 251 Oefening Zelfwaardering betekenis 253 Onderzoek je invloed zelfbeschikking 255 Ongezonde leef- en werkgewoonten betekenis zelfbeschikking 259 Ontspannen door middel van Wayne Cook positie zelfbeschikking 263 Ontspanningsoefening 1 zelfbeschikking 267 Ontspanningsoefening 2 zelfbeschikking 271 Ontspanningsoefening 3 zelfbeschikking 275 Op weg naar huis zelfbeschikking 279 Opgebroken straat competentie 281 Ophemelen impact 293 Persoonlijk netwerk competentie groepsoriëntatie zelfbeschikking 297 Positief roddelen pos. identiteit 305 Probleem kans (groepsgesprek) zelfbeschikking pos. identiteit 307 Reclamespotje competentie impact betekenis 311 RET theorie en schema zelfbeschikking pos. identiteit 313 Roept u maar zelfbeschikking 323 Rolbestendigheid competentie 325 Rondje nieuw gedrag zelfbeschikking 327 Rondje vertrouwelijke vragen zelfbeschikking 329 Rouwproces (groepsgesprek) zelfbeschikking betekenis 331 Schrijfopdracht zelfbeschikking 335 Sleutelbos betekenis 337 Sociale steunopdracht zelfbeschikking 339 Spiraal betekenis 341 Sprekers en zwijgers groepsoriëntatie 343 Standaard piekerspiraal zelfbeschikking 345 Sterkte/zwakte analyse competentie impact pos. identiteit 347 Subjectieve verwachtingen groepsoriëntatie 353 Successen competentie pos. identiteit 355 4

5 De VrijBaan Empowermentmethode - Oefeningen Terugvalpreventie zelfbeschikking 359 Themagroepsgesprek groepsoriëntatie 361 Theorie samenvatten competentie 363 Theorie vragen stellen competentie 365 Trainingsdoelen SMART formuleren zelfbeschikking 369 Urgent en belangrijk zelfbeschikking 373 Uur voor jezelf zelfbeschikking betekenis 377 Vaardigheden Bewustwording I: Betekenis van vaardigheden competentie 379 Bewustwording II: vaardighedenprofiel competentie 381 Bewustwording III: Vaardighedenmatrix competentie 383 Bewustwording IV: Gewenste vaardigheden competentie 385 Bewustwording V: Vaardighedenveiling competentie 387 Bewustwording VI: Vaardigheden en kwaliteiten competentie 389 Discussie I: Onzekerheid bespreekbaar maken competentie groepsoriëntatie 391 Discussie II: Competentie, vaardigheid en kwaliteit competentie groepsoriëntatie 393 Discussie III: Meningsvorming over een functie competentie groepsoriëntatie 395 Discussie IV: Kwartetten competentie groepsoriëntatie 397 Discussie V: Grote groepen competentie groepsoriëntatie 399 Evaluatie competentie groepsoriëntatie 401 Feedback I: Vaardigheden waarnemen impact 403 Feedback II: Hoe anderen jouw vaardigheden zien competentie pos. identiteit 405 Feedback III: Vergelijking zelfbeeld met beeld van anderen competentie pos. identiteit 407 Feedback IV: Vaardigheden van anderen inschatten competentie pos. identiteit 409 IJsbreker I: Vaardigheden uitbeelden competentie groepsoriëntatie 411 IJsbreker II: Een groep verlevendigen competentie groepsoriëntatie 413 IJsbreker III: Organisatiecultuur competentie groepsoriëntatie 415 IJsbreker IV: Praktische tips competentie groepsoriëntatie 417 Kennismaking competentie groepsoriëntatie 419 Samenwerking I: Team feedback groepsoriëntatie 421 Samenwerking II: Balans in een team onderzoeken competentie groepsoriëntatie 423 Samenwerking III: Teamnormen competentie groepsoriëntatie 425 Samenwerking IV: Vaardighedenprofiel team competentie groepsoriëntatie 427 Samenwerking V: Creatief knelpunten oplossen competentie groepsoriëntatie 429 Samenwerking VI: Het favoriete team competentie groepsoriëntatie 431 Trainingsinstrument I: Interventies competentie groepsoriëntatie 433 Trainingsinstrument II: vaardigheden oefenen competentie groepsoriëntatie 435 Verboden te luisteren impact 437 Video: Kijk op het gezicht, expressie en gezondheid zelfbeschikking 439 Vooroordelen ten aanzien van medewerkers met een beperking betekenis 441 5

6 De VrijBaan Empowerment Methode Oefeningen Waarneming en interpretatie betekenis 443 Colofon Wat breng je mee naar deze training competentie pos. identiteit 447 Weekdoelen zelfbeschikking 449 Wie ben ik pos. identiteit 453 Wie heeft de touwtjes in handen impact zelfbeschikking 455 Zelfbeeld betekenis 461 Zelfwaardering competentie 463 Zet de stoel daar maar neer groepsoriëntatie 465 6

7 Aandacht voor emotie Component(en): O Competentie X Zelfbeschikking O Impact X Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Bewustwording Ontdekkende beeldvorming Doel De deelnemer kent zijn eigen manier van omgaan met een specifieke emotie. Deelnamevorm en deelnemers Deelnamevorm groepsgewijs Minimum aantal 2 Maximum aantal 10 Beschrijving activiteiten Iedere deelnemer zoekt een eigen plek in de ruimte, gaat zitten en concentreert zich op het volgende (we nemen als voorbeeld agressie). Ga voor jezelf na op welke manier (of manieren) je met agressie omgaat. Wat zijn je favoriete kanalen en gewoonten daarvoor? Uit je je agressieve energie of onderdruk je die? Ben je direct of juist indirect? Wat is je houding ertegenover? Ben je er bang voor, vind je het iets minderwaardigs, geniet je ervan, doe je er iets nuttigs mee? Of misschien heb je er helemaal geen ervaring mee? Kun je misschien bijzondere patronen ontdekken in hoe je met agressie omgaat? Zijn er bepaalde situaties of mensen die agressie bij je oproepen? Enzovoorts. Hierna kort uitwisselen in tweetallen. In plaats van agressie kunnen ook andere emoties, zoals verdriet, blijdschap of angst verkend worden door middel van dergelijke bezinningsvragen. 7

8 Tijd benodigd voor uitvoering oefening Inleiding met uitleg Oefening Nabespreking Totaal 5 minuten 10 minuten 10 minuten 25 minuten Benodigde middelen Geen Resultaat-/effectmeting De deelnemer heeft in tweetallen verwoord wat hij ervaren heeft. De trainer kan letten op formuleringen als: Het is me opgevallen dat Ik heb gemerkt dat Ik wist niet dat Ik voelde dat Werkomgeving Trainingslokaal, bij voorkeur kringopstelling Bron Lex Mulder, Oefeningenboek voor groepen 8

9 Actief luisteren Component(en): X Competentie O Zelfbeschikking O Impact O Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Communicatie op metaniveau Doel De deelnemer kan in een gesprek luisteren, non-verbaal ondersteunend reageren, samenvatten en verhelderende vragen stellen. Deelnamevorm en deelnemers Deelnamevorm groepsgewijs Minimum aantal 2 Maximum aantal 10 Beschrijving activiteiten Er worden tweetallen gevormd. Deelnemer A heeft de rol van verteller, deelnemer B heeft de rol van luisteraar en houdt zich aan de regels voor actief luisteren zoals deze beschreven zijn in de bijlage. Na vijf minuten rolwissel. Nabespreken met aandacht voor de luisteraar: Wat gaat je goed af als actieve luisteraar? Wat is moeilijk in actief luisteren? Wat viel de verteller A op aan het actieve luisteren van B? Tijd benodigd voor uitvoering oefening Inleiding met uitleg Oefening Nabespreking Totaal 15 minuten 20 minuten 15 minuten 50 minuten 9

10 Benodigde middelen Theorie Actief luisteren (zie bijlage) Resultaat-/effectmeting De deelnemer past gedurende de training de actieve luistervaardigheden toe. Werkomgeving Ruimte om in tweetallen te werken Bron Erik Pijs, Het grote vaardighedenboek 10

11 Bijlage bij Actief luisteren Theorie Actief luisteren Actief luisteren De ontvanger is erop uit om de zender volledig te begrijpen. Dat wil zeggen dat hij er alles aan doet om de belevingswereld en de bedoelingen achter de boodschappen van de zender te begrijpen. De ontvanger luistert actief door energie in het luisteren te stoppen. Aspecten van actief luisteren: Richt je lichaam en je gezicht naar de verteller. Maak oogcontact met de verteller. Knikken, hummen en ja zeggen bevestigen de verteller dat hij gehoord is. Vat regelmatig het verhaal van de verteller samen, zodat je zeker weet dat je het verhaal goed volgt. Stel zo nodig verhelderende vragen. Wat is het nut van vragen stellen? Interesse tonen. Informatie verzamelen. De zender helpen. De communicatie openen. Controleren of je het begrepen hebt. Het standpunt van de zender verduidelijken. Uiteraard is een vraag stellen niet hetzelfde als een goede vraag stellen. Een goede vraag voldoet aan de volgende voorwaarden: De vraag is begrijpelijk en wordt zo kort mogelijk geformuleerd. De vraag heeft het antwoord niet in zich. De vraag past bij het gespreksthema. De vraag bestaat niet uit twee vragen tegelijk. Door de juiste vragen te stellen, draag je dus bij aan tweerichtingsverkeer. Tweerichtingsverkeer draagt bij aan effectieve communicatie: de boodschap begrijpen zoals de zender die bedoelt. Interne ruis kan zich voordoen binnen alle stappen van het communicatieproces. Bij interne ruis komt de boodschap niet over zoals deze bedoeld is. 11

12 12

13 Advies voor jezelf Component(en): O Competentie X Zelfbeschikking O Impact O Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Bewustwording Doel De deelnemer kent het hulpmiddel advies voor jezelf en kan dit toepassen. Deelnamevorm en deelnemers Deelnamevorm zowel individueel als groepsgewijs Minimum aantal niet van toepassing Maximum aantal niet van toepassing Beschrijving activiteiten Deze oefening is een oefening uit de NLP en gaat uit van een aantal vooronderstellingen. Vooronderstellingen van de NLP: 1. De kaart is niet het gebied. 2. Beperkingen liggen in je wereldmodel. 3. De werkelijkheid bestaat alleen in je eigen beleving. 4. Lichaam en geest zijn een cybernetische eenheid. 5. In communicatie bestaat er geen mislukking, alleen feedback. 6. De betekenis van je communicatie is de reactie die je oproept. 7. Mensen hebben hulpbronnen beschikbaar voor positieve verandering. 8. Als iemand anders iets kan, kan ik het leren. 9. Als ik iets kan, kan een ander het leren. 10. Het onbewuste denken is even belangrijk als het bewuste denken. 11. Ieder gedrag heeft een positieve bedoeling. 12. Ieder gedrag was ooit iemands beste keuze. Stel je voor: een lijn op de grond voor je. Deze lijn symboliseert je levenslijn. Kijk naar je levenslijn en zie jezelf zoals je nu bent met de leeftijd die je nu hebt. 13

14 Kijk naar een punt een stuk verder op je levenslijn en visualiseer je oudere zelf. Een vitale 70-, 80- of 90-jarige met veel levenservaring en wijsheid. Het beeld van een gewaardeerde grootouder kan een hulpmiddel zijn. Plaats dit beeld op een plek vlak naast je stoel. Ga nu zelf in zijn/haar positie staan. Kijk vanuit je oudere zelf naar je jongere zelf en geef jezelf een duidelijk positief advies over de lastige situatie. Tijd benodigd voor uitvoering oefening Inleiding met uitleg Oefening Nabespreking Totaal 5 minuten 10 minuten 5 minuten 20 minuten Benodigde middelen Vooronderstellingen van de NLP Resultaat-/effectmeting De deelnemer heeft kennisgenomen van het bestaan van dit hulpmiddel en heeft hiermee geoefend in de trainingssituatie. De deelnemer kan verwoorden wanneer en hoe hij deze oefening kan toepassen. Ervaringen Bij het uitvoeren van op NLP geïnspireerde oefeningen is enige ervaring in het geleiden van gedachten en kennis van NLP-principes een pre. Deze oefening is ondanks het visualiseren en de verplaatsing ook uitgevoerd door blinde deelnemers en deelnemers in een rolstoel en deze hebben geen enkele belemmering ervaren in de vorm van de oefening. Werkomgeving Standaard trainingsopstelling Bron IEP Nijmegen, NLP voor trainers 14

15 Afbranden Component(en): O Competentie O Zelfbeschikking X Impact O Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Comunicatie Doel De deelnemer ervaart in de trainingssituatie wat het effect is van slordig feedback geven. Deelnamevorm en deelnemers Deelnamevorm drietal(len) Minimum aantal 3 Maximum aantal 9 Beschrijving activiteiten Deze oefening past aan het begin van een sessie over het geven van feedback. De trainer legt het doel van de oefening uit. De deelnemers krijgen de opdracht elkaar beurtelings voor korte tijd verwijten te maken die verzonnen moeten zijn. Ideeën daarvoor worden gegeven in de Verwijtenlijst. De groep wordt opgedeeld in drietallen, zo mogelijk bestaande uit elkaar onbekende mensen. In deze subgroepen wordt beurtelings door de deelnemers zeer slordig feedback gegeven, dat wil zeggen dat er gescholden wordt, maar niet langer dan twee minuten per deelnemer. Nadat zij elkaar in totaal zes minuten verwijten hebben gemaakt, bespreken de deelnemers (nog in de subgroepen) allereerst wat het effect is van dit gedrag, zowel op de zender als op de ontvanger. Een tweede punt van bespreking is de vraag: Wat in het bijzonder, in inhoud of vormgeving van de verwijten, verslechtert de relatie tussen zender en ontvanger het meest? Men neemt voor dit napraten ongeveer twintig minuten. De resultaten worden plenair uitgewisseld. De trainer houdt bij welke zaken, zowel qua inhoud als vorm, 15

16 schelden het meest onverteerbaar maken. Deze lijst vormt in feite een beschrijving van goede feedback. Eventueel kan een tweede ronde van gelijke duur in dezelfde subgroepen gehouden worden. Hierin geeft men elkaar over dezelfde onderwerpen feedback, maar nu op een meer opbouwende manier. Dit wordt eveneens eerst in de subgroepen en vervolgens kort in de plenaire groep nabesproken. N.B.: Gebruik altijd verzonnen grieven! Voorkom dat oefening en werkelijkheid door elkaar heen gaan lopen. Afbranden - Verwijtenlijst De ander heeft je auto geleend en hem door en door vuil weer voor je deur gezet. Ook is de tank leeg en er zit er een nieuwe kras op het portier. De ander heeft je voor gek gezet in een vergadering door op te merken dat jij kennelijk de stukken niet gelezen hebt, omdat je anders zeker niet zulke stomme vragen zou stellen. De ander is hard tegen je aangelopen, omdat hij je niet zag, waardoor de koffie die je in je hand had over je kleren spatte. In plaats van je te helpen heeft de ander gezegd: Kun je niet uitkijken! De ander heeft je anderhalf uur in de stromende regen laten wachten. De ander heeft een boek van je geleend en het verfomfaaid en vol vlekken aan je teruggegeven. De ander heeft een racistische grap gemaakt die je zeker niet zonder commentaar wilt laten passeren. De ander heeft bij jullie beider chef ten onrechte de indruk gewekt dat een gezamenlijk karwei waarvan jij het leeuwendeel gedaan hebt, eigenlijk door hem gedaan is. Enzovoort. Tijd benodigd voor uitvoering oefening Inleiding met uitleg Oefening Nabespreking Totaal 5 minuten 30 minuten 10 minuten 45 minuten 16

17 Benodigde middelen Afbranden - Verwijtenlijst Resultaat-/effectmeting De deelnemer verwoordt in de nabespreking wat het effect van slordig feedback geven is en gebruikt daarbij woorden als: Het is me opgevallen dat Ik heb gemerkt dat... Ik wist niet dat... Ik voelde dat Werkomgeving Genoeg ruimte(s) zodat de subgroepen elkaar niet storen Bron F.R. Oomkes, Training als beroep 17

18 18

19 Alle golflengten Component(en): X Competentie O Zelfbeschikking O Impact O Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Vaardigheden oefenen Doelen 1. De deelnemer heeft inzicht in het belang van non-verbaal gedrag. 2. De deelnemer kan gericht feedback geven op non-verbale communicatie. Deelnamevorm en deelnemers Deelnamevorm groepsgewijs Minimum aantal 3 Maximum aantal 10 Beschrijving activiteiten Introductie: de trainer legt de doelen van deze oefening uit en geeft een inleiding. Als je aan iemand aandacht geeft, zijn er vier gebieden om te observeren: Alles wat aan de ander zichtbaar is. Alles wat aan de stem van de ander te horen is. Het verhaal van de ander. Jouw reacties op de ander. Om de oefening niet al te ingewikkeld te maken, zullen we het observeren van het verhaal van de ander nu niet meenemen. Alles wat aan de ander zichtbaar is: lichaamstaal is vaak enorm expressief. Ze kan informatie verschaffen over hoe de spreker zich voelt over de gebeurtenissen uit zijn verhaal en over hoe de spreker zichzelf ten opzichte van de ander ziet. Hoe nauwkeurig je deze informatie kunt interpreteren hangt deels samen met hoe vertrouwd je bent met de normale gezichtsuitdrukking, gebaren en houding van jouw gesprekspartner. Je moet letten op gezichtsuitdrukkingen, gebaren en 19

20 lichaamshouding, en in het bijzonder op veranderingen daarin. Vooral het belang van lichaamshouding wordt onderschat. Je kunt vrij nauwkeurig te weten komen hoe de ander zich voelt als je zijn houding precies nabootst. Alles wat aan de stem van de ander te horen is: de ademhaling wordt sterk door emoties beïnvloed. De klank van de stem varieert met de emotionele toestand van de spreker. Het is nuttig om te weten hoe de normale stem klinkt alvorens te proberen de betekenis van klankveranderingen te interpreteren. Het gaat niet alleen om de klank van de stem. Ook zinsmelodie, toonhoogte en volume van de stem, nadruk, aarzelingen, stotteren en ritmeveranderingen zijn van belang. Jouw reacties op je gesprekspartner: of je jouw partner gelooft en hem aardig vindt, zal van invloed zijn op jouw reacties op zijn verhaal. Als je dat beseft, zul je beter in staat zijn correct te observeren. Besef van jouw emotionele reacties is in elk geval belangrijk. Jouw gevoelens geven -als een soort interactiethermometer- vrij nauwkeurig aan wat het non-verbale gedrag van de ander bij je oproept. De trainer demonstreert deze vorm van compleet luisteren aan de groep door een deelnemer (of de co-trainer) te vragen iets te vertellen en na afloop gerichte en concrete feedback te geven. Er zijn drie mensen nodig: A, B en C. A vertelt iets wat pas gebeurd is of nu speelt. Dat verhaal hoeft niet lang te zijn; drie tot vijf minuten is voldoende. Het verhaal hoeft niet perfect of grappig te zijn; juist liever niet. Ongeschikt zijn oude of koude verhalen: beschrijvingen van vakanties of gebeurtenissen van jaren geleden. B zit tegenover A en let op wat er te zien is: gelaatsuitdrukkingen, gebaren en houding, en de veranderingen daarin tijdens het verhaal. C zit met zijn gezicht van A en B afgekeerd, luistert naar wat er te horen valt en probeert niet te letten op het verhaal zelf. C besteedt dus vooral aandacht aan zinsmelodie, toonhoogte, stemvolume, aarzelingen en ritmewisselingen. B mag niet verbaal reageren of vragen stellen. B mag A echter wel non-verbaal aanmoedigen door te knikken, hm-hm te zeggen en dergelijke. 20

21 Naderhand geven B en C hun indrukken en interpretaties als volgt weer: Ze beschrijven hun waarnemingen zo objectief mogelijk. Ze beschrijven de gevoelens die A volgens hen op verschillende momenten ervoer. Ze beschrijven hun eigen gevoelsreacties op A s verhaal en A s gedrag tijdens het vertellen. Pas nadat deze drie punten door beide observatoren afgewerkt zijn, mag A reageren. De nadruk moet liggen op de vraag of de aannames van B en C juist waren of niet. Deze feedbackronde mag niet langer duren dan tien minuten. Vervolgens ruilen de deelnemers van rol. Elke subgroep van drie personen krijgt 45 minuten, zodat alle deelnemers hun vaardigheden kunnen oefenen en elke rol kunnen spelen. De groepsdiscussie houdt zich bezig met de vraag: In hoeverre hebben de deelnemers zich de vaardigheden, waar het in deze oefening om ging, eigen gemaakt en leren waarderen? Er kan ook gesproken worden over hoe het voelde precies en specifiek feedback te geven en te krijgen. Als dat de deelnemers moeilijk viel, kwam dat dan door een gebrek aan individuele vaardigheden of door verschillen in non-verbale expressie? Er kunnen korte fragmenten uit één van de op video opgenomen verhalen worden vertoond om opmerkingen van de deelnemers te illustreren of om de aandacht te vestigen op punten die volgens de trainers van belang zijn. Tijd benodigd voor uitvoering oefening Inleiding met uitleg Oefening Nabespreking Totaal 15 minuten 45 minuten 30 minuten 90 minuten Benodigde middelen Opname- en afspeelapparatuur 21

22 Resultaat-/effectmeting De deelnemer verwoordt het belang van non-verbale communicatie in de nabespreking. De deelnemer geeft groepsgenoten effectieve feedback op non-verbale signalen tijdens de training. De deelnemer geeft schriftelijk een voorbeeld van feedback op non-verbale signalen van derden. Werkomgeving Een trainingsruimte of een rustige hoek per subgroep van drie personen Bron F.R. Oomkes, Training als beroep 22

23 Alledaagse assertiviteit Component(en): X Competentie X Zelfbeschikking X Impact O Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Vaardigheden oefenen Assertiviteit Communicatie Doelen 1. De deelnemer verwerft inzicht in hoe hij zich assertief kan opstellen. 2. De deelnemer oefent in een simulatie met assertief reageren. Deelnamevorm en deelnemers Deelnamevorm tweetal(len) Minimum aantal 2 Maximum aantal 10 Beschrijving activiteiten De trainer houdt een korte inleiding over assertiviteit of laat de deelnemers het artikel Assertiviteit: als de rek eruit is lezen. Hij demonstreert met zijn co-trainer of een deelnemer de bedoelde vaardigheden en vraagt de deelnemers om feedback op zijn gedrag. Dan worden tweetallen gevormd, die drie kwartier in aparte ruimtes werken met de Oefensituaties. Ten slotte worden de vorderingen en bevindingen van de deelnemers plenair nabesproken. Vragen voor de nabespreking: Wat vind je nog moeilijk in het assertief opstellen en wat gaat je nu beter af? Wat zijn essentiële verschillen tussen subassertief en assertief gedrag? Variatie: er kan ook geoefend worden in kleine groepjes. Dan moeten er wel meer werkruimtes beschikbaar zijn en moet de trainer rouleren. 23

24 Instructie: kies uit onderstaande situaties er één die je geschikt en relevant vindt. Wijs een tegenspeler aan voor de situatie die je wilt oefenen. Je gaat aan de slag (vijf minuten), krijgt feedback van de observatoren (vijf minuten) en probeert opnieuw (vijf minuten). Daarna komen de anderen aan bod met de door hen gekozen situatie. Punten voor observatie: Lukt het de hoofdrolspeler zijn wil door te zetten (of tegenstand te bieden tegen de wil van de ander) zonder aan te vallen? Vraagt de hoofdrolspeler door als hij de ander niet begrijpt? Stemt de hoofdrolspeler in met de waarheid in de woorden van de ander of met het recht van de ander op een eigen mening, zonder zijn eigen mening prijs te geven? Houdt de hoofdrolspeler vol te zeggen dat hij iets wil (of niet wil)? Oordeelt de hoofdrolspeler zo nodig over het gedrag van de tegenspeler? Onderhandelt de hoofdrolspeler zo nodig met de tegenspeler over een voor beiden aanvaardbare oplossing? Beschrijving oefensituaties: Alle onderstaande situaties kunnen ook vanuit de rol van de tegenspeler gekozen worden. 1. Vlek: je hebt met moeite een geschikt colbert in je maat gevonden in een herenmodezaak, maar er zit een vlek op de kraag. Er is geen ander exemplaar van dit colbert voorradig. Je denkt dat je de vlek er wel af kunt krijgen, maar je wilt korting, als tegemoetkoming in het risico dat je loopt. 2. Roddel: je schoonzusje roddelt over jou. Waarom ze dat doet weet je niet, maar ze vertelt aan haar kennissen, die ook de jouwe zijn, verhalen waarin jij negatief of belachelijk overkomt. Dat vind je verschrikkelijk en je wilt dat ze ermee stopt. 3. Badkamer: nu het stof is gedaald, kunt je je net geïnstalleerde badkamer inspecteren. Tot je schrik zie je dat een aantal tegels van een verschillende soort zijn, net iets anders gemarmerd. Je wilt dat de tegelzetter, die onder de aannemer van het hele karwei valt, die tegels eruit haalt en de goede tegels aanbrengt. De aannemer sputtert tegen. 4. Je toekomst: Je twintigjarige zoon of dochter wil zijn/haar (dure) vervolgopleiding afbreken ( Die rotschool Met diploma ben je niks beter af Mijn vrienden verdienen allemaal hun eigen geld ). Jij vindt dat niet goed. 24

25 5. Kinderbijslag: door een verandering in de opleidingssituatie van je kinderen heb je nieuwe kinderbijslagformulieren ingevuld. Daarna begint de ellende. Je krijgt geen betalingen meer en als je belt, zeggen ze: Een administratieve vergissing We hebben op dit moment veel zieken Verdwaald dossier Foutje van onze controledienst U snapt wel: het is vakantietijd Het is al half vijf, dus er zijn geen mensen meer die u te woord kunnen staan De ambtenaar is net even van de kamer af, enzovoort. Telkens als je belt, krijg je een nieuw menu van oude uitvluchten. Intussen is de uitbetaling al zes maanden te laat. Je besluit nu door te bijten. 6. Het hemd is nader dan de rok: je ouders zijn gek op hun hond en praten erover alsof het hun kind is. Je zoontje van drie is allergisch voor hondenharen. Als je bij je ouders bent, heeft hij binnen een kwartier een vuurrood gezicht en een piepende adem. Je ouders geloven eerst niet dat dit aan hun hond ligt, en later geloven ze niet dat er echt grondig gestofzuigd moet worden voor jouw bezoek. Je staat voor de keus: er niet meer heen gaan of het uitpraten. Je kiest voor het laatste. 7. Vakantiereis: deze vakantiereis viel zwaar tegen. Het hotel was omgeven door hotels in aanbouw, wat stof en lawaai opleverde; het zwembad was leeg, omdat het gerepareerd moest worden; de service was slordig en onvriendelijk en je terras met zeezicht was een geblakerd balkonnetje met uitzicht op een cementmolen. Je wilt een schadevergoeding, maar krijgt na zes weken een soort halve afwijzing, waarin staat dat men alles nog eens nader wil onderzoeken, hoewel jij duidelijke foto s van de situatie had bijgesloten. Je geduld is op en je gaat naar het reisbureau. 8. Help!: je zit in een treincoupé met één andere passagier. Je bent met hem in gesprek geraakt en hij vertelt dat zijn portemonnee gestolen is. Gelukkig zat zijn retourbiljet in een andere zak. Hij vraagt jou vijf gulden te leen om thuis te komen vanaf het station. Je hebt al zo vaak mensen geld gegeven, dat je besloten hebt dat niet meer te doen. De ander houdt vol. 9. Ruitenwisser: nog tijdens de garantieperiode van je nieuwe auto schiet in een zware regenbui de linkerruitenwisser los, klapt langs de voorruitstijl en maakt een kras in de lak. De garagehouder is onwillig, want er zal voor die ene kras een groot stuk van de carrosserie overgespoten moeten worden. Hij zal het wel netjes bijwerken. Je neemt daarmee geen genoegen. 25

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek

1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek Hoodstuk 1 Luistervaardigheden 1. Niet-selectieve luistervaardigheden Je volgt de verteller en je oefent geen/weinig invloed uit op het gesprek Laten merken aan de verteller dat je aandachtig luisterd.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren WE DOEN HET SAMEN Over samenwerking en feedback geven www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren Situering In een inloophuis werk je bijná altijd samen met twee of drie mensen. Vaak is

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Woord vooraf 1 1. Inleiding 1 2

Woord vooraf 1 1. Inleiding 1 2 Inhoud Woord vooraf 1 1 Inleiding 1 2 deel i algemeen 15 1 Werken met oefeningen 1 7 1.1 Wanneer gebruik je een kortdurende oefening? 1 7 1.2 Aandachtspunten bij het gebruik van oefeningen 1 8 2 De keuze

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

Taghon Geert Oktober 2009

Taghon Geert Oktober 2009 Taghon Geert Oktober 2009 Agressie een nieuw fenomeen? Vroeger Zichtbaar Nu Onzichtbaar POSITIEF: 80%!! 20 % => 5% problematisch Agressie = Communicatie Kanalen Bestaande kennis en ervaring, normen vooroordelen,

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Kwaliteiten: Bewustwording I:

Kwaliteiten: Bewustwording I: Kwaliteiten: Bewustwording I: eigen kwaliteiten en vervormingen Component(en): O Competentie O Zelfbeschikking O Impact O Betekenis X Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Bewustwording kwaliteiten

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten BOL 1 e jaars AG studenten In de beroepspraktijk verwacht men van je dat je kunt opkomen voor jezelf en voor je opvattingen over je stage, de hulpverlening etc. Men verwacht tegelijkertijd dat je dit op

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Vaardigheden: Bewustwording I:

Vaardigheden: Bewustwording I: Vaardigheden: Bewustwording I: Betekenis van vaardigheden Component(en): X Competentie O Zelfbeschikking O Impact O Betekenis O Positief identiteitsgevoel O Groepsoriëntatie Bewustwording Doel De deelnemer

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Relatie Coachen Communicatie Aan de slag Aandacht geven Aandacht aan iemand geven betekent jezelf open stellen voor wat

Nadere informatie

Communicatie vaardigheden

Communicatie vaardigheden Communicatie vaardigheden Yuri Santana (13026003) Februari 2014, Delft Inhoudsopgave Inleiding... 5 Observatielijst voorzitter... 6 HS versus GS... 8 Opdracht behorende bij conflict hanteren... 9 Herkennen

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Effectief Communiceren NPZ-NRZ

Effectief Communiceren NPZ-NRZ Hand-out Workshop Effectief Communiceren NPZ-NRZ De kracht van aandacht 10 mei 2011 Nu vind ik mezelf wel aardig Als je eenmaal ziet dat het zelfbeeld van een kind positiever wordt, zul je al gauw zien

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie 1. De meeste mensen zijn primair: A. visueel ingesteld. B. kinesthetisch ingesteld. C. socialistisch ingesteld. D. auditief ingesteld. 2. Wat is het belangrijkste

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien.

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien. Foto s uitbeelden 1 Doel: de leerlingen kunnen een eenvoudige handeling uitbeelden in houding en mimiek Benodigdheden: een fototoestel De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Inhoud 1. Inleiding 2. Zeg geen Uhm 3. De emotionele bus 4. Boos op een mandarijntje 5. Levend memory Lichaamstaal 1. Inleiding In een debat is het geven

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Luisteren is: erkenning geven

Luisteren is: erkenning geven enuit nuit Luisteren is: erkenning geven it Luisteren is: erkenning geven Onze dagen zitten vol prikkels. Waar vinden we de ruimte om stil te zijn en rustig te luisteren naar wat er in ons omgaat? En als

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

1 Kies je onderwerp Samen met je buurman of buurvrouw. Ons onderwerp: Voorbeeld: Michael Jackson was de beste artiest ooit! Nu jullie!

1 Kies je onderwerp Samen met je buurman of buurvrouw. Ons onderwerp: Voorbeeld: Michael Jackson was de beste artiest ooit! Nu jullie! Na deze les kun je presenteren in vijf stappen: 1. Kies een onderwerp 2. Bedenk een goede opbouw 3. Verzamel informatie 4. Oefen je presentatie 5. Presenteren maar! 8 Vertel je verhaal Regelmatig moet

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Het voeren van een begeleidend gesprek met een zorgvrager

Het voeren van een begeleidend gesprek met een zorgvrager OPDRACHTFORMULIER Het voeren van een begeleidend gesprek met een zorgvrager Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier bij deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten

Nadere informatie

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co 76 respondenten Cijfer algehele training 7 8 9 10 De deelnemers hadden beschikking over lesbrieven, hierin stond informatie over de bijeenkomsten

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch psycholoog@psycholoogmirellabrok.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Teambuilding met een beetje hulp

Teambuilding met een beetje hulp Teambuilding met een beetje hulp Iedereen kan soms wel een beetje hulp gebruiken. Niet alleen bij het beter samen laten werken van uw team, maar misschien ook wel bij de manier waarop u dat voor elkaar

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Energiek de lente in!

Energiek de lente in! Miniboekje Energiek de lente in! 10 tips voor meer balans & energie Beste lezer, Dit boekje is een klein cadeautje voor u! De lente is weer begonnen en de bomen staan te popelen om uit te lopen. Koeien

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar Hoe vraag je aan iemand om met je te spelen? Wat speel je graag op het schoolplein? Jij kan al goed helpen hè. Wie help jij graag? Wat doe je dan? van 4 t/m 6 jaar

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. OPDRACHTFORMULIER Gesprekken voeren 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. 2 Kijk in de bronnen welke informatie

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie