Effectieve gespreksvoering ACADEMIE.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Effectieve gespreksvoering ACADEMIE. www.pgosupport.nl"

Transcriptie

1 Effectieve gespreksvoering ACADEMIE

2 2 Effectieve gespreksvoering Locatie: Organisatie: Uitvoering: Vergader- en cursusruimte PGOsupport Daltonlaan BK Utrecht PGOsupport Daltonlaan BK Utrecht Tel Eva Keblusek - Movimente

3 Effectieve gespreksvoering 3 Inhoud Voorwoord 5 1. Algemene principe van communicatie Signalen Non-verbale communicatie Verbale communicatie 7 2. Voorbereiding van een gesprek Het gesprek zelf Opzet gesprek Inleiding Kern Afronding gesprek Gesprekstechnieken Luisteren samenvatten doorvragen (lsd-methode) Eerst begrijpen, dan begrepen worden Het structureren van een gesprek Omgaan met weerstand de interventieniveaus Onderhandelingstechnieken Vergadertechnieken Constructieve feedback Casuïstiek Actieplan 32 Bijlage checklist effectieve gespreksvoering 34 Teamleidersacademie - Over Movimente 36

4

5 Effectieve gespreksvoering 5 Voorwoord Voor je ligt de reader Effectieve gespreksvoering voor beginners. Of het nu om een vergadering gaat, het gesprek met een vrijwilliger of met lotgenoten, of juist met een onderzoeker of zorgverzekeraar, communicatie is en blijft een mooie uitdaging. In de reader gaan we in op het algemene principe van communicatie en de algemene aanpak bij het voorbereiden van een gesprek. We bespreken verschillende gesprekstechnieken, zoals de LSDmethode en de interventieniveaus. Ook gaan we in op hoe we mensen het beste kunnen aanspreken en feedback geven. Met alleen de theorie worden we geen betere gesprekspartners. Het is goed om te oefenen en te leren van elkaar. In de training is daar volop ruimte voor en zal er op de tweede dag ook met een acteur worden geoefend. In de reader zijn er pagina s opgenomen waarop je het geleerde en/of de inzichten uit de training kan noteren. Wij hopen dat deze reader je eigen product wordt waar je in de toekomst veel plezier van zult hebben. Veel (leer- en oefen-)plezier! Eva Keblusek en Hermien Dannenberg

6 6 Effectieve gespreksvoering zender ontvanger

7 Effectieve gespreksvoering 7 1 Algemene principe van communicatie Vijfennegentig procent van alle problemen binnen organisaties is terug te voeren op problemen met communicatie. Dat geldt ook voor patiëntenorganisaties. Niet iedereen spreekt dezelfde taal. De ene partij begrijpt de andere niet. Partijen hebben soms een verkeerde voorstelling van zaken en interpreteren boodschappen daardoor op een foutieve wijze. Communicatie is de uitwisseling van informatie, feiten, ideeën en meningen. Communicatie wordt ondermeer gebruikt om mensen te informeren, te coördineren en te motiveren. Er bestaan allerlei mogelijkheden tot en vormen van communicatie. We denken doorgaans dat we alleen communiceren als we praten of een brief schrijven. Communiceren houdt echter meer in. Ieder gedrag, met of zonder woorden, in aanwezigheid van een ander, van wiens aanwezigheid men zich bewust is, is communicatie. Ook als men juist niet wil communiceren, vindt toch communicatie plaats, soms zelfs zonder woorden, om aan te geven dat men niet wil communiceren. Als ieder gedrag communicatie is, zijn ook gedragingen waarvan je je niet of maar half bewust bent, communicatie. Communicatie is een proces waarin door een zender informatie via een kanaal naar een ontvanger wordt getransporteerd met het doel enigerlei effect bij die ontvanger te bewerkstelligen. (Van Cuilenburg, Scholten en Noomen, 1996) 2.1 Signalen Ieder mens zendt onophoudelijk signalen uit; constant vindt er communicatie plaats. Bij dit uitzenden van signalen maken we onderscheid tussen non-verbale en verbale communicatie Non-verbale communicatie Signalen die iemand uitzendt door middel van gebaren, gelaatsuitdrukkingen, lichaamshouding en dergelijke noemt men non-verbale communicatie. Er wordt niet gesproken, maar toch zendt men door gebaren en dergelijke informatie uit naar een ander. Het grootste gedeelte van onze communicatie is non-verbaal van aard: gebaren bv een vragende blik; gezichtsuitdrukking bv met de vuist op tafel slaan; houding bv verlegen; geluiden bv hmm hmm.

8 8 Effectieve gespreksvoering Wanneer de boodschap die uitgezonden wordt niet eenduidig is, gaat men voor 93% af op de non-verbale signalen. 55% Fysiologie Houding Gebaren Gezichtsuitdrukking en knipperen met de ogen Ademhaling 38% Tonaliteit Toon (toonhoogte) Tempo (snelheid) Timbre (kwaliteit) Volume (luidheid) 7% Woorden Verbale communicatie Verbale communicatie is het daadwerkelijk spreken en schrijven. Hierin kunnen variaties worden aangebracht. Iemand kan de aandacht proberen te trekken door zijn mening zeer luid te verkondigen of juist door zeer zacht te spreken.

9 Effectieve gespreksvoering 9 Reflectie: 1. Zit jouw kracht in je verbale of juist je non-verbale communicatie? 2. Hoe ondersteunt jouw non-verbale communicatie je verbale communicatie?

10 10 Effectieve gespreksvoering WAAROM...? LOCATIE...? WANNEER...?

11 Effectieve gespreksvoering 11 2 Voorbereiding van een gesprek De voorbereiding van een gesprek valt uiteen in twee delen. Een gesprek moet praktisch voorbereid worden en een gesprek moet inhoudelijk voorbereid worden. Een goede voorbereiding is het halve werk. Denk bij de praktische voorbereiding aan: Uitnodigen (tijdig) doe je dit via de mail of persoonlijk? Locatie wie gaat er reizen? Laat je iemand komen of ga je ernaar toe? Tijd wat is praktisch haalbaar en zo comfortabel mogelijk (denk aan files, maar ook aan het energieniveau van de genodigden, vaak hebben we te maken met patiënten die vaak minder fit zijn dan gezonde mensen) Bij het inhoudelijk voorbereiden van een gesprek komen de volgende vijf aspecten aan bod. 1. Waarom 2. Wie 3. Wat 4. Wanneer 5. Hoe Waarom? Hoe duidelijker jij voor ogen hebt wat je eruit wil halen en wat voor jou het eindresultaat zou moeten zijn, hoe beter je kan sturen tijdens het gesprek. Ook al heb jij het gesprek niet geïnitieerd en ben je in eerste instantie de ontvanger. Bedenk waarom je tijd zou investeren in het gesprek en wat je eruit wilt halen. Waarom voer je het gesprek? Wat wil je ermee bereiken? Wanneer ben je tevreden? Wat zou het eindresultaat moeten zijn? Probeer daarbij wel het doel als een gezamenlijk doel te benoemen, dus de keuze voor jouw standpunt aan het begin van een discussie geeft geen gezamenlijk doel. Een gezamenlijk doel zou dan kunnen zijn: aan het eind van de vergadering hebben we voldoende inzicht in de verschillende standpunten en zijn we in staat om een juiste keus te kunnen maken. Ben je de ontvanger dan kan je doel zijn: goed luisteren en aan het eind van het gesprek weten wat er van me verwacht wordt en waar ik eventueel een besluit over moet nemen.

12 12 Effectieve gespreksvoering Wie? Ieder gesprek heeft een inhouds- en een betrekkingsniveau. Niet alleen de inhoud van de boodschap is bepalend, maar de relatie tussen de twee gesprekspartners is dat ook. Misschien is het zelfs wel zo, dat het laatste nog meer bepalend is voor het slagen van de communicatie dan het eerste. Uiteindelijk staat of valt de communicatie met het elkaar willen bereiken. De onderlinge relatie is dus van belang. Is er een vertrouwensrelatie? Hoe goed ken je de andere persoon of is er alleen een formele relatie? Daarnaast heb je te maken met de achtergrond van de ander, zijn of haar referentiekader, het begripsvermogen, de intelligentie en de emotionele toestand van de ander. Sommige aandoeningen hebben invloed op de communicatie of de verwerking in de hersenen. Ook hier dien je uiteraard rekening mee te houden, bij jezelf en bij de ander. Bedenk ook of de communicatie met slechts 1 persoon is of met een groep van personen. In dat geval zal je altijd af moeten stemmen op de groep en kan je niet altijd rekening houden met alle individuele verschillen. Wat? Bedenk wat je gaat zeggen of wat je wilt vragen. Welke informatie heb je nodig? Welke informatie wil je delen? Wat wordt de inhoud van je boodschap. Wanneer het waarom duidelijk is, volgt de inhoud meestal vanzelf. Het is handig als je voor jezelf een A4 tje maakt met daarop in grote lijn het gesprek in steekwoorden. Je kan het A4 tje verdelen in 3 delen: Inleiding Kern juiste vragen en/of voorbereiding Afsluiting Wanneer? Bij de communicatie is timing ook altijd belangrijk. Wanneer vertel je wat? Te late feedback heeft geen zin, dan kan de ander de fout meestal niet meer corrigeren. Aan de andere kant dient wel rekening gehouden te worden met de gemoedstoestand van iemand. Heeft iemand net een slechte boodschap te verwerken gekregen dan is het meestal niet verstandig juist dan om een gunst te vragen. Hoe? Zeker als jij degene bent die de initiator is van het gesprek is het zinvol te bedenken welk medium je gaat gebruiken. We hebben het hier over gespreksvoering, dus het fysieke gesprek waarbij je de ander ziet. Er zijn echter veel verschillende kanalen voor communicatie die we kunnen gebruiken. Mail is daar een bekend voorbeeld van. Wanneer gebruik je de vergadering, ga je langs, neem je de telefoon of stuur je een mailtje? Laat niet altijd het praktische leidend zijn, maar vooral ook het doel dat je voor ogen hebt.

13 Effectieve gespreksvoering 13 Reflectie: 1. Benoem een situatie waarin het doel en de verwachtingen helder waren voor je. Wat was het resultaat? 2. Benoem een situatie waarin het doel en/of de verwachtingen niet helder waren voor je. Wat was het resultaat? 3. Met welke personen loopt de communicatie als vanzelf? Noem er 2. Waar komt dit door? 4. In welke situaties kan je de ander soms niet volgen of zou jouw aanpak totaal verschillend zijn? Noem er 2.

14 14 Effectieve gespreksvoering

15 Effectieve gespreksvoering 15 3 Het gesprek zelf 3.1 Opzet gesprek Inleiding Een goed begin is het halve werk. Een goede heldere inleiding maakt de rest van het gesprek een stuk gemakkelijker. De inleiding kan je voorbereiden en we raden je aan dat dan ook zeker te doen. Een aantal zaken zoals het doel en de randvoorwaarden kunnen soms van tevoren per mail al behandeld zijn of in een eerder gesprek. Het is dan goed om in de inleiding altijd even een korte samenvatting te geven. Geef in de inleiding ook een tijdsaanduiding voor de rest van het gesprek en een soort agenda: waar gaan we het over hebben met elkaar. Als het nog niet afgestemd is van tevoren, dan bespreek je in de inleiding ook wie notuleert indien van toepassing. Tevens bepaal je wat in de notulen komt te staan en wat vertrouwelijk is en wie het verslag mag lezen. Zeker bij een eerste gesprek, of als er mensen bij zitten die elkaar nog niet kennen is het belangrijk om een voorstelronde te doen. Bedenk van te voren wat je gaat zeggen, zodat je niet overvallen wordt door die ronde Kern Tijdens de kern van het gesprek is het niet ongebruikelijk dat degene die notuleert na elk onderwerp even kort aangeeft wat hij genoteerd heeft. Zo kan je checken of je nog op dezelfde golflengte zit. Deze manier van werken helpt ook om de lijn van het gesprek vast te houden. Bedenk per onderwerp wat je wil bespreken of welke vragen je hebt. Zoals gezegd in hoofdstuk 2 is het handig om een A4 tje te maken. In de bijlage staat de checklist en daar staat een richtlijn van zaken die je op het A4 tje kan zetten Afronding gesprek Ter afronding van het gesprek kijk je of iedereen op dezelfde golflengte zit door de rode lijn en kernpunten kort samen te vatten. Degene die genotuleerd heeft kan kort aangeven wat hij opgeschreven heeft. Maak ook afspraken over het vervolg: spreek bijvoorbeeld een nieuwe datum af indien dat nodig blijkt. Na formele gesprekken of na een vergadering is het doorgaans nuttig het gesprek even kort te evalueren op procesniveau. Hoe heeft iedereen het gesprek ervaren? Wat ging goed en wat zou beter kunnen?

16 16 Effectieve gespreksvoering lsd luisteren samenvatten doorvragen

17 Effectieve gespreksvoering 17 4 Het gesprek zelf 4.1 Luisteren Samenvatten Doorvragen (LSD-methode) Eerst begrijpen, dan begrepen worden De dynamiek van een gesprek is die van actie en re-actie. Dat wat je zaait zul je oogsten. Het is dus van belang de ander met respect en een open mind tegemoet te treden. Daarnaast is het van groot belang goed te luisteren naar de ander. Luisteren lijkt makkelijk, de ander laten praten, maar zo makkelijk is dat niet. Er wordt wel eens gekscherend gezegd dat we niet voor niets twee oren hebben en maar één mond. Er zijn een aantal valkuilen waardoor we soms wel lijken te luisteren maar dat niet echt doen: a. We zijn teveel met onszelf bezig. We denken al na over wat we straks willen zeggen, hoe we overkomen en wat we ergens van vinden. b. Onze zintuigen merken iets op waardoor onze focus naar externe zaken afdwaalt. Dat kan een bepaald stopwoordje van de ander zijn waardoor we worden afgeleid of iets dat we voor het raam zien gebeuren. Je kan door bewust te kiezen hoe je gaat zitten (met je gezicht wel/niet naar een raam) hier invloed op uit oefenen. c. Selectief luisteren. We luisteren dan alleen naar dat wat ons interesseert of waar we voordeel van kunnen behalen. d. Invullen. We horen een bepaalde boodschap en vullen die zelf aan met dat wat er niet gezegd wordt in plaats van door te vragen. Dit wordt ook wel het doen van aannames genoemd. e. Defensief luisteren. We betrekken opmerkingen op onszelf en voelen ons aangevallen door de ander terwijl dit mogelijk niet zo bedoeld is. De opnamecapaciteit van onze hersenen is ongeveer woorden per minuut en vaak denken we niet in woorden maar in beelden. Aangezien onze gesprekspartner met ongeveer woorden per minuut praat zullen we de rest aanvullen met andere gedachten. Dat betekent dat we dus echt ons best moeten doen om actief te focussen en te luisteren zonder ons te laten afleiden door andere gedachten. Een techniek die goed helpt bij het actief luisteren is de LSD-methode. LSD staat voor Luisteren, Samenvatten en Doorvragen.

18 18 Effectieve gespreksvoering Zodra je weet dat je dat wat je gesprekspartner heeft gezegd straks wil samenvatten ga je al actiever luisteren. Daarnaast geeft het samenvatten de ander de bevestiging dat je hem hebt gehoord of kan hij corrigeren wat je wellicht verkeerd begrepen hebt. Zo heb jij de check of je de ander inderdaad goed begrepen hebt. Het is wel van belang in je eigen woorden samen te vatten en niet de ander letterlijk na te praten. Het samenvatten zorgt er ook voor dat je in de belevingswereld van de ander blijft. Vaak zeggen we wel ik begrijp je maar gaan we daarna direct over naar onze eigen ervaringen en belevingswereld. Zeker als er emoties bij komen kijken is het belangrijk om de ander eerst goed te begrijpen voordat die kan mee schakelen naar jouw belevingswereld. De ander kan bijvoorbeeld gefrustreerd zijn of zich niet begrepen voelen. Het helpt dan niet om direct vanuit de ratio feitelijk aan te geven wat jouw standpunt en waarom Het structureren van een gesprek Wanneer je je doel hebt vastgesteld en weet met welk resultaat je het gesprek wilt afsluiten is het makkelijker om je focus te houden op de juiste lijn en richting in een gesprek. Het houden van een goede inleiding helpt hierbij omdat je dan de basis legt voor die lijn. Tijdens het gesprek kan het gebeuren dat van deze lijn wordt afgeweken en andere (irrelevante) onderwerpen aanbod komen. Je kan dit bijsturen door dat te benoemen en duidelijk te maken waar het in jouw beleving wel over zou moeten gaan. Je kan dat benoemen subtiel doen door samen te vatten wat de ander heeft gezegd om zo dat onderwerp af te sluiten en door te kunnen gaan op een volgend onderwerp. Zo houdt je grip op de richting van het gesprek en kun je de tijd managen. Het samenvatten geeft tevens structuur aan het gesprek omdat hiermee de rode draad van het gesprek duidelijk blijft en de link tussen de verschillende fases duidelijk aangegeven kunnen worden. Het kan ook zijn dat om het doel te behalen dieper ingezoomd moet worden op waar het nu werkelijk om gaat. Soms worden vragen slechts oppervlakkig of vaag beantwoord en moet er doorgevraagd worden om het echte antwoord boven tafel te krijgen. Dat kan door vragen als: wat bedoel je daar precies mee? Kun je me daar meer over vertellen?

19 Effectieve gespreksvoering Omgaan met weerstand De interventieniveaus Weerstand in een gesprek kan zomaar ontstaan en is een normaal verschijnsel. Niet iedereen is zich bewust van de weerstand, omdat dit ook op onbewust niveau zich kan afspelen. Soms heeft degene bij wie de weerstand ontstaat zelf niet helemaal helder waarom hij zich niet helemaal senang voelt in een gesprek. Weerstand kan ontstaan als de gesprekspartner niet precies weet wat je wil of waar het gesprek naar toe gaat. Ook kan er weerstand ontstaan als je gesprekspartner twijfelt aan de relevantie van jouw inbreng of de richting die een gesprek opgaat. Weerstand in een gesprek uit zich vaak in: het vragen naar steeds meer details het spreken in wij en zij het gaat niet meer om samen kritiek op de gebruikte procedures en methodes het niets meer zeggen, stilte aan laten houden het verschuilen achter tijd er is geen tijd genoeg om een onderwerp te bespreken De sleutel is om weerstand bespreekbaar te maken. Het bespreekbaar maken wordt makkelijker als je helder hebt op welk niveau de weerstand zich afspeelt. Zodra je helder hebt op welk niveau de weerstand zich bevindt, dan kan je de door jou opgemerkte weerstand benoemen. Het is belangrijk dat je daarbij het woord weerstand vermijdt.

20 20 Effectieve gespreksvoering De 4 interventieniveaus die we onderscheiden volgens de theorie van Watzlawic zijn: 1 Inhoudelijke niveau 2 Je hoort onderwerpen, problemen, situaties, feiten. Je kan interveniëren door: - doorgaan op het onderwerp - vragen te stellen over het onderwerp - toelichting vragen over het onderwerp - samenvatten en ordenen Zo krijg je het plaatje compleet en krijg je iedereen weer op dezelfde golflengte. Procedurele niveau Je krijgt in de gaten dat niet iedereen dezelfde verwachtingen heeft. Je kan interveniëren door: - de verwachtingen uit te laten spreken - de procedure nog een keer te benoemen - te benoemen dat je opmerkt dat niet iedereen dezelfde verwachtingen heeft en aangeven hoe jij het ziet

21 Effectieve gespreksvoering 21 3 Interactieniveau 4 Je merkt op dat het gesprek op interactieniveau stokt. Je gesprekspartner voelt zich aangevallen. Je kan interveniëren door: - te beschrijven wat je ziet gebeuren en de gesprekspartner zelf de conclusie te laten trekken - gedrag te benoemen en te vragen wat dit met de ander doet Emotionele niveau Je krijgt het gevoel dat het gesprek niet meer over het onderwerp gaat, maar dat emoties de overhand krijgen. Je intervenieert door: - te benoemen welke emoties je observeert - te benoemen welke emoties je bij jezelf ervaart - te vragen naar de emoties van de ander - gedrag te benoemen en te zeggen wat dit met jou doet

22

23 Effectieve gespreksvoering 23 5 Onderhandelingstechnieken Veel van de gesprekken die we voeren zijn een soort van onderhandelingen. We hebben een bepaald doel voor ogen wat we uit het gesprek willen halen. Onze gesprekspartner heeft op zijn beurt natuurlijk ook bepaalde belangen en behoeften. De kracht van succesvol onderhandelen zit hem in het samenwerken naar een WIN WIN situatie. De confrontatie van tegengestelde belangen kan makkelijk voelen als een gevecht waarin we de aanval kiezen of te makkelijk toegeven ten einde de goede vrede te bewaren. Zoals we gezien hebben bij de gespreksvoering komen hier dezelfde zaken weer aan bod. 1. Voorbereiding 2. Gesprek zelf Voorbereiding Net als bij ieder gesprek bepaal je eerst je doel. Wat wil je bereiken met het gesprek en waarom. Hoe scherper je je eindresultaat en het grote geheel in beeld hebt hoe makkelijker het is om een juiste afweging te maken tussen alle belangen en risico s. Bepaal wat jouw belangen zijn en de mogelijke risico s. Wat is je ondergrens en hoe verhouden de belangen zich tot elkaar. Geef een prioritering aan. Bepaal ook de belangen en mogelijke risico s van de ander. Dit stelt je in staat alvast na te denken over mogelijke oplossingen en alternatieven waarin je zo goed mogelijk tegemoet kan komen aan de belangen van de ander. Ook hier is het natuurlijk belangrijk wie de ander is. Wat voor relatie heb je met die persoon. Is er een bepaalde machtsverhouding of ben je van de ander afhankelijk? Met je behandelend arts heb je een andere relatie dan met een verkoper in de winkel die je waarschijnlijk nooit meer ziet daarna. Dat heeft natuurlijk invloed op de onderhandelingen. Onthoud dat je als mens altijd gelijkwaardig bent en hoewel we dat misschien niet altijd zo voelen is het wel belangrijk ons dat voor ogen te houden. Bij onderhandelingen is de context - de omgeving, de sfeer, alle non-verbale communicatie minstens zo belangrijk als de content de feitelijke inhoud. Kies daarom bewust de locatie en hoe je gaat zitten. Zit je tegenover elkaar dan schept dat direct de energie van twee partijen die tegenover elkaar staan. Het meest ideaal is om haaks op elkaar te zitten, zo heb je de mogelijkheid de ander goed aan te kijken, maar geef je ook de ruimte om weg te kunnen kijken en zit je meer in een samenwerkende houding. Voor lastige onderhandelingen kan je van te voren het gesprek oefenen met een ander. Hierdoor krijg je meer inzicht in een effectieve aanpak, mogelijke tegenargumenten en de dynamiek van het gesprek en hoe je daar invloed op kan uitoefenen.

24 24 Effectieve gespreksvoering Gesprek Eerst begrijpen dan begrepen worden 1 2 Creëer een open coöperatieve sfeer Zeker bij onderhandelingen is dit principe van belang. Heeft de ander de indruk dat je hem echt wilt begrijpen en snapt, dan is de kans dat hij meewerkt aan het vinden van een WIN WIN situatie groter. Daarnaast is het bij onderhandelingen altijd goed om eerst te luisteren. Tijdens de voorbereiding hebben we allerlei zaken bedacht en ingevuld voor de ander. Het is belangrijk om eerst uit te vragen hoe de ander er in staat en daarbij te checken of dat wat jij bedacht had daadwerkelijk zo is voordat je je aannames direct voor waar aanneemt. Laat ook de ander zoveel mogelijk als eerste met een bod of oplossing komen. Soms is dit zelfs gunstiger dan jij had bedacht! Zijn er emotionele zaken aan de orde toon dan eerst begrip en laat de ander vertellen, voordat je direct jouw beleving van een situatie tegenover die van de ander plaatst of met allerlei rationele feiten komt aandragen waar die ander toch niet naar luistert. Onthoud dat emotie alleen met emotie praat en ratio met ratio. Je kan pas echt de onderhandelingen ingaan als de ander ook bereid is naar jou te luisteren. Dat kan niet zolang de ander teveel in zijn emotie zit. Word je zelf teveel emotioneel geraakt dan is het belangrijk om zo snel mogelijk terug te schakelen naar je eigen ratio. Probeer afstand te nemen om beide kanten helder te kunnen overzien. Wat je in zo n moment kan doen is tijd kopen. Creëer een time out zodat je jezelf kan herpakken. Neem iets te drinken, ga naar het toilet of herhaal nog eens wat de ander zei als ik het goed begrijp of laat die ander zichzelf herhalen ik wil even zeker weten dat ik het goed begrijp, wat bedoel je precies?. We hebben het in de voorbereiding al gehad over de positie die je kiest met zitten. Neem zoveel mogelijk plaats naast de ander en niet er pal tegenover. 90 ten opzicht van elkaar is het meest geschikt. Zorg ook dat je op dezelfde hoogte bent. Er is geen gelijkwaardige positie als de een zit en de ander staat bijvoorbeeld. Betrek de ander. Laat de ander meedenken voor oplossingen, iemand gaat eerder mee in een oplossing die hij zelf bedenkt dan in de oplossing van de ander. Stel open vragen. Stel ook vragen waar de ander iets mee kan. Weet je dat bepaalde zaken niet onderhandelbaar zijn of waar de ander geen invloed of beslissingsbevoegdheid op heeft, vraag dan niet naar de bekende weg. Zo ontstaat een patstelling. Ik wil dit en jij wilt dat niet. Laat de ander meedenken in oplossingen en alternatieven. Waar heeft iemand wel invloed? Vraag de ander ook eens wat die zou doen als hij in jouw schoenen stond. Zorg voor bevestiging. Probeer zo mogelijk ja te zeggen. Ja, daar zit wat in. Soms kan je ook bevestigen dat je het niet eens bent met elkaar. Ja, ik zie dat we het op dit punt oneens zijn met elkaar. Probeer de ander ook af en toe ja te laten zeggen. dus als ik het goed begrijp zijn we het op dit punt oneens?

25 Effectieve gespreksvoering 25 Samenvattend 3 Zorg voor een goede afronding Voorbereiding Zodra overeenstemming is bereikt is het belangrijk te weten of de ander er echt achter staat, zeker als je de relatie met die persoon goed wilt houden. Vermijd het om een ander onder druk te zetten en laat jezelf ook niet onder druk zetten. Denk eventueel mee hoe de ander de beslissing aan zijn achterban kan verkopen en benadruk de WIN WIN situatie. Je kan altijd vragen of de ander nog wat toe te voegen heeft zie jij nog mogelijkheden tot verbetering? Uit ook je waardering voor het bereiken van een oplossing. Kijk welke positieve feedback je de ander terug kan geven. Wat heeft er voor jou gewerkt in de onderhandelingen. Geef de ander een goed gevoel over zichzelf en de situatie. Wees uiteraard wel oprecht in wat je zegt anders werkt het averechts. 1. Wat wil je bereiken en waarom? 2. Wie is je onderhandelingspartner (wat is zijn invloed; wat is jullie relatie). 3. Wat zijn je belangen en die van de ander? 4. Wat zijn de risico s? 5. Bepaal een ondergrens en prioriteer je belangen. 6. Kies locatie en ruimte en hoe je zit zorgvuldig. Gesprek 1. Luister naar de ander. Check je aannames uit je voorbereiding. 2. Eerst begrijpen dan begrepen worden. 3. Betrek de ander. Stel open vragen waar de ander constructief op kan antwoorden. 4. Antwoord zoveel mogelijk met ja en vraag ook bevestiging (ja-antwoorden). 5. Creëer tijd voor jezelf om jezelf te herpakken als de emotie de overhand neemt. 6. Geef de ander tijd om te schaken van emotie naar ratio. 7. Gebruik geen druk 8. Geef de ander een goed gevoel en waardering voor het eindresultaat 9. Voel aan of de ander echt achter de uiteindelijke beslissing staat en wat er eventueel nog nodig is om de relatie goed te houden.

26 26 Effectieve gespreksvoering 6 Vergadertechnieken Een van de zaken waar we ook als patiëntenvrijwilliger steeds meer mee te maken krijgen is het vergaderen. Vaak gebeurt dat niet efficiënt. De meest voorkomende missers op het gebied van vergaderen zijn: ER WORDT TE LAAT BEGONNEN EN NIET OP TIJD GEËINDIGD HET ZIJN ALTIJD DEZELFDE MENSEN DIE PRATEN ER WORDT NIET NIET NAAR ELKAAR GELUISTERD ER WORDT NIET VOLDOENDE BESLOTEN - ACTIES BLIJVEN UIT MENSEN BEREIDEN ZICH NIET GOED VOOR DE VOORZITTER ZOU STRAKKER DE VERGADERING MOETEN LEIDEN Ook dit is een kwestie van goede communicatie en het bespreken van elkaars verwachtingen. Tip: vergaderen over het vergaderen en maak concrete afspraken over het verloop van een goede vergadering. Wat maakt een vergadering effectief? HET HEBBEN VAN EEN VOORZITTER DIE DE TIJD GOED BEWAAKT EN DIE DE VERGADERDOELEN IN DE GATEN HOUDT HET HELDER COMMUNICEREN OVER DATGENE WAT VAN IEDEREEN VERWACHT WORDT IN DE VERGADERING EN DAARIN ZIJN OF HAAR VERANTWOORDELIJKHEID NEEMT HET WERKEN MET EEN AGENDA WAAROP DUIDELIJK DE TIJD, HET ONDERWERP, DOEL EN ACTIE VERMELDT STAAN HET WERKEN MET EEN ACTIELIJST WAARIN DUIDELIJK STAAT WIE WAT WANNEER DOET EN DAT MENSEN DAAR OOK AAN GEHOUDEN WORDEN. VRIJWILLIGERS WERK IS WEL VRIJWILLIG MAAR NIET ALTIJD VRIJBLIJVEND HET VOORBEREIDEN VAN DE STUKKEN

27 Effectieve gespreksvoering 27 Zoals gezegd is het, zeker als de vergaderingen niet naar wens verlopen, goed om eens te vergaderen over het vergaderen en de verwachtingen naar elkaar uit te spreken. De volgende onderwerpen kan je dan aan bod laten komen: WAT VERWACHTEN JULLIE VAN DE VOORZITTER? WELKE VERANTWOORDELIJKHEID ZIEN JULLIE VOOR JEZELF? WELKE AFSPRAKEN KUNNEN JULLIE MET ELKAAR MAKEN? Blijf je afvragen: wat willen we met deze bijeenkomsten bereiken?. Zeker in patiëntenverenigingen is het belangrijk ook tijd te nemen voor elkaars persoonlijk verhaal, maar hoeveel ruimte wil je daarvoor nemen en is de vergadering dan de meest geschikte plek daarvoor? Beter kan je tijd ervoor of erna plannen om even bij te kletsen zodat iedereen weet waar hij zij aan toe is. Reflectie: Hoe ziet jouw ideale vergadering eruit?

28 28 Effectieve gespreksvoering

29 Effectieve gespreksvoering 29 7 Constructieve Feedback Constructieve feedback GEVEN 1. GEDRAG 2. GEVOEL 3. GEVOLG 4. GEWENST 4G Model BEREID JE GOED VOOR WEES OPRECHT WEES ZORGVULDIG IN TIMING WEES ZORGVULDIG EN RESPECTVOL IN FORMULERING GEEF JE FEEDBACK OVER SPECIFIEK WAARNEEMBAAR VERANDERBAAR GEDRAG BENOEM JE GEVOEL, WAT HET MET JE DOET BENOEM HET (MOGELIJK) GEVOLG VAN DAT GEDRAG SPREEK VANUIT DE IK-VORM GEEF SUGGESTIES VOOR VERBETERING VRAAG NAAR DE REACTIE VAN DE ANDER LUISTER GOED NAAR HET ANTWOORD VAT HET ANTWOORD SAMEN MAAK EVENTUEEL SPECIFIEKE AFSPRAKEN GEEF GEBALANCEERDE FEEDBACK, FOCUS ZOWEL OP POSITIEVE ZAKEN ALS OP ZAKEN TER VERBETERING VRAAG ZO MOGELIJK OF IEMAND FEEDBACK WIL ONTVANGEN Constructieve feedback KRIJGEN GA ERVAN UIT DAT FEEDBACK EEN CADEAUTJE IS (OOK AL HOUDT NIET IEDEREEN ZICH AAN DE REGELS) BEDENK DAT IEDEREEN IETS KAN LEREN LUISTER GOED, VAT SAMEN EN VRAAG DOOR WEES EERLIJK IN JE ANTWOORD VRAAG WAT DE ANDER WEL WIL GEEF AAN OF JE WEL OF NIET WAT MET DE FEEDBACK GAAT DOEN BEDANK DE ANDER Constructieve feedback VRAGEN GEEF AAN WAAROM JE HET BELANGRIJK VINDT OM VAN DEZE PERSOON EEN BIJDRAGE TE KRIJGEN STA OPEN VOOR DE FEEDBACK DIE JE KRIJGT DIE FEEDBACK HOEFT NIET OVEREEN TE KOMEN MET JOUW VISIE OF BEELD ZIE CONSTRUCTIEVE FEEDBACK KRIJGEN

30 30 Effectieve gespreksvoering 7 Aantekeningen

31 Effectieve gespreksvoering 31 8 Casuïstiek Beschrijf een concrete situatie die je lastig vindt. Wat wil je leren? Feedback:

32 32 Effectieve gespreksvoering 9 Actieplan 1. Tot welke inzichten ben je vandaag gekomen? 2. Welke inzichten wil je implementeren en hoe ziet het eindresultaat er dan uit?

33 Effectieve gespreksvoering Maak een actieplan: Welke stappen moet je zetten om je eindresultaat te realiseren?

34 34 Effectieve gespreksvoering Bijlage checklist effectieve gespreksvoering Voorbereiding a. Praktisch Wie uitnodigen? Tijdsduur bepalen (1-1,5 uur gebruikelijk) en tijdstip Datum gesprek plannen en bevestigen Locatie regelen indien nodig Herinneringsmail sturen Nadenken over kleding bij formele gesprekken b. Inhoudelijk Waarom heb ik dit gesprek? Doel a - persoonlijk: ik ben tevreden als Doel b - inhoudelijk: na het gesprek weet ik Met Wie heb ik het gesprek? Achtergrondinformatie deelnemers uitzoeken. Wat is het onderwerp? Welke vragen moeten er gesteld worden? Herinneringsmail enkele dagen van tevoren Bedanken Namen van de gesprekspartners en rol: Datum: Tijd: van tot (1 of 1,5 uur) Plaats: Contactinformatie/telefoonnummers: Facultatieve gedeelte eventueel extra uitleg over het onderwerp Gesprek opzetten A4: Inleiding Kern juiste vragen en/of voorbereiding (sleutelwoorden) Afsluiting

35 Effectieve gespreksvoering 35 Opzet Gesprek a. Inleiding Kort voorstellen Randvoorwaarden/procedure Context en doel evt. refereren aan Afstemmen wie notuleert (indien gewenst) Tijd Opzet van het gesprek / agenda b. Kern Mindmap of overzicht maken begrippen ordenen en logische volgorde opzetten Hoofdvraag/kernbegrippen per onderwerp bedenken met een voorbeeld ter ondersteuning Voorbereiding op 1 A4 inleiding onderwerpen - vragen sleutelwoorden afsluiting eventuele reminders c. Afronding gesprek Rode lijn kort inhoudelijk en op procesniveau Ruimte geven voor eventuele toevoegingen Kort evaluatiemoment hoe heeft iedereen het gesprek ervaren Aangeven wanneer notulen en actielijst verstuurd worden Evt nieuwe afspraak maken

36 Teamleidersacademie Met de Teamleiders Academie ondersteunen we leidinggevenden, ondernemers en professionals om mét en in hun team(s) naar een volgend level te komen. Hierdoor kan meer resultaat en een grotere werkvreugde bereikt worden. Wat daarvoor nodig is, is een goede aansturing en effectief en zorgvuldige communicatie. De Teamleiders Academie is een online én offline platform. Op de website vind je blogs en artikelen over leiderschap, samenwerken, feedback, competenties en nog veel meer onderwerpen die relevant zijn voor leidinggevenden en professionals. Daarnaast organiseren we VIP- dagen en seminars om de interactie tussen (team)leiders onderling te stimuleren. De Teamleiders Academie is een initiatief van Movimente. Movimente Movimente is de organisatie met oog voor mens en resultaat. Zij richt zich op maatwerk- trajecten. Movimente verzorgt ontwikkelings- en implementatietrajecten die de leidinggevende en het team ondersteunen in teamontwikkeling of bij verandertrajecten. De onderwerpen waarvoor Movimente ingeschakeld wordt, zijn: verandermanagement, integraal implementeren van nieuwe zaken, tijdmanagement, communicatie, vergadertechnieken, leiderschap en samenwerken. training.nl Movimente training.nl

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Effectief Communiceren NPZ-NRZ

Effectief Communiceren NPZ-NRZ Hand-out Workshop Effectief Communiceren NPZ-NRZ De kracht van aandacht 10 mei 2011 Nu vind ik mezelf wel aardig Als je eenmaal ziet dat het zelfbeeld van een kind positiever wordt, zul je al gauw zien

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Mediatraining ACADEMIE. www.pgosupport.nl

Mediatraining ACADEMIE. www.pgosupport.nl Mediatraining ACADEMIE ACADEMIE CONSULT WEB Over PGOsupport PGOsupport is een onafhankelijke netwerkorganisatie, die haar diensten aanbiedt aan alle pgo-organisaties. PGOsupport is hèt bureau voor versterking

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Mediatraining ACADEMIE. www.pgosupport.nl

Mediatraining ACADEMIE. www.pgosupport.nl Mediatraining ACADEMIE ACADEMIE CONSULT WEB Over PGOsupport PGOsupport is een onafhankelijke netwerkorganisatie, die haar diensten aanbiedt aan alle pgo-organisaties. PGOsupport is hèt bureau voor versterking

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Toelichting. Intervisie

Toelichting. Intervisie Toelichting Intervisie December 2010 1. Wat is intervisie? Naast opleiding en training is gezamenlijke reflectie op het eigen handelen voor dierenartsen een goede manier om zich te ontwikkelen. Door in

Nadere informatie

Content in Motion. Interviewen & Communicatie

Content in Motion. Interviewen & Communicatie Content in Motion Interviewen & Communicatie Communicatie wat is dat eigenlijk? Communicatie is afgeleid van het Latijnse woord: communicatio dat verbinding betekent. Later werd dit doorgetrokken naar

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Techniekkaart: Het houden van een interview

Techniekkaart: Het houden van een interview WAT IS EEN INTERVIEW? Een interview is een vraaggesprek. Wat een interview speciaal maakt, is dat je met een interview aan informatie kunt komen, die je niet uit boeken kunt halen. Als je de specifieke

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team.

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team. SPELVARIANTEN Wil jij weten waar je in jouw huidige werk goed in bent? Hoe jij communiceert en je gedraagt en vooral hoe de ander dat ziet? En wil jij dit graag uitwisselen met je teamgenoten zodat jullie

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST 2: vergaderen Als je lid bent van een studentenraad, vergader je vaak. Je hebt vergaderen met de studentenraad, maar ook vergaderingen met het College van Bestuur en de Ondernemingsraad (OR). Gemiddeld

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

READER STUDENTENCOACH

READER STUDENTENCOACH READER STUDENTENCOACH VO Reader studentencoch VO 1 Inleiding Voor jullie ligt de reader die hoort bij het project studentencoach (het coachen van jongerejaars studenten door ouderejaars). In deze reader

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

Tietel slide. Titel slide 2 Module 2. tekst. Beïnvloeden. Juni 2014. Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING

Tietel slide. Titel slide 2 Module 2. tekst. Beïnvloeden. Juni 2014. Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING Tietel slide Titel slide 2 Module 2 tekst Beïnvloeden Juni 2014 Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING Beïnvloeden Programma 2014 Beïnvloeden Programma module 2 09.00

Nadere informatie

Clientgericht telefoneren

Clientgericht telefoneren Clientgericht telefoneren Cliëntgericht telefoneren 1/5 1/4 Als apothekersassistent heb je bijna de hele dag door contact met cliënten die allemaal hun eigen vragen, recepten of problemen hebben. Niet

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Relatie Coachen Communicatie Aan de slag Aandacht geven Aandacht aan iemand geven betekent jezelf open stellen voor wat

Nadere informatie

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule Werkboek Inhoudsopgave: 1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule 2. Het H.A.R.T. model 2.1. H.A.R.T. staat voor: 2.1.1. Mijn verhaal over oprechte communicatie 2.1.1: Hoofd Gebruik de rest van deze

Nadere informatie

Hand-out behorende bij de training. Werkoverleg. Voor iedereen, door iedereen

Hand-out behorende bij de training. Werkoverleg. Voor iedereen, door iedereen Hand-out behorende bij de training Werkoverleg Voor iedereen, door iedereen Itasc Nederland B.V. Itasc Nederland B.V. Strijp-S, Videolab 3.038 WTC Amsterdam Torenallee 20 Toren C, level Level 14 5617 BC

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren voor technische professionals 20 juni 2013 Jullie doelen? Workshop Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Handleiding Gespreksvormen Discussie

Handleiding Gespreksvormen Discussie Handleiding Gespreksvormen Discussie Inhoud Overzicht 1. Inleiding 2. Doel 3. Werkvormen 4. Tips voor het begeleiden van een discussie 4.1. Onderwerp inleiden 4.2. Voorlopig standpunt bepalen 4.3. Discusieren

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

Medewerker contractmanagement. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen

Medewerker contractmanagement. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Begrijpt een situatie door die op te delen in kleinere delen of de gevolgen ervan vast te stellen. Dit houdt in dat er verschillende onderdelen of aspecten met elkaar

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 BELANG VAN COMMUNICATIE Alles wat u doet als teambegeleider/sportleider gebeurt via communicatie, zoals het motiveren van spelers, het luisteren naar spelers, het oplossen van de problemen in het team,

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen Vraag 1 Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Geef per doel aan of je dit al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen en J = ja. Type achter

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen!

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Workshop NEVI Inkoopdag, 25 juni 2015 Joost van Eijk Remco Kramers Agenda Even voorstellen Wat is Het NIC? Wat zijn jullie verwachtingen? Jouw grondhouding

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

Hoe geef ik een interview?

Hoe geef ik een interview? Hoe geef ik een interview? Word je binnenkort geïnterviewd voor een krant, magazine, de radio of tv? Hier vind je een checklist van aandachtspunten voor de voorbereiding, het interview zelf en de afronding,

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

Facilitair accountmanager. Denkkracht: 6. Scenario denken

Facilitair accountmanager. Denkkracht: 6. Scenario denken Denkkracht: 6. Scenario denken Overziet van tevoren en procesmatig de consequenties van problemen of ontwikkelingen en geeft alternatieven aan voor mogelijke acties. Denkt een aantal stappen vooruit en

Nadere informatie

Plaats op de kwalificatiekaart

Plaats op de kwalificatiekaart Gespreks- en overlegvaardigheden Handout Plaats op de kwalificatiekaart Instructie Motivatie Correctie Informatie (ouders) Feedback Slecht nieuws Vergaderingtechniek Spelregels overleg (stemrecht/- procedure

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Stel je eigen Toolkit samen en vul hem aan! Je kunt elk moment nieuwe middelen kiezen uit de Toolkit van GRAS. Kijk daarvoor op de site: www.gras.

Stel je eigen Toolkit samen en vul hem aan! Je kunt elk moment nieuwe middelen kiezen uit de Toolkit van GRAS. Kijk daarvoor op de site: www.gras. Inleiding Toolkit Om effectief te communiceren worden in trainingen veel verschillende modellen aangeboden. Je ziet dan soms door de bomen het bos niet meer. GRAS heeft voor jou een aantal communicatie-hulpmiddelen

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief.

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Brochure Groepstraining - maatwerk Modern Timemanagement Effectief Werken 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control.

Nadere informatie

Accuraat communiceren

Accuraat communiceren Accuraat communiceren Erna Pluym Senior Trainer Consultant/ Business Development Manager erna.pluym@acerta.be 0472 92 11 66 Communicatie, waarom zo belangrijk? Communicatie, waarom zo belangrijk? Had ik

Nadere informatie

B².DNA Strategische GedragsVerbetering

B².DNA Strategische GedragsVerbetering Onderhandelen met Resultaat! Krachtig voeren van onderhandelingen USP s kennen, voelen én uitstralen! Vertrouwen in eigen toegevoegde waarde Uitstekende voorbereiding Passende strategie Controle over het

Nadere informatie

Maak je eigen professionaliseringsplan!

Maak je eigen professionaliseringsplan! DAG VAN DE LERAAR 5 OKTOBER 2013 Maak je eigen professionaliseringsplan! Een minicursus Sectorraad Hoger Onderwijs CNV Onderwijs Academie Maak je eigen professionaliseringsplan! 1. Inleiding In de CAO

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie