De paradigmatische conditionering van het Engelse -er suffix

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De paradigmatische conditionering van het Engelse -er suffix"

Transcriptie

1 De paradigmatische conditionering van het Engelse -er suffix Maarten Lemmens, K.U.Leuven Leuvense Bijdragen , p Net als in het Nederlands is de -er derivatie in het Engels polyfunctioneel. Voor het Nederlands wijzen Moortgat en van der Hulst (1981) op de polyfunctionaliteit van het -er suffix, maar verder dan een opsomming van de verschillende betekenissen of referenten van de nomina agentis gaan zij niet. In dit artikel, waarin ik me beperk tot -er formaties afgeleid van werkwoorden, wil ik twee belangrijke stellingen beargumenteren. Ten eerste wil ik aantonen dat de verschillende -er formaties in het Engels semantisch gerelateerd zijn. Een dergelijke semantische benadering slaagt erin de verschillende -er derivaties op systematische wijze te verklaren zonder beroep te doen op ad hoc oplossingen zoals deze in de syntactisch geörienteerde beschrijving van Levin & Rappaport (1988). Ten tweede beschrijf ik in dit artikel hoe de -er derivatie geconditioneerd wordt door de transitieve en ergatieve paradigmata. Vooraleer ik dieper inga op deze twee hoofdgedachten, is het noodzakelijk dat ik in het kort het onderscheid tussen transitiviteit en ergativiteit in het Engels toelicht. Vooraf vermeld ik nog even dat deze beschrijving van het -er suffix gebaseerd is op mijn doctorale studie over verbs of killing (Lemmens 1995), gebaseerd op een uitgebreid corpus, m.n. een 4-tal maanden van de krant Wall Street Journal. Laat ik mijn inleidende beschrijving beginnen met het transitieve model. Zoals schematisch voorgesteld in Figuur 1, staat in het transitieve paradigma de Agens centraal, of beter gezegd de Actor, de transitieve instantiatie van de Agens categorie. (a) (b) Ac Process Go Ac Go Figure 1 De handeling uitgedrukt door het werkwoord vertrekt vanuit de Agens en richt zich op een passief doel vandaar de term Goal dat geaffecteerd wordt door de actie van de Agens. De structurele centraliteit van de Actor wordt duidelijk in de mogelijkheid van een éénparticipant constructie, zoals blijkt uit de alternatie John killed Mary versus John killed. In het ergatieve model is, zoals figuur 2 illustreert, de centrale participant de geaffecteerde participant, de Medium.

2 (a) (b) Is Process Me Is Me Figure 2 In tegenstelling tot de transitieve Goal is de Medium echter niet passief, maar co-participeert deze in het process en kan zelf het process op gang brengen, in de figuur voorgesteld door de binnenste pijl. De structurele centraliteit van de Medium blijkt uit het feit dat de Medium behouden blijft in de één-participant structuur, vb. Mary choked. In veel gevallen echter richt het paradigma zich naar links om de Instigator in de conceptualisatie te betrekken. Deze Instigator wordt toegevoegd aan een process dat in feite al semi-autonoom is (cf. ook Smith 1978). Vanuit taaltypologisch perspectief kan dus het onderscheid tussen het transitieve en het ergatieve model voorgesteld worden als in figuur 3: Transitive Ergative Ac proc Me proc Ac proc Go Is proc Me Figure 3 De omkadering geeft duidelijk aan dat de Actor de centrale participant is in het transitieve paradigma en de Medium die van het ergatieve. Tot zover de erg summiere achtergrondschets van de transitieve en ergatieve paradigmata in het Engels. 1 Zo dadelijk zal blijken hoe de twee paradigmata relevant zijn voor de beschrijving van de -er derivatie. Hoewel het transitieve of ergatieve karakter van een werkwoord niet absoluut vaststaat maar kan variëren al naar gelang de betekenis van het werkwoord (cf. Lemmens 1995) 2, zal ik gemakkelijkheidshalve spreken van transitieve en ergatieve werkwoorden als verwijzing naar hun prototypisch gedragspatroon. Zowel transitieve als ergatieve werkwoorden hebben een gelijkaardige variatie in de betekenis van de -er derivaties, zoals aangegeven in voorbeelden (1) tot (3), waarbij het gaat in de a-zinnen om het transitieve killer en in de b-zinnen om het ergatieve break. 1 2 Voor een uitgebreidere beschrijving van de twee paradigmata verwijs ik naar Davidse (1991, 1992) en Lemmens (1995). Een mooi voorbeeld van een dergelijke paradigmatische variatie bij één en hetzelfde werkwoord is het Engelse abort. In letterlijk gebruik activeert dit werkwoord het transitieve model (vb. She aborted the child vs. Black women are more likely to abort than white women) terwijl het in metaforisch taalgebruik het (oudere) ergatieve model instantieert (vb. The pilot aborted the takeoff vs. The takeoff aborted). Zie ook Lemmens (1994) voor een uitvoerige beschrijving van dit fenomeen.

3 (1) a. The police arrested the South Side serial killer. b. Mr. Charming is a true heartbreaker. (2) a. They should pass a law banning cop-killer bullets. b. Every house should have a circuit-breaker installed. (3) a. This crash was a real killer. b. The football game was a good ice-breaker. In (1) verwijzen killer en breaker naar een typische agens, in (2) naar een instrument of een object en in (3) naar een gebeurtenis. In objectivistisch georiënteerde semantiek (die de extralinguïstische werkelijkheid als criterium hanteert) zouden alleen de vormen in (1) geacht worden de agens te coderen, (2) en (3) zouden wellicht gedefinieerd worden als respectievelijk instrument en oorzaak. In de cognitieve benadering die de grondslag vormt van mijn werk, wordt betekenis echter niet gezien als de overeenstemming met de werkelijkheid maar als een conceptualisatie van deze werkelijkheid. In mijn cognitieve aanpak, in deze beschrijving sterk geïnspireerd door, maar toch niet helemaal equivalent met de visie van Ryder (1991), gelden aldus alle -er vormen in deze voorbeelden als coderingen van het concept Agens. Als je deze visie vertaalt naar zinsniveau, dan houdt ze in dat in de voorbeelden (4) tot (6) het onderwerp steeds de agens van de kill- en break-acties uitdrukt: (4) a. John Smith killed 14 people in three weeks. b. Mr. Charming broke Sally s heart. (5) a. Stray bullets killed an innocent bystander. b. This device breaks the electricity circuit in case of a short-circuit. (6) a. The plane crash killed 112 people. b. The football game broke the ice. De Agens wordt dus hier gezien als de participant die direct verantwoordelijk is voor de gebeurtenis. De Agens categorie is dus met andere woorden een prototype categorie, waarbij volitionele handelende personen prototypisch zijn. Wanneer niet-levende voorwerpen, zoals kogels, ongevallen of ziektes, als Agens geconstrueerd worden, gaat het om extensies van dit prototype. 3 In deze interpretatie gelden de -er formaties in zinnen (1), (2) en (3) alle als nomina agentis. Deze voorbeelden zijn een eerste aanwijzing dat -er een polyseem complex vormt. Ik wil er terloops op wijzen dat er in het hedendaags Engels een productief extensiepatroon aan de gang is, met name de extensie naar de kledij die gedragen wordt bij het uitoefenen van een bepaalde activiteit. Denk maar aan vormen als sneakers, romper ( kruippakje ), walker/drifter (jasje om resp. te wandelen en te kuieren). Een eerste vorm van paradigmatische conditionering betreft wat men in Lakoffiaanse zin zou kunnen noemen de ecologische nis van het -er suffix. Vanuit de eerdere karakterizering van de transitieve en ergatieve systemen zou men kunnen afleiden dat het profileren van de Agens d.m.v. -er derivatie het meest voorkomt bij transitieve werkwoorden die per definitie 3 Zie Lemmens (1995: ) voor een uitgebreidere argumentatie dat de Agens categorie een prototype categorie vormt.

4 Agens-georiënteerd zijn. Het conceptuele zwaartepunt van ergatieve werkwoorden ligt bij de Medium; het is dus te verwachten dat zij minder vlug geneigd zullen zijn om het semantisch zwaartepunt te verschuiven naar de Instigator. Deze verwachtingen worden bevestigd door mijn corpus-onderzoek, zoals aangegeven in tabel LEXICAL ITEM Freq Pct killer murderer shooter butcher executioner exterminator slasher strangler TOTAL Tabel 1 De tabel geeft duidelijk aan dat in mijn corpus de -er derivatie enkel voorkomt bij transitieve werkwoorden en niet bij ergatieve. 4 Deze laatste zijn niet onmogelijk (vb. choker), maar hun afwezigheid is significant. Opvallend is ook dat de vorm suffocator, afgeleid van het ergatieve suffocate, in geen enkel woordenboek aangetroffen wordt. Hoewel de afwezigheid accidenteel kan zijn, is het toch niet toevallig dat ze voorkomt bij een prototypisch ergatief werkwoord. Om de resultaten in tabel 1 wat uitvoeriger te testen heb ik een bijkomende studie gedaan van meer dan er vormen uit het WSJ corpus. Hierbij heb ik enkel de derivaties op -er weerhouden die afgeleid zijn van werkwoorden (vb. lawmaker, risk-taker, quota-breaker) en die bovendien meer dan 5 keer voorkomen in het corpus. Hoewel etymologisch verwant aan de -er derivatie werden eigennamen zoals Fisher of Baker ook niet opgenomen in de studie. Voor elk substantief heb ik een categorisatie van het basis werkwoord gecodeerd; d.w.z. het werkwoord werd gemarkeerd als intransitief, transitief, ergatief of een blend van de twee laatste (vb. sell, drive, etc., cf. infra). Het resultaat van de frequentietelling van deze markering is weergegeven in Tabel 2. 4 Het substanief butcher is de etymologische basis voor een latere werkwoordsvorming en is bijgevolg een atypisch voorbeeld van de - er derivatie. De Oxford English Dictionary vermeldt echter ook de formatie butcherer (vb. Nero, that inhuman Butcherer of Christians (1689)) die echter enkel voorkomt in verwijzing naar het brutale doden van mensen. De motivatie voor deze hypercorrecte vorm zou kunnen zijn dat men een onderscheid wil maken tussen een moordende tiran en een gewone butcher.

5 TYPE WERKWOORD Gbl Freq Pct transitief intransitief ergatief transitief & ergatief TOTAAL De tabel toont dat meer dan 1/3 van de nominalizeringen afgeleid zijn van transitieve werkwoorden en slechts 2.6% van ergatieve werkwoorden. De tabel bevestigt dus de resultaten van Tabel 1 die betrekkking had op verbs of killing. Een belangrijke methodologische bedenking bij tabel 2 is echter dat de resultaten mogelijks de normale verhouding tussen transitieve en ergatieve werkwoorden weerspiegelen en niet zozeer de transitieve voorkeur van de -er nominalizatie. Wegens praktische beperkingen was het onmogelijk om de verhouding te achterhalen tussen transitieve en ergatieve werkwoorden in het hele WSJ corpus (dat zo n 5 miljoen tokens bevat). Echter, wanneer we aannemen dat mijn geëxtraheerde zinnen met verbs of killing een aanvaardbaar representatieve subgroep vormen van het WSJ corpus, dan kan deze subgroep als testbank genomen worden ter bepaling van de transitief/ergatief verhouding. Tabel 3 geeft de verhouding tussen intransitieve werkwoorden (vb. die, perish), transitieve werkwoorden (vb. kill, murder, enz.) en ergatieve werkwoorden (vb. drown, starve, suffocate) in de subgroep van verbs of killing TYPE WERKWOORD Gbl Freq Pct transitief intransitief ergatief transitief & ergatief TOTAAL Het percentage ergatieve werkwoorden ligt duidelijk hoger (7%) dan dat voor de -er nominalizering in tabel 2 (2.6%). Het lexikale veld van kill heeft echter een lichte transitieve voorkeur en bijgevolg kan aangenomen worden dat in een semantisch meer gediversifieerde groep de verhouding tussen transitieve en ergatieve werkwoorden in de buurt ligt van een 9 tegen 1 verhouding. De transitieve voorkeur van de -er derivatie lijkt m.i. zoniet met absolute dan toch met redelijke zekerheid bewezen. Er zijn echter nog andere factoren die de paradigmatische invloeden zichtbaar maken. In hun artikel On the middle and ergative constructions in English, stellen Keyser en Roeper (1984) dat -er nominalizaties afgeleid van ergatieve werkwoorden enkel kunnen verwijzen naar de Instigator en nooit naar de Medium. Zo zeggen ze bijvoorbeeld dat sharperner niet kan verwijzen naar het debat in the debate sharpened en dropper niet kan verwijzen naar de

6 ijspegels in the icicles dropped. Hoewel dit opgaat voor een groot deel van de ergatief gebaseerde derivaties, is hun visie niet helemaal juist. Een cracker bijvoorbeeld kan een entiteit zijn (een persoon of een voorwerp) die een andere entiteit kraakt, maar kan ook verwijzen naar een voorwerp dat kraakt, zoals bijvoorbeeld een koekje. In voorbeeld (2b) zagen we hoe circuit-breaker naar de Instigator verwijst (het apparaatje dat de stroom onderbreekt), maar een golf die schuimend op het strand rolt wordt ook wel eens een breaker genoemd. De golf vervult duidelijk de rol van Medium in dit break-proces. Binnen het domein van killing, gelden drowner and starver als goede voorbeelden. Zij kunnen verwijzen naar ofwel de Instigator ofwel de Medium, dus diegene die verdrinkt of verhongert. Dergelijke Medium-georienteerde -er derivaties vinden hun verklaring in de sterke onafhankelijkheid van deze participant in het geconceptualiseerde proces. In deze conceptualisaties is de Instigator van ondergeschikt belang. Zou men dan niet kunnen stellen dat de -er nominalizering een transitiverend effect heeft, in die zin dat het de conceptualisatie sterk naar de actionele modus trekt. Voor de Mediumgeorienteerde derivaties, zoals cracker of drowner zou men kunnen beargumenteren dat de Medium in feite gepromoveerd wordt tot een intransitieve Actor. Deze redenering gaat echter niet op. Het hoeft immers niet zo te zijn dat de -er derivatie een actieve participant codeert. Een belangrijke ondersteuning van deze stelling is een ander type van paradigmatisch bepaalde -er derivatie, m.n. de nominalizeringen die het object van een transitief process coderen. Ryder (1991) vermeldt bijvoorbeeld dipper, een hapje dat je moet dippen alvorens het te eten, of sipper, een drankje waaraan je moet nippen, of tenslotte een hele leuke formatie overigens scratcher, een lotterijbiljet waar je een laagje verf moet wegkrabben (om te winnen, moet je krabben). Ryder s analyse van deze derivaties is echter onjuist. Allicht in navolging van Lakoff (1977) en van Oosten (1977), karakterizeert zij deze substantieven als verwijzend naar een active patient, een laat ons zeggen Agens-achtige geaffecteerde participant. Maar waar het hier in feite om gaat is een passieve constructie met een transitieve Goal als onderwerp, net zoals in het medio-passief (de middle construction). De middle construction heeft zijn eigen karakteristieken: hoewel het werkwoord in de actieve vorm staat is het semantisch passief. Verder wordt er een soort van kommentaar gegeven op de eigenschappen van het geaffecteerde object, eigenschappen die de uitvoering van het proces vermakkelijken of bemoeilijken. Zin (7) is een typisch voorbeeld. (7) Stale bread cuts easily. Het brood snijdt niet zichzelf, maar wordt gesneden en het snijden is gemakkelijk omdat het oudbakken is. Een dergelijke constructie impliceert ook steeds een Agens: het snijden is makkelijk voor eender wie. De -er derivaties die gebaseerd zijn op dergelijke middle constructies erven deze karakteristieken: zij zijn semantisch passief en vestigen ook de aandacht op de eigenschappen

7 van de geaffecteerde participant. De essentie van de entiteiten waarnaar dipper, sipper, en scratcher verwijzen is dat zij resp. gedipt, genipt en gekrabd worden door een of andere (willekeurige) Agens. Een wat verrassend passief gebruik van killer is zin (8) (8) As killing cattle or killers (cattle ready for killing) they are inferior to cornfed stock. Het gaat hier duidelijk niet om vee dat doodt, maar vee dat voorbestemd is om gedood te worden, m.a.w. slachtvee. Deze lotsbestemming is in feite wat deze -er derivaties onderscheidt van de clausale middle constructies. Het is bij deze -er derivaties niet zozeer te doen om het feit dat de geprofileerde participant eigenschappen bezit die het proces vergemakkelijken, maar wel dat die participant voorbestemd is om te worden onderworpen aan het proces. De -er formatie verschuift dus de focus naar de lotsbestemming van de referent. Een dipper bijvoorbeeld is geen snack die eigenschappen heeft die het dippen vergemakkelijken (eigenschappen die het onderscheiden van andere snacks), maar wel een snack bedoeld om gedipt te worden. Vee waarnaar verwezen wordt als killers is voorbestemd om geslacht te worden en de derivatie is niet bedoeld als verwijzend naar eigenschappen van deze dieren die het slachten vergemakkelijken. De twee aspecten zijn weliswaar vaak gerelateerd, maar er blijft toch een duidelijk onderscheid. De focus op de lotsbestemming is eigen aan dit type van -er derivatie. Bij een aantal werkwoorden heeft het medio-passief aanleiding gegeven tot gemengde constructie karakteristieken, d.w.z. transitieve werkwoorden die onder invloed van het mediopassief ergatieve kenmerken zijn gaan vertonen. Een goed voorbeeld hiervan is sell (verkopen). In voorbeeld (9) worden de verschillende transitieve en ergatieve constructiemogelijkheden naast mekaar geplaatst. (9) a. I sell books. [AC-PROC-GO] b. These books sell well. [GO-PROC-(AC)] c. These books sell. [ME-PROC] d. These books sell themselves. [IS-PROC-ME] Zin (a) is een gewone transitieve constructie; zin (b) een medio-passief waarbij aangegeven wordt dat de boeken eigenschappen bezitten die het verkopen vergemakkelijken (zie voorbeeld (7): Stale bread cuts easily). De constructies in (c) en (d) vertonen echter ergatieve karakteristieken. Opvallend is nu dat de -er derivatie seller dit gemengde karakter overerft, zoals het contrastieve paar in (10) aantoont: (10) a. bookseller: persoon/winkel die boeken verkoopt b. bestseller: boek (of ander produkt) dat goed verkoopt (niet: boek dat goed verkocht wordt.) De eigenschappen van een bestseller zijn van die aard dat het verkopen ervan geen probleem is; zij verkopen als het ware zichzelf. Interessant is dat in het WSJ corpus, een goede bron voor attestaties met sell of seller, alle SELLER vormen die verwijzen naar de Medium of de

8 oorspronkelijke Goal, zoals in bestseller, nog steeds een modale commentaar incorporeren. Naast bestseller vind je big(gest) seller, hot seller, top seller, slow seller enz. Dit verraadt de transitieve oorsprong van deze formaties. Het medio-passief en aanverwante constructies (zoals deze -er vormen) kunnen de weg zijn naar een ergativizering, maar behouden voor een groot stuk toch nog hun transitieve karakter. Ik vat samen als volgt. Mijn analyse van -er derivatie in het Engels, waarvan ik hier slechts een schetsmatig beeld heb kunnen ophangen, toont aan dat in dit domein van werkwoordgebaseerde morfologie, de transitieve en ergatieve paradigmata aan het werk zijn. Ik heb verder aangetoond dat het suffix prototypisch de Agens profileert en bijgevolg zijn ecologische nis heeft in het transitieve paradigma. Voor sommige ergatieve werkwoorden is een -er nominalisatie eerder uitzonderlijk of komt het in het geheel niet voor, zoals bijvoorbeeld bij suffocate. Anderzijds kan de sterke onafhankelijkheid van de Medium in sommige conceptualisaties ertoe leiden dat het -er suffix precies deze participant profileert. Parallel met de recente opkomst van het medio-passief is de meest recente evolutie in het netwerk van het -er suffix die van de nominalisering die verwijst naar de passieve Goal van een transitief process. Hoewel een verdergaande studie van het -er suffix ongetwijfeld verdere aanvullingen kan geven op mijn analyse, denk ik toch te mogen besluiten dat het suffix een netwerk van betekenissen inhoudt die op complexe wijze aan mekaar verwant zijn en dat die verwantschap in grote mate bepaald wordt door de transitieve en ergatieve paradigmata.

9 Bibliografie Davidse, K. (1991), Categories of Experiential Grammar, Doctoraal Proefschrift, K.U.Leuven, Dept. Linguïstiek. Davidse, K. (1992) Transitivity/Ergativity: The Janus-Headed Grammar of Actions and Events in: M. Davies & L. Ravelli, eds. Advances in Systemic Linguistics, London: Pinter, Keyser, S.J., and T. Roeper (1984), On the middle and ergative constructions in English, Linguistic Inquiry, 15, Lemmens, M. (1994), The Transitive-Ergative Interplay in a Polysemic Cluster: The case of Abort, in: Carlon, K., K. Davidse & B. Rudzka-Ostyn, Perspectives on English. Studies in Honour of Professor Emma Vorlat, Lemmens, M. (1995), Interaction Between Lexical and Constructional Meaning, Doctoraal Proefschrift, K.U.Leuven, Dept. Linguïstiek. Levin, B. and M. Rappaport (1988), Nonevent er Nominals, Linguistics 26, Moortgat, M. & H. van der Hulst (1981), Geïnterpreteerde morfologie, Glot 4, Smith, C. (1978), Jespersen s Move and Change Class and Causative verbs in English, in: M.A. Jazayery et al., eds., Linguistic and Literary Studies in Honor of Archibald A. Hill, Vol.II: Descriptive Studies, The Hague: Mouton. Ryder, M.E. (1991b), Mixers, Mufflers and Mousers: The Extending of the Er Suffix as a Case of Prototype Reanalysis, BLS 17,

De verwerving van werkwoordssamenstellingen in het Mandarijn Chinees

De verwerving van werkwoordssamenstellingen in het Mandarijn Chinees Samenvatting De verwerving van werkwoordssamenstellingen in het Mandarijn Chinees In dit proefschrift wordt onderzocht hoe kinderen werkwoordssamenstellingen verwerven in het Mandarijn Chinees. Het onderzoek

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Men neemt algemeen aan dat er in de orde van vijf- tot zesduizend talen zijn. Afgezien van het Engels, Frans of het Spaans, bestaat er voor veel talenparen X, Y niet een woordenboek

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Congruentie is het verschijnsel in natuurlijke taal dat de vorm van het ene woord afhangt van de kenmerken van een ander woord. Zo hangt in het Nederlands de vorm van het

Nadere informatie

Alle opgaven tellen even zwaar, 10 punten per opgave.

Alle opgaven tellen even zwaar, 10 punten per opgave. WAT IS WISKUNDE (English version on the other side) Maandag 5 november 2012, 13.30 1.30 uur Gebruik voor iedere opgave een apart vel. Schrijf je naam en studentnummer op elk vel. Alle opgaven tellen even

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie Peter kroes Traditionele techniekfilosofie Techniek als geheel en de invloed van techniek op de samenleving Normatief standpunt Focus op morele kwesties Joseph

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Deel 1, Hoofdstuk 1 - Dat er iets buiten ons bestaat. Rikus Koops 8 juni 2012 Versie 1.1 In de inleidende toelichting nummer 0 heb ik gesproken

Nadere informatie

Lexicografie en lexicologie

Lexicografie en lexicologie Lexicografie en lexicologie Basisliteratuur: Piet van Sterkenburg (ed.) (2003), A Practical Guide to Lexicography. John Benjamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia. + aanvullende literatuur op

Nadere informatie

College 4: Gegeneraliseerde Kwantoren

College 4: Gegeneraliseerde Kwantoren Semantiek CKI/CAI Utrecht, herfst 2008 College 4: Gegeneraliseerde Kwantoren Onderwerpen: NP denotaties als verzamelingen van verzamelingen, monotoniciteit bij kwantoren, determiner denotaties als relaties

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23938 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23938 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23938 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Bruil, Martine Title: Clause-typing and evidentiality in Ecuadorian Siona Issue

Nadere informatie

De eigen vermogens voor de fusie zullen opgeteld worden in het eigen vermogen na de fusie.

De eigen vermogens voor de fusie zullen opgeteld worden in het eigen vermogen na de fusie. Fusies en absorpties SigmaConso llen White Principieel kan een fusie van twee vennootschappen van dezelfde consolidatiekring geen impact hebben op de geconsolideerde rekeningen. Economisch gezien, wat

Nadere informatie

Vragen nav de 1 e week Vragen en terugblik Planning Assets Moscow Projectdocumentatie Tips Word & Excel

Vragen nav de 1 e week Vragen en terugblik Planning Assets Moscow Projectdocumentatie Tips Word & Excel Vragen nav de 1 e week Vragen en terugblik Planning Assets Moscow Projectdocumentatie Tips Word & Excel Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 Week 6 Week 7 define research ideate ideate ideate implement implement

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

INTERFEDERAAL GELIJKEKANSENCENTRUM SAMENVATTING & AANBEVELINGEN

INTERFEDERAAL GELIJKEKANSENCENTRUM SAMENVATTING & AANBEVELINGEN INTERFEDERAAL GELIJKEKANSENCENTRUM SAMENVATTING & AANBEVELINGEN (NAAM)BEKENDHEID De Belgische bevolking heeft algemeen genomen weinig kennis van organisaties die zich bezighouden met de strijd voor gelijke

Nadere informatie

Brandhome interne synthese onderzoek marketing vs. techologie. 20 mei 2015

Brandhome interne synthese onderzoek marketing vs. techologie. 20 mei 2015 Brandhome interne synthese onderzoek marketing vs. techologie 20 mei 2015 Onderzoek - doelstelling Marketing en technologie beiden raken steeds verder verweven met elkaar. Vandaag kunnen ze niet meer

Nadere informatie

Dreigt polysemie uit de hand te lopen?

Dreigt polysemie uit de hand te lopen? Voortgang, jaarboek voor de neerlandistiek 24 (2006), 159-168 Dreigt polysemie uit de hand te lopen? Een oefening in semantische categorisering Arie Verhagen * Abstract This paper reports on an exercise

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Acquiring Negative Polarity Items J. Lin

Acquiring Negative Polarity Items J. Lin Acquiring Negative Polarity Items J. Lin Summary: Acquiring Negative Polarity Items 1 Samenvatting: De verwerving van negatief-polaire uitdrukkingen Negatief-polaire uitdrukkingen (Engels: Negative Polarity

Nadere informatie

EN12572 - ARTIFICIËLE KLIMSTRUCTUREN

EN12572 - ARTIFICIËLE KLIMSTRUCTUREN INFOBLAD EN12572 - ARTIFICIËLE KLIMSTRUCTUREN (versie maart 2015) EN12572 - ARTIFICIËLE KLIMSTRUCTUREN SAMENVATTING VAN DE MEEST RELEVANTE ITEMS Wat is EN12572? De EN12572 is een Europese industrienorm

Nadere informatie

Table 1 of lftklper by rybewys Controlling for sexe=mannelijk

Table 1 of lftklper by rybewys Controlling for sexe=mannelijk 4 Rijbewijsbezit Tabel 42: Verdeling van rijbewijsbezit volgens geslacht (personen vanaf 18 jaar) Table of sexe by rybewys rybewys (Bezit rijbewijs sexe (Geslacht) om auto te besturen) Col Pct Ja neen

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Gevoel voor volgorde: talen en onderzoekend leren

Gevoel voor volgorde: talen en onderzoekend leren Gevoel voor volgorde: talen en onderzoekend leren Peter de Swart p.deswart@let.ru.nl Radboud Universiteit Nijmegen In de tuin werd er een lied gezongen door de vogel. 2 In het museum hing een heel duur

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

Inleiding. Syntaxis: de combinaties van woorden tot woordgroepen en zinnen.

Inleiding. Syntaxis: de combinaties van woorden tot woordgroepen en zinnen. Zinnen 2 Inleiding Syntaxis: de combinaties van woorden tot woordgroepen en zinnen. Wat voor rol spelen de kenmerken van de woorden hierbij? Wat voor soort woordvolgordes vinden we? Hoe kunnen die woordvolgordes

Nadere informatie

Bijlage 2: diepte analyse van het classifier gebruik voor auto, mens en vogel

Bijlage 2: diepte analyse van het classifier gebruik voor auto, mens en vogel Bijlage 2: diepte analyse van het classifier gebruik voor auto, mens en vogel 1 Inhoud Bijlage 2: diepte analyse van het classifiergebruik voor auto, mens en vogel... 1 1. Case study AUTO... 3 1.1 Gebruikte

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

HET UITDRUKKEN VAN EXISTENTIE IN VLAAMSE GEBARENTAAL

HET UITDRUKKEN VAN EXISTENTIE IN VLAAMSE GEBARENTAAL HET UITDRUKKEN VAN EXISTENTIE IN VLAAMSE GEBARENTAAL Onderzoeksrapport maart 2011 Danny De Weerdt University of Jyväskylä & Vlaams GebarentaalCentrum INLEIDING Het thema van dit onderzoeksrapport is het

Nadere informatie

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau 4. Het doel van deze studie is de verschillen in gezondheidsverwachting naar een socio-economisch gradiënt, met name naar het hoogst bereikte diploma, te beschrijven. Specifieke gegevens in enkel mortaliteit

Nadere informatie

NL_BL_Signaalwoorden_verbandenV2012_1.doc www.harnmeijer.nl 1

NL_BL_Signaalwoorden_verbandenV2012_1.doc www.harnmeijer.nl 1 Signaalwoorden Signaalwoorden geven een signaal dat er een bepaald verband staat tussen zinsdelen, zinnen of alinea s. Het signaalwoord geeft zelf het verband aan. Hieronder een aantal van de meest gebruikte

Nadere informatie

Kosten eigen aan de werkgever

Kosten eigen aan de werkgever CLAEYS & ENGELS Advocaten Vorstlaan 280 1160 Brussel Tel +32 2 761 46 00 Fax +32 2 761 47 00 Kosten eigen aan de werkgever info@claeysengels.be www.claeysengels.be www.iuslaboris.com De bedragen die aan

Nadere informatie

STUDIE (F)050908-CDC-455

STUDIE (F)050908-CDC-455 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

4. De uitspraak van George Mainwaring dat het Lepcha ouder dan Hebreeuws of Sanskrit zou zijn is niet op feiten gebaseerd.

4. De uitspraak van George Mainwaring dat het Lepcha ouder dan Hebreeuws of Sanskrit zou zijn is niet op feiten gebaseerd. Curriculum vitae Heleen Plaisier werd op 3 augustus 1968 geboren te Eindhoven. Zij woonde tot haar twaalfde levensjaar in het Noord-Brabantse Bergeijk en verhuisde in 1981 naar Rotterdam, waar zij het

Nadere informatie

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak 1. Veld 31: A2_CODE_DIAG_CAUSE_DEATH Veld 31 A2_CODE_DIAG_CAUSE_DEATH behoort tot het bestand STAYHOSP in domein 3 van de administratieve gegevens.

Nadere informatie

Selecties uit de Elementen van Euclides (ca. 300 v.c.), Boek 1

Selecties uit de Elementen van Euclides (ca. 300 v.c.), Boek 1 Selecties uit de Elementen van Euclides (ca. 300 v.c.), Boek 1 (Woorden tussen haakjes en voetnoten zijn door de vertaler J.P.H. toegevoegd, en ook enkele Griekse worden die in het hedendaagse Engels voortleven.)

Nadere informatie

3 Cirkels, Hoeken en Bogen. Inversies.

3 Cirkels, Hoeken en Bogen. Inversies. 3 Cirkels, Hoeken en Bogen. Inversies. 3.1. Inleiding Het derde college betreft drie onderwerpen (hoeken, bogen en inversies), die in concrete meetkundige situaties vaak optreden. Dit hoofdstuk is bedoeld

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Impulsieve keuzes voor aantrekkelijke opties zijn doorgaans geen verstandige keuzes op de lange termijn (Hofmann, Friese, & Wiers, 2008; Metcalfe & Mischel, 1999). Wanneer mensen zich

Nadere informatie

Een combinatorische oplossing voor vraag 10 van de LIMO 2010

Een combinatorische oplossing voor vraag 10 van de LIMO 2010 Een combinatorische oplossing voor vraag 10 van de LIMO 2010 Stijn Vermeeren (University of Leeds) 16 juni 2010 Samenvatting Probleem 10 van de Landelijke Interuniversitaire Mathematische Olympiade 2010vraagt

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Hoe te leren voor de UNIT toetsen

Hoe te leren voor de UNIT toetsen Hoe te leren voor de UNIT toetsen Hoe moet je nu beginnen met leren? We merken dat vooral leerlingen die net op school zitten moeite hebben met hoe ze nu een toets over New Inspiration (de units) moeten

Nadere informatie

De controverse rond de verhouding tussen de artikelen 126 en 134 van bet RV A-Besluit in bet Iicht van de verschillende interpretatiemethodes

De controverse rond de verhouding tussen de artikelen 126 en 134 van bet RV A-Besluit in bet Iicht van de verschillende interpretatiemethodes De controverse rond de verhouding tussen de artikelen 126 en 134 van bet RV A-Besluit in bet Iicht van de verschillende interpretatiemethodes David D'Hooghe In rechtspraak en rechtsleer is na het Cassatiearrest

Nadere informatie

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Een denkoefening Prof. Dr. Jan Masschelein Historische uitvindingen: De school De Academie van Plato De middeleeuwse universiteit

Nadere informatie

KAUWERA (KAUWERAWEC, KAUWERAWETJ, KAOWERAWEDJ)

KAUWERA (KAUWERAWEC, KAUWERAWETJ, KAOWERAWEDJ) KAUWERA KAUWERA (KAUWERAWEC, KAUWERAWETJ, KAOWERAWEDJ) 400 or more (1987 SIL). East of mid Mamberamo, north and south of Kasonaweja. Linguistic affiliation: Trans-New Guinea, Main Section, Central and

Nadere informatie

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje.

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje. ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON FIVE Beste leerling! Fijn dat je er nog steeds aan werkt om je kennis van de Engelse taal te verbeteren! Daar zul je straks in de brugklas veel voordeel van hebben! HOE

Nadere informatie

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën VUB-onderzoek in het kader van FLEET (FLEmisch E-publishing Trends): West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën In 2007 veranderden een aantal internationaal toonaangevende kranten hun

Nadere informatie

Resultaten voor België Risicofactoren voor wiegendood Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Risicofactoren voor wiegendood Gezondheidsenquête, België, 1997 6.7.4.1. Inleiding Er werd reeds vroeger bewezen dat een prematuur respiratoir systeem een oorzaak was voor wiegendood. Het gevaar bestond vooral tijdens de slaap. Met de huidige kennis van zaken zijn

Nadere informatie

VWO finales. versie 1. 28 oktober 2012

VWO finales. versie 1. 28 oktober 2012 VWO finales versie 1 28 oktober 2012 1 1 inleiding De finale van de VWO en de meeste internationale olympiades bestaan uit het bewijzen van vragen. Dit is iets wat men niet meer leert op school en waarbij

Nadere informatie

Transfer en toegang tot Universele Grammatica in tweedetaalverwerving door volwassenen

Transfer en toegang tot Universele Grammatica in tweedetaalverwerving door volwassenen Samenvatting Transfer en toegang tot Universele Grammatica in tweedetaalverwerving door volwassenen Negen casestudies naar de verwerving van het Engels, Duits en Zweeds door volwassen moedertaalsprekers

Nadere informatie

Kijk eens in het brein!

Kijk eens in het brein! Kijk eens in het brein! Hersenen en taal Hersenen als onderzoeksdomein Cognitief proces als onderzoeksdomein bouwstenen, chemie anatomie localisatie functies fasen en verloop cognitief proces neurale representatie

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Z I N S O N T L E D I N G

Z I N S O N T L E D I N G - 1 - Z I N S O N T L E D I N G Waarom is zinsontleding zo belangrijk? Elke scholier op de middelbare school maar ook de kinderen op de lagere school, komen veelvuldig met zinsontleding in aanraking, eigenlijk

Nadere informatie

ISO 14119 - Veranderingen? M. Drost

ISO 14119 - Veranderingen? M. Drost 1 Inhoud Functieblokkering? Stellingen Algemeen Basis schakelen Veranderingen Codering typen Vergrendeling Foutuitsluiting Serieschakeling Conclusie 2 Interlocking devices associated with guards Principles

Nadere informatie

Embedded implicatures!?!

Embedded implicatures!?! Embedded implicatures!?! Belief reports Jan gelooft dat Piet ziek is. = Piet is ziek B j (Piet is ziek) Belief reports met scalaire elementen Jan gelooft dat Piet enkele boeken van Chomsky gelezen heeft

Nadere informatie

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens 5. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens Relevante conclusies voor het beleid zijn pas mogelijk als de basisgegevens waaruit de samengestelde indicator berekend werd voldoende recent zijn. In deze

Nadere informatie

P l u r a l i t e i t Hoorcollege Semantiek 28 maart 2012

P l u r a l i t e i t Hoorcollege Semantiek 28 maart 2012 P l u r a l i t e i t Hoorcollege Semantiek 28 maart 2012 Enkelvoud en meervoud in de morfosyntaxis: (1) a. Het meisje lacht/*lachen. b. De meisjes *lacht/lachen. c. Tina lacht/*lachen en Lotte lacht/*lachen.

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

Toetstermen en taxonomiecodes

Toetstermen en taxonomiecodes Toetstermen en taxonomiecodes Door middel van toetstermen is vastgelegd wat deelnemers moeten kennen en kunnen. Een toetsterm is bepalend voor de inhoud van de opleiding en de toetsing. Dit betekent dat

Nadere informatie

Late fouten in het taalbegrip van kinderen

Late fouten in het taalbegrip van kinderen 1 Late fouten in het taalbegrip van kinderen Petra Hendriks Hoogleraar Semantiek en Cognitie Center for Language and Cognition Groningen Rijksuniversiteit Groningen 2 De misvatting Actief versus passief

Nadere informatie

JURIDISCHE SEMANTIEK

JURIDISCHE SEMANTIEK JURIDISCHE SEMANTIEK EEN BIJDRAGE TOT DE METHODOLOGIE VAN DE RECHTSVERGELIJKING, DE RECHTSVTNDING EN HET JURIDISCH VERTÄUEN Ma,rjanne Termorshuizen-Arts Inhoudsopgave Voorwoord xi Inleiding 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis 149 150 Ongeveer negentien procent van de Nederlandse bevolking krijgt in zijn leven een angststoornis. Mensen die lijden aan een angststoornis ervaren intense angsten die van invloed zijn op het dagelijks

Nadere informatie

Universiteit Gent Oosterse Talen en Culturen Klassiek Chinees I Vertalingen Shadick en oefeningen

Universiteit Gent Oosterse Talen en Culturen Klassiek Chinees I Vertalingen Shadick en oefeningen Universiteit Gent Oosterse Talen en Culturen Klassiek Chinees I I. Vertalingen Shadick en oefeningen Versie 2 Sarah Deschodt, studiepraeses Tomo no Kai 2009-2010 Intellectueel eigendom van Tomo no Kai

Nadere informatie

Verkenning van semasiologische variatie in verkeerstermen in het Nederlands

Verkenning van semasiologische variatie in verkeerstermen in het Nederlands Verkenning van semasiologische variatie in verkeerstermen in het Nederlands Jocelyne Daems KU Leuven OG Quantitative Lexicology and Variational Linguistics Overzicht Achtergrond Data Methodologie Resultaten

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 6 in de media

Nieuwsmonitor 6 in de media Nieuwsmonitor 6 in de media Juni 2011 Nieuws - Europa kent geen watchdog ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat

Nadere informatie

Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp

Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp Een literatuur- en empirisch onderzoek naar de kostenstructuur van de spoedeisende hulp Centrum voor Innovaties en Publieke Sector Efficiëntie Studies,

Nadere informatie

faculteit der letteren scandinavische talen en culturen Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde

faculteit der letteren scandinavische talen en culturen Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde Datum 15.09.2009 2 Taalverloedering Vroeger sprak vrijwel iedereen correct. Maar met het verstrijken van de tijd is het er niet beter op geworden. Datum

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014. Evy Visch-Brink

Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014. Evy Visch-Brink Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014 Evy Visch-Brink Dutch version CAT Comprehensive Aphasia Test, 2004 Kate Swinburn, Gillian Porter, David Howard CAT-NL, 2014 Evy Visch-Brink, Dorien

Nadere informatie

Stop met het gebruik van de methode van Kinney als kwantitatieve risicoevaluatiemethode

Stop met het gebruik van de methode van Kinney als kwantitatieve risicoevaluatiemethode Stop met het gebruik van de methode van Kinney als kwantitatieve risicoevaluatiemethode : De methode van Kinney is geen kwantitatieve doch een kwalitatieve risicoevaluatiemethode Hierbij wil ik aantonen

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

13538/14 cle/rts/sv 1 DG D 2B

13538/14 cle/rts/sv 1 DG D 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 30 september 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0407 (COD) 13538/14 DROIPEN 112 COPEN 230 CODEC 1868 NOTA van: aan: het voorzitterschap het Comité van permanente

Nadere informatie

Samenvatting. Dutch Summary.

Samenvatting. Dutch Summary. Samenvatting Dutch Summary. 125 126 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Door de aanwezigheid van omstanders helpen mensen elkaar minder snel en minder vaak. Dit geldt voor zowel noodsituaties,

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Zowel online als offline

Zowel online als offline Zowel online als offline reclame creëren online interesse in een merk Volgens bepaalde experts dient reclame tegenwoordig slechts een enkel doel: de consument naar de website van het betrokken merk lokken

Nadere informatie

Syntactische processen

Syntactische processen 7 Syntactische processen In het vorige hoofdstuk hebben we gezien hoe talen bij het onderscheiden van grammaticale relaties gebruik maken van twee belangrijke systemen, het nominatief/ accusatief-systeem

Nadere informatie

1. Welkom, presentie Naamkaartjes uitdelen en iedereen welkom heten. Presentielijst invullen. Kort voorstellen van jezelf.

1. Welkom, presentie Naamkaartjes uitdelen en iedereen welkom heten. Presentielijst invullen. Kort voorstellen van jezelf. Introductiecursus Engels voor volwassenen Bijeenkomst 1 Programma: 1. Welkom, presentie. 2. Kennismakingsspel Getting to know you 3. Kennismakingsconstructies aanleren. 4. Leren in de volwasseneneducatie.

Nadere informatie

Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W. (1998) Vertaling: Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W.

Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W. (1998) Vertaling: Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W. Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W. (1998) Vertaling: Seven Minute Screen (7MS) Solomon, P. R. and Pendlebury, W. W. (1998) ORIENTATIETEST Het volstaat dat u voor dit gedeelte

Nadere informatie

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29).

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29). In het kader van het onderzoek kreeg de RVA de vraag om op basis van de door het VFSIPH opgestelde lijst van Rijksregisternummers na te gaan welke personen op 30 juni 1997 als werkloze ingeschreven waren.

Nadere informatie

Active and Passive (bedrijvende vorm en lijdende vorm)

Active and Passive (bedrijvende vorm en lijdende vorm) ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON SEVEN Active and Passive (bedrijvende vorm en lijdende vorm) Wat ik nu ga behandelen is best wel moeilijk, maar ik weet zeker dat jullie het kunnen begrijpen. De slager

Nadere informatie

BTW in de paardensector: twee uitzonderingen 1

BTW in de paardensector: twee uitzonderingen 1 BTW in de paardensector: twee uitzonderingen 1 BTW IN DE PAARDENSECTOR TWEE UITZONDERINGEN Reeds vele jaren dringt de Belgische Confederatie van het Paard er bij de overheid op aan om voor de paardensector

Nadere informatie

Historisch corpusonderzoek. Het gebruik van de dubbelobject-constructie en de aan-constructie van de 17 e eeuw tot nu

Historisch corpusonderzoek. Het gebruik van de dubbelobject-constructie en de aan-constructie van de 17 e eeuw tot nu Universiteit Gent Academiejaar 2008-2009 Historisch corpusonderzoek. Het gebruik van de dubbelobject-constructie en de aan-constructie van de 17 e eeuw tot nu Ine Lammertyn Master in de Taal- en Letterkunde:

Nadere informatie

Confounding opzet & interpretatie van mensgebonden onderzoek

Confounding opzet & interpretatie van mensgebonden onderzoek Confounding opzet & interpretatie van mensgebonden onderzoek b.siegerink@lumc.nl Klinische epidemiologie expositie veroorzaakt uitkomst in domein 1 Onderzoeksvraag Expositie Uitkomst in Domein Onderzoeksvraag

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Serologische testen en interpretatie van testresultaten

Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen Serologie is de leer van de stoffen die zich bevinden in het bloedserum. Bloedserum is het vocht dat verkregen is nadat bloed

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling hof van cassatie Onderwerp Verborgen gebreken. Actio aestimatoria. Teruggave van een gedeelte van de koopprijs. Wijze van vaststelling Datum 10 maart 2011 Copyright and disclaimer De inhoud

Nadere informatie

Labiele werkwoorden in het Nederlands

Labiele werkwoorden in het Nederlands Labiele werkwoorden in het Nederlands Een diachrone studie naar hun productiviteit, basisconstructie en labiliseringstijd Sam Beke Promotor: Prof. dr. Timothy Colleman Faculteit Letteren en Wijsbegeerte

Nadere informatie

Dutch Parallel Corpus Multilinguaal & multifunctioneel. Lieve Macken Hogeschool Gent

Dutch Parallel Corpus Multilinguaal & multifunctioneel. Lieve Macken Hogeschool Gent Dutch Parallel Corpus Multilinguaal & multifunctioneel Lieve Macken Hogeschool Gent Dutch Parallel Corpus Parallel corpus Teksten + vertaling Gealigneerd op zinsniveau 10 miljoen woorden Nederlands Engels

Nadere informatie

Constructie van de variabele Etnische afkomst

Constructie van de variabele Etnische afkomst Constructie van de variabele Etnische afkomst Ter inleiding geven we eerst een aantal door verschillende organisaties gehanteerde definities van een allochtoon. Daarna leggen we voor het SiBO-onderzoek

Nadere informatie

Teksverklaringen!!!!! Samenvattingen!! - Meerkeuzevragen! - Open! !!!! Nederlands! 1. Spellen! 2. Samenvatting schrijven

Teksverklaringen!!!!! Samenvattingen!! - Meerkeuzevragen! - Open! !!!! Nederlands! 1. Spellen! 2. Samenvatting schrijven NEDERLANDS Nederlands Teksverklaringen Samenvattingen 1. Hoofdgedachte 2. Meerkeuzevragen 3. Tekstverbanden 4. Open vragen 5. Argumentatie 6. Mening en doel van de schrijver 1. Spellen 2. Samenvatting

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

ZIJN & HEBBEN ALS HULPWERKWOORDEN VAN TIJD

ZIJN & HEBBEN ALS HULPWERKWOORDEN VAN TIJD ZIJN & HEBBEN ALS HULPWERKWOORDEN VAN TIJD 1 Inleiding Zinnen (1a => 4a) hieronder staan in een voltooide tijd (i c: perfectum / VTT plusquamperfectum / VVT) of Vergelijk eens even welke hulpwerkwoorden

Nadere informatie

Dinsdag. Observingday

Dinsdag. Observingday Dinsdag Observingday Warm-Up Change your Kleding Freek Communicatie Management @ Hogeschool Utrecht Minor Co-Design Studio @ Hogeschool Utrecht Design Thinking @ HPI D-school Berlin Design Thinking My

Nadere informatie

Aangifte EAS nieuwe definitie uittreding (Wet houdende diverse bepalingen) Datum 2014-09-10

Aangifte EAS nieuwe definitie uittreding (Wet houdende diverse bepalingen) Datum 2014-09-10 Betreft Aangifte EAS nieuwe definitie uittreding (Wet houdende diverse bepalingen) Datum 2014-09-10 5.12 Aangifte Tussentijdse stand van de rekening Via deze aangifte wordt informatie meegedeeld over de

Nadere informatie