Authenticiteit - fictie - beeld

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Authenticiteit - fictie - beeld"

Transcriptie

1 Margrit Tröhler Authenticiteit - fictie - beeld Over drie reclame-effecten 'Koop dit en wij zijn gelukkig', dat is de reclameboodschap in haar meest elementaire dimensie. Om die 'wij' op een inclusieve wijze op te kunnen vatten en te stimuleren tot het daadwerkelijke kopen (buiten de tekst), is de 'kunst' van de reclame erop gericht de consument te overtuigen van een produkt binnen de film. Het 'creatonële" discours (in dit geval de reclame-enunciatie) neemt daartoe presentatievonnen ofstrategieën over die uitgeprobeerd zijn door de cinema, de televisie en de video. Het reclame-discours overlapt, vanwege het te produceren effect op de toeschouwer, esthetische discoursen (ook in de betekenis van Jakobson). Om de reclameflm(s) beter af te bakenen, maak ik een drievoudig onderscheid wat betreft de effecten: het authenticiteitseffect (een term die ik verkies boven het documentaire-effect), het jctie-effect en het beeldefect.' Voor alle duidelijkheid: hetgeen in een reclamespot getoond wordt, is altijd fictief. Zelfs in films die een authenticiteitseffect teweegbrengen, is er dus geen sprake van het Oorspronkeiijk: 'Les trois effets de la publicité', in: La Licorne 24, 1992, pp I 56 (Dit tijdschrift wordt uitgegeven door de Universiteit van Poitiers). Vertaling: Paul Ventraten. I. Ik ontleen deze term alsmede de termen afilmisch en profilmisch aan Etienne Souriau, L'universfilmique. Parijs (Flamrnarion) 1953, pp De definities van deze laatste twee termen zijn van Christian Metz, zie hiervoor o.m. diens: 'Le film de fiction et son spectateur', in: Communications 23, 1975 pp , ook opgenomen in Lesignijant imaginaire. Parijs (Christian Bourgois Editeur) 1977; Roger Odin (voor het fictie-beeldeffect), met name 'Du spectateur fictionnalisant au nouveau spectateur', in: ins, nr. 8, 1988, pp Ik ga later in op het gebruik van deze twee termen voor de reclame. 3. De redamefilm maakt geen deel uit van hetgenre documentaire, maar creëert de illusie deel uit te maken van de vetzameling documentaire zoals Roger Odin deze definieert in: 'Film documentaire, lecture documentarisante', in: Cinémas et Réalités. Travaux XLI. Saint-Etienne (CIEREC, Univenité de Saint-Etienne) 1984, pp. 271 en 273. Er zijn uiteraard een groot aantal documentaristische lezingen mogelijk: over de toestand in de maatschappij, over de mode, enzovoort. 60 Margrit Tröhler

2 afilrnische:3 zij zetten een 'werkelijkheid' in scène, zij simuleren een werkelijkheidsdiscours. In de drie effect-categorieën gaat het om het (gedeeltelijk) verdoezelen van de reclame-enunciatie door te venvijzen naar drie essentiële audiovisuele stelsels door middel van enunciatie-configuraties,4 het schikken en ordenen van het profilmische en de positiebepaling van de toeschouwersblik. Het (referentie)effect wordt opgeroepen door het discours en kan de toeschouwer bereiken door een beroep te doen op zijn discursieve kennis en zijn audiovisuele gewoonten. Maar niets impliceert dat het beoogde effect ook bereikt wordt: andere interpretaties blijven mogelijk, met name de reclameinterpretatie (van de actieve kritische interpretatie tot aan de weigering naar de film te kijken). De reclame-enunciatie is, ongeacht het overgenomen stelsel, altijd merkbaar door de nadrukkelijke, noodzakelijke aanwezigheid van het produkt op een bepaald moment en door het hakkelige ritme van de film (door de montage, de ellipsen, de korte duur van de film, enzovoort). Dit betekent dat de toeschouwer van een reclamefilm minder 'regressief is dan die van een fictiefilm; hij gaat minder in de film op,s mede door de omstandigheden die het kijken naar de reclamefilm bepalen. De reclametoeschouwers (in de bioscoop en in de huiskamer) vormen niet noodzakelijk een aandachtig en gemotiveerd publiek (en de reclamemakers zijn zich daar steeds meer bewust van; ik kom hier later op terug). In de bioscoop zijn zij bijvoorbeeld nog bezig hun plaats in te nemen, zij wennen langzaam aan de duisternis (vaak is het licht gedimd, maar niet gedoofd); zij gaan door met het lezen van de krant ofmet het praten met hun gezelschap, horen flarden van een gesprek op de rij achter hen, enzovoort. Maar zij hebben al de eerste stap gezet om een andere wereld binnen te gaan en minder waakzaam te zijn,6 en hun aandacht wordt ondanks ailes getrokken, in beslag genomen door de bewegende en agressieve beelden waarvoor zij frontaal plaatsgenomen hebben.7niettemin hebben zij een buitentekstuele 4. De 'stilistische samenstellingen' van Roger Odin; vgl. diens 'Film documentaire, lecture documentarisante', a.w., p S. Aangezien de 'waarnerningsoverdacht' (zie Christian Metz, 'Le film de fiction et son spectateur', a.w., pp. 109 en I 18) niet echt kan plaatsvinden, lijken zij meer op de toeschouwers van farniliefilm die, volgens Roger Odin, meer verwantschap hebben met de dagdromerij dan de toeschouwen van een fictiefilm. Zie: Roger Odin, 'Rhétorique du film de famiiie', in: Revue d'ésthétique, nr. 1-2, 1979, PP Zie voor de vergelijking met de fictiefilm: Metz, 'Le film de fiction et son spectateur', a.w., pp Aangezien veel toeschouwers voor de 'voorstelling' komen (en niet alleen voor Drie reclame-effecten 61

3 kennis (men vergist zich niet in de aard van de reclamefilm), die versterkt wordt door het feit dat de plaats van reclamefilms in een programma, in de bioscoop en op televisie, duidelijk gemarkeerd moet zijn: de 'externe voorschriften', in de terminologie van Roger Odin, zijn er alle op gericht een reclame-interpretatie te bewerkstelligen en ieder ander effect uit te schakelen, terwijl de 'interne v~orschrifien'~ juist proberen de reclame-interpretatie te blokkeren. Er is dus geen bedrog in het spel; als de reclame 'functioneert', dan komt dat door haar effecten die niet strikt tot de reclame behoren - en met toestemming van de toeschouwer. Het authenticiteitseject Ah, die befaamde wasmiddelen... At-iel bijvoorbeeld (1988). Het eerste shot toont een honderdtal plastic bekertjes gevuld met waspoeder. Een mannenstem zet in: 'Deze wasmiddelen lijken op elkaar - maar denkt u dat ze hetzelfde resultaat opleveren?' Mevrouw Chabrier (haar naam verschijnt onder in beeld) wordt tijdens het winkelen aangesproken door een enquêteur. Ze antwoordt dat zij het niet weet, maar dat ze het wel wil uitproberen. In de tussentijd heeft de enquêteur een pak in haar winkelwagen gezet (zijn arm verschijnt in beeld, het enige dat we van hem zien9). Een directe overgang naar een volgend moment: mevrouw Chabrier zit in haar tuin voor een waslijn waaraan witte broeken hangen. Ze vertelt ons dat ze tevreden is over het wasmiddel en legt ons uit onder welke omstandigheden zij haar broeken zo vuil maakt en waarom ze absoluut weer schoon moeten worden: ze neemt deel aan het Franse kampioenschap paardrijden. Het 'bewijs' daarvoor wordt ons twee keer geleverd door een 'document'-opname waarin we vier personen te paard zien galopperen (vanuit spectaculai- de film), kan men de hypothese opperen dat het blok voorfilms en reclamefilms voor hen een voorbereiding op de fictiefilm vormt, op de fictieve wereld die kort daarop volgt. Hun fictieverlangen wordt gestimuleerd door de brokstukken fictie die op het doek (met een halfoog) waargenomen worden (dit geldt vooral voor de reclamefdms die een fictie- en beeldeffect beogen en die in de bioscoop in de meerderheid zijn). 8. Roger Odin, 'Film documentaire, lecture documentarisante', a.w., pp , en 275. g. De invalshoek vanwaaruit de mannenarm in het beeld verschijnt, legitimeert de lichtelijk schuine blikrichting van de vrouw (naar rechtsboven) naar de camera. En dit is des te belangrijker aangezien de vraag van de enquêteur vooraf en buiten beeld gesteld wordt en het dus niet mogeiijk is hem te situeren. 62 Margrit Tröhler

4 re camerastandpunten zoals in een sportreportageio). Mevrouw Chabner is overtuigend en overtuigd: 'Ik ben Anel' (sic!). Andere versies van het bewijs zijn kaler en anoniemer: zonder enquêteur - Suikervrije Freedent (1989), een jonge moeder met haar drie kinderen picknickt op een grasveld -; of zonder enquêteur en naturalistische context - Playtex (1989), een vrouw kleedt zich aan voor de camera en prijst de eigenschappen van haar b.h. aan. Tenslotte versies die nog meer op authenticiteit inspelen door de duidelijke verwijzing naar talkshows - Veet (1988): de presentator en zijn gast zitten achter een tafel, we zien microfoons, camera's, enz. - en naar reportages - De stad Parijs tegen drugs (~ggo), een jonge dealer beantwoordt onhandig de bijna onverstaanbare vragen van de enquêteur die zich op de achtergrond houdt; de camera beweegt en herkadert steeds het personage. In alle voorbeelden laat het personage dat spreekt tegenover de camera ofhet personage van de enquêteur, als dat er ai is, zich aan de kant zetten door de eerste enunciateur," met zijn ailedaagse problemen, gesitueerd in een realistische context die afilmisch wil zijn: het discours bevestigt zichzelf via een 'echte persoon' en gaat voor waar door via welbekende dispositieven van de televisie-actualiteit12 die bijdragen aan de enscenering van de 'werkelijkheid'. De tî-ontale, horizontale blik-as, het constante en directe aanspreken zoals in een dialoog (voor altijd onmogelijk vanwege het eennchtingsverkeer van het medium), de homogeniteit en het naturalisme van het decor en de quasi-reële duur van het evenement1) zijn erop gericht de arbeid van de filmische enunciatieve instantie die benadert, kiest en benadrukt - bijvoorbeeld het produkt - te doen vergeten. Vreemd genoeg verhoogt die arbeid op indirecte wijze het authenticiteitseffect 10. Deze iconische illustratie van het verbale discours vormt natuurlijk een obstakel voor het authenticiteitseffect van de interviewsituatie. Maar er ontstaat een ander authenticiteitseffect dat de tussenkomst van de discursieve instantie maskeert. I I. Hij ontkent zijn tekstuele status en functie van eenvoudige afgevaardigde van de enunciatie; zie voor de status van de énonciateur in filmteksten: Christian Metz, L'énomiation impersonnelle OU le site dujlrn. Parijs (Mendiens/Klincksieck) 1991,~. 44, pp De reclamefilms die een authenticiteitseffect produceren worden meestal op de televisie vertoond. I 3. Ik constateer de overeenkomst tussen deze beeldcompositie met de 'primitieve voorstellingswijze' in de films uit de beginperiode die, volgens Noë1 Burch, gekenmerkt wordt door een aanblik, door naast elkaar geplaatste voorstellingen (en nog niet door de spatio-temporele opbouw van de scène). Vgl. 'Un mode de représentation primitif', in: Iris 2, 1984, pp. "3-123; vgl. ook Christian Metz, Essais sur la signfication au cinéma 11. Parijs (Klincksieck) 1983, pp Drie reclame-effecten 63

5 van de situatie, in zoverre dat deze het personage al te expliciete mimiek ofgebaren bespaart. In de reportage is het de camera die doet alsof zij de enunciatieve arbeid op zich neemt. Dan is er de bijzondere rol van de anonieme, mannelijke commentaarstem die - ook als zij pas in het laatste ongedwongen shot van het produkt opduikt - door haar afstandelijkheid en almachtige enunciatie-status de beelden geloofwaardig maakt: als 'meesterstem van het beeld"4 lijkt zij de gebeurtenis en beeldopeenvolging te beheersen.'s Er is één geval dat zich onttrekt aan die stem: wanneer het personage van de expert (in deze vorm altijd een man) gebruikt wordt. Hij doet alsof hij kenner is en presenteert meestal een 'serieus' produkt of 'serieuze' dienst (meestal immaterieel, het 'produkt' neemt een ondergeschikte plaats in het beeld in en figureert in de reclame slechts als het onderwerp van een rationeel, verbaal discours: bijvoorbeeld een levensverzekering). De expert bevindt zich in een neutraal decor en profiteert van een verwijzing naar het informatie-discours in het televisiejournaal, het politieke discours of de pedagogische film. Hij kan in een zelfde enscenering verschijnen als een consumente of een getuige, maar hij functioneert daarenboven als 'spil' van de camerablik en leidt zo de blik van de toeschouwer (bijvoorbeeld wanneer hij zich omdraait naar een bord met verklarende tekst).16 Hij bezit niet alleen de kennis, maar doet ook alsofhij de blik bezit door de verantwoording over te nemen van de arbeid van de enunciatieve instantie. In alle gevalien waarin een authenticiteitseffect geproduceerd wordt, gaat het om een illusie van de aanwezigheid en het directe aanspreken, exclusiefvoor 'ons' (vergelijkbaar met het effect van een liveuitzending), om de illusie van 'reële personages', bekend en in meer of mindere mate vriendelijk (presentator, geïnterviewde personen enzovoort), waaraan de televisie ons heeft doen wennen. Er is geen sprake van een ongenaakbare star: het is de huisvrouw die tot star verheven is en in die hoedanigheid over de dagelijkse behoeften van haar publiek spreekt en, zeker in dit duidelijke geval, ook over zijn verlangens." 14. Marc Vernet, 'Figures de l'absence 11: La voix-off', in Iris 3, 1985, p. 52. I 5. Dit is de reclame-stem bij uitstek, die de slogan uitspreekt en vaak inspeelt op connotaties buiten het beeld. Ze dient ertoe de toeschouwer te overtuigen van het produkt en het in zijn geheugen op te laten nemen. Deze stem probeert ook haar status van enunciatie-afgevaardigde te ontkennen door zich voor te doen als de directe bron van het discours. 16. Vgl. Eliséo Veron, 'I1 est li, je le vois, i1 me parle', in: Communications 38, 1983, pp ; Geneviève Jacquinot, Image etpédagogie. Parijs (PUF) Men zou kunnen denken dat dit soort 'reclame' aan een reeds achterhaald 64 Margrit Tröhler

6 Ondanks ailes zou men kunnen zeggen dat de films die spelen met het authenticiteitseffect, deel uitmaken van een categorie films waarin de reclame-enunciatie nauwelijks verdrongen is: de boodschap blijft duidelijk; het gaat om een verbaal en iconisch discours over het produkt. Men zou ook kunnen zeggen dat deze films de minst 'leugenachtige' categorie vormen, want het is noodzakelijk, ondanks het fictieve karakter van de dingen, dat er in hetgeen gezegd wordt, altijd op een bepaalde wijze gerefereerd wordt aan de reële wereld.'' De bijna perfecte fictie van de authenticiteit kan anno 1991 niettemin achterdocht wekken: een 'de waarheid spreken' dat imteert? De grote broer van de reclamefilm met fictie-effect is natuurlijk de speelfilm (misschien niet zozeer de klassieke, als wel de moderne speelfilm, die onze tolerantiedrempel verhoogd heeft wat betreft de zogenaamde doorzichtigheid). De impressie van werkelijkheid en het overgenomen narratieve model slagen erin een autonome, imaginaire wereld te scheppen, de gebrekkige coherentie van deze wereld is hersteld door middel van onafgebroken muziek (soms door een voiceover met emotionele 1ading)'g en een innerlijke blik van de gefilmde scène.20 En ondanks discursieve breuken en de 'gaten waardoor diëge- model van de audiovisuele communicatie toebehoort. Dit geldt misschien voor het personage van de expert (die inderdaad steeds minder in de reclame voorkomt), maar Francesco Casetti en Roger Odin hebben aangetoond dat het nieuwe model van de 'neo-televisie' het alledaagse leven van meneer en mevrouw Doorsnee promoot. Vgl. het artikel van Casetti en Odin, 'De la paléo- à la néotélévision', in: Communications g I, 1990, pp Deze categorie reclamefilms loopt het meest gevaarjuridisch vervolgd te worden wegens fraude; vgl. de knooptest van Omo. 19. De muziek is een belangrijke factor bij de coherentie van een fìlm, niet aileen vanwege haar constante aanwezigheid maar ook vanwege haar vaak diëgetisch wijdlopige expressiviteit. Ze verhoogt ook de indruk van irrealiteit. Vgl. Michel Chion, La toile trouée. Parijs (Cahiers du cinéma/ed. de 1'Etoile) 1988, p De voice-over kan, op een ander niveau, soortgelijke functies vervullen. Wat dat betreft is er een affiniteit tussen de reclamefilm en de zwijgende Hm. Vgl. mijn artikel 'Der s tuqe Auttand der Bilder gegen die hemchenden Töne - Auf der Suche nach den Ahnlichkeiten von Sturnm- und Werbefilmen', in: Cinérna 36, Basel 1990, pp Ik wil hiermee de voyeuristische kant van de camerablik onderstrepen (de personages doen alsof ze niet weten dat ze gefilmd worden) en eventueel de constmctie van een locus (vgl. Nick Browne, 'Rhétorique du texte spéculaire', in: Communications 23, 1975, pp I). De constructie van een locus beperkt zich in de reclame natuurlijk tot een beginpunt. Drie reclame-effecten 65

7 tisch slecht geïntegreerde elementen infiltreren',21 beweer ik dat het fictie-effect er soms in slaagt ons beet te nemen.22 In tegenstelling tot het authenticiteitseffect hoeft de reclame-enunciatie hier niet de fictieve aard van de dingen te verdoezelen. Met goedkope verhaaltjes in werelden die van oorsprong diëgetisch zijn, verwijst de reclamefilm naar bekende, want reeds geziene scenario's.'3 Maar de reclamefilm speelt vooral het spel van het enigma. Laten we nogmaals een prototypisch voorbeeld nemen: Marie-Claire (1988). Eenjonge vrouw staat op, zet kofie, doet haar gymnastiekoefeningen, neemt een douche, pakt haar koffer in en verlaat het huis. Haar vriend, die in bed is blijven liggen, wordt wakker en vindt op de plek waar zijn vriendin lag een briefje: 'Ik heb iets beters te doen', ondertekend 'Marie-Claire'. Hij gooit het briefje op het nachtkastje, het valt op het tijdschrift met dezelfde naam - het produkt is eindelijk onthuld. Het plezier dat de toeschouwer beleeft aan het oplossen van het enigma, stimuleert zijn verlangen naar fi~tie.~4 Dat verlangen is zelfs zo sterk dat het erin slaagt de toeschouwer de sporen van de reclame-enunciatie in de film te laten opruimen: bij eike nieuwe handeling van de jonge vrouw verschijnt er onder in beeld een soort titel van een rubriek uit het tijdschrift : 'de passie voor de lijn', 'de passie voor de keuken', enzo~oort.~s Het tijdschrift verschijnt tijdens de film zes keer onopval- 21. Française Minot, 'Cohérence et contrariété dans les films publicitaires', in: La Licome 17, 1990, p. sq. 22. Ondanks de (gedeeltelijke) blokkering van sommige van de zeven operaties die nodig zijn voor de fictionalisering en die door Roger Odin geanalyseerd zijn (zie noot 2), dringt het fictief-ludieke contract (zoals bestudeerd door pragmatici als Searle, Greimas, Eco en Colin voor de audiovisuele taal) tussen de tekst en de toeschouwer zich op. 23. Zie voor een definitie van deze term: Umberto Eco, Lector in Fabula. Parijs (Grasset) 1985, pp Aangezien de reclame uiteindelijk naar een zeer beperkt aantal scenario's verwijst (die waarschijnlijk alle om het scenario van het gelukkige koppel draaien) en deze verwerkt op herhalende, elliptische en gereduceerde wijze (vaak op een symbolisch niveau), is de reclame in mindere mate een 'fantasma van de ander' dan de 'echte' fictiefilm. Zie hiervoor: Metz, 'Le Urn de fiction', a.w., pp De reclame bewerkt, met variaties, fantasma's die we voor een groot deel verinnerlijkt hebben. Zie ook: Umberto Eco, La structure absente. Parijs (Mercure de France) 1972, p Eco stelt dat de reclame vertelt over dingen die 'men reeds verlangde'. 24. Wat het enigma betreft verwijs ik naar Roland Barthes, S/Z. Parijs (Seuil) pp. 24 e.v.; pp. 68 en 81. Roger Odin legt ook een relatie tussen het enigma en het fictie-verlangen in verhouding tot de functie van de titelrol van een film. Hij omschrijft het enigma als 'een representatie die ons uitnodigt over haar betekenis na te denken'. Zie hiervoor: R. Odin, 'L'entrée du spectateur dans la fiction' in: J. Aumont (ed.), La théorie dufilm. Parijs (Albatros) 1980, p De eerste keer dat we de film bekijken zouden dergelijke titels zelfi ten gunste van het enigma kunnen werken. 66 Margrit Tröhler

8 lend in beeld, geïntegreerd in het decor (en in een medium-shot). Wanneer we de film herhaaldelijk zien, kennen we de 'oplossing', maar we beleven toch plezier aan een ontcijfering van de constructie van het enigma. Het produkt wordt speelgoed van de verbeelding en we vergeten zijn reclamefunctie een beetje. Het enigma maakt het onder meer mogelijk dat de affectieve adhesie met het produkt op een ander niveau functioneert. De vereenzelviging van het produkt met het star-personage (in dit voorbeeld vooral uitgewerkt via de naam van het produkt en de vrouw) kunnen we de personificatie van het produkt noemen. Die raakt ons, ondanks haar veronderstelde afivezigheid, via de secundaire identificatie met het personage (die in reclame altijd slechts aangestipt wordt) en met een levensstijl (in de betekenis van Bourdieu). Als de film goed vertelt en esthetisch vernuftig is, wint de charme van de fictie het van de lompe verleiding van de reclame,26 ondanks de kennis van de toeschouwer. Het is echter een gevaarlijke onderneming, want het diëgetisch geloof van de toeschouwer is erg wankel: het gaat er mijns inziens om (dit geloof in) een goed evenwicht tussen fictie en reclamedoel te houden, want als dat niet het geval is wordt er een hooghartige afwijzing teweeggebracht: van de reclamefilm, van de reahsateur en van de reclame (en waarschijnlijk van het produkt). Het beeldeflect Vóór mij hebben reeds velen gesproken over de 'nieuwe beelden' van de video (en de televisie) of de experimentele film - want ik zal de reclame-met-beeldeffect via hun studies benaderen - en zijn tot een conclusie gekomen over de verandering van de waarneming van de toeschouwer. Ik geef toe dat het om een heterogeen geheel en een hachelijke vergelijking tussen reclame en beeldkunst gaat, maar ik ga hier niet in op de kunstzinnige waarde van reclamefilms; ik blijfslechts stilstaan bij een aantal van hun overeenkomsten. Laten we twee voorbeelden van reclamefilms onder de loep nemen : de Slugger-kleding (1988) en het bierrnerk 1664 (1989). Het is moeilijk om een korte beschrijving van deze films te geven, aangezien elke basiseenheid van betekenis, elke vorm van intige verdwenen is: wat overblijft zijn talloze verhaalflarden of eenvoudigweg 'beelden'. 26. Roger Odin omschnjfi dit in 'Du spectateur fictionnalisant au nouveau spectateur', a.w., p. 122, als volgt: 'de logica van het profijt kan de logica van het verlangen niet ontkennen'. Drie reclame-effecten 67

9 De eerste van deze films verwijst nadrukkelijk naar de video-techniek, door een mengeling van tekenfilm- en analoge beelden (die slechts een deel van de menselijke personages betreffen) en door de non-figuratieve (ofvideografische) uitwerking van deze beelden.'' De film vertelt (want er is altijd een narratieve dimensie in de autonome dimensie van een ofmeer shot^"^) fragmenten van verschillende, min of meer uitgewerkte verhalen die op zichzelf staan. Een clowneske man kijkt ons aan en zwaait met zijn armen; achter hem staat een mengpaneel met beeldscherm; een oog van de man begint te kmpperen, meldt 'gevaar' en wordt steeds groter. De man draait zich om en begint als een gek op de knoppen van het paneel te slaan (op de maat van de muziek): het beeld(scherm) scheurt open, er verschijnt een panorama van een stad en een jongen die uit de lucht komt vallen. Hij landt op een terrein dat uit jeansstof bestaat. Een meisje met zwarte huidskleur zit op de kofferbak van een auto en eet een ijsje. Op de muur een graffiti: 'Slugger loves (in de vorm van een hartje) me.' Het ziet ernaar uit dat het meisje op iemand wacht. Haar ridder amveert op een motor; zij maakt een salto en belandt achterop de motor. Uit zijn ogen schieten sterren (een blik in de camera). Ze vliegen samen de lucht in; het meisje draait zich om en steekt haar tong tegen ons uit terwijl het vuurwerk in de hemel hen verslindt.'9 De 'verhalen' zijn hier dus nog elliptischer dan de reclamefilms met fictie-effect en het zijn vaak de plastische, irrealiserende procédés die een verband leggen tussen de verschillende segmenten. Ondanks alles kan men niet meer van een homogene tijd-ruimte spreken'3' noch van een diëgese: de film ontwikkelt zich via naast elkaar geplaatste, quasi-autarkische taferelen, ingesloten in een zelfde universum door het muziekritme waarmee het beeld grote en fijne synchronismen markeert.3' De gezongen 27. Ik laat de volledig niet-analoge reclamefilms buiten beschouwing. 28. Het shot - zoals ook veld en (camera)blik - wordt ter discussie gesteld omdat men niet weet waar dit begint of eindigt (of welk point-of-view het vertegenwoordigt). Zie o.m.: Pascal Bonitzer, Le champ aveugle. Parijs (Cahiers du Cinéma/Gal- limard) 1982, p Slu~er is de naam van de jeanskleding die in de film, het logo en het merk omnipresent is. Ik beschrijf overigens slechts een tiende van wat er in één minuut film gebeurt. 30. Er is een constante overtreding van de ene naar de andere wereld en zelfs een simultaniteit van verschillende 'temporele ruimten'. 3 I. Zie voor deze definities: R. Odin, Cinema et production de sens, a.w. (noot s), pp ; vgl. ook de analyse van dezelfde auteur van de Moroder-versie van METROPOLIS in: 'Du spectateur fictionnalisant au nouveau spectateur', a.w., pp. I Het gaat hier duidelijk om een overeenkomst met de muziekclip. 68 Margrit Tröhler

10 tekst, waarvan slechts flarden te verstaan zijn, kan in verband gebracht worden met wat in beeld te zien is. Het voorbeeld van het biermerk 1664 is filmischer, maar in eerste instantie nog minder verhalend. Ieder shot lijkt hierin quasi-autonoom. Maar men kan een titel aan het geheel van de film geven, bijvoorbeeld 'Variaties op het cijfer met personages'. De montage ondersteunt hier de logica tussen de beelden: zij bepaalt zelfs het niveau van de representatie van de film. De montage schept ook een bepaalde continuïteit (ondanks de discontinuïteit van de zeer strakke overgangen) door de tussenkomst van een spel met de spanning tussen vormen, kleuren en houdingen van acteurs-pers0nages.3~ De twee geciteerde films hebben bepaalde overeenkomsten die ze, wat de vorm betreft, een verwantschap verschaffen met films die een authenticiteitseffect teweegbrengen: de blik van de camera (en die van ons) bevindt zich wat betreft de frontale en horizontale beelden 'buiten'; de camerablik is buitengesloten van het beeld en wordt direct door de camera gegeven (ook door de blikken en ondervragende gebaren van de personages). In de voorbeelden van Slugger en i 664 'is het beeld zelf niet meer dan een blik', in de woorden van Roger Odin.33 Het beeldeffect is dat wat aan de oppervlakte komt, een oppervlakte waar onze blik overheen glijdt, zoals hij over de hele film glijdt. Er is met andere woorden een stortvloed van snelle beelden waarin de blik van de film almachtig is.34 Door de beelden en wat zich daartussen afspeelt ontstaat er een machine-effect? dat is het bewijs van een discours in actie. Wat de toeschouwer betreft werkt de betekenis vooral 32. In dit voorbeeld heeft de muziek (deze keer zonder woorden) dezelfde functie als in het voorgaande voorbeeld. 33. Odin, 'Du spectateur fictionnalisant', a.w., p Thomas Kleinspehn noemt dit 'der fluchtige Blick, (het Duitse woord 'fluchtig' omvat de begrippen 'vluchtig', 'voorbijgaand', 'oppervlakkig' maar ook 'verstrooid'); deze 'vluchtige blik' is kenmerkend voor onze tijd. Zie hiervoor: Thomas Kleinspehn, Derjluchtige Blick. Sehen und Identitat in der Kultur der Neuzeit. Hamburg (Rowohlt) Serge Daney spreekt in zijn amkel in: Dynasreurs - /e mensuel des Echos, juli-augustus 1991, van een signaalwereld: 'In onze wereld bestaat het beeld niet meer, maar het visuele; geen geschriften meer, maar signalen.' 3 5. De enunciatie (de abstracte structuur die elke fdm draagt) laat zich duidelijker waarnemen dan in de andere effecten-categorieën. Aangezien we toch steeds de neiging hebben een blik te antropomorfiseren, zouden we deze moeten toedichten aan degene die achter de (video- of 6lm)montagetafel zit, dus buiten de film zelf. Ik veroorloof het me desondanks om naar de theorie van het film-oog van Vertov te verwijzen wat deze problematiek betreft. Zie voor het machine-effect: Anne-Mane Duguet, 'Dispositifi', in: Communications 48, 1988, pp , m.n. p Drie reclame-effecten 69

11 op optisch niveau (het beeld als referent van het beeld) ten bate van een onmiddellijk plezier (dat in eerste instantie noch een beroep doet op een behoefte, noch op een verlangen). De reclame-verleiding verloopt via het vermaak, het ludieke, het driftmatige. Via het beeldeffect legt de reclame waarschijnlijk op de beste manier rekenschap af van de situatie van de lezing van de film: een weinig aandachtige receptie die belaagd wordt door schokkende beelden en door een herhaald behjken van dezelfde reclamefilms. Het gaat er niet echt om 'de film te begrij~en',3~ maar om passief beeldflitsen te ontvangen: de manie van het 'zappen' is in de film en zelfs in het beeld geïntegreerd. En als een verlangen tot betekenisgeving de toeschouwer toch overmeestert, biedt iedere keer dat hij opnieuw kijkt hem de mogelijkheid de eerste lezing verder uit te diepen of een andere lezing te beginnen (want het genre is zeer slecht afgebakend wat betekenis betreft) of een beter inzicht in de constructie van de film te krijgen. En zo kan door de lust tot kennis een plezier ontstaan dat voortkomt uit de videografische of cinematografische taa1.37 Wat de film betreft speelt het discours open spel en de reclame (of de reclame-enunciatie) geen verstoppertje meer. Men zou dit op kunnen vatten als een 'de waarheid spreken' (en dus als een soort authenticiteitseffect) op het niveau van het vertellen, een onthulling van de discursieve en reclarne-mechanismen door de auto-enscenering. Door de mate waarin men het discours, de wijze van filmen, verbindt aan het onderwerp van de film - die in ons geval het produkt is - construeert men met 'ondoorzichtige teken~'3~ een 'discours van...' (en niet meer een 'discours over...').j9 Het beeldeffect is dan het discours van het produkt dat zichtbaar wordt op de platgedrukte opper- 36. Voor dit onderwerp en met betrekking tot de experimentele film verwijs ik naar: Dominique Noguez, Eloge du cinéma expérimental: déjniiions, jalons, pmpectives. Parijs (Ed. du Centre Georges Pompidou) 1979, p. 16. Zie ook: Metz, 'Le fìlm de fiction', a.w., p Misschien is deze hoop overdreven en haal ik de doorsneetoeschouwer en de onderzoekster die ik ben, door elkaar. Maar als dit taalplezier kan ontstaan in het geval van de fictiefilm (zie: Roger Odin, 'Mise en phase, déphasage et performativité', in: Communications 38,1983, pp. 213-~38)~ waarom dan niet in het geval van de reclame? Hoe het ook zij, in beide gevallen gaat het waarschijnlijk niet om een meerderheid van het publiek. 38. François Recanati, La transparewe et I'énonciation. Parijs (Seuil) 1979, m.n. pp Volgens Christian Metz legt het beeld meer nadmk op de 'expressie' dan op de betekenis; zie: Essais sur la signfrcation au cinéma I. Parijs (Klincksieck) 1968, pp Ik verwijs hiervoor naar het proefschrift dat Dominique Bluher momenteel schrijft: Le cinéma dans lecinéma. Sur la réjlexivitéfilmique. Ik dank haar voor de discussies die we naar aanleiding van dit artikel gevoerd hebben. 70 Margnt Tröhler

12 vlakte van het beeld en de film in zijn geheel, op hetzelfde niveau als de afgebeelde menselijke wezens (als het al niet de overhand neemt over hen): de elementen van de film baden in zijn kleuren (het geel van bier bijvoorbeeld in 1664), ze beantwoorden aan zijn vormen (of aan die van zijn merk en zijn logo - dit geldt voor beide films), ze zijn doordrenkt met zijn textuur: in i664 neemt de straal bier, die verticaal door het beeld schiet, op een gegeven moment de vorm aan van een vrouwelijk silhouet (zonder hoofd); het beeld duikt even later weer op als de vrouw (nog steeds zonder hoofd) rent zonder vooruit te komen, in het midden van het beeld, met een zeer soepele, bijna vloeibare stof om haar benen.4o Zo heeft het produkt de neiging te antropomorfìseren terwijl de lichamen ontmenselijken (ze worden behandeld als objecten, marionetten en kleine poppetjes op een schaakbord). De star is het produkt zelf, dat onder één hoedje speelt met het beeld. Men zou ook kunnen zeggen dat het beeldeffect congruent wordt aan het reclame-effect. Uiteindelijk lijkt de behandeling die het produkt ondergaat in de drie effect-categorieën op de behandeling van de 'boodschap' in de filmische stelsels waarnaar de reclamefilms in kwestie verwijzen: de hiërarchische verhouding door de kennis - of iets minder hiërarchisch door de ervaring (het authenticiteitseffect) -de personificatie door identificatie (het fictie-effect) en het beeld dat zijn eigen reclame maakt. Natuurlijk laat de reclame-enunciatie haar sporen achter in eik stelsel, sporen die zich laten aflezen (via het beeldeffect) op het niveau van de énoncé en/of de enunciatie (soms door een nulpunt aan betekenis, in het geval van strakke montage) of op beide niveaus tegelijkertijd. In de authenticiteitscategorie openbaart de reclame zich duidelijk in de (iconische en verbale) énoncé, terwijl zij op het enunciatie-niveau ertoe neigt zich achter haar menselijke afgevaardigde te verstoppen, die geauthentificeerd wordt door de autoriteit van het mannelijk personage (de enquêteur, de expert, de voice-over, de cameraman). Op de manifest discursieve momenten (bijvoorbeeld het 'document'-shot in Ariel) is het nog steeds het door het beeldgeauthentificeerde personage dat deze tussenkomst verbaal motiveert. 40. Naar aanleiding van een reclamefdm van de RATP spreekt Françoise Minot (in: 'Cohérence et contranété dans les fiims publicitaires', in: La Licorne 17, 1990, p. 53) over het principe om de 'ander' met de kleuren van 'dezelfde' te 'schrninken', zowel op het letteriijke als het symbolische niveau van de boodschap. Het lijkt me dat dit ook in reclamefilms met beeldeffect gebeurt. Drie reclame-effecten 71

13 Bij het fictie-effect onderwerpt de reclame zich op twee niveaus aan de diëgese. Door de psychologische relatie die het personage met het produkt onderhoudt, probeert de enunciatie een evenwicht te vinden tussen het discursieve enerzijds en de antropomorfe akaardiging anderzijds. Maar de structuur van het enigma herintroduceert het reclamedoel (en bevestigt deze zo als het onderwerp van de film) door de achterdeur van het fictie-verlangen van de toeschouwer. In de categorie van het beeldeffect laat de reclame zich herkennen door de enunciatie die ook de énoncé zelfstandig laat werken. De betekenende zijde van de énoncé neigt naar vervaging: alies wordt 'uitdrukking', authentieke enunciatie die zich doet gelden via de machinerie (niet-antropomorfìsche enunciatie), en het enige antropomodische element dat overblijft dient gezocht te worden aan de kant van het produkt dat zich auto-presenteert. We hebben dus te maken met twee vormen van 'de waarheid spreken', op twee tegengestelde polen die men zou kunnen vertalen door de fictie van het authentieke en de fictie van het fictieve. En tussen die beide in: de fictie die haar fictie-karakter bevestigt. 72 Margnt Tröhler

- Heeft u een draaiboek? Houd u daar dan ook aan. - Goede en juiste opnamen maken de montage eenvoudiger

- Heeft u een draaiboek? Houd u daar dan ook aan. - Goede en juiste opnamen maken de montage eenvoudiger De methodiek Enkele algemene tips vooraf: - Heeft u een draaiboek? Houd u daar dan ook aan - Goede en juiste opnamen maken de montage eenvoudiger - Heb ik voldoende opnamen? Maar ook niet te veel! - Beoordeel

Nadere informatie

Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop.

Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Holland Goreng: het beste van Azië en Holland samen Onderstaande commercial is gemaakt op

Nadere informatie

Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3

Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3 Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3 = herhaling van een begrip van begrippenlijst 1, 2, 3, 4 of 5 Computeranimatie Massamedia Animatie op de computer gemaakt. Animatie is een film die gemaakt is door foto

Nadere informatie

Het verhaal moet aanspreken, spannend zijn en een mooi einde hebben. Als je uit de bioscoop loopt moet je een goed gevoel hebben over de film.

Het verhaal moet aanspreken, spannend zijn en een mooi einde hebben. Als je uit de bioscoop loopt moet je een goed gevoel hebben over de film. FILMS KIJKEN: Filmische middelen. Als je naar een film kijkt, let je meestal alleen op het verhaal, daar zal in het volgende blok behandeld worden. Dit is het inhoudelijk gedeelte. Het verhaal moet aanspreken,

Nadere informatie

MOVING: workshop filmmaken

MOVING: workshop filmmaken Dit werkblad is van: klas: MOVING: workshop filmmaken Neem zelf bewegend beeld op en maak er een videoclip, korte film of reportage van door er geluid, effecten en titels aan toe te voegen... Clips op

Nadere informatie

AV THEORIE CAMERAREGIE

AV THEORIE CAMERAREGIE AV THEORIE CAMERAREGIE HET LOS OPNEMEN VAN SHOTS, HOE MOOI OOK, LEVERT NOG GEEN FILM OP!!! Film maken is een verhaal vertellen in beelden en dat verhaal wil je met mensen delen, je wilt je film aan een

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria:

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Regie Documentaire Weet in een door de student zelf gemaakte film al basaal te boeien

Nadere informatie

eenheid van tijd, plaats en handeling

eenheid van tijd, plaats en handeling Terminologie Een shot of take is één ononderbroken filmopname Een scène is een combinatie van verschillende shots, ceze shots groeperen één handeling of gebeurtenis en zijn allemaal op dezelfde locatie

Nadere informatie

Stop Motion- THE MOVIE

Stop Motion- THE MOVIE Stop Motion- THE MOVIE Script / storyboard / productie. Nu we weten welke technieken er binnen Stop Motion animatie zijn en hoe deze worden uitgevoerd, kunnen we aan de slag met een langere film. Wanneer

Nadere informatie

Mijn familie, mijn vrienden en vriendinnen en ik!

Mijn familie, mijn vrienden en vriendinnen en ik! We leven in een maatschappij met een overweldigende aanwezigheid van moderne technologische apparaten, waardoor afstanden tussen mensen vervagen en een tweede, online wereld ontstaat. De inderen van nu

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

LIEFDE. En als je door de bogen kijkt, zie je op de achtergrond ook iets gebeuren. Wat wordt er op de achtergrond gedaan?

LIEFDE. En als je door de bogen kijkt, zie je op de achtergrond ook iets gebeuren. Wat wordt er op de achtergrond gedaan? LIEFDE Soms lijkt het wel of het hele leven om de liefde draait. Het begint al als je kind bent met de liefde voor je moeder en vader. En iedereen herinnert zich zijn eerste verliefdheid nog wel; op de

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats WERVINGSCIRKEL De juiste persoon op de juiste plaats Werving gaat om het aantrekken van vrijwilligers die passen bij de organisatie en bij de taken die ze gaan uitvoeren. Kort samengevat: de juiste persoon

Nadere informatie

1 Voor Paloma is de goudvis een metafoor. Welke? Waar zie je die metafoor letterlijk verbeeld?

1 Voor Paloma is de goudvis een metafoor. Welke? Waar zie je die metafoor letterlijk verbeeld? LE HERISSON Filmesthetische bespreking Evelien van Vessem Week van de Franse Film 2010-2011 / Cinemagie Vragen voor de leerlingen In Le hérisson wordt veel gesproken. We horen Paloma s commentaar bij de

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Leren & Werken

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Leren & Werken MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Leren & Werken Steeds opnieuw raak ik mijn baan kwijt. Waar ligt dat nou aan? Welke vervolgopleiding zou iets voor mij zijn? Is er voor mij extra ondersteuning

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Ons stappenplan om te komen tot jouw perfecte film.

Ons stappenplan om te komen tot jouw perfecte film. Ons stappenplan om te komen tot jouw perfecte film. Leuk! We gaan samen een film maken, maar wat houdt dat precies in? Hieronder staan de verschillende stappen van het maken van een film beschreven. Zo

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

SPEL en WERKELIJKHEID

SPEL en WERKELIJKHEID SPEL en WERKELIJKHEID Lesbrief bij de voorstelling Boring van theatergroep koeterwaals. We hopen dat jullie Boring een leuke voorstelling vonden. Wij hebben bij de voorstelling nog een lesbrief gemaakt

Nadere informatie

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 R.K. Basisschool De Vlinder RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 GOEDE STUDIEGEWOONTEN Bij goed studeren (leren) of huiswerk maken

Nadere informatie

Commercial. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop.

Commercial. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Holland Goreng: het beste van Azië en Holland samen Onderstaande commercial is gemaakt op

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia/IT. Audio 2. De verschijningsvormen van audio MM-02-08-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia/IT. Audio 2. De verschijningsvormen van audio MM-02-08-01 OPDRACHTKAART MM-02-08-01 De verschijningsvormen van audio Voorkennis: Je hebt multimedia-opdrachten 1 tot en met 3 en audio-opdracht 1 (MM-02-03 t/m MM-02-07) afgerond. Intro: In deze opdracht wordt beschreven

Nadere informatie

Bezoeker: Het is een dagelijkse ervaring dat de wereld plotseling verschijnt als we wakker worden. Waar komt die vandaan?

Bezoeker: Het is een dagelijkse ervaring dat de wereld plotseling verschijnt als we wakker worden. Waar komt die vandaan? 1 Het gevoel Ik ben (7 mei 1970) Bezoeker: Het is een dagelijkse ervaring dat de wereld plotseling verschijnt als we wakker worden. Waar komt die vandaan? Shri Nisargadatta Maharaj: Voordat er iets verschijnt,

Nadere informatie

Peter van den Bijllaardt

Peter van den Bijllaardt 1 Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te zien. En nog enkele eventuele andere bijzonderheden.

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Over foto s gesproken

Over foto s gesproken Over foto s gesproken Deel 2 Interpreteren en Waarderen Diana Bokje vanavond Interpreteren Waarderen Oefenen Methode: Vier pijlers Beschrijven => Wat? Analyseren => Hoe? Interpreteren => Waarom? Waarderen

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste

Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste Eerste druk, 2014 2014 Emelie van Laar isbn: 9789048434497 nur: 775 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 47 punten

Nadere informatie

VERLIEFD WORDEN KAN IEDEREEN, MAAR HOE BLIJF JE VERLIEFD OP ELKAAR

VERLIEFD WORDEN KAN IEDEREEN, MAAR HOE BLIJF JE VERLIEFD OP ELKAAR VERLIEFD WORDEN KAN IEDEREEN, MAAR HOE BLIJF JE VERLIEFD OP ELKAAR Deel 2 Hoe het verliefde gevoel in de relatie vast te houden Iedere behoefte kan voor- en nadelen hebben. Ik ga hier niet focussen op

Nadere informatie

Hoe gebruikt de ruiter zijn eigen lichaam om paard te rijden en meer specifiek om aan de teugel te rijden?

Hoe gebruikt de ruiter zijn eigen lichaam om paard te rijden en meer specifiek om aan de teugel te rijden? 1. Over het boek Als ik op het internet sleutelwoorden ingeef zoals : dressuur, aan de teugel, aan het bit enz, kom ik steeds terecht op weliswaar interessante sites met veel informatie over het paard

Nadere informatie

Schrijfschema voor Beeldende Kunst, Nederlands en CKV

Schrijfschema voor Beeldende Kunst, Nederlands en CKV Schrijfschema voor Beeldende Kunst, Nederlands en CKV Maak voor het schrijven van je recensie over de culturele of kunstzinnige uiting op de CKV-dag gebruik van dit schrijfschema. Geef je mening over de

Nadere informatie

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend.

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432172 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Verborgen eenzaamheid

Verborgen eenzaamheid Verborgen eenzaamheid Eerste druk, maart 2012 2012 Ineke van Elk en Esther Engelen Correctie: Hermen Overweg Fotografie: Fanny Truijens Voorwoord: mr. K.M. (Marleen) Huizingh isbn: 978-90-484-2318-7 nur:

Nadere informatie

nijntje spelregels nijntje waar zit je? verstoppertje spelen

nijntje spelregels nijntje waar zit je? verstoppertje spelen nijntje verstoppertje spelen nijntje waar zit je? spelregels 1 nijntje waar zit je? nijntje Verstoppertje spelen voor: vanaf: speelduur: 2+ spelers 6 maanden ca. 10 min. Exclusief 2x 1,5V AAA batterij

Nadere informatie

Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld

Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld [Om deze lesbrief in te kunnen vullen heb je de nieuwste versie van Adobe Reader nodig] Naam: Klas: Naam docent: Als er in een documentaire wordt gesproken over

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen.

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen. In de vorige les ben je gaan onderzoeken wat je droom is en ik hoop dat je het besluit hebt genomen om elke dag te dromen en dat je een moodboard hebt gemaakt. Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

POENS.NL. Onomatopeespel. Spelvarianten deel 1. Onomatopeespel - spelvarianten deel 1 - www.poens.nl - Jeroen Knevel

POENS.NL. Onomatopeespel. Spelvarianten deel 1. Onomatopeespel - spelvarianten deel 1 - www.poens.nl - Jeroen Knevel POENS.NL Onomatopeespel Spelvarianten deel 1 1 Onomatopee Het auditief beeld als expressief coaching instrument Jezelf beter leren kennen, de ander beter leren kennen, beter zicht krijgen op het samenwerken,

Nadere informatie

THEORIE. Kijken naar Film

THEORIE. Kijken naar Film THEORIE Kijken naar Film Introductie Sommige mensen bekijken een film zoals ze junkfood eten. Ze denken er niet bij na, ze praten er niet over. Ze realiseren zich niet dat kunst en cultuur onze kijk op

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Heleen slaat het boek dicht. Vanavond komt er niets van lezen, haar gedachten dwalen steeds af.

Heleen slaat het boek dicht. Vanavond komt er niets van lezen, haar gedachten dwalen steeds af. 1 Heleen van Rijnsburg zet de wekker op halfacht. Als ze nu nog een halfuurtje leest in bed, dan krijgt ze zeven uur slaap. Dat is precies genoeg. Zes uur is te kort en acht uur is te lang. Op het nachtkastje

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek

Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Welkom in de bibliotheek. Je gaat op ontdekking in de bibliotheek. Hierbij doe je een onderzoek naar verschillende soorten media; zoals

Nadere informatie

Totaalshot Medium shot Close-up Establishing shot

Totaalshot Medium shot Close-up  Establishing shot Analyse Commercial Totaalshot Bij een totaalshot zien we het onderwerp helemaal in beeld, van verder weg gefilmd. Dit shot werkt goed als introductie van een scène, omdat de kijker op deze manier een idee

Nadere informatie

Het maken van een

Het maken van een Het maken van een Storyboard 19-4-2008 1 Vroeg of laat een speelfilm Iedere amateurfilmer waagt zich vroeg of laat aan een speelfilm. Lang geen eenvoudige klus, maar als u zich goed voorbereid valt het

Nadere informatie

HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING

HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING!! OPGELET!! Wij gaan er bij Publiekswerking steeds van uit dat er geen vaststaande antwoorden zijn op onderstaande vragen. De associaties

Nadere informatie

Inleiding communicatie

Inleiding communicatie Inleiding communicatie Communicatie is een proces tussen zender en ontvanger. De boodschap wordt door de ander waargenomen, geïnterpreteerd en geëvalueerd. Als de boodschap niet overkomt, is er sprake

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Laat zien en vertel, dat is het motto van

Laat zien en vertel, dat is het motto van Geef een presentatie en doe dat vooral met tekeningen Dan Roam, Visueel presenteren - Het ontwerpen van presentaties die overtuigen, Vakmedianet, 260 blz., ISBN 978 94 6276 016 5. Het doel van de presentator

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Tweede plaats Verhalenwedstrijd Tamarinde oktober Britt van der Wal (groep 7) Vampiermissie

Tweede plaats Verhalenwedstrijd Tamarinde oktober Britt van der Wal (groep 7) Vampiermissie Britt van der Wal (groep 7) Vampiermissie 1 Vampiermissie Het is half zes en het is niet echt lekker weer, het dondert en bliksemt en het regent ook heel hard, dat maakt de straat heel glad. Woes, daar

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Leven vanuit het hart

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Leven vanuit het hart Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Leven vanuit het hart Den Haag, 2015 Leven vanuit het hart 7 Hoe kunnen we leven vanuit het hart? Daarbij is het belangrijk een onderscheid te maken tussen denken

Nadere informatie

Y-choice. Luister naar De keuzes die je maakt van Van Dik Hout. Het nummer staat op de CD Het beste van 1994-2001. De songtekst vind je in bijlage 1.

Y-choice. Luister naar De keuzes die je maakt van Van Dik Hout. Het nummer staat op de CD Het beste van 1994-2001. De songtekst vind je in bijlage 1. Kiezen Opwarmertje Een eigen keuze (Naar: Kiezels 10 e jaargang, nr. 5) Laat één jongere beginnen met het noemen van een drietal belangrijke zaken uit zijn leven, bijvoorbeeld iemand kiest scooter, voetbal

Nadere informatie

Een afscheid van houten inzichten en vierkante wielen. Kunstbeschouwen april 2015

Een afscheid van houten inzichten en vierkante wielen. Kunstbeschouwen april 2015 Een afscheid van houten inzichten en vierkante wielen. Kunstbeschouwen 3.0-23 april 2015 Stelling 1. Het is de vijfde dag maar wel de een na de laatste. Een korte week om een maand de aandacht te trekken

Nadere informatie

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte.

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte. De droom Hassan droomt dat het sneeuwt. De sneeuw dwarrelt in het donker. Hij valt niet naar beneden, want er is geen beneden. En er is geen boven. Hij valt niet van de hemel naar de aarde, want er is

Nadere informatie

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België)

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) lesbrief Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) onderbouw (groep 1 t/m 4) bezoekadres Markendaalseweg 75a Het doek gaat op. Er komt een schaduwcircus aan en alles is ineens mogelijk! Schaduwen

Nadere informatie

Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen?

Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen? Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen? Over digital storytelling Digital storytelling is een heel eenvoudige manier om een verhaal op een multimediale manier te vertellen. Je kan

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

IN DE STUDIO SUPER MEGA KNAP NATUURKNAP REKENKNAP MUZIEKKNAP ZELFKNAP BEELDKNAP SAMENKNAP BEWEEGKNAP TAALKNAP

IN DE STUDIO SUPER MEGA KNAP NATUURKNAP REKENKNAP MUZIEKKNAP ZELFKNAP BEELDKNAP SAMENKNAP BEWEEGKNAP TAALKNAP IN DE STUDIO NATUUR REKEN BEELD MUZIEK ZELF SAMEN TAAL BEWEEG BEWEEG MUZIEK BEELD NATUUR REKEN ZELF SAMEN In de studio TAAL CAMERAMAN, REGISSEUR ACTEUR OF FIGURANT? Een cameraman is iemand die de camera

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

Story Telling as a Recovery Tool. Jarl Peter Rokus

Story Telling as a Recovery Tool. Jarl Peter Rokus Story Telling as a Recovery Tool Jarl Peter Rokus 10 Redenen waarom je verhalen moet vertellen (ja, óók in de zorg) Je hebt de keuze om je leven lang vanaf de zijlijn toe te kijken of de wil te hebben

Nadere informatie

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Deel 1 Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Voorwoord Om te beginnen met het uiteenzetten van een interpretatie van communicatie en de daarbij behorende analyse ben ik gehouden om aan te geven

Nadere informatie

The Big Sleep Continuïteitsmontage Sequens

The Big Sleep Continuïteitsmontage Sequens The Big Sleep Continuïteitsmontage Sequens [Uit de lesnota's van Tim Deschaumes] Marlowe achtervolgt de verdachte boekhandelaar A.G. Geiger. Hij komt snel te weten waar zijn huis is en stelt vast dat Carmen

Nadere informatie

nijntje verstoppertje spelen nijntje waar zit je? spelregels

nijntje verstoppertje spelen nijntje waar zit je? spelregels nijntje verstoppertje spelen nijntje waar zit je? spelregels 1 nijntje verstoppertje spelen voor: vanaf: speelduur: 2+ spelers 6 maanden ca. 10 min. Exclusief 2x 1,5V AAA alkaline batterijen hier ben ik!

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

Het empathiequotiënt (eq)

Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (EQ) versie voor volwassenen Hoe moet deze vragenlijst ingevuld worden? In deze vragenlijst staan een aantal stellingen opgesomd. Lees elke stelling aandachtig

Nadere informatie

RITUEEL. schrijven. Word de persoon die je altijd al had willen zijn.

RITUEEL. schrijven. Word de persoon die je altijd al had willen zijn. RITUEEL schrijven d a g b o e k Word de persoon die je altijd al had willen zijn. Welkom De persoon worden die je altijd al had willen zijn. Daarom schrijf ik. Door ritueel te schrijven kom je in verbinding

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 14 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 14 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2012 tijdvak 1 maandag 14 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Kiezen voor coaching als managementstijl

Kiezen voor coaching als managementstijl Kiezen voor coaching als managementstijl Druk, druk druk! Bijna iedere manager kent wel dit gevoel. Beter leren delegeren dus! Om te kunnen delegeren heb je echter verantwoordelijke en zelfsturende medewerkers

Nadere informatie

Handouts Bracina cursus 24 oktober 2015

Handouts Bracina cursus 24 oktober 2015 Handouts Bracina cursus 24 oktober 2015 PRODUCTIE Paul Lacroix TITEL Creatief titels maken DATE 24/10/2015 SCENES TAKE 10 1 De titel is het visitekaartje van de film Dit is het eerste wat het publiek te

Nadere informatie

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het Geloven Geloven is vertrouwen GGeloven is ten diepste je vertrouwen hechten aan iets of iemand, de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het geloven in God zegt de Bijbel: Het geloof is de vaste

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. V4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. V4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW V4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie

Hospital ABCD studie Pinnummer: H 3. Ontslag. Extra benodigdheden: - Horloge - Pen - Leeg A4 vel - MMSE formulier

Hospital ABCD studie Pinnummer: H 3. Ontslag. Extra benodigdheden: - Horloge - Pen - Leeg A4 vel - MMSE formulier H 3 Ontslag Extra benodigdheden: - Horloge - Pen - Leeg A4 vel - MMSE formulier Uw ervaringen zijn waardevol In dit interview gaan we het hebben over uw dagelijkse bezigheden en hoe u zich voelt. Uw ervaringen

Nadere informatie

110 Tis knap lastig! Omgaan met lastig gedrag op de buitenschoolse opvang. Josette Hoex en Floortje Kunseler ISBN 978 90 6665 935 3 NUR 740/854 2008

110 Tis knap lastig! Omgaan met lastig gedrag op de buitenschoolse opvang. Josette Hoex en Floortje Kunseler ISBN 978 90 6665 935 3 NUR 740/854 2008 110 6 Gesprekken met ouders Co-auteur: Noëlle Pameijer Samenwerkingsverband Annie M.G. Schmidt Hilversum 6.1 Praten over een gezamenlijke zorg Iris komt vrolijk de school uit aan de hand van meneer Jasper

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

UNIVERSITEIT DER DROMEN

UNIVERSITEIT DER DROMEN UNIVERSITEIT DER DROMEN INTERAKTIEVE VIDEO Student: Stas Ivakha Vrije Universiteit Amsterdam Vak: Inleiding multimedia Opdracht: Essay Interactieve Media Studentennummer: 1774573 Inleverdatum: 16 mei 2008

Nadere informatie

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou 22 BOVENBOUW De Tuin der Lusten TEKST EVELIEN NIJEBOER BEELD JEROEN BOSCH Uren kan je kijken naar dit schilderij van Jeroen Bosch. Niet alleen omdat er zoveel op staat, maar ook omdat al die taferelen

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie