Authenticiteit - fictie - beeld

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Authenticiteit - fictie - beeld"

Transcriptie

1 Margrit Tröhler Authenticiteit - fictie - beeld Over drie reclame-effecten 'Koop dit en wij zijn gelukkig', dat is de reclameboodschap in haar meest elementaire dimensie. Om die 'wij' op een inclusieve wijze op te kunnen vatten en te stimuleren tot het daadwerkelijke kopen (buiten de tekst), is de 'kunst' van de reclame erop gericht de consument te overtuigen van een produkt binnen de film. Het 'creatonële" discours (in dit geval de reclame-enunciatie) neemt daartoe presentatievonnen ofstrategieën over die uitgeprobeerd zijn door de cinema, de televisie en de video. Het reclame-discours overlapt, vanwege het te produceren effect op de toeschouwer, esthetische discoursen (ook in de betekenis van Jakobson). Om de reclameflm(s) beter af te bakenen, maak ik een drievoudig onderscheid wat betreft de effecten: het authenticiteitseffect (een term die ik verkies boven het documentaire-effect), het jctie-effect en het beeldefect.' Voor alle duidelijkheid: hetgeen in een reclamespot getoond wordt, is altijd fictief. Zelfs in films die een authenticiteitseffect teweegbrengen, is er dus geen sprake van het Oorspronkeiijk: 'Les trois effets de la publicité', in: La Licorne 24, 1992, pp I 56 (Dit tijdschrift wordt uitgegeven door de Universiteit van Poitiers). Vertaling: Paul Ventraten. I. Ik ontleen deze term alsmede de termen afilmisch en profilmisch aan Etienne Souriau, L'universfilmique. Parijs (Flamrnarion) 1953, pp De definities van deze laatste twee termen zijn van Christian Metz, zie hiervoor o.m. diens: 'Le film de fiction et son spectateur', in: Communications 23, 1975 pp , ook opgenomen in Lesignijant imaginaire. Parijs (Christian Bourgois Editeur) 1977; Roger Odin (voor het fictie-beeldeffect), met name 'Du spectateur fictionnalisant au nouveau spectateur', in: ins, nr. 8, 1988, pp Ik ga later in op het gebruik van deze twee termen voor de reclame. 3. De redamefilm maakt geen deel uit van hetgenre documentaire, maar creëert de illusie deel uit te maken van de vetzameling documentaire zoals Roger Odin deze definieert in: 'Film documentaire, lecture documentarisante', in: Cinémas et Réalités. Travaux XLI. Saint-Etienne (CIEREC, Univenité de Saint-Etienne) 1984, pp. 271 en 273. Er zijn uiteraard een groot aantal documentaristische lezingen mogelijk: over de toestand in de maatschappij, over de mode, enzovoort. 60 Margrit Tröhler

2 afilrnische:3 zij zetten een 'werkelijkheid' in scène, zij simuleren een werkelijkheidsdiscours. In de drie effect-categorieën gaat het om het (gedeeltelijk) verdoezelen van de reclame-enunciatie door te venvijzen naar drie essentiële audiovisuele stelsels door middel van enunciatie-configuraties,4 het schikken en ordenen van het profilmische en de positiebepaling van de toeschouwersblik. Het (referentie)effect wordt opgeroepen door het discours en kan de toeschouwer bereiken door een beroep te doen op zijn discursieve kennis en zijn audiovisuele gewoonten. Maar niets impliceert dat het beoogde effect ook bereikt wordt: andere interpretaties blijven mogelijk, met name de reclameinterpretatie (van de actieve kritische interpretatie tot aan de weigering naar de film te kijken). De reclame-enunciatie is, ongeacht het overgenomen stelsel, altijd merkbaar door de nadrukkelijke, noodzakelijke aanwezigheid van het produkt op een bepaald moment en door het hakkelige ritme van de film (door de montage, de ellipsen, de korte duur van de film, enzovoort). Dit betekent dat de toeschouwer van een reclamefilm minder 'regressief is dan die van een fictiefilm; hij gaat minder in de film op,s mede door de omstandigheden die het kijken naar de reclamefilm bepalen. De reclametoeschouwers (in de bioscoop en in de huiskamer) vormen niet noodzakelijk een aandachtig en gemotiveerd publiek (en de reclamemakers zijn zich daar steeds meer bewust van; ik kom hier later op terug). In de bioscoop zijn zij bijvoorbeeld nog bezig hun plaats in te nemen, zij wennen langzaam aan de duisternis (vaak is het licht gedimd, maar niet gedoofd); zij gaan door met het lezen van de krant ofmet het praten met hun gezelschap, horen flarden van een gesprek op de rij achter hen, enzovoort. Maar zij hebben al de eerste stap gezet om een andere wereld binnen te gaan en minder waakzaam te zijn,6 en hun aandacht wordt ondanks ailes getrokken, in beslag genomen door de bewegende en agressieve beelden waarvoor zij frontaal plaatsgenomen hebben.7niettemin hebben zij een buitentekstuele 4. De 'stilistische samenstellingen' van Roger Odin; vgl. diens 'Film documentaire, lecture documentarisante', a.w., p S. Aangezien de 'waarnerningsoverdacht' (zie Christian Metz, 'Le film de fiction et son spectateur', a.w., pp. 109 en I 18) niet echt kan plaatsvinden, lijken zij meer op de toeschouwers van farniliefilm die, volgens Roger Odin, meer verwantschap hebben met de dagdromerij dan de toeschouwen van een fictiefilm. Zie: Roger Odin, 'Rhétorique du film de famiiie', in: Revue d'ésthétique, nr. 1-2, 1979, PP Zie voor de vergelijking met de fictiefilm: Metz, 'Le film de fiction et son spectateur', a.w., pp Aangezien veel toeschouwers voor de 'voorstelling' komen (en niet alleen voor Drie reclame-effecten 61

3 kennis (men vergist zich niet in de aard van de reclamefilm), die versterkt wordt door het feit dat de plaats van reclamefilms in een programma, in de bioscoop en op televisie, duidelijk gemarkeerd moet zijn: de 'externe voorschriften', in de terminologie van Roger Odin, zijn er alle op gericht een reclame-interpretatie te bewerkstelligen en ieder ander effect uit te schakelen, terwijl de 'interne v~orschrifien'~ juist proberen de reclame-interpretatie te blokkeren. Er is dus geen bedrog in het spel; als de reclame 'functioneert', dan komt dat door haar effecten die niet strikt tot de reclame behoren - en met toestemming van de toeschouwer. Het authenticiteitseject Ah, die befaamde wasmiddelen... At-iel bijvoorbeeld (1988). Het eerste shot toont een honderdtal plastic bekertjes gevuld met waspoeder. Een mannenstem zet in: 'Deze wasmiddelen lijken op elkaar - maar denkt u dat ze hetzelfde resultaat opleveren?' Mevrouw Chabrier (haar naam verschijnt onder in beeld) wordt tijdens het winkelen aangesproken door een enquêteur. Ze antwoordt dat zij het niet weet, maar dat ze het wel wil uitproberen. In de tussentijd heeft de enquêteur een pak in haar winkelwagen gezet (zijn arm verschijnt in beeld, het enige dat we van hem zien9). Een directe overgang naar een volgend moment: mevrouw Chabrier zit in haar tuin voor een waslijn waaraan witte broeken hangen. Ze vertelt ons dat ze tevreden is over het wasmiddel en legt ons uit onder welke omstandigheden zij haar broeken zo vuil maakt en waarom ze absoluut weer schoon moeten worden: ze neemt deel aan het Franse kampioenschap paardrijden. Het 'bewijs' daarvoor wordt ons twee keer geleverd door een 'document'-opname waarin we vier personen te paard zien galopperen (vanuit spectaculai- de film), kan men de hypothese opperen dat het blok voorfilms en reclamefilms voor hen een voorbereiding op de fictiefilm vormt, op de fictieve wereld die kort daarop volgt. Hun fictieverlangen wordt gestimuleerd door de brokstukken fictie die op het doek (met een halfoog) waargenomen worden (dit geldt vooral voor de reclamefdms die een fictie- en beeldeffect beogen en die in de bioscoop in de meerderheid zijn). 8. Roger Odin, 'Film documentaire, lecture documentarisante', a.w., pp , en 275. g. De invalshoek vanwaaruit de mannenarm in het beeld verschijnt, legitimeert de lichtelijk schuine blikrichting van de vrouw (naar rechtsboven) naar de camera. En dit is des te belangrijker aangezien de vraag van de enquêteur vooraf en buiten beeld gesteld wordt en het dus niet mogeiijk is hem te situeren. 62 Margrit Tröhler

4 re camerastandpunten zoals in een sportreportageio). Mevrouw Chabner is overtuigend en overtuigd: 'Ik ben Anel' (sic!). Andere versies van het bewijs zijn kaler en anoniemer: zonder enquêteur - Suikervrije Freedent (1989), een jonge moeder met haar drie kinderen picknickt op een grasveld -; of zonder enquêteur en naturalistische context - Playtex (1989), een vrouw kleedt zich aan voor de camera en prijst de eigenschappen van haar b.h. aan. Tenslotte versies die nog meer op authenticiteit inspelen door de duidelijke verwijzing naar talkshows - Veet (1988): de presentator en zijn gast zitten achter een tafel, we zien microfoons, camera's, enz. - en naar reportages - De stad Parijs tegen drugs (~ggo), een jonge dealer beantwoordt onhandig de bijna onverstaanbare vragen van de enquêteur die zich op de achtergrond houdt; de camera beweegt en herkadert steeds het personage. In alle voorbeelden laat het personage dat spreekt tegenover de camera ofhet personage van de enquêteur, als dat er ai is, zich aan de kant zetten door de eerste enunciateur," met zijn ailedaagse problemen, gesitueerd in een realistische context die afilmisch wil zijn: het discours bevestigt zichzelf via een 'echte persoon' en gaat voor waar door via welbekende dispositieven van de televisie-actualiteit12 die bijdragen aan de enscenering van de 'werkelijkheid'. De tî-ontale, horizontale blik-as, het constante en directe aanspreken zoals in een dialoog (voor altijd onmogelijk vanwege het eennchtingsverkeer van het medium), de homogeniteit en het naturalisme van het decor en de quasi-reële duur van het evenement1) zijn erop gericht de arbeid van de filmische enunciatieve instantie die benadert, kiest en benadrukt - bijvoorbeeld het produkt - te doen vergeten. Vreemd genoeg verhoogt die arbeid op indirecte wijze het authenticiteitseffect 10. Deze iconische illustratie van het verbale discours vormt natuurlijk een obstakel voor het authenticiteitseffect van de interviewsituatie. Maar er ontstaat een ander authenticiteitseffect dat de tussenkomst van de discursieve instantie maskeert. I I. Hij ontkent zijn tekstuele status en functie van eenvoudige afgevaardigde van de enunciatie; zie voor de status van de énonciateur in filmteksten: Christian Metz, L'énomiation impersonnelle OU le site dujlrn. Parijs (Mendiens/Klincksieck) 1991,~. 44, pp De reclamefilms die een authenticiteitseffect produceren worden meestal op de televisie vertoond. I 3. Ik constateer de overeenkomst tussen deze beeldcompositie met de 'primitieve voorstellingswijze' in de films uit de beginperiode die, volgens Noë1 Burch, gekenmerkt wordt door een aanblik, door naast elkaar geplaatste voorstellingen (en nog niet door de spatio-temporele opbouw van de scène). Vgl. 'Un mode de représentation primitif', in: Iris 2, 1984, pp. "3-123; vgl. ook Christian Metz, Essais sur la signfication au cinéma 11. Parijs (Klincksieck) 1983, pp Drie reclame-effecten 63

5 van de situatie, in zoverre dat deze het personage al te expliciete mimiek ofgebaren bespaart. In de reportage is het de camera die doet alsof zij de enunciatieve arbeid op zich neemt. Dan is er de bijzondere rol van de anonieme, mannelijke commentaarstem die - ook als zij pas in het laatste ongedwongen shot van het produkt opduikt - door haar afstandelijkheid en almachtige enunciatie-status de beelden geloofwaardig maakt: als 'meesterstem van het beeld"4 lijkt zij de gebeurtenis en beeldopeenvolging te beheersen.'s Er is één geval dat zich onttrekt aan die stem: wanneer het personage van de expert (in deze vorm altijd een man) gebruikt wordt. Hij doet alsof hij kenner is en presenteert meestal een 'serieus' produkt of 'serieuze' dienst (meestal immaterieel, het 'produkt' neemt een ondergeschikte plaats in het beeld in en figureert in de reclame slechts als het onderwerp van een rationeel, verbaal discours: bijvoorbeeld een levensverzekering). De expert bevindt zich in een neutraal decor en profiteert van een verwijzing naar het informatie-discours in het televisiejournaal, het politieke discours of de pedagogische film. Hij kan in een zelfde enscenering verschijnen als een consumente of een getuige, maar hij functioneert daarenboven als 'spil' van de camerablik en leidt zo de blik van de toeschouwer (bijvoorbeeld wanneer hij zich omdraait naar een bord met verklarende tekst).16 Hij bezit niet alleen de kennis, maar doet ook alsofhij de blik bezit door de verantwoording over te nemen van de arbeid van de enunciatieve instantie. In alle gevalien waarin een authenticiteitseffect geproduceerd wordt, gaat het om een illusie van de aanwezigheid en het directe aanspreken, exclusiefvoor 'ons' (vergelijkbaar met het effect van een liveuitzending), om de illusie van 'reële personages', bekend en in meer of mindere mate vriendelijk (presentator, geïnterviewde personen enzovoort), waaraan de televisie ons heeft doen wennen. Er is geen sprake van een ongenaakbare star: het is de huisvrouw die tot star verheven is en in die hoedanigheid over de dagelijkse behoeften van haar publiek spreekt en, zeker in dit duidelijke geval, ook over zijn verlangens." 14. Marc Vernet, 'Figures de l'absence 11: La voix-off', in Iris 3, 1985, p. 52. I 5. Dit is de reclame-stem bij uitstek, die de slogan uitspreekt en vaak inspeelt op connotaties buiten het beeld. Ze dient ertoe de toeschouwer te overtuigen van het produkt en het in zijn geheugen op te laten nemen. Deze stem probeert ook haar status van enunciatie-afgevaardigde te ontkennen door zich voor te doen als de directe bron van het discours. 16. Vgl. Eliséo Veron, 'I1 est li, je le vois, i1 me parle', in: Communications 38, 1983, pp ; Geneviève Jacquinot, Image etpédagogie. Parijs (PUF) Men zou kunnen denken dat dit soort 'reclame' aan een reeds achterhaald 64 Margrit Tröhler

6 Ondanks ailes zou men kunnen zeggen dat de films die spelen met het authenticiteitseffect, deel uitmaken van een categorie films waarin de reclame-enunciatie nauwelijks verdrongen is: de boodschap blijft duidelijk; het gaat om een verbaal en iconisch discours over het produkt. Men zou ook kunnen zeggen dat deze films de minst 'leugenachtige' categorie vormen, want het is noodzakelijk, ondanks het fictieve karakter van de dingen, dat er in hetgeen gezegd wordt, altijd op een bepaalde wijze gerefereerd wordt aan de reële wereld.'' De bijna perfecte fictie van de authenticiteit kan anno 1991 niettemin achterdocht wekken: een 'de waarheid spreken' dat imteert? De grote broer van de reclamefilm met fictie-effect is natuurlijk de speelfilm (misschien niet zozeer de klassieke, als wel de moderne speelfilm, die onze tolerantiedrempel verhoogd heeft wat betreft de zogenaamde doorzichtigheid). De impressie van werkelijkheid en het overgenomen narratieve model slagen erin een autonome, imaginaire wereld te scheppen, de gebrekkige coherentie van deze wereld is hersteld door middel van onafgebroken muziek (soms door een voiceover met emotionele 1ading)'g en een innerlijke blik van de gefilmde scène.20 En ondanks discursieve breuken en de 'gaten waardoor diëge- model van de audiovisuele communicatie toebehoort. Dit geldt misschien voor het personage van de expert (die inderdaad steeds minder in de reclame voorkomt), maar Francesco Casetti en Roger Odin hebben aangetoond dat het nieuwe model van de 'neo-televisie' het alledaagse leven van meneer en mevrouw Doorsnee promoot. Vgl. het artikel van Casetti en Odin, 'De la paléo- à la néotélévision', in: Communications g I, 1990, pp Deze categorie reclamefilms loopt het meest gevaarjuridisch vervolgd te worden wegens fraude; vgl. de knooptest van Omo. 19. De muziek is een belangrijke factor bij de coherentie van een fìlm, niet aileen vanwege haar constante aanwezigheid maar ook vanwege haar vaak diëgetisch wijdlopige expressiviteit. Ze verhoogt ook de indruk van irrealiteit. Vgl. Michel Chion, La toile trouée. Parijs (Cahiers du cinéma/ed. de 1'Etoile) 1988, p De voice-over kan, op een ander niveau, soortgelijke functies vervullen. Wat dat betreft is er een affiniteit tussen de reclamefilm en de zwijgende Hm. Vgl. mijn artikel 'Der s tuqe Auttand der Bilder gegen die hemchenden Töne - Auf der Suche nach den Ahnlichkeiten von Sturnm- und Werbefilmen', in: Cinérna 36, Basel 1990, pp Ik wil hiermee de voyeuristische kant van de camerablik onderstrepen (de personages doen alsof ze niet weten dat ze gefilmd worden) en eventueel de constmctie van een locus (vgl. Nick Browne, 'Rhétorique du texte spéculaire', in: Communications 23, 1975, pp I). De constructie van een locus beperkt zich in de reclame natuurlijk tot een beginpunt. Drie reclame-effecten 65

7 tisch slecht geïntegreerde elementen infiltreren',21 beweer ik dat het fictie-effect er soms in slaagt ons beet te nemen.22 In tegenstelling tot het authenticiteitseffect hoeft de reclame-enunciatie hier niet de fictieve aard van de dingen te verdoezelen. Met goedkope verhaaltjes in werelden die van oorsprong diëgetisch zijn, verwijst de reclamefilm naar bekende, want reeds geziene scenario's.'3 Maar de reclamefilm speelt vooral het spel van het enigma. Laten we nogmaals een prototypisch voorbeeld nemen: Marie-Claire (1988). Eenjonge vrouw staat op, zet kofie, doet haar gymnastiekoefeningen, neemt een douche, pakt haar koffer in en verlaat het huis. Haar vriend, die in bed is blijven liggen, wordt wakker en vindt op de plek waar zijn vriendin lag een briefje: 'Ik heb iets beters te doen', ondertekend 'Marie-Claire'. Hij gooit het briefje op het nachtkastje, het valt op het tijdschrift met dezelfde naam - het produkt is eindelijk onthuld. Het plezier dat de toeschouwer beleeft aan het oplossen van het enigma, stimuleert zijn verlangen naar fi~tie.~4 Dat verlangen is zelfs zo sterk dat het erin slaagt de toeschouwer de sporen van de reclame-enunciatie in de film te laten opruimen: bij eike nieuwe handeling van de jonge vrouw verschijnt er onder in beeld een soort titel van een rubriek uit het tijdschrift : 'de passie voor de lijn', 'de passie voor de keuken', enzo~oort.~s Het tijdschrift verschijnt tijdens de film zes keer onopval- 21. Française Minot, 'Cohérence et contrariété dans les films publicitaires', in: La Licome 17, 1990, p. sq. 22. Ondanks de (gedeeltelijke) blokkering van sommige van de zeven operaties die nodig zijn voor de fictionalisering en die door Roger Odin geanalyseerd zijn (zie noot 2), dringt het fictief-ludieke contract (zoals bestudeerd door pragmatici als Searle, Greimas, Eco en Colin voor de audiovisuele taal) tussen de tekst en de toeschouwer zich op. 23. Zie voor een definitie van deze term: Umberto Eco, Lector in Fabula. Parijs (Grasset) 1985, pp Aangezien de reclame uiteindelijk naar een zeer beperkt aantal scenario's verwijst (die waarschijnlijk alle om het scenario van het gelukkige koppel draaien) en deze verwerkt op herhalende, elliptische en gereduceerde wijze (vaak op een symbolisch niveau), is de reclame in mindere mate een 'fantasma van de ander' dan de 'echte' fictiefilm. Zie hiervoor: Metz, 'Le Urn de fiction', a.w., pp De reclame bewerkt, met variaties, fantasma's die we voor een groot deel verinnerlijkt hebben. Zie ook: Umberto Eco, La structure absente. Parijs (Mercure de France) 1972, p Eco stelt dat de reclame vertelt over dingen die 'men reeds verlangde'. 24. Wat het enigma betreft verwijs ik naar Roland Barthes, S/Z. Parijs (Seuil) pp. 24 e.v.; pp. 68 en 81. Roger Odin legt ook een relatie tussen het enigma en het fictie-verlangen in verhouding tot de functie van de titelrol van een film. Hij omschrijft het enigma als 'een representatie die ons uitnodigt over haar betekenis na te denken'. Zie hiervoor: R. Odin, 'L'entrée du spectateur dans la fiction' in: J. Aumont (ed.), La théorie dufilm. Parijs (Albatros) 1980, p De eerste keer dat we de film bekijken zouden dergelijke titels zelfi ten gunste van het enigma kunnen werken. 66 Margrit Tröhler

8 lend in beeld, geïntegreerd in het decor (en in een medium-shot). Wanneer we de film herhaaldelijk zien, kennen we de 'oplossing', maar we beleven toch plezier aan een ontcijfering van de constructie van het enigma. Het produkt wordt speelgoed van de verbeelding en we vergeten zijn reclamefunctie een beetje. Het enigma maakt het onder meer mogelijk dat de affectieve adhesie met het produkt op een ander niveau functioneert. De vereenzelviging van het produkt met het star-personage (in dit voorbeeld vooral uitgewerkt via de naam van het produkt en de vrouw) kunnen we de personificatie van het produkt noemen. Die raakt ons, ondanks haar veronderstelde afivezigheid, via de secundaire identificatie met het personage (die in reclame altijd slechts aangestipt wordt) en met een levensstijl (in de betekenis van Bourdieu). Als de film goed vertelt en esthetisch vernuftig is, wint de charme van de fictie het van de lompe verleiding van de reclame,26 ondanks de kennis van de toeschouwer. Het is echter een gevaarlijke onderneming, want het diëgetisch geloof van de toeschouwer is erg wankel: het gaat er mijns inziens om (dit geloof in) een goed evenwicht tussen fictie en reclamedoel te houden, want als dat niet het geval is wordt er een hooghartige afwijzing teweeggebracht: van de reclamefilm, van de reahsateur en van de reclame (en waarschijnlijk van het produkt). Het beeldeflect Vóór mij hebben reeds velen gesproken over de 'nieuwe beelden' van de video (en de televisie) of de experimentele film - want ik zal de reclame-met-beeldeffect via hun studies benaderen - en zijn tot een conclusie gekomen over de verandering van de waarneming van de toeschouwer. Ik geef toe dat het om een heterogeen geheel en een hachelijke vergelijking tussen reclame en beeldkunst gaat, maar ik ga hier niet in op de kunstzinnige waarde van reclamefilms; ik blijfslechts stilstaan bij een aantal van hun overeenkomsten. Laten we twee voorbeelden van reclamefilms onder de loep nemen : de Slugger-kleding (1988) en het bierrnerk 1664 (1989). Het is moeilijk om een korte beschrijving van deze films te geven, aangezien elke basiseenheid van betekenis, elke vorm van intige verdwenen is: wat overblijft zijn talloze verhaalflarden of eenvoudigweg 'beelden'. 26. Roger Odin omschnjfi dit in 'Du spectateur fictionnalisant au nouveau spectateur', a.w., p. 122, als volgt: 'de logica van het profijt kan de logica van het verlangen niet ontkennen'. Drie reclame-effecten 67

9 De eerste van deze films verwijst nadrukkelijk naar de video-techniek, door een mengeling van tekenfilm- en analoge beelden (die slechts een deel van de menselijke personages betreffen) en door de non-figuratieve (ofvideografische) uitwerking van deze beelden.'' De film vertelt (want er is altijd een narratieve dimensie in de autonome dimensie van een ofmeer shot^"^) fragmenten van verschillende, min of meer uitgewerkte verhalen die op zichzelf staan. Een clowneske man kijkt ons aan en zwaait met zijn armen; achter hem staat een mengpaneel met beeldscherm; een oog van de man begint te kmpperen, meldt 'gevaar' en wordt steeds groter. De man draait zich om en begint als een gek op de knoppen van het paneel te slaan (op de maat van de muziek): het beeld(scherm) scheurt open, er verschijnt een panorama van een stad en een jongen die uit de lucht komt vallen. Hij landt op een terrein dat uit jeansstof bestaat. Een meisje met zwarte huidskleur zit op de kofferbak van een auto en eet een ijsje. Op de muur een graffiti: 'Slugger loves (in de vorm van een hartje) me.' Het ziet ernaar uit dat het meisje op iemand wacht. Haar ridder amveert op een motor; zij maakt een salto en belandt achterop de motor. Uit zijn ogen schieten sterren (een blik in de camera). Ze vliegen samen de lucht in; het meisje draait zich om en steekt haar tong tegen ons uit terwijl het vuurwerk in de hemel hen verslindt.'9 De 'verhalen' zijn hier dus nog elliptischer dan de reclamefilms met fictie-effect en het zijn vaak de plastische, irrealiserende procédés die een verband leggen tussen de verschillende segmenten. Ondanks alles kan men niet meer van een homogene tijd-ruimte spreken'3' noch van een diëgese: de film ontwikkelt zich via naast elkaar geplaatste, quasi-autarkische taferelen, ingesloten in een zelfde universum door het muziekritme waarmee het beeld grote en fijne synchronismen markeert.3' De gezongen 27. Ik laat de volledig niet-analoge reclamefilms buiten beschouwing. 28. Het shot - zoals ook veld en (camera)blik - wordt ter discussie gesteld omdat men niet weet waar dit begint of eindigt (of welk point-of-view het vertegenwoordigt). Zie o.m.: Pascal Bonitzer, Le champ aveugle. Parijs (Cahiers du Cinéma/Gal- limard) 1982, p Slu~er is de naam van de jeanskleding die in de film, het logo en het merk omnipresent is. Ik beschrijf overigens slechts een tiende van wat er in één minuut film gebeurt. 30. Er is een constante overtreding van de ene naar de andere wereld en zelfs een simultaniteit van verschillende 'temporele ruimten'. 3 I. Zie voor deze definities: R. Odin, Cinema et production de sens, a.w. (noot s), pp ; vgl. ook de analyse van dezelfde auteur van de Moroder-versie van METROPOLIS in: 'Du spectateur fictionnalisant au nouveau spectateur', a.w., pp. I Het gaat hier duidelijk om een overeenkomst met de muziekclip. 68 Margrit Tröhler

10 tekst, waarvan slechts flarden te verstaan zijn, kan in verband gebracht worden met wat in beeld te zien is. Het voorbeeld van het biermerk 1664 is filmischer, maar in eerste instantie nog minder verhalend. Ieder shot lijkt hierin quasi-autonoom. Maar men kan een titel aan het geheel van de film geven, bijvoorbeeld 'Variaties op het cijfer met personages'. De montage ondersteunt hier de logica tussen de beelden: zij bepaalt zelfs het niveau van de representatie van de film. De montage schept ook een bepaalde continuïteit (ondanks de discontinuïteit van de zeer strakke overgangen) door de tussenkomst van een spel met de spanning tussen vormen, kleuren en houdingen van acteurs-pers0nages.3~ De twee geciteerde films hebben bepaalde overeenkomsten die ze, wat de vorm betreft, een verwantschap verschaffen met films die een authenticiteitseffect teweegbrengen: de blik van de camera (en die van ons) bevindt zich wat betreft de frontale en horizontale beelden 'buiten'; de camerablik is buitengesloten van het beeld en wordt direct door de camera gegeven (ook door de blikken en ondervragende gebaren van de personages). In de voorbeelden van Slugger en i 664 'is het beeld zelf niet meer dan een blik', in de woorden van Roger Odin.33 Het beeldeffect is dat wat aan de oppervlakte komt, een oppervlakte waar onze blik overheen glijdt, zoals hij over de hele film glijdt. Er is met andere woorden een stortvloed van snelle beelden waarin de blik van de film almachtig is.34 Door de beelden en wat zich daartussen afspeelt ontstaat er een machine-effect? dat is het bewijs van een discours in actie. Wat de toeschouwer betreft werkt de betekenis vooral 32. In dit voorbeeld heeft de muziek (deze keer zonder woorden) dezelfde functie als in het voorgaande voorbeeld. 33. Odin, 'Du spectateur fictionnalisant', a.w., p Thomas Kleinspehn noemt dit 'der fluchtige Blick, (het Duitse woord 'fluchtig' omvat de begrippen 'vluchtig', 'voorbijgaand', 'oppervlakkig' maar ook 'verstrooid'); deze 'vluchtige blik' is kenmerkend voor onze tijd. Zie hiervoor: Thomas Kleinspehn, Derjluchtige Blick. Sehen und Identitat in der Kultur der Neuzeit. Hamburg (Rowohlt) Serge Daney spreekt in zijn amkel in: Dynasreurs - /e mensuel des Echos, juli-augustus 1991, van een signaalwereld: 'In onze wereld bestaat het beeld niet meer, maar het visuele; geen geschriften meer, maar signalen.' 3 5. De enunciatie (de abstracte structuur die elke fdm draagt) laat zich duidelijker waarnemen dan in de andere effecten-categorieën. Aangezien we toch steeds de neiging hebben een blik te antropomorfiseren, zouden we deze moeten toedichten aan degene die achter de (video- of 6lm)montagetafel zit, dus buiten de film zelf. Ik veroorloof het me desondanks om naar de theorie van het film-oog van Vertov te verwijzen wat deze problematiek betreft. Zie voor het machine-effect: Anne-Mane Duguet, 'Dispositifi', in: Communications 48, 1988, pp , m.n. p Drie reclame-effecten 69

11 op optisch niveau (het beeld als referent van het beeld) ten bate van een onmiddellijk plezier (dat in eerste instantie noch een beroep doet op een behoefte, noch op een verlangen). De reclame-verleiding verloopt via het vermaak, het ludieke, het driftmatige. Via het beeldeffect legt de reclame waarschijnlijk op de beste manier rekenschap af van de situatie van de lezing van de film: een weinig aandachtige receptie die belaagd wordt door schokkende beelden en door een herhaald behjken van dezelfde reclamefilms. Het gaat er niet echt om 'de film te begrij~en',3~ maar om passief beeldflitsen te ontvangen: de manie van het 'zappen' is in de film en zelfs in het beeld geïntegreerd. En als een verlangen tot betekenisgeving de toeschouwer toch overmeestert, biedt iedere keer dat hij opnieuw kijkt hem de mogelijkheid de eerste lezing verder uit te diepen of een andere lezing te beginnen (want het genre is zeer slecht afgebakend wat betekenis betreft) of een beter inzicht in de constructie van de film te krijgen. En zo kan door de lust tot kennis een plezier ontstaan dat voortkomt uit de videografische of cinematografische taa1.37 Wat de film betreft speelt het discours open spel en de reclame (of de reclame-enunciatie) geen verstoppertje meer. Men zou dit op kunnen vatten als een 'de waarheid spreken' (en dus als een soort authenticiteitseffect) op het niveau van het vertellen, een onthulling van de discursieve en reclarne-mechanismen door de auto-enscenering. Door de mate waarin men het discours, de wijze van filmen, verbindt aan het onderwerp van de film - die in ons geval het produkt is - construeert men met 'ondoorzichtige teken~'3~ een 'discours van...' (en niet meer een 'discours over...').j9 Het beeldeffect is dan het discours van het produkt dat zichtbaar wordt op de platgedrukte opper- 36. Voor dit onderwerp en met betrekking tot de experimentele film verwijs ik naar: Dominique Noguez, Eloge du cinéma expérimental: déjniiions, jalons, pmpectives. Parijs (Ed. du Centre Georges Pompidou) 1979, p. 16. Zie ook: Metz, 'Le fìlm de fiction', a.w., p Misschien is deze hoop overdreven en haal ik de doorsneetoeschouwer en de onderzoekster die ik ben, door elkaar. Maar als dit taalplezier kan ontstaan in het geval van de fictiefilm (zie: Roger Odin, 'Mise en phase, déphasage et performativité', in: Communications 38,1983, pp. 213-~38)~ waarom dan niet in het geval van de reclame? Hoe het ook zij, in beide gevallen gaat het waarschijnlijk niet om een meerderheid van het publiek. 38. François Recanati, La transparewe et I'énonciation. Parijs (Seuil) 1979, m.n. pp Volgens Christian Metz legt het beeld meer nadmk op de 'expressie' dan op de betekenis; zie: Essais sur la signfrcation au cinéma I. Parijs (Klincksieck) 1968, pp Ik verwijs hiervoor naar het proefschrift dat Dominique Bluher momenteel schrijft: Le cinéma dans lecinéma. Sur la réjlexivitéfilmique. Ik dank haar voor de discussies die we naar aanleiding van dit artikel gevoerd hebben. 70 Margnt Tröhler

12 vlakte van het beeld en de film in zijn geheel, op hetzelfde niveau als de afgebeelde menselijke wezens (als het al niet de overhand neemt over hen): de elementen van de film baden in zijn kleuren (het geel van bier bijvoorbeeld in 1664), ze beantwoorden aan zijn vormen (of aan die van zijn merk en zijn logo - dit geldt voor beide films), ze zijn doordrenkt met zijn textuur: in i664 neemt de straal bier, die verticaal door het beeld schiet, op een gegeven moment de vorm aan van een vrouwelijk silhouet (zonder hoofd); het beeld duikt even later weer op als de vrouw (nog steeds zonder hoofd) rent zonder vooruit te komen, in het midden van het beeld, met een zeer soepele, bijna vloeibare stof om haar benen.4o Zo heeft het produkt de neiging te antropomorfìseren terwijl de lichamen ontmenselijken (ze worden behandeld als objecten, marionetten en kleine poppetjes op een schaakbord). De star is het produkt zelf, dat onder één hoedje speelt met het beeld. Men zou ook kunnen zeggen dat het beeldeffect congruent wordt aan het reclame-effect. Uiteindelijk lijkt de behandeling die het produkt ondergaat in de drie effect-categorieën op de behandeling van de 'boodschap' in de filmische stelsels waarnaar de reclamefilms in kwestie verwijzen: de hiërarchische verhouding door de kennis - of iets minder hiërarchisch door de ervaring (het authenticiteitseffect) -de personificatie door identificatie (het fictie-effect) en het beeld dat zijn eigen reclame maakt. Natuurlijk laat de reclame-enunciatie haar sporen achter in eik stelsel, sporen die zich laten aflezen (via het beeldeffect) op het niveau van de énoncé en/of de enunciatie (soms door een nulpunt aan betekenis, in het geval van strakke montage) of op beide niveaus tegelijkertijd. In de authenticiteitscategorie openbaart de reclame zich duidelijk in de (iconische en verbale) énoncé, terwijl zij op het enunciatie-niveau ertoe neigt zich achter haar menselijke afgevaardigde te verstoppen, die geauthentificeerd wordt door de autoriteit van het mannelijk personage (de enquêteur, de expert, de voice-over, de cameraman). Op de manifest discursieve momenten (bijvoorbeeld het 'document'-shot in Ariel) is het nog steeds het door het beeldgeauthentificeerde personage dat deze tussenkomst verbaal motiveert. 40. Naar aanleiding van een reclamefdm van de RATP spreekt Françoise Minot (in: 'Cohérence et contranété dans les fiims publicitaires', in: La Licorne 17, 1990, p. 53) over het principe om de 'ander' met de kleuren van 'dezelfde' te 'schrninken', zowel op het letteriijke als het symbolische niveau van de boodschap. Het lijkt me dat dit ook in reclamefilms met beeldeffect gebeurt. Drie reclame-effecten 71

13 Bij het fictie-effect onderwerpt de reclame zich op twee niveaus aan de diëgese. Door de psychologische relatie die het personage met het produkt onderhoudt, probeert de enunciatie een evenwicht te vinden tussen het discursieve enerzijds en de antropomorfe akaardiging anderzijds. Maar de structuur van het enigma herintroduceert het reclamedoel (en bevestigt deze zo als het onderwerp van de film) door de achterdeur van het fictie-verlangen van de toeschouwer. In de categorie van het beeldeffect laat de reclame zich herkennen door de enunciatie die ook de énoncé zelfstandig laat werken. De betekenende zijde van de énoncé neigt naar vervaging: alies wordt 'uitdrukking', authentieke enunciatie die zich doet gelden via de machinerie (niet-antropomorfìsche enunciatie), en het enige antropomodische element dat overblijft dient gezocht te worden aan de kant van het produkt dat zich auto-presenteert. We hebben dus te maken met twee vormen van 'de waarheid spreken', op twee tegengestelde polen die men zou kunnen vertalen door de fictie van het authentieke en de fictie van het fictieve. En tussen die beide in: de fictie die haar fictie-karakter bevestigt. 72 Margnt Tröhler

Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop.

Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Holland Goreng: het beste van Azië en Holland samen Onderstaande commercial is gemaakt op

Nadere informatie

- Heeft u een draaiboek? Houd u daar dan ook aan. - Goede en juiste opnamen maken de montage eenvoudiger

- Heeft u een draaiboek? Houd u daar dan ook aan. - Goede en juiste opnamen maken de montage eenvoudiger De methodiek Enkele algemene tips vooraf: - Heeft u een draaiboek? Houd u daar dan ook aan - Goede en juiste opnamen maken de montage eenvoudiger - Heb ik voldoende opnamen? Maar ook niet te veel! - Beoordeel

Nadere informatie

MOVING: workshop filmmaken

MOVING: workshop filmmaken Dit werkblad is van: klas: MOVING: workshop filmmaken Neem zelf bewegend beeld op en maak er een videoclip, korte film of reportage van door er geluid, effecten en titels aan toe te voegen... Clips op

Nadere informatie

Het verhaal moet aanspreken, spannend zijn en een mooi einde hebben. Als je uit de bioscoop loopt moet je een goed gevoel hebben over de film.

Het verhaal moet aanspreken, spannend zijn en een mooi einde hebben. Als je uit de bioscoop loopt moet je een goed gevoel hebben over de film. FILMS KIJKEN: Filmische middelen. Als je naar een film kijkt, let je meestal alleen op het verhaal, daar zal in het volgende blok behandeld worden. Dit is het inhoudelijk gedeelte. Het verhaal moet aanspreken,

Nadere informatie

Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3

Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3 Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3 = herhaling van een begrip van begrippenlijst 1, 2, 3, 4 of 5 Computeranimatie Massamedia Animatie op de computer gemaakt. Animatie is een film die gemaakt is door foto

Nadere informatie

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria:

Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Toelating en selectie Selectiecriteria Elke afstudeerrichting hanteert bij de selectie de volgende concrete criteria: Regie Documentaire Weet in een door de student zelf gemaakte film al basaal te boeien

Nadere informatie

1 Voor Paloma is de goudvis een metafoor. Welke? Waar zie je die metafoor letterlijk verbeeld?

1 Voor Paloma is de goudvis een metafoor. Welke? Waar zie je die metafoor letterlijk verbeeld? LE HERISSON Filmesthetische bespreking Evelien van Vessem Week van de Franse Film 2010-2011 / Cinemagie Vragen voor de leerlingen In Le hérisson wordt veel gesproken. We horen Paloma s commentaar bij de

Nadere informatie

Commercial. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop.

Commercial. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Holland Goreng: het beste van Azië en Holland samen Onderstaande commercial is gemaakt op

Nadere informatie

Stop Motion- THE MOVIE

Stop Motion- THE MOVIE Stop Motion- THE MOVIE Script / storyboard / productie. Nu we weten welke technieken er binnen Stop Motion animatie zijn en hoe deze worden uitgevoerd, kunnen we aan de slag met een langere film. Wanneer

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

Over foto s gesproken

Over foto s gesproken Over foto s gesproken Deel 2 Interpreteren en Waarderen Diana Bokje vanavond Interpreteren Waarderen Oefenen Methode: Vier pijlers Beschrijven => Wat? Analyseren => Hoe? Interpreteren => Waarom? Waarderen

Nadere informatie

Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen?

Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen? Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen? Over digital storytelling Digital storytelling is een heel eenvoudige manier om een verhaal op een multimediale manier te vertellen. Je kan

Nadere informatie

nijntje spelregels nijntje waar zit je? verstoppertje spelen

nijntje spelregels nijntje waar zit je? verstoppertje spelen nijntje verstoppertje spelen nijntje waar zit je? spelregels 1 nijntje waar zit je? nijntje Verstoppertje spelen voor: vanaf: speelduur: 2+ spelers 6 maanden ca. 10 min. Exclusief 2x 1,5V AAA batterij

Nadere informatie

Het maken van een

Het maken van een Het maken van een Storyboard 19-4-2008 1 Vroeg of laat een speelfilm Iedere amateurfilmer waagt zich vroeg of laat aan een speelfilm. Lang geen eenvoudige klus, maar als u zich goed voorbereid valt het

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Deel 1 Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Voorwoord Om te beginnen met het uiteenzetten van een interpretatie van communicatie en de daarbij behorende analyse ben ik gehouden om aan te geven

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

KLIK OM TE NAVIGEREN PRODUCTIE 4 GRAFISCHE ELEMENTEN 4 RIGGING 4 ANIMEREN 4 RENDEREN 5 BACKUP 5

KLIK OM TE NAVIGEREN PRODUCTIE 4 GRAFISCHE ELEMENTEN 4 RIGGING 4 ANIMEREN 4 RENDEREN 5 BACKUP 5 PRODUCTIE PROCES Wij vinden het bij Infilmer Studios belangrijk dat de klant een goed inzicht heeft in het proces. Daarom zullen we je bij elk onderdeel van de productie een overzicht geven van de processen

Nadere informatie

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte.

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte. De droom Hassan droomt dat het sneeuwt. De sneeuw dwarrelt in het donker. Hij valt niet naar beneden, want er is geen beneden. En er is geen boven. Hij valt niet van de hemel naar de aarde, want er is

Nadere informatie

Handouts Bracina cursus 24 oktober 2015

Handouts Bracina cursus 24 oktober 2015 Handouts Bracina cursus 24 oktober 2015 PRODUCTIE Paul Lacroix TITEL Creatief titels maken DATE 24/10/2015 SCENES TAKE 10 1 De titel is het visitekaartje van de film Dit is het eerste wat het publiek te

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia/IT. Audio 2. De verschijningsvormen van audio MM-02-08-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia/IT. Audio 2. De verschijningsvormen van audio MM-02-08-01 OPDRACHTKAART MM-02-08-01 De verschijningsvormen van audio Voorkennis: Je hebt multimedia-opdrachten 1 tot en met 3 en audio-opdracht 1 (MM-02-03 t/m MM-02-07) afgerond. Intro: In deze opdracht wordt beschreven

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING

HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING HOTEL MALARIA LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN DEEL II: NAVERWERKING!! OPGELET!! Wij gaan er bij Publiekswerking steeds van uit dat er geen vaststaande antwoorden zijn op onderstaande vragen. De associaties

Nadere informatie

110 Tis knap lastig! Omgaan met lastig gedrag op de buitenschoolse opvang. Josette Hoex en Floortje Kunseler ISBN 978 90 6665 935 3 NUR 740/854 2008

110 Tis knap lastig! Omgaan met lastig gedrag op de buitenschoolse opvang. Josette Hoex en Floortje Kunseler ISBN 978 90 6665 935 3 NUR 740/854 2008 110 6 Gesprekken met ouders Co-auteur: Noëlle Pameijer Samenwerkingsverband Annie M.G. Schmidt Hilversum 6.1 Praten over een gezamenlijke zorg Iris komt vrolijk de school uit aan de hand van meneer Jasper

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

SPEL en WERKELIJKHEID

SPEL en WERKELIJKHEID SPEL en WERKELIJKHEID Lesbrief bij de voorstelling Boring van theatergroep koeterwaals. We hopen dat jullie Boring een leuke voorstelling vonden. Wij hebben bij de voorstelling nog een lesbrief gemaakt

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 2 Panta rhei alles stroomt; Mijn schilderijen zijn in beweging, ze lijken te stromen, zoals ook het leven zich geen stilstand

Nadere informatie

Totaalshot Medium shot Close-up Establishing shot

Totaalshot Medium shot Close-up  Establishing shot Shots Totaalshot Bij een totaalshot zien we het onderwerp helemaal in beeld, van verder weg gefilmd. Dit shot werkt goed als introductie van een scène, omdat de kijker op deze manier een idee krijgt van

Nadere informatie

Bij het samenstellen van dit rapport is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin opgenomen informatie.

Bij het samenstellen van dit rapport is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin opgenomen informatie. Voorpagina Dit is versie 2.0 van dit rapport Download de nieuwste versie van dit rapport op: http://mediamagie.nl/videotips Disclaimer: Bij het samenstellen van dit rapport is de grootste zorg besteed

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België)

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) lesbrief Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) onderbouw (groep 1 t/m 4) bezoekadres Markendaalseweg 75a Het doek gaat op. Er komt een schaduwcircus aan en alles is ineens mogelijk! Schaduwen

Nadere informatie

Instructie voor De training Het maken van een Video-verslag

Instructie voor De training Het maken van een Video-verslag Instructie voor De training Het maken van een Video-verslag >>>>> Een Videoverslag maken, en wat komt er allemaal bij kijken?

Nadere informatie

Bijlage 1: interview. Interview

Bijlage 1: interview. Interview Bijlage 1: interview Interview Ik ben Sifra Geelen en ik zit in mijn laatste jaar Sociaal- Agogische Werk. Als opdracht moet ik een eindwerk maken met als onderwerp: in welke mate is de intake in Ter Dennen

Nadere informatie

onvoldoende voldoende goed uitstekend 1 2 3 4 Er is een onderzoeksplan, maar de deelvragen kunnen niet leiden tot een goed antwoord op de hoofdvraag.

onvoldoende voldoende goed uitstekend 1 2 3 4 Er is een onderzoeksplan, maar de deelvragen kunnen niet leiden tot een goed antwoord op de hoofdvraag. Onderzoek Naam leerling:. Onderzoeksplan Er is een onderzoeksplan, maar de hoofdvraag is onduidelijk. Er is een onderzoeksplan, maar de deelvragen kunnen niet leiden tot een goed antwoord op de hoofdvraag.

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min.

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Bidden voor dummies Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Kennisspel, stellingenspellen en gebedshoudingen. Alleen in je

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een Recensie

Hoe schrijf ik een Recensie Hoe schrijf ik een Recensie Een recensie is een kritisch artikel geschreven voor een krant of tijdschrift om degene die het leest te informeren over een voorstelling. Jij bent voor deze gelegenheid journalist

Nadere informatie

Het geluidenvierkant. De menselijke xylofoon

Het geluidenvierkant. De menselijke xylofoon Het geluidenvierkant De leerkracht tekent op het bord een groot vierkant. Dit wordt vervolgens in een aantal hokjes verdeeld. In samenspraak met de kinderen verschijnt in ieder hokje een tekening van iets

Nadere informatie

Mini-docu - Les 4 De montage van je film

Mini-docu - Les 4 De montage van je film Mini-docu - Les 4 De montage van je film [Om deze lesbrief in te kunnen vullen heb je de nieuwste versie van Adobe Reader nodig] Naam: Klas: Naam docent: De uiteindelijke documentaire ontstaat tijdens

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++ NIVEAU ++ /5 Deze leskaart gaat over het zoeken naar de volmaakte vorm. Dat klinkt misschien wat verheven, maar je zult ontdekken dat deze zoektocht in de kunstgeschiedenis erg belangrijk is geweest. Piet

Nadere informatie

Anamnese Meertalige Kinderen

Anamnese Meertalige Kinderen Anamnese Meertalige Kinderen Intervisiewerkgroep Meertalige kinderen Deze anamneselijst staat gratis ter beschikking op www.sig-net.be in PDF-formaat en is ook beschikbaar in het Frans, Engels, Spaans,

Nadere informatie

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats WERVINGSCIRKEL De juiste persoon op de juiste plaats Werving gaat om het aantrekken van vrijwilligers die passen bij de organisatie en bij de taken die ze gaan uitvoeren. Kort samengevat: de juiste persoon

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen Les techniek licht Lesdoelen Bronnen o http://nl.wikibooks.org/wiki/wikijunior:natuurkunde/licht#de_regenboog o http://www.proefjes.nl/categorie/licht o http://www.keesfloor.nl/artikelen/diversen/regenboog/12vragen.htm

Nadere informatie

Boeien en Binden, bezielende leiders doen het

Boeien en Binden, bezielende leiders doen het Boeien en Binden, bezielende leiders doen het Verslag van de Workshop tijdens de Noorderlinkdagen 2006 Door Maurits Bruel en Stef Driessen De Noorderlinkdagen zijn weer voorbij. Het was een groot succes,

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

Workshop NML Video. Les 3 beeldtaal & cameratechniek over opdracht 2 exporteren keyframes bij effecten

Workshop NML Video. Les 3 beeldtaal & cameratechniek over opdracht 2 exporteren keyframes bij effecten Workshop NML Video Les 3 beeldtaal & cameratechniek over opdracht 2 exporteren keyframes bij effecten BEELDTAAL & CAMERATECHNIEK SHOTS / KADREREN SHOTS / KADREREN Wat breng je in beeld (en wat niet!) en

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Datum: 3 maart 2011 Dossiernr: 2011/00115 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst:

Datum: 3 maart 2011 Dossiernr: 2011/00115 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst: Datum: 3 maart 2011 Dossiernr: 2011/00115 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst: (Tele) communicatie technologie Motivatie: Misl. Voornaamste kenmerken product Medium: Audiovisuele Mediadiensten De bestreden

Nadere informatie

Advies nr. 136 van het Bureau van de Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen, van 21 juni 2013, betreffende kinderarbeid in het kader van

Advies nr. 136 van het Bureau van de Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen, van 21 juni 2013, betreffende kinderarbeid in het kader van Advies nr. 136 van het Bureau van de Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen, van 21 juni 2013, betreffende kinderarbeid in het kader van minimissverkiezingen Overeenkomstig met artikel 4, 1

Nadere informatie

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou 22 BOVENBOUW De Tuin der Lusten TEKST EVELIEN NIJEBOER BEELD JEROEN BOSCH Uren kan je kijken naar dit schilderij van Jeroen Bosch. Niet alleen omdat er zoveel op staat, maar ook omdat al die taferelen

Nadere informatie

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend.

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432172 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Mijn familie, mijn vrienden en vriendinnen en ik!

Mijn familie, mijn vrienden en vriendinnen en ik! We leven in een maatschappij met een overweldigende aanwezigheid van moderne technologische apparaten, waardoor afstanden tussen mensen vervagen en een tweede, online wereld ontstaat. De inderen van nu

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

KIJKWIJZER 1 VOORBEREIDE MONDELING PRESENTATIE Vier rubrieken, vier waarden per rubriek en de kernachtige typering per schaalwaarde

KIJKWIJZER 1 VOORBEREIDE MONDELING PRESENTATIE Vier rubrieken, vier waarden per rubriek en de kernachtige typering per schaalwaarde Structuur - inleiding, midden, slot - stelling + argumenten - hoofdzaak en detail - illustraties, voorbeelden - talige structuuraanduiders (Abstracte) schooltaalvaardigheid - informatiedichtheid - vaktaal

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld

Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld [Om deze lesbrief in te kunnen vullen heb je de nieuwste versie van Adobe Reader nodig] Naam: Klas: Naam docent: Als er in een documentaire wordt gesproken over

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Stop-motion Animatie

Stop-motion Animatie Stop-motion Animatie inhoudsopgave * stop-motion animatie stappenplan * script * storyboard * stop-motion variaties * camera-opstelling * decor * monteren stop-motion animatie Bij het maken van een stop-motion

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

Action Type maakt duidelijk dat horizontaal perifeer zicht samenhangt met hersenhelftdominantie:

Action Type maakt duidelijk dat horizontaal perifeer zicht samenhangt met hersenhelftdominantie: Tijdens het afgelopen wereldkampioenschap voetbal in Zuid-Afrika besteedde de Franse televisie LÉquipe TV aandacht aan Action Type. Onze collega s Bertrand Théraulaz en Ralph Hippolyte analyseerden spelers

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Hoe maak ik een korte film over zwerfvuil in zee? Enkele basisregels voor het maken van een film

Hoe maak ik een korte film over zwerfvuil in zee? Enkele basisregels voor het maken van een film Hoe maak ik een korte film over zwerfvuil in zee? Enkele basisregels voor het maken van een film Onderwerp keuze Ten eerste zal je moeten nadenken over je onderwerp. Waar moet je film over gaan? Om tot

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Hieronder staat duidelijk beschreven hoe het product eruit zal gaan zien, in zijn werking zal gaan treden en welke functies het zal bezitten.

Hieronder staat duidelijk beschreven hoe het product eruit zal gaan zien, in zijn werking zal gaan treden en welke functies het zal bezitten. Van: Aan: Jeroen Egelmeers Noord 8 5446 XA Wanroij Studio Eidos t.a.v. de heer Van Heur Von Flotowlaan 1 5653 AD Eindhoven Wanroij, 10 januari 2012 Betreft: Concept Samsung Vision Beste heer Van Heur,

Nadere informatie

Ik ben Alice - docenten

Ik ben Alice - docenten Doelgroep: voortgezet onderwijs, middenbouw havo en vwo Voor u ligt de lesbrief die hoort bij een bezoek aan het wetenschapsfilmfestival InScience. Tijdens het festivalbezoek gaan leerlingen de documentaire

Nadere informatie

FRONT Polyphonie LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN. Deel II: Naverwerking. To see is to know

FRONT Polyphonie LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN. Deel II: Naverwerking. To see is to know FRONT Polyphonie LESBRIEF VOOR LEERKRACHTEN Deel II: Naverwerking To see is to know Wij gaan er bij Publiekswerking steeds van uit dat er geen vaststaande antwoorden zijn wat de tekentaal van een opvoering

Nadere informatie

Motivatie. Motivatie verhogen

Motivatie. Motivatie verhogen Motivatie verhogen Inleiding: Spanning is een woord dat meestal negatief bekeken wordt. Het wordt dan gezien als stress of faalangst. Toch is dit niet correct. Er zijn heel wat voorbeelden te vinden waarbij

Nadere informatie

Script Film Beeldvorming

Script Film Beeldvorming Script Film Beeldvorming Inleiding Wat wij als cliëntenraad/klantenkamer belangrijk vinden is dat er aandacht is voor juiste beeldvorming over onze achterban. Onze achterban bestaat uit mensen met een

Nadere informatie

De ster boven Bethlehem

De ster boven Bethlehem De ster boven Bethlehem Een verslag van het jeugdjournaal Maarten Stevens www.maartenstevens.nl www.cts-producties.nl Rollen: Farizeeër Rijke vrouw Wijze 1 Wijze 2 Wijze 3 Herder Jozef Maria Verslaggeefster

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 47 punten

Nadere informatie

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk?

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders niet weten hoe het precies zit. In dit dossier staan alle ins- en outs over bloeddruk,

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Deel 1, Hoofdstuk 1 - Dat er iets buiten ons bestaat. Rikus Koops 8 juni 2012 Versie 1.1 In de inleidende toelichting nummer 0 heb ik gesproken

Nadere informatie

Beeldcoaching in de. kinderopvang. Visie In Beeld. Leren coachen met video

Beeldcoaching in de. kinderopvang. Visie In Beeld. Leren coachen met video Beeldcoaching in de kinderopvang Leren coachen met video V i s i e I n B e e l d H u z a r e n l a a n 2 4 7 2 1 4 e c E p s e Gebruik van video is de duidelijkste en snelste manier om te reflecteren op

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Revision Questions (Dutch)

Revision Questions (Dutch) Revision Questions (Dutch) Lees pagina s 1-44 van New Media: A Critical Introduction (2008). Maak bij het lezen de onderstaande vragen. Print je antwoorden uit en lever deze in bij de Vergeet niet je naam

Nadere informatie

Atelier Film-&Videokunst

Atelier Film-&Videokunst Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen Gemeenschapsonderwijs SGR 1 Antigon Deeltijds Kunstonderwijs Atelier Film-&Videokunst academiejaar 2015-2016 De lessen gaan door in het campus Academie,

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

ALLE TIJD! Musical Advent en Kerst 2015 Kind op Zondag. Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel

ALLE TIJD! Musical Advent en Kerst 2015 Kind op Zondag. Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel ALLE TIJD! Musical Advent en Kerst 2015 Kind op Zondag Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel Het verhaal In een stad hier niet zo ver vandaan wordt een nieuwe winkel geopend. Op het bord boven de

Nadere informatie

SEMINAR ESSAY. In hoeverre verschillen Tech pitches met Film pitches met betrekking tot storytelling op het crowdfunding platform Kickstarter?

SEMINAR ESSAY. In hoeverre verschillen Tech pitches met Film pitches met betrekking tot storytelling op het crowdfunding platform Kickstarter? SEMINAR ESSAY In hoeverre verschillen Tech pitches met Film pitches met betrekking tot storytelling op het crowdfunding platform Kickstarter? Dennis Hofman 1603083 Concept design Rob van den Idsert 02-12-14

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

De avonturen van Endora deel 1. Het wonderbaarlijke kruidenvrouwtje uit het wonderbaarlijke land Zankonia

De avonturen van Endora deel 1. Het wonderbaarlijke kruidenvrouwtje uit het wonderbaarlijke land Zankonia De avonturen van Endora deel 1 Het wonderbaarlijke kruidenvrouwtje uit het wonderbaarlijke land Zankonia Eerste druk, oktober 2012 2012 Rosemarie Donkersloot Illustraties verhaaltjes 1, 2, 3, 5: Ramona

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 14 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 14 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2012 tijdvak 1 maandag 14 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Verborgen eenzaamheid

Verborgen eenzaamheid Verborgen eenzaamheid Eerste druk, maart 2012 2012 Ineke van Elk en Esther Engelen Correctie: Hermen Overweg Fotografie: Fanny Truijens Voorwoord: mr. K.M. (Marleen) Huizingh isbn: 978-90-484-2318-7 nur:

Nadere informatie

Onze Veertien Lichamen

Onze Veertien Lichamen Onze Veertien Lichamen We bestaan uit de volgende 14 lichamen: 11: Cel Lichaam 10: DNA Lichaam 9: Universeel Lichaam 8: Sterre Lichaam 7: Kosmisch Lichaam 6: Spiritueel Lichaam 5: Gezamenlijk Lichaam 4:

Nadere informatie