Stand van zaken en toekomst institutioneel. duurzaam vermogensbeheer in Nederland. Met dank aan. Sustainability. Part of Credit Lyonnais AM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stand van zaken en toekomst institutioneel. duurzaam vermogensbeheer in Nederland. Met dank aan. Sustainability. Part of Credit Lyonnais AM"

Transcriptie

1 Stand van zaken en toekomst institutioneel duurzaam vermogensbeheer in Nederland Loyalis Global Sustainability Fund Sustainability More Than Just Investing Met dank aan Part of Credit Lyonnais AM

2 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

3 Werkgroep Doelstelling Samenstelling Marcel de Berg, Your Good Choice (voorzitter) Wout van Heerdt, Interpolis Wouter Peters, PGGM Peter Pauw, ING Bank Marcel Jeucken, Dutch Sustainability Research Robert Klijn, ING Lysanne van der Made, SNS AM Vacature (pensioenfonds?)

4 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

5 Seminar Doel Opzet Beleid Implementatie Verantwoording Blokken: Blokken: - aanpak / knelpunt - implementatie in - criteria beleggingsproces Presentatie: - dialoog engagement -Global Reporting Initiative Brede vertegenwoordiging Blok: - Communicatie

6 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

7 Wat is duurzaam beleggen? uitgangspunten Religie Duurzame ontwikkeling (Brundlandt) Generatie denken Triple Bottom Line (John Elkington) People, planet en profit Dialoog Fysiek in de portefeuille

8 Doel Per sector People Planet Selecteren beleggingsuniversum / portefeuille milieuzorg grondstoffen bewerking. arbeidsvoorwaarden arbeidsverhoudingen arbeidsvoorwaarden... Criteria Kleinste bouwstenen Arb. Verh 1 Arb. Verh 2 Arb. Verh 3 ooo, etc Mogelijkheden Drempelwaarden Acceptabele alternatieven Ond. A Ond. B Ond. C Ond.,... Gewichten criteria Profit winst solvabiliteit strategie. Relatieve voorkeur C,,A,,D,,B. Rendement / risico profiel Portefeuille

9 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

10 Door wie en waarom? Religie Particulieren Institutioneel Pensioenfondsen: vakbonden Ondernemingen en maatschappelijk verantwoord ondernemen ondernemingspensioenfondsen Verzekeraars: gedragscode Vermogensbeheerders Non gouvernementele organisaties

11 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

12 Kader pensioenfonds Sociale partners Werkgevers Werknemers Gepensioneerden Nutsprofiel Asset Liability Management Premie Profiel Beleggings Profiel S T U R I N G ALM-studie Uitkering- Profiel Maatschappelijke omgeving

13 Planet Sociale partners Werkgevers Werknemers Achterban People Ethiek Profit Duurzaam beleidskader = 3P te Nutsprofiel Transparantie / verantwoording Asset Liability Management Premie Profiel Beleggings Profiel S T U R I N G Uitkering- Profiel

14 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

15 Enquête / onderzoek pensioenfondsen Onderzoeksonderwerpen Aanleiding Beleid: totstandkoming, inhoud, welke issues? Duurzaamheidinformatie en ondernemingsrisico s Inkleding Vermogensbeheer Beleidsverantwoording Samen met: Universiteit Nyenrode Rapport: Tussen Meerwaarde en Moraal

16 Kenmerken respondenten Tussen Meerwaarde en Moraal 44 ingevulde vragenlijsten Ong. 68% van het totaal beheert vermogen Nederlandse Pensioenfondsen Veel grote pensioenfondsen hebben gereageerd Relatief hoge respons van bedrijfstak pensioenfondsen

17 Belang van duurzaam beleggen Tussen Meerwaarde en Moraal Pensioenfondsen vinden: Het een belangrijke ontwikkeling (62,8%) Dat ze een eigen verantwoordelijkheid hebben (60,5%) Invloed grootte van het pensioenfonds Verschil tussen bedrijfstak en ondernemingspensioenfondsen

18 Beleidsinspanningen Tussen Meerwaarde en Moraal Beleid Motivatie Praktische manier om invulling te geven aan de verantwoordelijkheid van het pensioenfonds (27,3 procent) Past bij de missie van het pensioenfonds (25,0 procent) Sluit aan bij ons denken over Corporate Governance (20,5 procent) Beter rendement / risicoprofiel (18,2 procent), en Draagt bij aan de reputatie van het pensioenfonds (18,2 procent) Rendement / risicovraagstuk

19 Beleid / totstandkoming Betrokkenen Tussen Meerwaarde en Moraal Rol werkgever bij ondernemingspensioenfonds Grootte van het pensioenfonds Externe vermogensbeheerders belangrijke bijdrage Geen rol van de koepels Invloed beschikbare capaciteit staf praktijk

20 Inhoud van het beleid Tussen Meerwaarde en Moraal Welke duurzaamheidstrategie? 2P Minimum(people en planet) 2P +1P (people en planet) + profit 3P integraal 3P Dialoog / informatierecht Mix van strategieën

21 Inleiding + introductie blok 1 Marcel de Berg, Your Good Choice Introductie werkgroep Opzet en doel seminar Wat is duurzaam beleggen? Door wie en waarom? Kader voor pensioenfondsen Algemene uitkomsten enquête Samenvatting

22 Samenvatting De Aarzeling Voorbij? Tussen Meerwaarde en Moraal Pensioenfondsen onderkennen belang praktijk Beleidsinspanningen nemen toe Betrokkenheid besturen en directies van pensioenfondsen Gebruik van duurzaamheidinformatie Bereidheid verantwoording af te leggen Belangrijke rol externe vermogensbeheerder Definitie beleidskader overige institutionele beleggers

23 Inleiding Criteria Lysanne van der Made, SNS Inleiding Uitsluitingscriteria Relatieve criteria Toepassing van criteria Verschil in systematiek van rating

24 Uitsluitingscriteria Op basis van negatieve screening nucleaire energie wapenproduktie kinderarbeid / gedwongen arbeid mensenrechten / arbeidsrechten alcohol, tabak, gokken (zgn. sin stocks ) dierproeven / biotechnologie

25 Tussen Meerwaarde en Moraal Welke issues spelen een rol in het beleid: schending van mensenrechten 34,1% overtreden van wet- en regelgeving 27,3% corruptie 22,7% productie en wapenhandel 20,5% kinderarbeid 15,9% arbeidsomstandigheden 13,6%

26 Relatieve criteria business ethics milieu prestatie sociale prestatie (intern en extern) financiële prestatie Elke mogelijke selectie op basis van rating is mogelijk. BV: Bovengemiddelde bedrijven worden opgenomen in universum ( best in class ) Bij het onderzoek dient rekening gehouden te worden met: sector cultuur

27 Tussen Meerwaarde en Moraal Duurzaamheidinformatie en ondernemingsrisico Kwaliteit van de informatie informatie toereikend 52% niet tevreden 20% Inschatting van risico s informatie over de duurzame prestaties van een onderneming draagt bij aan een betere inschatting van de financiële risico s die een onderneming loopt 83% beschikbare informatie maakt een goede inschatting mogelijk 37% Reden lager percentage dan 52%, omdat dit verder gaat dan eerder genoemde issues, meer behoefte aan gedetailleerde milieu en sociale informatie.

28 Europa versus VS Europa meer transparant Stakeholder model Beleid gebaseerd op normen en waarden Communicatie direct aan de stakeholders VS minder transparant Shareholder model Beleid gebaseerd op regels en wetten Communicatie vooral aan aandeelhouders artikel: Ronald Lubberts SNS Asset Management

29 Example: aggregatiemethode Total sustainability performance Business Ethics Social Performance Environmental Performance??? Corporate governance Business principles... Sector specific issues Social accounting /reporting Human Capital Social strategy in risk countries Product & service creation Environmental strategy Product & service use... External social policy (W)... Sector specific issues Suppliers/ contractors Sector specific issues...

30 Example: Farmacie US Sector results Pharmaceuticals USA December ,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 Abbott Bristol Meyers Squibb Eli Lilly Merck and Co Johnson and Johnson Pfizer Pharmacia Wyeth Business ethics Social performance Environmental performance average

31 Tussen Meerwaarde en Moraal Welke strategieën worden het meest gehanteerd: investeren in best-in class bedrijven 45,5% uitsluiten van bedrijven die niet aan de gestelde criteria voldoen 29,5% inventariseren van de sociale maatschappelijke en milieurisico s 27,3% gebruik van informatie en stemrecht tijdens de AVA 25,0%

32 Criteria Verschil in criteria rekening houdend met cultuur sector Verschil in systematiek van rating en informatievergaring Verschil in toepassing criteria Uitsluitingscriteria concerns (1e generatie) Best-in-class (2de generatie) Mixvormen (3de generatie)

33 Inleiding Implementatie Wouter Peters, PGGM Verschillende aanpakken Effecten op beleggingsbeleid Effecten op performancemeting Effecten op risicobeheersing Gevolgen voor ALM

34 Verschillende aanpakken Drie verschillende aanpakken: Negatieve screening / uitsluiting Relatieve screening Engagement

35 Negatieve screening / uitsluiting Aanpassen beleggingsbeleid: Aanpassen van benchmarks Performancemeting Aangepaste benchmark Aggregeren van benchmarks Gegevens aanlevering aangepaste benchmarks Risicobeheersing Risico s van de negatieve screening Risico s ten opzichte van de benchmark Gevolgen voor ALM Wijzigt de input of het model, dan wijzigt de output

36 Relatieve screening Beleggingsbeleid: Aanpassen van beleggingsbeleid Aanpassen van benchmarks Performancemeting: Wel aanpassen van de benchmark Een specifieke benchmark vaststellen, waarin reeds voor de meer-/minderwaarde van de relatieve screening wordt gecorrigeerd Niet aanpassen van de benchmark Relatieve screening is een gewone vorm van actief beheer Risicobeheersing

37 Engagement Beleggingsbeleid: Aanpassen van beleggingsbeleid Zelf uitvoeren van engagement Derde partij laten uitvoeren van engagement Performancemeting: Aanpassen van de benchmark Verwerking kosten in de performancemeting Risicobeheersing

38 Gevolgen voor ALM ALM, een zeer vereenvoudigd model: Input modelslag output Wijzigt de input? Wijzigt de modelslag? Wijzigt de output.

39 Inleiding Engagement door Robert Klijn, ING Definitie Ontwikkeling Enquête (VBA / Nyenrode, Tussen Meerwaarde en Moraal) Samenwerking Ethiek Ga de dialoog aan! Ga de dialoog aan!

40 Definitie Engagement Informeel Formeel Proxy voting Aandeelhoudersresolutie Effecten

41 Ontwikkeling Engagement Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) European Sustainable and Responsible Investment Forum (Eurosif) Stichting Corporate Governance Onderzoek Pensioenfondsen (SCGOP) European Corporate Governance Service (EGCS)

42 Enquête & Engagement Belangstelling voor dialoog en informatieen stemrecht AvA momenteel gering Toekomst: groter percentage weet het niet -> actievere rol Geen verschillen BPF en OPF groot of klein

43 Samenwerking bij Engagement Lagere kosten Groter machtsblok Lelijke eendjes aanpak

44 Ethiek & Engagement Public relations en corporate social responsibility (CRS) Integratie in het hoofd management systeem Financiële sector versus oliesector

45 Samenvatting Engagement Engagement wint aan belangstelling Met name gebruik rechten AvA Samenwerking en ethiek nog in ontwikkeling

46 Inleiding Engagement door Robert Klijn Een goede dialoog toegewenst! Een goede dialoog toegewenst!

47 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Sleutelbegrippen: Verantwoording Transparantie Verslaglegging Pension Fund governance Nog veel vraagtekens omtrent de exacte rol van pensioenfondsen en de invulling die aan communicatie/verantwoording omtrent duurzaamheid zal (dienen te) worden gegeven.

48 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Resultaten Tussen Meerwaarde en Moraal 82% stelt dat psf n zich in het openbaar dienen te verantwoorden; 64% stelt dat dit moet plaatsvinden naast de reguliere financiële verantwoording; 57% stelt dat psf n transparant dienen te zijn over de overwegingen achter haar investeringen; 21% is het niet eens met deze stelling; OPF-en zijn hierbij minder open dan BPF-en.

49 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Belangrijkste redenen voor beleidsontwikkeling: invulling geven aan de verantwoordelijkheid van het psf (27,3%); past bij de missie van het psf (25,0%); sluit aan bij het denken over Corporate Governance (20,5%); duurzaam beleggen leidt tot hoger rendement (18,2%) en draagt bij aan de reputatie van het psf (18,2%). Opvallend is dat de belangrijkste redenen voor beleidsontwikkeling samenhangen met communicatieve onderwerpen (verantwoording, missie, reputatie).

50 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Stelling: Het moet voor deelnemers en anderen duidelijk zijn op grond van welke overwegingen een fonds heeft geïnvesteerd in een onderneming:

51 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Pension Fund Governance: de wijze waarop bij het pensioenfonds de verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden, het afleggen van verantwoording hierover en de transparantie van de organisatie is geregeld. Duurzaam beleggen en pensioenen: verschil in bevoegdheid/verantwoordelijkheid van psf t.o.v. deelnemers/gepensioneerden?

52 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Vragen: Hoe leg je als pensioenfonds verantwoording af aan je stakeholders omtrent duurzaam beleggen? Welke stakeholders worden hierbij onderscheiden? Hoe betrek je de deelnemers er bij? Hoe weet je of het duurzaam beleggingsbeleid goed is uitgevoerd en effect heeft? Hoe kan dit worden gemeten en wat kan je wel/niet meten? Welke rapportagevormen zijn er om verantwoording af te leggen?

53 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Wolters Kluwer is wereldwijd actief als uitgever van professionele publicaties, waaronder juridische, fiscale en medische vakbladen. De Nederlandse onderneming werd oorspronkelijk geselecteerd wegens haar goede prestaties op sociaal en milieugebied. Bij een Europese sectorstudie in 2002 bleek het bedrijf echter onder het gemiddelde van de sector te scoren. Wolters Kluwer publiceert geen rapport over zijn sociale en milieuactiviteiten. Bovendien kon niet worden uitgesloten dat het bedrijf betrokken is bij niet-duurzame houtproductie. Het belang in Wolters Kluwer wordt dan ook op korte termijn verkocht.

54 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Unilever is een grote speler op de markt van persoonlijke verzorgingsproducten. Het bedrijf is betrokken bij internationale organisaties die een relatie hebben met duurzaamheid. Unilever is tevens één van de initiatiefnemers om duurzaamheid in het bedrijfsleven te vergroten. Een bekend voorbeeld hiervan is het Marine Stewardship Council, dat Unilever samen met het Wereld Natuurfonds heeft opgericht met als doel de visserij op zee te begrenzen. Daarnaast is Unilever actief op het gebied van duurzame landbouw en pro-actief ten opzichte van toeleveranciers als het gaat om maatschappelijk verantwoorde onderwerpen. Unilever is geselecteerd op basis van haar bovengemiddelde duurzaamheidprestaties binnen de voedingsmiddelenindustrie.

55 Inleiding communicatie/verantwoording Marcel Jeucken, DSR Verantwoording/verslaggeving: Dient een psf aan te geven waarin het wel óf niet belegt; wel óf niet uitsluit? Hebben deelnemers invloed op de criteria die je stelt? En andere stakeholders? Transparantie van ondernemingen waarin belegd wordt is voor psf n van groot belang: dienen psf n daarin het goede voorbeeld te tonen? Zijn wettelijke eisen noodzakelijk? Of zelfregulering? Indien je van mening bent dat duurzaamheid geen zaak voor het psf is, dan daar ook transparant in jaarverslag over zijn?

vba katernen Institutioneel duurzaam vermogensbeheer in Nederland Vereniging van BeleggingsAnalisten

vba katernen Institutioneel duurzaam vermogensbeheer in Nederland Vereniging van BeleggingsAnalisten vba katernen # 11 Institutioneel duurzaam vermogensbeheer in Nederland Samenstelling werkgroep Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Marcel de Berg, Your Good Choice, marceldeberg@duurzaamvermogensbeheer.nl

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Tussen Meerwaarde en Moraal

Tussen Meerwaarde en Moraal Tussen Meerwaarde en Moraal De ontwikkeling van duurzaam beleggen binnen de Nederlandse Pensioenfondsen Prof. Dr. Harry Hummels Universiteit Nyenrode Diederik Timmer Universiteit Nyenrode Vereniging van

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Ook in 2015 heeft Pensioenfonds Vervoer in het beleggingsbeleid en de uitvoering ervan weer een impuls kunnen geven aan maatschappelijke verantwoord beleggen. Nadat

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

D u u r z a a m B e l e g g e n C h a r i t a t i e v e I n s t e l l i n g e n e n C o n g r e g a t i e s

D u u r z a a m B e l e g g e n C h a r i t a t i e v e I n s t e l l i n g e n e n C o n g r e g a t i e s R a p p o r t E n q u ê t e : D u u r z a a m B e l e g g e n C h a r i t a t i e v e I n s t e l l i n g e n e n C o n g r e g a t i e s V e r e n i g i n g e n e n s t i c h t i n g e n D e s k J u l

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs 23 september 2014 Alex Poel Beleggingsbeleid 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 VBA Discussion Paper 5 Kanttekeningen discussion

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds

Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds Versie 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Reikwijdte van de strategieën 4. Uitsluitingsbeleid 5. Integrale waardenanalyse 6. Stemmen 1. Inleiding

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode Drs. ing. Norbert Bol Drs. Tjeerd Tromp Agenda 2 Introductie onderzoek Norbert

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN 23 april 2016 Agenda Doelstelling: het verbinden van de maatschappelijke missie van kerkelijke instellingen met de beleggingen Wat betekent

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten Wat waren in 2013 de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten voor aangesloten werkgevers en deelnemers bij pensioenfonds StiPP? We hebben ze voor u op een rij gezet in deze verkorte versie van het jaarverslag

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Case study: voorbeeld van een strategisch risicomanagementproces bij Philips Pensioenfonds

Case study: voorbeeld van een strategisch risicomanagementproces bij Philips Pensioenfonds Case study: voorbeeld van een strategisch risicomanagementproces bij Philips Pensioenfonds VBA ALM congres 6 november 2014 Philips Pensioenfonds Philips Pensioenfonds in een notedop Beleggingen Verplichtingen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Introductie. Waarom deze guide? Hoe is deze tot stand gekomen? Inhoud van de guide: Self-assessment tool. Lancering

Inhoudsopgave. Introductie. Waarom deze guide? Hoe is deze tot stand gekomen? Inhoud van de guide: Self-assessment tool. Lancering Inhoudsopgave Introductie Waarom deze guide? Hoe is deze tot stand gekomen? Inhoud van de guide: Policy Investment Management Transparantie Self-assessment tool Lancering www.vbdo.nl 2 VBDO Vereniging

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015 Stichting Pensioenfonds Openbare Bibliotheken Datum: 2015 Versie : 1 Inhoud 1. Introductie...3 2. Uitgangspunten...3 3. Beleggingsbeginselen...5 Bijlage 1: Versiebeheer

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Integrating sustainability information into the investment process ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Content Introduction Gathering of information ING sustainability

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

Duurzaam beleggen bij charitatieve instellingen

Duurzaam beleggen bij charitatieve instellingen Duurzaam beleggen bij charitatieve instellingen Duurzaam beleggen bij charitatieve instellingen Marcel Jeucken Dutch Sustainability Research Anna Pot Robert Smallegange ING Investment Management Maart

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

MVB beleggingsbeleid: uitdagingen en inzichten uit de praktijk

MVB beleggingsbeleid: uitdagingen en inzichten uit de praktijk MVB beleggingsbeleid: uitdagingen en inzichten uit de praktijk KPMG Investment Management Seminar 10 mei 2016 Robert van der Meer Agenda 1. Inleiding 2. Stand van zaken 3. Praktische inzichten en uitdagingen

Nadere informatie

Beleggingsupdate Allianz Pensioen

Beleggingsupdate Allianz Pensioen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Beleggingsupdate Allianz Pensioen Beleggingsupdate 2 Rendementen lifecycles Allianz Pensioen Beleggen In deze Beleggingsupdate vindt u tabellen met het 1-, 3- en

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Drankindustrie 13 januari 2015 Beleggingsovertuigingen Een beleggingsovertuiging is kortweg de perceptie van het pensioenfonds van de

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1.1 Principes Bij de beleggingskeuzes die Wealth Management Partners (WMP) maakt richt zij zich primair op het realiseren

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

LATER = NU. Verstandig beleggen. informatie over uw pensioen

LATER = NU. Verstandig beleggen. informatie over uw pensioen LATER = NU Verstandig beleggen informatie over uw pensioen Waarom moet mijn pensioen belegd worden? Zijn die risico s eigenlijk wel nodig? Monique de Leeuw, SPF Beheer: Vrijwel het grootste deel van uw

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) in de praktijk

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) in de praktijk Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) in de praktijk Anouk Van de Meulebroecke - slidingdoors 1994-1999: Bio-ingenieur milieutechnologie (UGent) 1999-2000: MSc. in environmental management & sanitation

Nadere informatie

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur Voorwoord Na onze initiële registratie en de ondertekening van de UN Global Compact (UNGC) in 2011, doet het mij een genoegen de onderschrijving van Wealth Management Partners (WMP) aan de tien principes

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 1 Agenda Introductie APF Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Het nut van een APF Wat zijn de belangrijkste bouwstenen van De Nationale APF?

Nadere informatie

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN Lectoraat Sustainable Finance and Accounting (SFA), presentative Kick-off ESB 30 September 2015 SFA DEFINITIE VAN DUURZAAMHEID Duurzaamheid is het vergroten van de weerbaarheid

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Verklaring beleggingsbeginselen

Verklaring beleggingsbeginselen Verklaring beleggingsbeginselen 1. Inleiding Op grond van de Europese pensioenfondsenrichtlijn zijn Nederlandse pensioenfondsen sinds 8 februari 2006 verplicht om een verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

PMT transparant in kosten pensioen

PMT transparant in kosten pensioen PMT transparant in kosten pensioen PMT is het pensioenfonds van de sector Metaal en Techniek. De werkgevers en werknemers in de bedrijfstak besturen het fonds. Als bedrijfstakpensioenfonds is PMT not-for-profit,

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat Beleggingsfondsen zijn vergelijkbaar met vaten waarin het vermogen van vele beleggers wordt beheerd met als doel een goed rendement te behalen. Afhankelijk van de organisatie van het fonds wordt het vermogen

Nadere informatie

Life Cycling Zwitserleven 21 augustus 2014. Eelco Ubbels Alpha Research

Life Cycling Zwitserleven 21 augustus 2014. Eelco Ubbels Alpha Research Life Cycling Zwitserleven 21 augustus 2014 Eelco Ubbels Alpha Research Beoordeling van Life Cycle fondsen Waar op te letten bij het product van de toekomst? ALPHA RESEARCH EELCO UBBELS RBA Vanmiddag 1.

Nadere informatie

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie 27 november 2008 Martine Willems Programma Ontwikkelingen in MVO De Duurzaamheid Strategie Scan (DSS) vernieuwd Een tweede maal de DSS

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 14 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Engagement... 4 Uitsluiting... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel

Nadere informatie

Welkom namens. Stichting Pensioenfonds van de KAS BANK. AMSTERDAM, 26 juni 2014

Welkom namens. Stichting Pensioenfonds van de KAS BANK. AMSTERDAM, 26 juni 2014 Welkom namens Stichting Pensioenfonds van de KAS BANK AMSTERDAM, 26 juni 2014 AGENDA 1. Opening en voorstellen leden van het bestuur 2. Mededelingen van de voorzitter 3. Notulen deelnemersvergadering 27

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Een kennismaking met verantwoord beleggen

Een kennismaking met verantwoord beleggen Een kennismaking met verantwoord beleggen Floris Lambrechtsen Workshop Ethisch beleggen en duurzaamheid in de praktijk Symposium Laudato Si en financieel beheer Utrecht 22 april 2017 Waarom beleggen? Waarom

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Pensioen Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen. Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen

Pensioen Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen. Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen 14 De lijsten van pensioenfondsen met de hoogste en de laagste vermogensbeheerkosten die onder andere door Pensioen Pro en De Nederlandsche Bank (hierna:

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij

Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1. Inleiding Het Molenaarspensioenfonds heeft een beleggingsbeleid waar Maatschappelijk Verantwoord Beleggen (MVB) nadrukkelijk onderdeel van uitmaakt. Uiteraard

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal LifeCycle Mix via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal Een persoonlijke

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Onze benadering van beleggen op de beurs

Onze benadering van beleggen op de beurs TlB Onze benadering van beleggen op de beurs Inleiding Dit is de derde versie van de Beleggingsstrategie voor beleggingen op de beurs zoals toegepast door Triodos Investment Management B.V. * voor haar

Nadere informatie

Langetermijndenken - De toekomst van Verantwoord Beleggen. IM seminar, Amstelveen 10 mei Lars Kurznack, Senior Manager KPMG Sustainability

Langetermijndenken - De toekomst van Verantwoord Beleggen. IM seminar, Amstelveen 10 mei Lars Kurznack, Senior Manager KPMG Sustainability Langetermijndenken - De toekomst van Verantwoord Beleggen IM seminar, Amstelveen 10 mei 2016 Lars Kurznack, Senior Manager KPMG Sustainability Maatschappelijke uitdaging Opiniestuk FD Minister Dijsselbloem

Nadere informatie

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER

DNB SEMINAR VERMOGENSBEHEER UITBESTEDING VERMOGENSBEHEER DNB SEMINAR UITBESTEDING Door: Oscar van Angeren I. Regulatory framework en II. Algemene contractuele aspecten 1 I. Regulatory framework Uitbestedingsregels pensioenfondsen: artikel 34 Pw en 12-14 BuPw.

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016

Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016 Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016 Op woensdagmiddag 9 maart, aansluitend aan de jaarbijeenkomst van de Vereniging Gepensioneerden Getronics (VGG), organiseerde Stichting Voorzieningsfonds Getronics

Nadere informatie

Van ALM naar beleggingsbeleid

Van ALM naar beleggingsbeleid Van ALM naar beleggingsbeleid IIR Seminar Professioneel Risicomanagement voor Pensioenfondsen November 26, 2007 ORTEC bv P.O. Box 4074 3006 AB Rotterdam Tel. 010 498 6660 Fax. 010 498 6667 info@ortec.nl

Nadere informatie

Beleggen met impact: voor mens, milieu én rendement

Beleggen met impact: voor mens, milieu én rendement Beleggen met impact: voor mens, milieu én rendement Kunnen beleggers tegelijk financieel rendement behalen én een positieve invloed uitoefenen op milieu, mens en maatschappij? Impactbeleggen maakt dit

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie