Big data en rechtshandhaving; hype of hoop?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Big data en rechtshandhaving; hype of hoop?"

Transcriptie

1 Big data en rechtshandhaving; hype of hoop? door: dr. R.L.N. Westra en dr. mr. G.J.C.M. Bakker Over big data wordt veel gesproken en geschreven. Vaak in termen van hoogstaande verwachtingen en kansen om bestaande kennisproblemen op te lossen. Breken voor het strafrecht en de rechtshandhaving nu nieuwe tijden aan? In deze bijdrage gaan we hier dieper op in. Centraal staat de vraag: hype of hoop? 1. Inleiding De steeds verdergaande digitalisering van de samenleving heeft een grote invloed op onze kijk naar het gebruik van gegevens 1. Veel activiteiten gaan gepaard met het invoeren of verstrekken van gegevens in een geautomatiseerd systeem. Zo zijn de oude stand-alone kassa s in winkels nu registratiesystemen van de persoonlijke en zakelijke consumptie geworden. Door koppeling aan persoonlijke en geografische gegevens kunnen financiële transacties leiden tot onder meer sociale en economische profielen en trendanalyses van veranderende consumptiepatronen. De discussie over privacy is in de loop van de tijd ook van kleur veranderd. Werd in de jaren 80 en 90 veelal in absolute termen gesproken over wat wel en niet mag 2, nu is de toon meer relatief en richtinggevend van aard 3. Daarbij wordt geen oordeel uitgesproken over wat goed en niet goed is: het feit dat er een kentering is opgetreden is op zich al relevant te signaleren. Tevens is het de vraag of de juridische normering start- of eindpunt is van de discussie of überhaupt normerend zal zijn. We komen hier op terug. Het aantal publicaties over thema big data heeft een enorme vogelvlucht genomen. Sommigen zien kansen, anderen benadrukken de risico s. Pioniers als Mayer-Schönberger en Cukier beklemtonen dat de invloed van big data op het functioneren van de samenleving groot zal zijn. A revolution that will transform how we live, work and think is een treffende ondertitel van hun bestseller op dit terrein. Het gebruik van grote hoeveelheden gegevens maakt het mogelijk om zicht te krijgen op wat er feitelijk gebeurt en hierop in te spelen. De verwachtingen dat big data een positieve invloed zal hebben, zijn hoog gespannen (Portland). Immers, doordat we meer kunnen meten, weten we ook meer. Althans, dat is de gedachte achter dit optimisme. In dit artikel willen we een aanzet tot een framework neerzetten voor het bezien van big data, toegespitst op de rechtshandhaving. Daarmee beogen we een antwoord te (kunnen) geven op de vraag: is big data daadwerkelijk een hype of de basis voor hoop voor een betere handhaving, opsporing en toezicht? 2. Wat is big data Mayer-Schönberger en Cukier duiden met big data vooral op de ontwikkeling dat de groei en de omvang van de beschikbare gegevens zo groot is geworden, dat deze niet meer past in een computer 4. Doordat het geheugen van computers de hoeveelheid gegevens aankunnen, zijn andere of krachtiger analyse-instrumenten noodzakelijk. big data refers to things one can do at a large scale that cannot be done at a smaller one, to extract new insighs or create new forms of value, in way that change markets, 1 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ioverheid (nr. 86), Overkleeft-Verburg diss 3 Moerel, L., Werken met big data is lang niet altijd big mistake, FD, 20 januari 2015, p. 11; Kohnstamm, J., Grenzen aan verzamelhonger big data noodzakelijk, FD, 23 januari 2015, p Mayer-Schönberger, V. en K. Cukier, Big Data, John Murray Publishers, 2013, p. 6. 1

2 organizations, the relationship between citizens and government, and more. Pentland 5 ziet als big data de sinds kort alom tegenwoordige digitale data die nu beschikbaar zijn over alle aspecten van het menselijk leven. Hij benadert dit begrip vanuit de sociale fysica om allerlei patronen in menselijke ervaringen te analyseren en hieruit trends en andere wetenswaardigheden te kunnen destilleren. De sociale fysica richt zich op het sociale leren als belangrijkste drijfveer achter gewoonten en normen. Met als uitgangspunt dat het sociale leren vooral geschiedt op basis van concrete ervaringen met het gedrag van anderen en informatie hierover. Deze rationele benadering sluit aan bij de door Steenhuis aangepaste benadering van Bentham m.b.t. het voorkomen van fraude en recidive 6. In deze WRRstudie wordt ingegaan op factoren die van invloed kunnen zijn om normschendingen te voorkomen. Er wordt een viertal onderscheiden: de zekerheid dat er een (strafrechtelijke) interventie plaats zal vinden na een normschending, de snelheid van deze interventie, de strengheid (sanctie) en het rechtsgehalte van de interventie. Deze conceptuele benadering komt van voor het big data-tijdperk. De huidige informatiepositie van politie en bijzondere opsporingsdiensten (BOD en), Openbaar Ministerie en rechtspraak is van dien aard, dat veel gegevens in digitaal beschikbaar zijn. We zullen zien dat dit nog niet betekent dat we met een druk op de knop- op basis van een snelle analyse van deze gegevens kunnen vaststellen welke relaties en trends er zijn. Het samenbrengen van veel gegevens heeft nog niet tot gevolg dat inzicht in deze gegevens is ontstaan. In het Digiprogramma 2015 van de Digicommissaris 7 staat: Niet alleen de techniek verandert gestaag, ook de rol van informatie wijzigt. Informatie heeft, maatschappelijk gezien, een cruciale rol. Informatie delen wordt steeds vanzelfsprekender. Het karakter van informatieoverdracht verandert: informatie gaat steeds goedkoper en sneller de wereld rond, de selectiviteit in gerichtheid van informatie neemt af (iedereen kan en mag alles vinden en publiceert dit ook op het internet en via open data), terwijl de mogelijkheden om tot maatwerk te komen en zelfs zaken te voorspellen door het slim combineren van gegevens steeds verder toenemen (big data). Dit begint alle facetten van de samenleving te veranderen en te beïnvloeden, er ontstaat een informatiesamenleving! Big data wordt in het Digiprogramma als volgt gedefinieerd 8 : Big Data is de enorme toename van mogelijkheden om data te genereren, delen, combineren en analyseren, dit leidt wellicht tot nieuwe inzichten en een nieuwe manier van redeneren. Kan grote kansen bieden voor zowel de beleidsontwikkeling als de uitvoering (dienstverlening) van de overheid, echter vraagt ook om aandacht met name op het gebied van privacy. Deze ontwikkeling heeft impact op het geheel van overheidsgegevens inclusief het stelsel van basisregistraties. Dat de verwachtingen hoog gespannen zijn, blijkt niet alleen uit dit Digiprogramma, maar ook uit vele andere publicaties. In de kern maakt Big data dat de overheid, bedrijven en burgers beter, sneller en meer toegesneden op de behoefte kunnen zijn geïnformeerd ten einde hun plaats en rol in die samenleving, naar eigen inzichten, adequater te kunnen vervullen. De perceptie van de beoogde resultaten is optimistisch. Te denken valt aan 9 : - betere kwaliteit (van informatievoorziening); - slimmer worden (door juiste informatie); - effectievere samenwerking (gezamenlijk belang bij informatie); - betere taakvervulling als overheid (door gezamenlijke informatiepositie); - burgers worden bron van kennis en informatie (door toegankelijkheid en open data); - vertrouwen van de burger wordt groter (door transparantie); - versterkt denken in en werken met scenario s (inzicht door betere samenhang informatie); - betere prioritering door beter overzicht (betere keuzes door overzicht). 5 Pentland, A., Sociale Big Data, Opkomst van de data-gedreven samenleving, Maven Publishing, 2014, p Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Doelmatigheid van rechtsvervolging (nr. W35), Digicommissaris H.B. Eenhoorn, Digiprogramma 2015, januari 2015, p Idem, p Big data in de praktijk, GOV, nr. 7, najaar

3 Big data leidt in deze opvattingen niet tot Orwelliaanse beelden van een almachtige en alwetende heerser, big brother 10, maar juist tot een overheid, die zich bewust is van haar plaats en rol in de samenleving en er juist voor zorgt dat met de benodigde transparantie en informatieverstrekking burgers en bedrijven optimaal worden geïnformeerd. Wat onder optimaal wordt verstaan, is tot op zekere hoogte normatief. Dit geconstateerd en gezegd hebbende, laten we dit punt verder buiten beschouwing. Belangrijk is vast te stellen dat de verwachting van big data in het openbaar bestuur hooggespannen zijn. Het feit dat de Minister President de Ministeriële Commissie Digitale Overheid leidt, onderstreept het belang dat de regering hecht aan het bestuurlijk draagvlak onder de voorgestelde ontwikkelingen 11. Deze ministeriële commissie is weer de opdrachtgever van de Digicommissaris. Deze poneert een heldere verwachting voor de overheid door de digitalisering: de homo digitalis neemt macht en invloed van de overheid over 12. Hij licht dit in zijn aanvaardingsrede in 2014 toe. Hieruit zijn twee interessante citaten gehaald om een beeld te krijgen van het referentiekader van de Digicommissaris: Nederland is in de informatie- en communicatietechnologie ver ontwikkeld. En als de inspanningen om tot een excellent werkende generieke digitale infrastructuur te komen zal slagen (en waarom niet?), dan zal nagenoeg alle, niet privacy-gevoelige, informatie kunnen worden gedeeld. Anders dan nu nog vaak het geval is waar informatie wordt afgeschermd en het oude adagium, dat kennis macht is nog opgeld doet. (..) Het is duidelijk dat alle mogelijkheden tot interventie voor de burger moeten passen in de representatieve democratie; dat is steeds het uitgangspunt. Maar waarom zouden betrokken en slimme inwoners niet meer ruimte gegund worden. Is dit het moment om daar vóór te pleiten. Hiermee wordt ingespeeld op het advies van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) 13 om de ontwikkeling naar een vitale samenleving te versterken. Een samenleving, die gekenmerkt wordt door betrokkenheid en eigen initiatieven van burgers en bedrijven. Om dat te kunnen doen, is het gemakkelijk kunnen beschikken over bepaalde informatie essentieel. De digitale toegankelijkheid wordt dan vaak als de ideale oplossing gezien. Deze erealiteit, zoals door de WRR 14 in 2011 is geïntroduceerd, vraagt om het opnieuw doordenken en uitkristalliseren van rollen en structuren in de samenleving. De ioverheid zal niet meer herkenbaar zijn aan de klassieke kantoorgebouwen en eigen unieke, informatieproducten (documenten), maar meer als een virtueel loket met informatieproducten, die zijn opgebouwd uit informatie-elementen van verschillende dienstonderdelen en geïntegreerd tot één geheel. 3. Big data en rechtshandhaving Het is te complex om het vraagstuk van big data voor de gehele overheid te beschouwen. Voor de rechtshandhaving is dit al lastig genoeg. Eerder 15 is benadrukt dat het belangrijk is om bij het big datavraagstuk te onderkennen dat het niet alleen gaat om de hoeveelheid gegevens, dat beschikbaar is, maar ook de snelheid van de gegevenstoename en de diversiteit van de gegevens. Daarmee duidt big data op een ontwikkeling die meer is dan een gewone toename van de hoeveelheid data. Van Thijn en Cardoso Ribeiro 16 spreken van een tijd met een steeds groter wordende informatieparadox: we beschikken over al maar meer gegevens en toch we hebben het gevoel dat we 10 George Orwell, 1984, Secker and Warburg, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Brief aan Tweede Kamer m.b.t. instelling Nationaal Commissaris Digitale Overheid, 28 mei Eenhoorn, H.B., Ruimte en macht, bezien in een veranderende democratie (aanvaardingsrede), RU Groningen, 22 oktober Raad voor het openbaar bestuur, Loslaten in vertrouwen, Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt én samenleving, december Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ioverheid (nr. 86), BISC nr Thijn, E. van en T. Cardoso Ribeiro, Informatieparadox, Boom Lemma,

4 minder weten. Eerder sprak Idenburg 17 over Informatie-overlast. Hebben deze auteurs de mogelijkheden van ontwikkelingen als big data over het hoofd gezien en niet kunnen doorgronden? Bij nader inzien lijkt dat niet zo te zijn. Het optimisme over de kansen met big data worden door de auteurs vooral gezien in termen van het kunnen voorspellen van gebeurtenissen op basis van een meer gegevens over soortgelijke gebeurtenissen terwijl Van Thijn cs en Idenburg denken in termen van de onbeheersbaarheid om causale verwerkingen van de hoeveelheid gegevens te kunnen laten plaatsvinden. Dit onderscheid is uiterst relevant om de beide benaderingen op hun waarde te kunnen schatten. Pentland veronderstelt ook dat juist door de omvang van de data de waarschijnlijkheid van het optreden van bepaalde gebeurtenissen zo groot wordt, dat deze inzichten sneller beschikbaar komen dan analyses, die zijn gebaseerd op causale methoden en technieken. Wat betekent dit voor het optreden van de overheid m.b.t. de rechtshandhaving? In het licht van de vraagstelling van deze bijdrage is het goed om dit verder uit te diepen. Daartoe hanteren we de invalshoek van de rationaliteiten om big data nader te belichten. Invalshoek: rationaliteiten Een sterk onderschat aspect is de betekenis van gegevens. En dan de betekenis vanuit de context, zoals die is bedoeld. Een gegeven kan vanuit de verschillende contexten een andere betekenis hebben. Om dit helder te duiden, grijpen we terug op de rationaliteiten 18 ofwel wetenschappelijke disciplines als referentiekader, waarbinnen gegevens een betekenis krijgen. Zo kan een gebeurtenis of begrip in de werkelijkheid vanuit de juridische rationaliteit anders worden begrepen dan bijvoorbeeld vanuit de economische en politieke rationaliteit. Elke rationaliteit heeft een eigen gesloten stelsel van methoden en normeringen. De juridische rationaliteit legt de nadruk op kernwaarden als rechtvaardigheid, rechtszekerheid en rechtseenheid. De economische rationaliteit legt daarentegen de nadruk op vraagstukken als efficiëntie en effectiviteit terwijl de politieke rationaliteit juist weer de focus heeft op machtsverhoudingen, afhankelijkheden en beïnvloedingen. Dit kan, zoals Bakker 19 beschrijft, ook zijn gerelateerd aan het onderscheid tussen tactisch, operationeel en strategisch niveau. In een WRR-studie 20 naar een transparante rechtspraak is geïllustreerd hoe de rechtspraak, weliswaar uitgaande van de waarborgen van de juridische rationaliteit, direct via de sturing conform de economische rationaliteit uiteindelijk wordt beïnvloed vanuit doelstellingen en discussies, die hun oorsprong kennen in de politieke rationaliteit. De zorg dat de rechtspraak dreigt te worden gestuurd, zonder dat men zich hier tegen te weer stelt, komt voort uit de vooronderstelling dat de dialoog over de rechtspraak plaatsvindt binnen het domein van de juridische rationaliteit. De werkelijkheid is anders: de relevante omgeving denkt in termen van de economische en politieke rationaliteit. Met alle gevolgen van dien: de effecten van de introductie van het profijtbeginsel ten einde een grote bezuiniging te onderbouwen 21. Dit uitstapje is gemaakt om te benadrukken dat de betekenis van gegevens essentieel is om de gegevens te gebruiken. Dit klinkt logisch. Een jurist begrijpt met een enkel woord van een andere jurist wat hij bedoelt. Het valt niet uit te sluiten dat een econoom, vanuit zijn referentiekader van de economische rationaliteit, het begrip anders zal begrijpen en gebruiken. Wanneer we dit doordenken naar big data, dan zijn enkele kanttekeningen te formuleren: - hoe kan de validiteit van betekenis worden geborgd? Dus dat de betekenis van het gebruik van de data in big data exact overeenkomt met de betekenis van degene, die de gegevens heeft ingebracht. Ter illustratie: voor persoon A heeft begrip X, dat hij toevoegt aan de big data, dezelfde betekenis als persoon B verwacht. 17 Idenburg, Ph.A., Informatie-overlast, VUGA, Westra, R.L.N., Fiscale fraudebestrijding; grenzen aan sturing, Pantheon Publishing, Bakker, G.J.C.M., Post-Van Traa, Boom Lemma, Westra, R.L.N., Transparantie: sturen en gestuurd worden, in: WRR-Verkenning Speelruimte voor transparantere rechtspraak, Amsterdam University Press, Westra, R.L.N., De rechtspraak in nieuw vaarwater (2), Trema, april

5 - hoe kan de eenheid van de betekenis worden gecreëerd? Dus dat de betekenis van de data voor iedereen herkenbaar is zodat dezelfde soorten data worden ingebracht. Ter illustratie: persoon A en persoon B brengen beide begrip X onder dezelfde noemer in big data. Kernprobleem ICT, en dus big data Deze twee kanttekeningen lijken erg theoretisch, technisch en ver van de werkelijkheid te staan. Helaas, dit is vaak juist de kern van de problemen met ICT-systemen. Doordat er geen eenduidigheid is over de gegevensdefinities, kunnen misverstanden in het systeem worden gebakken. Daarmee kan de komst van ICT de betekenis van gegevens in de systemen ( big data ) en het gebruik ervan beïnvloeden. De validiteit van de betekenis kan door de vertaling naar de ICT en het gebruik uit de ICT onder druk komen te staan. Dit probleem is na realisatie van de ICT bijzonder lastig te achterhalen en vervolgens niet eenvoudig om zonder al te ingrijpende consequenties te repareren. De Algemene Rekenkamer 22 en de Parlementaire Commissie ICT 23 laten ernstige zorgen over ICTprojecten van de overheid zien. Het is bijzonder te merken dat de validiteit en eenheid van de betekenis van gegevens niet of nauwelijks aan de orde komen. Het gaat vooral om organisatorische en bestuurlijke problemen en dilemma s (rol CIO, wel/geen business cases, hoogte kosten, haalbaarheid etc.). Dit fundamentele vraagstuk is een kernprobleem voor de ICT. Zo lang dit niet wordt onderkend, zullen nog steeds nieuw in gang te zetten en in ontwikkeling zijnde ICT-projecten risico s lopen. Wat betekent dit voor het gebruik van big data? Het is nog belangrijker om bewust te zijn van deze risico s. Big data gaat uit van het toegankelijk worden van grote hoeveelheden gegevensbestanden zonder dat op voorhand getoetst is wat de kwaliteit is van deze gegevensbestanden alsmede of door de koppeling wel de validiteit van de gegevens wordt geborgd. Ervan uitgaande dat degene, die de gegevens wil gebruiken, ook de behoefte heeft om precies te weten wat de betreffende gegevens inhouden. Degene, die de gegevens heeft ingebracht, heeft over het algemeen geen grip op de wijze waarop de gegevens in de big data -setting- door anderen wordt gebruikt. Dit brengt ons tot een aanvullende kanttekening: - indien een begrip in big data moet worden gebracht dan wel gebruikt moet worden door gebruikers met een ander referentiekader (rationaliteit), hoe kan dan de vertaling van de betekenis betrouwbaar plaatsvinden? Dus dat de betekenis van het specifieke gegeven niet gaat verschuiven? Ter illustratie: persoon A wil begrip X in een informatiesysteem brengen. Hoe vertaalt de systeembouwer dit begrip naar de ICT, dat de betekenis van het begrip gelijk blijft. Dan wel, hoe kan gebruiker C, die vanuit een andere referentiekader denkt, begrip X goed interpreteren (vertalen), zodat de informatie goed overkomt. Vanuit de economische rationaliteit zal worden gewezen op het belang van formalisering, uniformiteit en standaardisatie. Op zich is dit juist, mits het -bewust en ook met het oog op het gebruik van big data - geschiedt vanuit de rationaliteit, dat het betreffende begrip inhoud heeft gegeven. Wanneer we over big data spreken is het cruciaal te beseffen vanuit welke rationaliteit de big data is opgebouwd en hoe hiermee wordt omgegaan. Pas dan kunnen we iets zeggen over de kwaliteit van big data en de meerwaarde van de gegevens voor het oplossen van vraagstukken van de rechtshandhaving. We constateren twee fundamentele, aan elkaar gerelateerde noties m.b.t. big data : - let op de validiteit van de betekenis van gegevens en borg dit ook; - let op de rationaliteit van waaruit de ingebrachte gegevens betekenis hebben gekregen en let hierop bij het gebruik. 22 Algemene Rekenkamer, Aanpak van ICT door het Rijk 2012: Lessons learned, 2013 (Tweede Kamer , nr. 1). 23 Parlementair onderzoek naar ICT-projecten bij de overheid, Tweede Kamer , nr. 5. 5

6 Deze noties zijn cruciaal om iets te kunnen zeggen over de kwaliteit van de gegevens binnen (de onderdelen van) big data. Het is risicovol vooral oog te hebben voor de hoeveelheid gegevens en minder voor de kwaliteit van de gegevenshuishouding. 4. Rechtshandhaving en big data Na de meer fundamentele- noties uit de voorgaande paragraaf is het goed om te bezien wat big data kan betekenen voor de rechtshandhaving. De eerder genoemde informatieparadox kan zich ook bij de rechtshandhaving levensgroot voordoen. De rechtspraak vraagt om een wettig en overtuigend bewijs. Dat vraagt om een minimale mate van causaliteit in de bewijsvoering. Dit spoort niet geheel met de waarschijnlijkheidsbenadering van big data. Dus het verlaten op big data zal niet de oplossing zijn. De meerwaarde van big data voor de rechtshandhaving zit onder meer in de volgende punten: - het digitaal toegankelijk maken van informatie, dat voorheen door de fysieke aard (papier) of (geografische) afstand minder gemakkelijk beschikbaar was; - het in korte tijd veel informatie van een grote diversiteit kunnen analyseren; - het ondersteunen van de causale verbanden met waarschijnlijkheidsrelaties op basis van big data. Niet ter vervanging van de causale relatie, maar ter ondersteuning hiervan. - het plaatsonafhankelijk kunnen werken met grote hoeveelheden gegevens. Naast de meerwaarde is het grootste risico in het gebruik van big data gelegen in twijfels over de validiteit van de betekenis van de gebruikte gegevens. Vandaar dat het belangrijk is om bij het gebruik ervan eerst een oordeel te geven over de kwaliteit. Uitgaande van de gedachte dat big data het gebruik van gegevens van buiten de eigen organisatie en de ketenorganisaties voor de rechtshandhaving betreft, biedt dit gebruik een aantal interessante kansen, voor binnen en buiten de keten. We bespreken hier indicatief enkele kansen Kansen in de keten Het gebruik van big data biedt voor de keten diverse mogelijkheden: a. verhogen effectiviteit inzet onderzoekscapaciteit - binnen de keten kan bij grote multidisciplinaire onderzoeken worden afgesproken om het onderzoeken van big data op relevant informatie bij één van de organisaties wordt belegd. De anderen kunnen van de bevindingen gebruik maken en, waar nodig, aanvullende onderzoeksvragen stellen; b. eenheid van betekenis door een gecoördineerde aanpak en heldere afspraken vooraf, kunnen misverstanden over de betekenis in de keten worden voorkomen. Dat komt de kwaliteit van het onderzoeksmateriaal ten goede; c. verhogen creativiteit juist de toegankelijkheid van een veel grotere hoeveelheid gegevens kan de betrokkenen ook inspireren om breder te denken, inzichten en ervaringen van andere organisaties (al dan niet in het buitenland) te raadplegen, andersoortige bronnen bij het onderzoek te betrekken etc.; d. kennisopbouw door ervaring op te doen met het gebruik van big data kan binnen de keten kennis worden opgebouwd over de relevantie en kwaliteit van de gebruikte gegevens en vindplaatsen (onderdelen van big data ). Deze gezamenlijke kennispositie kan de aanpak van volgende onderzoeken vergemakkelijken. Tevens versterkt het de gedachte van een gezamenlijke kennispositie (als keten) in het algemeen. Vanuit maatschappelijk en politiek oogpunt niet een onbelangrijk punt; e. versterken beleid en uitvoering volgens de traditionele beleidstheorie 24 volgt na de beleidsvorming de uitvoering. Termen als synoptische en incrementele beleidsontwikkeling komen dan aan de orde. De komst van big data zal per definitie leiden tot een iteratief proces. Juist big data maakt het mogelijk om alert te reageren op nieuwe gegevens en daarop gebaseerde inzichten over mogelijk nieuwe ontwikkelingen. 24 Hoogerwerf, A. en M. Herweijer, Overheidsbeleid, Kluwer,

7 f. betere prioritering in het verlengde van het voorgaande punt: door een beter overzicht van de gegevens, is het mogelijk gemaakte prioriteringen eerder en tijdiger te actualiseren op basis van nieuwe inzichten. Deze kansen zijn natuurlijk niet alleen voor organisaties in de rechtshandhaving relevant. Ook voor andere ketens is het zinvol om te bezien of deze en mogelijk andere kansen een (grote) meerwaarde voor het functioneren kunnen hebben Kansen voor buiten de keten Het intrigerende van de huidige informatiemaatschappij is het steeds meer digitaal toegankelijk maken van gegevens. En wel volgens technische standaarden, dat (technische) koppelingen mogelijk zijn. De burger verwacht een toenemende transparantie van organisaties, en zeker van het openbaar bestuur. Voor de organisaties die werkzaam zijn voor de rechtshandhaving zal deze druk op transparantie in eerste instantie leiden tot meer transparantie van de eigen organisatie, maar in tweede instantie ook op het meer transparant maken van de keten dan wel van de rechtshandhaving. De burger ziet wel verschillende organisaties, maar ervaart dit als onderdelen van de overheid, een gefragmenteerde overheid. Problemen in de keten accepteert de burger steeds minder. Zeker als deze voortkomen uit samenwerkingsproblemen binnen de keten. Een gezamenlijke kennispositie kan een interne werking voor de keten hebben, maar ook een meerwaarde voor buiten de keten. Juist het besef van de meerwaarde van een versterkte keten, kan ertoe leiden om ook gezamenlijk kennis en informatie naar buiten te brengen (met inachtneming van de wettelijke mogelijkheden). De vooronderstelling wordt geponeerd dat big data leidt tot versterking van de beeldvorming van de keten doordat er een belang ontstaat om meer de eigen gezamenlijke (openbare) kennispositie te tonen als onderdeel van de big data. Dit belang is drieledig: - versterking van het profiel van een effectief functionerende overheid (m.b.t. de legitimiteit); - laten zien dat de validiteit en eenheid van de betekenis van de gegevens binnen de keten is geborgd; - inspelen op het risicobesef bij calculerende criminelen (zie Steenhuis/Bentham). Het idee van de ioverheid zal ook op de rechtshandhaving van toepassing zijn. De druk op de rechtshandhaving om meer gebruik te maken van big data zal groot zijn, hetgeen zeker een grote impact zal hebben op de organisatie van de rechtshandhaving. De transparantie op het gegevensgebruik zal leiden tot een meer hybride wijze van organiseren. Het verschuilen achter organisatiegrenzen zal, indachtige de lessen uit dit WRR-rapport 25, minder snel door de maatschappij en politiek worden geaccepteerd. 5. Big data en een slimme overheid In deze bijdrage zijn we dieper ingegaan op de relatie tussen rechtshandhaving en big data. Daarbij hebben we de relatie van beide kanten bekeken. Het is duidelijk dat het adequaat gebruik maken van gegevens uit big data en het leveren van een bijdrage hieraan niet zonder slag of stoot zal gaan. Belangrijk is het besef vanuit welke rationaliteit de data betekenis is gegeven en wat dit betekent voor het gebruik ervan. Indachtig dit besef zijn er interessante kansen voor het gebruik van big data. Deze kansen zijn er voor de keten zelf als voor de positionering als keten t.o.v. de samenleving en de relevante omgeving. Gezien de voortgaande digitalisering en de ontwikkeling van andere, nieuwe organisatieconcepten over het openbaar bestuur, zullen de organisaties voor de rechtshandhaving en toezicht hier alert en tijdig moeten inspelen. Een integrale benadering van de informatie- en kennispositie! Met deze bijdrage is beoogd enkele richtinggevende gedachten mee te geven. Dat vraagt om initiatieven te nemen en bewust stap voor stap de toekomst met big data tegemoet te treden. Denk niet aan het willen realiseren van het ultieme systeem, maar ga experimenteren, leer hier van en bouw gestaag binnen de kaders van de validiteit en eenheid van betekenis- aan deze nieuwe 25 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ioverheid (nr. 86),

8 werkelijkheid. Dan wordt big data een hoopvol perspectief. Rechtshandhaving door een slimme overheid. 8

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Auteurs: Frank van Outvorst, Henri Huisman Datum: Januari 2009 Inleiding Veel organisaties zijn momenteel bezig met het (her)inrichten van de vraagzijde

Nadere informatie

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Center for egovernment Studies Waarom is een Visie op de Digitale Overheid juist Nu Nodig? ICT is veel meer

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

1 Visie op de webpresentatie

1 Visie op de webpresentatie 1 Visie op de webpresentatie De gemeente Eindhoven gaat haar presentatie op het web verbeteren We spreken met opzet over presentatie omdat de vorm wat ons betreft nog open is. Concreet betekent dit dat

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 613380036 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017 De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017 Waar gaan wij het over hebben? Geheugen opfrissen: Omgevingswet in het kort Betekenis wet voor

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

De Raad en de Omgevingswet

De Raad en de Omgevingswet De Raad en de Omgevingswet Inhoud - Wat is de Omgevingswet? - Wat betekent deze wet voor de gemeenten - Wat is de rol en de invloed van de raad op de wet - Waar liggen de kansen van de raad en waar moet

Nadere informatie

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent Onthouden Kunnen ophalen van specifieke informatie, variërend van feiten tot complete theorieën Opslaan en ophalen van informatie (herkennen) Kennis van data, gebeurtenissen, plaatsen Kennis van belangrijkste

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.2 Klantenadviserend (externe klanten)

FUNCTIEFAMILIE 1.2 Klantenadviserend (externe klanten) Doel van de functiefamilie Vanuit een specialisatie professioneel advies of begeleiding geven aan externe klanten deze klanten oplossingen aan te reiken of maximaal te ondersteunen in het vinden van een

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam

Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam Overzicht basisprincipes Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam De klant staat centraal in alles wat we doen. We zijn betrouwbaar voor

Nadere informatie

Waarom is standaardisatie noodzakelijk?

Waarom is standaardisatie noodzakelijk? Waarom is standaardisatie noodzakelijk? Waarom is standaardisatie noodzakelijk? Datum 8 april 2010 Status Inhoud 1 Waarom is standaardisatie noodzakelijk? - 9 1.1 Van bilaterale afspraken naar afspraken

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. Geachte mevrouw Arib,

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. Geachte mevrouw Arib, Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070-342 43 44 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 20 december

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Omgevingswet en de raad

Omgevingswet en de raad Omgevingswet en de raad Inhoud Waarom de Omgevingswet? Wat is de omgevingswet? Wat verandert er door de omgevingswet Wat vraagt dit van u als raad. Samen met de samenleving Budget reserveren Vrije (beleids)ruimte

Nadere informatie

Groeikansen met (big) data. Workshop 26 november 2014

Groeikansen met (big) data. Workshop 26 november 2014 Groeikansen met (big) data Workshop 26 november 2014 Overal data 2 Overal data Verdergaande digitalisering 3,6 device per persoon 51% gebruikt tablet Bijna 90% dagelijks internet Internet of Things 3 Maar

Nadere informatie

Nieuwe Leiders in de publieke veiligheid leidinggeven@anders!?

Nieuwe Leiders in de publieke veiligheid leidinggeven@anders!? Nieuwe Leiders in de publieke veiligheid leidinggeven@anders!? Woensdag 13-03-2013 & Donderdag 14-03-2013 Programma workshop Denkkracht Utrecht Introductie Denkkracht Utrecht 3 Perspectieven op Leiderschap?!

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag Rijke Lessen zetten je aan het denken Minka Dumont 2009 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag Onthouden Kunnen ophalen

Nadere informatie

Handvesttoets; Wat is het? Wat levert het op? Februari 2016

Handvesttoets; Wat is het? Wat levert het op? Februari 2016 Handvesttoets; Wat is het? Wat levert het op? Februari 2016 Inhoudsopgave Aanleiding en Doelstelling... 1 In het kort... 1 Handvesttoets... 1 Resultaten... 2 Doorpakken op basis van de handvesttoets...

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Samenvatting. Pagina 7

Samenvatting. Pagina 7 Samenvatting De rijksoverheid ziet zich de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld. Als gevolg van de financiële en economische crisis is de overheidsbegroting uit het lood geslagen. De oplopende

Nadere informatie

De aansturing van Punt Welzijn door de gemeente Weert Door Nol van Drunen. rekenkamer 26 november 2013

De aansturing van Punt Welzijn door de gemeente Weert Door Nol van Drunen. rekenkamer 26 november 2013 De aansturing van Punt Welzijn door de gemeente Weert Door Nol van Drunen rekenkamer 26 november 2013 Introductie Historie Verzoek raad in eind 2010; Moeizaam onderzoek, veel discussie tussen onderzoeker

Nadere informatie

podium 3 podium 5 podium 9 podium 10 podium voor kunst

podium 3 podium 5 podium 9 podium 10 podium voor kunst 09:00 09:15 09:30 09:45 10:00 10:15 10:30 10:45 11:00 11:15 11:30 11:45 12:00 12:15 12:30 12:45 13:00 13:15 13:30 13:45 14:00 14:15 14:30 14:45 15:00 15:15 15:30 15:45 16:00 16:15 16:30 16:45 17:00 podium

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

INFORMATIEVEILIGHEID. een uitdaging van ons allemaal

INFORMATIEVEILIGHEID. een uitdaging van ons allemaal INFORMATIEVEILIGHEID een uitdaging van ons allemaal PUBLIEKE DIENSTVERLENING & INFORMATIEVEILIGHEID noodzakelijke kennis of onnodige ballast? Informatieveiligheid een uitdaging van ons allemaal Start Publieke

Nadere informatie

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest)

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) Van wet naar loket ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) 22 september 2012 Optimaliseren of fundamenteel vernieuwen? Doing the same things better Doing

Nadere informatie

Bijdrage Regeerakkoord (seminarie Alden Biesen) MOVI Colloquium Beter Besturen, Beter Regeren Woensdag 13 mei 2009

Bijdrage Regeerakkoord (seminarie Alden Biesen) MOVI Colloquium Beter Besturen, Beter Regeren Woensdag 13 mei 2009 Bijdrage Regeerakkoord (seminarie Alden Biesen) MOVI Colloquium Beter Besturen, Beter Regeren Woensdag 13 mei 2009 Aanzet > Bijdrage regeerakkoord voor aantredende regering na 7 juni > Horizontale thema

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

DRIEHOEK IN DE PRAKTIJK

DRIEHOEK IN DE PRAKTIJK Talent en AI Praktijk De maatschappij Het ontwerp Veranderen De interventie Het gesprek Leren en persoonlijke ontwikkeling Leiderschap DE DRIEHOEK IN DE PRAKTIJK Marloes de Jong In het eerste hoofdstuk

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Factsheet Competenties Ambtenaren

Factsheet Competenties Ambtenaren i-thorbecke Factsheet Competenties Ambtenaren Competenties van gemeenteambtenaren - nu en in de toekomst kennis en bedrijf Gemeenten werken steeds meer integraal en probleemgestuurd aan maatschappelijke

Nadere informatie

SIGNALEMENT BESTUURSKRACHT GEMEENTEN WERK EN INKOMEN

SIGNALEMENT BESTUURSKRACHT GEMEENTEN WERK EN INKOMEN SIGNALEMENT BESTUURSKRACHT GEMEENTEN WERK EN INKOMEN Inhoud 1 Inleiding-3 2 Bevindingen-3 o Invulling gemeentelijke beleidsvrijheid-3 o Handhaving-4 o Re-integratie, activering-4 o Arbeidsmarktbeleid-4

Nadere informatie

Prodware klantendag 2014 Service dienstverlening

Prodware klantendag 2014 Service dienstverlening Prodware klantendag 2014 Service dienstverlening Voorstellen 09051970 44 1 2 23 4 52407459 17 6 2 17 12 2 Aan de slag!! We weten nu wat de toekomst brengt. Nu moeten we kijken naar wat in uw branche speelt

Nadere informatie

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal Als je denkt dat je te klein en onbeduidend bent om het verschil te maken, denk dan eens aan slapen met een mug Dalai Lama De wereld verandert en wordt complexer. Dat is ook merkbaar in de ontwikkeling

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Dilemmics Morele Oordeelsvorming Werkboek voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken 2013 Werkboek Morele Oordeelsvorming 1 2014. Dilemmics. Alle rechten van deze uitgave zijn voorbehouden.

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

31 mei 2012 z2012-00245

31 mei 2012 z2012-00245 De Staatssecretaris van Financiën Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG 31 mei 2012 26 maart 2012 Adviesaanvraag inzake openbaarheid WOZwaarde Geachte, Bij brief van 22 maart 2012 verzoekt u, mede namens de Minister

Nadere informatie

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE Sturen op ICT en samenhang met business Maes als onderzoek model Vanuit onderzoek in bedrijfsleven: IT beslissing Rol Directie Consequentie

Nadere informatie

Startnotitie. Invoeren Wet revitalisering generiek toezicht. Informatie: Versiebeheer: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College

Startnotitie. Invoeren Wet revitalisering generiek toezicht. Informatie: Versiebeheer: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College Startnotitie Invoeren Wet revitalisering generiek toezicht Informatie: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College Portefeuillehouder Opdrachtgever Opdrachtnemer S.C.G.M. den Dulk-Winder

Nadere informatie

Informatiegestuurd werken in Rotterdam

Informatiegestuurd werken in Rotterdam BigDataGemeenten 7 juni 2017 Mark Vermeer, directeur IIFO Informatiegestuurd werken in Rotterdam deel van de Rotterdamse I-Strategie 1 Een paar weetjes over Rotterdam 630.000 inwoners 170 nationaliteiten

Nadere informatie

Financiën & Control Leeraanbod 2016

Financiën & Control Leeraanbod 2016 Financiën & Control Leeraanbod 2016 Financiën en Control is in regio West-Brabant door de deelnemende gemeenten als een cruciale functie benoemd. Dat wil zeggen dat vacatures moeilijk invulbaar zijn, met

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Algemene Rekenkamer..,

Algemene Rekenkamer.., Algemene Rekenkamer, BEZORGEN Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 E w voorlichting@rekenkamernl

Nadere informatie

Integrale Handhaving. Opzet Quick Scan. Inhoudsopgave. 1. Achtergrond en aanleiding

Integrale Handhaving. Opzet Quick Scan. Inhoudsopgave. 1. Achtergrond en aanleiding Integrale Handhaving Opzet Quick Scan Rekenkamer Weert Oktober 2008 Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. Deelvragen 4. Aanpak en resultaat 5. Organisatie en planning

Nadere informatie

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking B&C Bout&Co structuur in samenwerking Centre of expertise voor samenwerking Centre of expertise Bout & Co vergroot de performance door verbetering van de structuur in samenwerking tussen ondernemingen,

Nadere informatie

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend.

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. COMMERCE Competentieniveaus voor de domeincompetenties Commerce DC.1 Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. Competentieniveau 1 CE/IBL/SBRM/F&B Signaleren en opsporen

Nadere informatie

ons kenmerk bijlage(n) datum EM/RK 1 15 november 2011 De Waarderingskamer bevordert het vertrouwen in een adequate uitvoering van de Wet WOZ

ons kenmerk bijlage(n) datum EM/RK 1 15 november 2011 De Waarderingskamer bevordert het vertrouwen in een adequate uitvoering van de Wet WOZ Aan de Staatssecretaris van Financiën mr. drs. F.H.H. Weekers Postbus 20201 2500 EE s-gravenhage ons kenmerk bijlage(n) datum 11.2667 EM/RK 1 15 november 2011 betreft: Advies verruiming openbaarheid WOZ-waarden

Nadere informatie

De Sleutel tot het benutten van potentie

De Sleutel tot het benutten van potentie De Sleutel tot het benutten van potentie Wat is potentie eigenlijk? Een snelle blik in een woordenboek levert de volgende resultaten op: het kunnen; dat waartoe iemand of iets toe in staat is; vermogen.

Nadere informatie

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat.

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat. Realisatie Verkenning Planuitwerking Life Cycle Prestaties Life Cycle Risico s Life Cycle Kosten Life Cycle Management. als aandachtsgebied binnen Asset Management Beheer, onderhoud, exploitatie Jaap Bakker

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 VII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2016 Nr. 11

Nadere informatie

Better safe and private SURFNET DEVELOPS CODES OF CONDUCT

Better safe and private SURFNET DEVELOPS CODES OF CONDUCT Better safe and private SURFNET DEVELOPS CODES OF CONDUCT TNC 2014 Waar staan we Pobelka botnet case gevoelige data kwam beschikbaar Ook andere botnet cases lopen, hoe ermee om te gaan? SURFnet directie

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

TOEZICHT SCHALIG- ESSAY

TOEZICHT SCHALIG- ESSAY OMGAAN IS HET MET OVERHEIDS- MEER- TOEZICHT SCHALIG- IN HEID ORDE? De overheid is niet in staat haar toezicht consistent en werkbaar te organiseren, schrijft consultant en governance expert Hans Hoek tekst

Nadere informatie

Bewogen Leiderschap in de Sport

Bewogen Leiderschap in de Sport Bewogen Leiderschap in de Sport i Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 1.1 Context 2 1.2 Doelstelling/ambitie 3 1.3 Doelgroep 3 1.4 Leerconcept 3 1.5 Spelopvatting 4 1 1. Inleiding 1.1 Context Najaar 2013 hebben

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE)

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) 26 JANUARI 2016 1 Vragen bij de case WINTECH..GESTRAND IN HET ZICHT VAN DE HAVEN? (totaal 90 punten) Vraag 1 (20 punten) a. Bereken

Nadere informatie

Wie is de eigenaar van een succesvolle invoering van de Omgevingswet binnen onze organisatie? Op welke manier willen we de Omgevingswet benutten?

Wie is de eigenaar van een succesvolle invoering van de Omgevingswet binnen onze organisatie? Op welke manier willen we de Omgevingswet benutten? 2019 2019 Visie op de Wet Op welke manier willen we de Omgevingswet benutten? Visie op de Wet Wie is de eigenaar van een succesvolle invoering van de Omgevingswet binnen onze organisatie? 2019 2019 Visie

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

VACATUREPROFIEL KWARTIERMAKER NATIONALE POLITIE

VACATUREPROFIEL KWARTIERMAKER NATIONALE POLITIE VACATUREPROFIEL KWARTIERMAKER NATIONALE POLITIE Dit vacatureprofiel betreft de functie van kwartiermaker nationale politie en tevens beoogd korpschef. Bureau ABD Politietop 31 maart 2011 ALGEMEEN Aanstelling

Nadere informatie

Visie Beheer Openbare Ruimte

Visie Beheer Openbare Ruimte Visie Beheer Openbare Ruimte De openbare ruimte bestaat uit de ondergrondse en bovengrondse voorzieningen die in beheer zijn de gemeenten en bestaat uit riolering, plantsoenen, bomen, wegen, straten, pleinen,

Nadere informatie

BB/U Lbr. 15/103

BB/U Lbr. 15/103 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Definitief VNG-akkoord op bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom uw kenmerk ons kenmerk BB/U201502219 Lbr.

Nadere informatie

Inspectie Werk en Inkomen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Inspectie Werk en Inkomen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid > Retouradres Het college van Burgemeester en Wethouders Inspectie Werk en Inkomen Wilhelmina van Pruisenweg 52 drs. C.H.L.M. van de Louw D a t u m 2 6 OKT. 2011 Betreft Aanbieding Programmarapportages

Nadere informatie

Vernieuwen en vertrouwen

Vernieuwen en vertrouwen Vernieuwen en vertrouwen Samenvatting Vernieuwen en vertrouwen Gemeenten krijgen er in 2015 drie grote taken bij in het sociaal domein: jeugd, zorg en werk. Bovendien moeten gemeenten het sociaal domein

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

De gemeenteraad buitenspel na de invoering Omgevingswet? Gemeenteraden Hellendoorn en Raalte 28 maart 2017

De gemeenteraad buitenspel na de invoering Omgevingswet? Gemeenteraden Hellendoorn en Raalte 28 maart 2017 De gemeenteraad buitenspel na de invoering Omgevingswet? Gemeenteraden Hellendoorn en Raalte 28 maart 2017 Waar gaan wij het over hebben? Geheugen opfrissen: Omgevingswet in het kort Betekenis wet voor

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

SAMENVATTING ANALYSE SEKSEREGISTRATIE

SAMENVATTING ANALYSE SEKSEREGISTRATIE SAMENVATTING ANALYSE SEKSEREGISTRATIE Bent u man of bent u vrouw? Het lijkt zo'n normale vraag, waaruit nauwelijks een probleem kan voortvloeien. Of toch wel? En weten we dan welk probleem? De Kafkabrigade

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Samenvatting RSJ-advies Bezinning op Interlandelijke Adoptie (2 november 2016)

Samenvatting RSJ-advies Bezinning op Interlandelijke Adoptie (2 november 2016) Samenvatting RSJ-advies Bezinning op Interlandelijke Adoptie (2 november 2016) De Minister van Veiligheid en Justitie heeft de RSJ gevraagd om te adviseren over een aantal mogelijke toekomstscenario s

Nadere informatie

Variatie in organisaties

Variatie in organisaties Variatie in organisaties Godelieve Spaas Metaforen Sinds mensenheugenis gebruiken we metaforen om de essentie te verbeelden van een verschijnsel. Voor organisaties hebben we er honderden, zo niet duizenden.

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 9 februari Inleiding

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 9 februari Inleiding > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk

Nadere informatie

Samenvatting. Verkenning Prioriteiten e Justitie

Samenvatting. Verkenning Prioriteiten e Justitie Verkenning Prioriteiten e Justitie De Raad Justitie en Binnenlandse zaken van de EU heeft in november 2008 het eerste Meerjarenactieplan 2009 2013 voor Europese e justitie opgesteld. Op 6 december 2013

Nadere informatie

Handreiking Strategisch Informatie Overleg Decentrale Overheden

Handreiking Strategisch Informatie Overleg Decentrale Overheden Handreiking Strategisch Informatie Overleg Decentrale Overheden Wijziging Archiefbesluit 1-1-2013. Aanleiding: - moet aansluiten bij de informatiehuishouding Selectie van archiefbescheiden van een digitaal

Nadere informatie

Duurzaamheid. Op weg naar de. 4 Geo-Info

Duurzaamheid. Op weg naar de. 4 Geo-Info Op weg naar de 4 Geo-Info Laan van de Leefomgeving Door Sytske Postma en Roelof Keppel AIM staat voor Activiteiten Internet Module en OLO voor Omgevingsloket Online. Net als Ruimtelijkeplannen.nl zijn

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 304 Certificatie en accreditatie in het kader van het overheidsbeleid Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799

Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799 Collegebesluit Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799 1. Inleiding In 2011 zorgde een aantal incidenten rond de beveiliging van overheidsinformatie er voor dat met andere

Nadere informatie

turning data into profit knowhowmarketing

turning data into profit knowhowmarketing turning data into profit knowhowmarketing Kennis over de markt, de klant, de concurrent en de effectiviteit van marketing wordt steeds belangrijker. Succesvolle bedrijven gebruiken deze kennis om snel

Nadere informatie

Voorstel Informatiebeveiliging beleid Twente

Voorstel Informatiebeveiliging beleid Twente Datum: Enschede, 5 februari 2014 Voor: Kernteam SSNT d.d. 12-2-2014 Betreft Agenda punt 4 beslisdocument informatiebeveiliging, Bijlage 1 Voorstel Informatiebeveiliging beleid Twente (Format ter besluitvorming)

Nadere informatie

Vliegwiel voor verbinden en versnellen van gezamenlijke gemeentelijke uitvoering

Vliegwiel voor verbinden en versnellen van gezamenlijke gemeentelijke uitvoering Samen Organiseren Vliegwiel voor verbinden en versnellen van gezamenlijke gemeentelijke uitvoering Samen Organiseren: waar staat het voor? Samen organiseren is een nieuwe werkwijze, vormgegeven vanuit

Nadere informatie

Bureauprofiel. Work, flow, fun

Bureauprofiel. Work, flow, fun Bureauprofiel Work, flow, fun Onze missie Bouwen aan betrouwbare overheidsorganisaties Met een heldere strategie Elke dag een stapje beter Door overdracht van kennis en ervaring Omdat verbeteren en ontwikkelen

Nadere informatie

Minister van Justitie. Naar aanleiding van uw verzoek bericht ik u als volgt.

Minister van Justitie. Naar aanleiding van uw verzoek bericht ik u als volgt. R e g i s t r a t i e k a m e r Minister van Justitie..'s-Gravenhage, 30 april 1999.. Onderwerp Wijziging van het Wetboek van Strafvordering Bij brief met bijlage van 9 maart 1999 (uw kenmerk: 750136/99/6)

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

Reglement RvT Bijlage C: profielschets bestuur

Reglement RvT Bijlage C: profielschets bestuur Reglement RvT Bijlage C: profielschets bestuur Versie: 2016.01 Vastgesteld door RvT: 31 oktober 2016 Inhoudsopgave 1. Profielschets Bestuur... 2 1.1. Verantwoordelijkheden... 2 1.2. Kenmerken directeur-bestuurder...

Nadere informatie