Big data en rechtshandhaving; hype of hoop?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Big data en rechtshandhaving; hype of hoop?"

Transcriptie

1 Big data en rechtshandhaving; hype of hoop? door: dr. R.L.N. Westra en dr. mr. G.J.C.M. Bakker Over big data wordt veel gesproken en geschreven. Vaak in termen van hoogstaande verwachtingen en kansen om bestaande kennisproblemen op te lossen. Breken voor het strafrecht en de rechtshandhaving nu nieuwe tijden aan? In deze bijdrage gaan we hier dieper op in. Centraal staat de vraag: hype of hoop? 1. Inleiding De steeds verdergaande digitalisering van de samenleving heeft een grote invloed op onze kijk naar het gebruik van gegevens 1. Veel activiteiten gaan gepaard met het invoeren of verstrekken van gegevens in een geautomatiseerd systeem. Zo zijn de oude stand-alone kassa s in winkels nu registratiesystemen van de persoonlijke en zakelijke consumptie geworden. Door koppeling aan persoonlijke en geografische gegevens kunnen financiële transacties leiden tot onder meer sociale en economische profielen en trendanalyses van veranderende consumptiepatronen. De discussie over privacy is in de loop van de tijd ook van kleur veranderd. Werd in de jaren 80 en 90 veelal in absolute termen gesproken over wat wel en niet mag 2, nu is de toon meer relatief en richtinggevend van aard 3. Daarbij wordt geen oordeel uitgesproken over wat goed en niet goed is: het feit dat er een kentering is opgetreden is op zich al relevant te signaleren. Tevens is het de vraag of de juridische normering start- of eindpunt is van de discussie of überhaupt normerend zal zijn. We komen hier op terug. Het aantal publicaties over thema big data heeft een enorme vogelvlucht genomen. Sommigen zien kansen, anderen benadrukken de risico s. Pioniers als Mayer-Schönberger en Cukier beklemtonen dat de invloed van big data op het functioneren van de samenleving groot zal zijn. A revolution that will transform how we live, work and think is een treffende ondertitel van hun bestseller op dit terrein. Het gebruik van grote hoeveelheden gegevens maakt het mogelijk om zicht te krijgen op wat er feitelijk gebeurt en hierop in te spelen. De verwachtingen dat big data een positieve invloed zal hebben, zijn hoog gespannen (Portland). Immers, doordat we meer kunnen meten, weten we ook meer. Althans, dat is de gedachte achter dit optimisme. In dit artikel willen we een aanzet tot een framework neerzetten voor het bezien van big data, toegespitst op de rechtshandhaving. Daarmee beogen we een antwoord te (kunnen) geven op de vraag: is big data daadwerkelijk een hype of de basis voor hoop voor een betere handhaving, opsporing en toezicht? 2. Wat is big data Mayer-Schönberger en Cukier duiden met big data vooral op de ontwikkeling dat de groei en de omvang van de beschikbare gegevens zo groot is geworden, dat deze niet meer past in een computer 4. Doordat het geheugen van computers de hoeveelheid gegevens aankunnen, zijn andere of krachtiger analyse-instrumenten noodzakelijk. big data refers to things one can do at a large scale that cannot be done at a smaller one, to extract new insighs or create new forms of value, in way that change markets, 1 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ioverheid (nr. 86), Overkleeft-Verburg diss 3 Moerel, L., Werken met big data is lang niet altijd big mistake, FD, 20 januari 2015, p. 11; Kohnstamm, J., Grenzen aan verzamelhonger big data noodzakelijk, FD, 23 januari 2015, p Mayer-Schönberger, V. en K. Cukier, Big Data, John Murray Publishers, 2013, p. 6. 1

2 organizations, the relationship between citizens and government, and more. Pentland 5 ziet als big data de sinds kort alom tegenwoordige digitale data die nu beschikbaar zijn over alle aspecten van het menselijk leven. Hij benadert dit begrip vanuit de sociale fysica om allerlei patronen in menselijke ervaringen te analyseren en hieruit trends en andere wetenswaardigheden te kunnen destilleren. De sociale fysica richt zich op het sociale leren als belangrijkste drijfveer achter gewoonten en normen. Met als uitgangspunt dat het sociale leren vooral geschiedt op basis van concrete ervaringen met het gedrag van anderen en informatie hierover. Deze rationele benadering sluit aan bij de door Steenhuis aangepaste benadering van Bentham m.b.t. het voorkomen van fraude en recidive 6. In deze WRRstudie wordt ingegaan op factoren die van invloed kunnen zijn om normschendingen te voorkomen. Er wordt een viertal onderscheiden: de zekerheid dat er een (strafrechtelijke) interventie plaats zal vinden na een normschending, de snelheid van deze interventie, de strengheid (sanctie) en het rechtsgehalte van de interventie. Deze conceptuele benadering komt van voor het big data-tijdperk. De huidige informatiepositie van politie en bijzondere opsporingsdiensten (BOD en), Openbaar Ministerie en rechtspraak is van dien aard, dat veel gegevens in digitaal beschikbaar zijn. We zullen zien dat dit nog niet betekent dat we met een druk op de knop- op basis van een snelle analyse van deze gegevens kunnen vaststellen welke relaties en trends er zijn. Het samenbrengen van veel gegevens heeft nog niet tot gevolg dat inzicht in deze gegevens is ontstaan. In het Digiprogramma 2015 van de Digicommissaris 7 staat: Niet alleen de techniek verandert gestaag, ook de rol van informatie wijzigt. Informatie heeft, maatschappelijk gezien, een cruciale rol. Informatie delen wordt steeds vanzelfsprekender. Het karakter van informatieoverdracht verandert: informatie gaat steeds goedkoper en sneller de wereld rond, de selectiviteit in gerichtheid van informatie neemt af (iedereen kan en mag alles vinden en publiceert dit ook op het internet en via open data), terwijl de mogelijkheden om tot maatwerk te komen en zelfs zaken te voorspellen door het slim combineren van gegevens steeds verder toenemen (big data). Dit begint alle facetten van de samenleving te veranderen en te beïnvloeden, er ontstaat een informatiesamenleving! Big data wordt in het Digiprogramma als volgt gedefinieerd 8 : Big Data is de enorme toename van mogelijkheden om data te genereren, delen, combineren en analyseren, dit leidt wellicht tot nieuwe inzichten en een nieuwe manier van redeneren. Kan grote kansen bieden voor zowel de beleidsontwikkeling als de uitvoering (dienstverlening) van de overheid, echter vraagt ook om aandacht met name op het gebied van privacy. Deze ontwikkeling heeft impact op het geheel van overheidsgegevens inclusief het stelsel van basisregistraties. Dat de verwachtingen hoog gespannen zijn, blijkt niet alleen uit dit Digiprogramma, maar ook uit vele andere publicaties. In de kern maakt Big data dat de overheid, bedrijven en burgers beter, sneller en meer toegesneden op de behoefte kunnen zijn geïnformeerd ten einde hun plaats en rol in die samenleving, naar eigen inzichten, adequater te kunnen vervullen. De perceptie van de beoogde resultaten is optimistisch. Te denken valt aan 9 : - betere kwaliteit (van informatievoorziening); - slimmer worden (door juiste informatie); - effectievere samenwerking (gezamenlijk belang bij informatie); - betere taakvervulling als overheid (door gezamenlijke informatiepositie); - burgers worden bron van kennis en informatie (door toegankelijkheid en open data); - vertrouwen van de burger wordt groter (door transparantie); - versterkt denken in en werken met scenario s (inzicht door betere samenhang informatie); - betere prioritering door beter overzicht (betere keuzes door overzicht). 5 Pentland, A., Sociale Big Data, Opkomst van de data-gedreven samenleving, Maven Publishing, 2014, p Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Doelmatigheid van rechtsvervolging (nr. W35), Digicommissaris H.B. Eenhoorn, Digiprogramma 2015, januari 2015, p Idem, p Big data in de praktijk, GOV, nr. 7, najaar

3 Big data leidt in deze opvattingen niet tot Orwelliaanse beelden van een almachtige en alwetende heerser, big brother 10, maar juist tot een overheid, die zich bewust is van haar plaats en rol in de samenleving en er juist voor zorgt dat met de benodigde transparantie en informatieverstrekking burgers en bedrijven optimaal worden geïnformeerd. Wat onder optimaal wordt verstaan, is tot op zekere hoogte normatief. Dit geconstateerd en gezegd hebbende, laten we dit punt verder buiten beschouwing. Belangrijk is vast te stellen dat de verwachting van big data in het openbaar bestuur hooggespannen zijn. Het feit dat de Minister President de Ministeriële Commissie Digitale Overheid leidt, onderstreept het belang dat de regering hecht aan het bestuurlijk draagvlak onder de voorgestelde ontwikkelingen 11. Deze ministeriële commissie is weer de opdrachtgever van de Digicommissaris. Deze poneert een heldere verwachting voor de overheid door de digitalisering: de homo digitalis neemt macht en invloed van de overheid over 12. Hij licht dit in zijn aanvaardingsrede in 2014 toe. Hieruit zijn twee interessante citaten gehaald om een beeld te krijgen van het referentiekader van de Digicommissaris: Nederland is in de informatie- en communicatietechnologie ver ontwikkeld. En als de inspanningen om tot een excellent werkende generieke digitale infrastructuur te komen zal slagen (en waarom niet?), dan zal nagenoeg alle, niet privacy-gevoelige, informatie kunnen worden gedeeld. Anders dan nu nog vaak het geval is waar informatie wordt afgeschermd en het oude adagium, dat kennis macht is nog opgeld doet. (..) Het is duidelijk dat alle mogelijkheden tot interventie voor de burger moeten passen in de representatieve democratie; dat is steeds het uitgangspunt. Maar waarom zouden betrokken en slimme inwoners niet meer ruimte gegund worden. Is dit het moment om daar vóór te pleiten. Hiermee wordt ingespeeld op het advies van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) 13 om de ontwikkeling naar een vitale samenleving te versterken. Een samenleving, die gekenmerkt wordt door betrokkenheid en eigen initiatieven van burgers en bedrijven. Om dat te kunnen doen, is het gemakkelijk kunnen beschikken over bepaalde informatie essentieel. De digitale toegankelijkheid wordt dan vaak als de ideale oplossing gezien. Deze erealiteit, zoals door de WRR 14 in 2011 is geïntroduceerd, vraagt om het opnieuw doordenken en uitkristalliseren van rollen en structuren in de samenleving. De ioverheid zal niet meer herkenbaar zijn aan de klassieke kantoorgebouwen en eigen unieke, informatieproducten (documenten), maar meer als een virtueel loket met informatieproducten, die zijn opgebouwd uit informatie-elementen van verschillende dienstonderdelen en geïntegreerd tot één geheel. 3. Big data en rechtshandhaving Het is te complex om het vraagstuk van big data voor de gehele overheid te beschouwen. Voor de rechtshandhaving is dit al lastig genoeg. Eerder 15 is benadrukt dat het belangrijk is om bij het big datavraagstuk te onderkennen dat het niet alleen gaat om de hoeveelheid gegevens, dat beschikbaar is, maar ook de snelheid van de gegevenstoename en de diversiteit van de gegevens. Daarmee duidt big data op een ontwikkeling die meer is dan een gewone toename van de hoeveelheid data. Van Thijn en Cardoso Ribeiro 16 spreken van een tijd met een steeds groter wordende informatieparadox: we beschikken over al maar meer gegevens en toch we hebben het gevoel dat we 10 George Orwell, 1984, Secker and Warburg, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Brief aan Tweede Kamer m.b.t. instelling Nationaal Commissaris Digitale Overheid, 28 mei Eenhoorn, H.B., Ruimte en macht, bezien in een veranderende democratie (aanvaardingsrede), RU Groningen, 22 oktober Raad voor het openbaar bestuur, Loslaten in vertrouwen, Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt én samenleving, december Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ioverheid (nr. 86), BISC nr Thijn, E. van en T. Cardoso Ribeiro, Informatieparadox, Boom Lemma,

4 minder weten. Eerder sprak Idenburg 17 over Informatie-overlast. Hebben deze auteurs de mogelijkheden van ontwikkelingen als big data over het hoofd gezien en niet kunnen doorgronden? Bij nader inzien lijkt dat niet zo te zijn. Het optimisme over de kansen met big data worden door de auteurs vooral gezien in termen van het kunnen voorspellen van gebeurtenissen op basis van een meer gegevens over soortgelijke gebeurtenissen terwijl Van Thijn cs en Idenburg denken in termen van de onbeheersbaarheid om causale verwerkingen van de hoeveelheid gegevens te kunnen laten plaatsvinden. Dit onderscheid is uiterst relevant om de beide benaderingen op hun waarde te kunnen schatten. Pentland veronderstelt ook dat juist door de omvang van de data de waarschijnlijkheid van het optreden van bepaalde gebeurtenissen zo groot wordt, dat deze inzichten sneller beschikbaar komen dan analyses, die zijn gebaseerd op causale methoden en technieken. Wat betekent dit voor het optreden van de overheid m.b.t. de rechtshandhaving? In het licht van de vraagstelling van deze bijdrage is het goed om dit verder uit te diepen. Daartoe hanteren we de invalshoek van de rationaliteiten om big data nader te belichten. Invalshoek: rationaliteiten Een sterk onderschat aspect is de betekenis van gegevens. En dan de betekenis vanuit de context, zoals die is bedoeld. Een gegeven kan vanuit de verschillende contexten een andere betekenis hebben. Om dit helder te duiden, grijpen we terug op de rationaliteiten 18 ofwel wetenschappelijke disciplines als referentiekader, waarbinnen gegevens een betekenis krijgen. Zo kan een gebeurtenis of begrip in de werkelijkheid vanuit de juridische rationaliteit anders worden begrepen dan bijvoorbeeld vanuit de economische en politieke rationaliteit. Elke rationaliteit heeft een eigen gesloten stelsel van methoden en normeringen. De juridische rationaliteit legt de nadruk op kernwaarden als rechtvaardigheid, rechtszekerheid en rechtseenheid. De economische rationaliteit legt daarentegen de nadruk op vraagstukken als efficiëntie en effectiviteit terwijl de politieke rationaliteit juist weer de focus heeft op machtsverhoudingen, afhankelijkheden en beïnvloedingen. Dit kan, zoals Bakker 19 beschrijft, ook zijn gerelateerd aan het onderscheid tussen tactisch, operationeel en strategisch niveau. In een WRR-studie 20 naar een transparante rechtspraak is geïllustreerd hoe de rechtspraak, weliswaar uitgaande van de waarborgen van de juridische rationaliteit, direct via de sturing conform de economische rationaliteit uiteindelijk wordt beïnvloed vanuit doelstellingen en discussies, die hun oorsprong kennen in de politieke rationaliteit. De zorg dat de rechtspraak dreigt te worden gestuurd, zonder dat men zich hier tegen te weer stelt, komt voort uit de vooronderstelling dat de dialoog over de rechtspraak plaatsvindt binnen het domein van de juridische rationaliteit. De werkelijkheid is anders: de relevante omgeving denkt in termen van de economische en politieke rationaliteit. Met alle gevolgen van dien: de effecten van de introductie van het profijtbeginsel ten einde een grote bezuiniging te onderbouwen 21. Dit uitstapje is gemaakt om te benadrukken dat de betekenis van gegevens essentieel is om de gegevens te gebruiken. Dit klinkt logisch. Een jurist begrijpt met een enkel woord van een andere jurist wat hij bedoelt. Het valt niet uit te sluiten dat een econoom, vanuit zijn referentiekader van de economische rationaliteit, het begrip anders zal begrijpen en gebruiken. Wanneer we dit doordenken naar big data, dan zijn enkele kanttekeningen te formuleren: - hoe kan de validiteit van betekenis worden geborgd? Dus dat de betekenis van het gebruik van de data in big data exact overeenkomt met de betekenis van degene, die de gegevens heeft ingebracht. Ter illustratie: voor persoon A heeft begrip X, dat hij toevoegt aan de big data, dezelfde betekenis als persoon B verwacht. 17 Idenburg, Ph.A., Informatie-overlast, VUGA, Westra, R.L.N., Fiscale fraudebestrijding; grenzen aan sturing, Pantheon Publishing, Bakker, G.J.C.M., Post-Van Traa, Boom Lemma, Westra, R.L.N., Transparantie: sturen en gestuurd worden, in: WRR-Verkenning Speelruimte voor transparantere rechtspraak, Amsterdam University Press, Westra, R.L.N., De rechtspraak in nieuw vaarwater (2), Trema, april

5 - hoe kan de eenheid van de betekenis worden gecreëerd? Dus dat de betekenis van de data voor iedereen herkenbaar is zodat dezelfde soorten data worden ingebracht. Ter illustratie: persoon A en persoon B brengen beide begrip X onder dezelfde noemer in big data. Kernprobleem ICT, en dus big data Deze twee kanttekeningen lijken erg theoretisch, technisch en ver van de werkelijkheid te staan. Helaas, dit is vaak juist de kern van de problemen met ICT-systemen. Doordat er geen eenduidigheid is over de gegevensdefinities, kunnen misverstanden in het systeem worden gebakken. Daarmee kan de komst van ICT de betekenis van gegevens in de systemen ( big data ) en het gebruik ervan beïnvloeden. De validiteit van de betekenis kan door de vertaling naar de ICT en het gebruik uit de ICT onder druk komen te staan. Dit probleem is na realisatie van de ICT bijzonder lastig te achterhalen en vervolgens niet eenvoudig om zonder al te ingrijpende consequenties te repareren. De Algemene Rekenkamer 22 en de Parlementaire Commissie ICT 23 laten ernstige zorgen over ICTprojecten van de overheid zien. Het is bijzonder te merken dat de validiteit en eenheid van de betekenis van gegevens niet of nauwelijks aan de orde komen. Het gaat vooral om organisatorische en bestuurlijke problemen en dilemma s (rol CIO, wel/geen business cases, hoogte kosten, haalbaarheid etc.). Dit fundamentele vraagstuk is een kernprobleem voor de ICT. Zo lang dit niet wordt onderkend, zullen nog steeds nieuw in gang te zetten en in ontwikkeling zijnde ICT-projecten risico s lopen. Wat betekent dit voor het gebruik van big data? Het is nog belangrijker om bewust te zijn van deze risico s. Big data gaat uit van het toegankelijk worden van grote hoeveelheden gegevensbestanden zonder dat op voorhand getoetst is wat de kwaliteit is van deze gegevensbestanden alsmede of door de koppeling wel de validiteit van de gegevens wordt geborgd. Ervan uitgaande dat degene, die de gegevens wil gebruiken, ook de behoefte heeft om precies te weten wat de betreffende gegevens inhouden. Degene, die de gegevens heeft ingebracht, heeft over het algemeen geen grip op de wijze waarop de gegevens in de big data -setting- door anderen wordt gebruikt. Dit brengt ons tot een aanvullende kanttekening: - indien een begrip in big data moet worden gebracht dan wel gebruikt moet worden door gebruikers met een ander referentiekader (rationaliteit), hoe kan dan de vertaling van de betekenis betrouwbaar plaatsvinden? Dus dat de betekenis van het specifieke gegeven niet gaat verschuiven? Ter illustratie: persoon A wil begrip X in een informatiesysteem brengen. Hoe vertaalt de systeembouwer dit begrip naar de ICT, dat de betekenis van het begrip gelijk blijft. Dan wel, hoe kan gebruiker C, die vanuit een andere referentiekader denkt, begrip X goed interpreteren (vertalen), zodat de informatie goed overkomt. Vanuit de economische rationaliteit zal worden gewezen op het belang van formalisering, uniformiteit en standaardisatie. Op zich is dit juist, mits het -bewust en ook met het oog op het gebruik van big data - geschiedt vanuit de rationaliteit, dat het betreffende begrip inhoud heeft gegeven. Wanneer we over big data spreken is het cruciaal te beseffen vanuit welke rationaliteit de big data is opgebouwd en hoe hiermee wordt omgegaan. Pas dan kunnen we iets zeggen over de kwaliteit van big data en de meerwaarde van de gegevens voor het oplossen van vraagstukken van de rechtshandhaving. We constateren twee fundamentele, aan elkaar gerelateerde noties m.b.t. big data : - let op de validiteit van de betekenis van gegevens en borg dit ook; - let op de rationaliteit van waaruit de ingebrachte gegevens betekenis hebben gekregen en let hierop bij het gebruik. 22 Algemene Rekenkamer, Aanpak van ICT door het Rijk 2012: Lessons learned, 2013 (Tweede Kamer , nr. 1). 23 Parlementair onderzoek naar ICT-projecten bij de overheid, Tweede Kamer , nr. 5. 5

6 Deze noties zijn cruciaal om iets te kunnen zeggen over de kwaliteit van de gegevens binnen (de onderdelen van) big data. Het is risicovol vooral oog te hebben voor de hoeveelheid gegevens en minder voor de kwaliteit van de gegevenshuishouding. 4. Rechtshandhaving en big data Na de meer fundamentele- noties uit de voorgaande paragraaf is het goed om te bezien wat big data kan betekenen voor de rechtshandhaving. De eerder genoemde informatieparadox kan zich ook bij de rechtshandhaving levensgroot voordoen. De rechtspraak vraagt om een wettig en overtuigend bewijs. Dat vraagt om een minimale mate van causaliteit in de bewijsvoering. Dit spoort niet geheel met de waarschijnlijkheidsbenadering van big data. Dus het verlaten op big data zal niet de oplossing zijn. De meerwaarde van big data voor de rechtshandhaving zit onder meer in de volgende punten: - het digitaal toegankelijk maken van informatie, dat voorheen door de fysieke aard (papier) of (geografische) afstand minder gemakkelijk beschikbaar was; - het in korte tijd veel informatie van een grote diversiteit kunnen analyseren; - het ondersteunen van de causale verbanden met waarschijnlijkheidsrelaties op basis van big data. Niet ter vervanging van de causale relatie, maar ter ondersteuning hiervan. - het plaatsonafhankelijk kunnen werken met grote hoeveelheden gegevens. Naast de meerwaarde is het grootste risico in het gebruik van big data gelegen in twijfels over de validiteit van de betekenis van de gebruikte gegevens. Vandaar dat het belangrijk is om bij het gebruik ervan eerst een oordeel te geven over de kwaliteit. Uitgaande van de gedachte dat big data het gebruik van gegevens van buiten de eigen organisatie en de ketenorganisaties voor de rechtshandhaving betreft, biedt dit gebruik een aantal interessante kansen, voor binnen en buiten de keten. We bespreken hier indicatief enkele kansen Kansen in de keten Het gebruik van big data biedt voor de keten diverse mogelijkheden: a. verhogen effectiviteit inzet onderzoekscapaciteit - binnen de keten kan bij grote multidisciplinaire onderzoeken worden afgesproken om het onderzoeken van big data op relevant informatie bij één van de organisaties wordt belegd. De anderen kunnen van de bevindingen gebruik maken en, waar nodig, aanvullende onderzoeksvragen stellen; b. eenheid van betekenis door een gecoördineerde aanpak en heldere afspraken vooraf, kunnen misverstanden over de betekenis in de keten worden voorkomen. Dat komt de kwaliteit van het onderzoeksmateriaal ten goede; c. verhogen creativiteit juist de toegankelijkheid van een veel grotere hoeveelheid gegevens kan de betrokkenen ook inspireren om breder te denken, inzichten en ervaringen van andere organisaties (al dan niet in het buitenland) te raadplegen, andersoortige bronnen bij het onderzoek te betrekken etc.; d. kennisopbouw door ervaring op te doen met het gebruik van big data kan binnen de keten kennis worden opgebouwd over de relevantie en kwaliteit van de gebruikte gegevens en vindplaatsen (onderdelen van big data ). Deze gezamenlijke kennispositie kan de aanpak van volgende onderzoeken vergemakkelijken. Tevens versterkt het de gedachte van een gezamenlijke kennispositie (als keten) in het algemeen. Vanuit maatschappelijk en politiek oogpunt niet een onbelangrijk punt; e. versterken beleid en uitvoering volgens de traditionele beleidstheorie 24 volgt na de beleidsvorming de uitvoering. Termen als synoptische en incrementele beleidsontwikkeling komen dan aan de orde. De komst van big data zal per definitie leiden tot een iteratief proces. Juist big data maakt het mogelijk om alert te reageren op nieuwe gegevens en daarop gebaseerde inzichten over mogelijk nieuwe ontwikkelingen. 24 Hoogerwerf, A. en M. Herweijer, Overheidsbeleid, Kluwer,

7 f. betere prioritering in het verlengde van het voorgaande punt: door een beter overzicht van de gegevens, is het mogelijk gemaakte prioriteringen eerder en tijdiger te actualiseren op basis van nieuwe inzichten. Deze kansen zijn natuurlijk niet alleen voor organisaties in de rechtshandhaving relevant. Ook voor andere ketens is het zinvol om te bezien of deze en mogelijk andere kansen een (grote) meerwaarde voor het functioneren kunnen hebben Kansen voor buiten de keten Het intrigerende van de huidige informatiemaatschappij is het steeds meer digitaal toegankelijk maken van gegevens. En wel volgens technische standaarden, dat (technische) koppelingen mogelijk zijn. De burger verwacht een toenemende transparantie van organisaties, en zeker van het openbaar bestuur. Voor de organisaties die werkzaam zijn voor de rechtshandhaving zal deze druk op transparantie in eerste instantie leiden tot meer transparantie van de eigen organisatie, maar in tweede instantie ook op het meer transparant maken van de keten dan wel van de rechtshandhaving. De burger ziet wel verschillende organisaties, maar ervaart dit als onderdelen van de overheid, een gefragmenteerde overheid. Problemen in de keten accepteert de burger steeds minder. Zeker als deze voortkomen uit samenwerkingsproblemen binnen de keten. Een gezamenlijke kennispositie kan een interne werking voor de keten hebben, maar ook een meerwaarde voor buiten de keten. Juist het besef van de meerwaarde van een versterkte keten, kan ertoe leiden om ook gezamenlijk kennis en informatie naar buiten te brengen (met inachtneming van de wettelijke mogelijkheden). De vooronderstelling wordt geponeerd dat big data leidt tot versterking van de beeldvorming van de keten doordat er een belang ontstaat om meer de eigen gezamenlijke (openbare) kennispositie te tonen als onderdeel van de big data. Dit belang is drieledig: - versterking van het profiel van een effectief functionerende overheid (m.b.t. de legitimiteit); - laten zien dat de validiteit en eenheid van de betekenis van de gegevens binnen de keten is geborgd; - inspelen op het risicobesef bij calculerende criminelen (zie Steenhuis/Bentham). Het idee van de ioverheid zal ook op de rechtshandhaving van toepassing zijn. De druk op de rechtshandhaving om meer gebruik te maken van big data zal groot zijn, hetgeen zeker een grote impact zal hebben op de organisatie van de rechtshandhaving. De transparantie op het gegevensgebruik zal leiden tot een meer hybride wijze van organiseren. Het verschuilen achter organisatiegrenzen zal, indachtige de lessen uit dit WRR-rapport 25, minder snel door de maatschappij en politiek worden geaccepteerd. 5. Big data en een slimme overheid In deze bijdrage zijn we dieper ingegaan op de relatie tussen rechtshandhaving en big data. Daarbij hebben we de relatie van beide kanten bekeken. Het is duidelijk dat het adequaat gebruik maken van gegevens uit big data en het leveren van een bijdrage hieraan niet zonder slag of stoot zal gaan. Belangrijk is het besef vanuit welke rationaliteit de data betekenis is gegeven en wat dit betekent voor het gebruik ervan. Indachtig dit besef zijn er interessante kansen voor het gebruik van big data. Deze kansen zijn er voor de keten zelf als voor de positionering als keten t.o.v. de samenleving en de relevante omgeving. Gezien de voortgaande digitalisering en de ontwikkeling van andere, nieuwe organisatieconcepten over het openbaar bestuur, zullen de organisaties voor de rechtshandhaving en toezicht hier alert en tijdig moeten inspelen. Een integrale benadering van de informatie- en kennispositie! Met deze bijdrage is beoogd enkele richtinggevende gedachten mee te geven. Dat vraagt om initiatieven te nemen en bewust stap voor stap de toekomst met big data tegemoet te treden. Denk niet aan het willen realiseren van het ultieme systeem, maar ga experimenteren, leer hier van en bouw gestaag binnen de kaders van de validiteit en eenheid van betekenis- aan deze nieuwe 25 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ioverheid (nr. 86),

8 werkelijkheid. Dan wordt big data een hoopvol perspectief. Rechtshandhaving door een slimme overheid. 8

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Auteurs: Frank van Outvorst, Henri Huisman Datum: Januari 2009 Inleiding Veel organisaties zijn momenteel bezig met het (her)inrichten van de vraagzijde

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid

Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Meer met Minder Dankzij Een Visie op de Elektronische overheid Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Center for egovernment Studies Waarom is een Visie op de Digitale Overheid juist Nu Nodig? ICT is veel meer

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 613380036 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest)

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) Van wet naar loket ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) 22 september 2012 Optimaliseren of fundamenteel vernieuwen? Doing the same things better Doing

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

INFORMATIEVEILIGHEID. een uitdaging van ons allemaal

INFORMATIEVEILIGHEID. een uitdaging van ons allemaal INFORMATIEVEILIGHEID een uitdaging van ons allemaal PUBLIEKE DIENSTVERLENING & INFORMATIEVEILIGHEID noodzakelijke kennis of onnodige ballast? Informatieveiligheid een uitdaging van ons allemaal Start Publieke

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

31 mei 2012 z2012-00245

31 mei 2012 z2012-00245 De Staatssecretaris van Financiën Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG 31 mei 2012 26 maart 2012 Adviesaanvraag inzake openbaarheid WOZwaarde Geachte, Bij brief van 22 maart 2012 verzoekt u, mede namens de Minister

Nadere informatie

Algemene Rekenkamer..,

Algemene Rekenkamer.., Algemene Rekenkamer, BEZORGEN Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 E w voorlichting@rekenkamernl

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Samenvatting. Pagina 7

Samenvatting. Pagina 7 Samenvatting De rijksoverheid ziet zich de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld. Als gevolg van de financiële en economische crisis is de overheidsbegroting uit het lood geslagen. De oplopende

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat.

Life Cycle. Management. . als aandachtsgebied binnen Asset Management. Jaap Bakker Senior Adviseur Asset Management Rijkswaterstaat. Realisatie Verkenning Planuitwerking Life Cycle Prestaties Life Cycle Risico s Life Cycle Kosten Life Cycle Management. als aandachtsgebied binnen Asset Management Beheer, onderhoud, exploitatie Jaap Bakker

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 304 Certificatie en accreditatie in het kader van het overheidsbeleid Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Nieuwe Leiders in de publieke veiligheid leidinggeven@anders!?

Nieuwe Leiders in de publieke veiligheid leidinggeven@anders!? Nieuwe Leiders in de publieke veiligheid leidinggeven@anders!? Woensdag 13-03-2013 & Donderdag 14-03-2013 Programma workshop Denkkracht Utrecht Introductie Denkkracht Utrecht 3 Perspectieven op Leiderschap?!

Nadere informatie

Vernieuwen en vertrouwen

Vernieuwen en vertrouwen Vernieuwen en vertrouwen Samenvatting Vernieuwen en vertrouwen Gemeenten krijgen er in 2015 drie grote taken bij in het sociaal domein: jeugd, zorg en werk. Bovendien moeten gemeenten het sociaal domein

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799

Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799 Collegebesluit Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799 1. Inleiding In 2011 zorgde een aantal incidenten rond de beveiliging van overheidsinformatie er voor dat met andere

Nadere informatie

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Dilemmics Morele Oordeelsvorming Werkboek voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken 2013 Werkboek Morele Oordeelsvorming 1 2014. Dilemmics. Alle rechten van deze uitgave zijn voorbehouden.

Nadere informatie

TOEZICHT SCHALIG- ESSAY

TOEZICHT SCHALIG- ESSAY OMGAAN IS HET MET OVERHEIDS- MEER- TOEZICHT SCHALIG- IN HEID ORDE? De overheid is niet in staat haar toezicht consistent en werkbaar te organiseren, schrijft consultant en governance expert Hans Hoek tekst

Nadere informatie

Groeikansen met (big) data. Workshop 26 november 2014

Groeikansen met (big) data. Workshop 26 november 2014 Groeikansen met (big) data Workshop 26 november 2014 Overal data 2 Overal data Verdergaande digitalisering 3,6 device per persoon 51% gebruikt tablet Bijna 90% dagelijks internet Internet of Things 3 Maar

Nadere informatie

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking B&C Bout&Co structuur in samenwerking Centre of expertise voor samenwerking Centre of expertise Bout & Co vergroot de performance door verbetering van de structuur in samenwerking tussen ondernemingen,

Nadere informatie

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend.

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. COMMERCE Competentieniveaus voor de domeincompetenties Commerce DC.1 Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. Competentieniveau 1 CE/IBL/SBRM/F&B Signaleren en opsporen

Nadere informatie

Minister van Justitie. Naar aanleiding van uw verzoek bericht ik u als volgt.

Minister van Justitie. Naar aanleiding van uw verzoek bericht ik u als volgt. R e g i s t r a t i e k a m e r Minister van Justitie..'s-Gravenhage, 30 april 1999.. Onderwerp Wijziging van het Wetboek van Strafvordering Bij brief met bijlage van 9 maart 1999 (uw kenmerk: 750136/99/6)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 VII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2016 Nr. 11

Nadere informatie

SIGNALEMENT BESTUURSKRACHT GEMEENTEN WERK EN INKOMEN

SIGNALEMENT BESTUURSKRACHT GEMEENTEN WERK EN INKOMEN SIGNALEMENT BESTUURSKRACHT GEMEENTEN WERK EN INKOMEN Inhoud 1 Inleiding-3 2 Bevindingen-3 o Invulling gemeentelijke beleidsvrijheid-3 o Handhaving-4 o Re-integratie, activering-4 o Arbeidsmarktbeleid-4

Nadere informatie

Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels.

Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels. 06 Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels. tekst: Erik van co- Laar en Therèse van t Westende-de Bijl 26 vm juni 2013 creatie

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal Als je denkt dat je te klein en onbeduidend bent om het verschil te maken, denk dan eens aan slapen met een mug Dalai Lama De wereld verandert en wordt complexer. Dat is ook merkbaar in de ontwikkeling

Nadere informatie

Startnotitie. Invoeren Wet revitalisering generiek toezicht. Informatie: Versiebeheer: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College

Startnotitie. Invoeren Wet revitalisering generiek toezicht. Informatie: Versiebeheer: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College Startnotitie Invoeren Wet revitalisering generiek toezicht Informatie: Registratienummer Vaststelling Directie Vaststelling College Portefeuillehouder Opdrachtgever Opdrachtnemer S.C.G.M. den Dulk-Winder

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

Variatie in organisaties

Variatie in organisaties Variatie in organisaties Godelieve Spaas Metaforen Sinds mensenheugenis gebruiken we metaforen om de essentie te verbeelden van een verschijnsel. Voor organisaties hebben we er honderden, zo niet duizenden.

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Voorstel Informatiebeveiliging beleid Twente

Voorstel Informatiebeveiliging beleid Twente Datum: Enschede, 5 februari 2014 Voor: Kernteam SSNT d.d. 12-2-2014 Betreft Agenda punt 4 beslisdocument informatiebeveiliging, Bijlage 1 Voorstel Informatiebeveiliging beleid Twente (Format ter besluitvorming)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 404 Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie en de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren in verband met de samenstelling van

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

turning data into profit knowhowmarketing

turning data into profit knowhowmarketing turning data into profit knowhowmarketing Kennis over de markt, de klant, de concurrent en de effectiviteit van marketing wordt steeds belangrijker. Succesvolle bedrijven gebruiken deze kennis om snel

Nadere informatie

Leiderschap & het paradigma dat de manager expert moet zijn

Leiderschap & het paradigma dat de manager expert moet zijn Leiderschap & het paradigma dat de manager expert moet zijn door Mari Plooij Een aanzet tot anders denken Het volle potentieel uit de medewerkers halen is een opdracht en streven van iedere organisatie.

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

Factsheet Competenties Ambtenaren

Factsheet Competenties Ambtenaren i-thorbecke Factsheet Competenties Ambtenaren Competenties van gemeenteambtenaren - nu en in de toekomst kennis en bedrijf Gemeenten werken steeds meer integraal en probleemgestuurd aan maatschappelijke

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

WORKSHOP GOED WERKGEVERSCHAP

WORKSHOP GOED WERKGEVERSCHAP WORKSHOP GOED WERKGEVERSCHAP De meeste organisaties hanteren het integraal management-model, waarbij lijnmanagers de (eind)verantwoordelijkheid hebben over het personeelsmanagement van de eigen mensen.

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

In 3 stappen naar de juiste keuze voor marketing software

In 3 stappen naar de juiste keuze voor marketing software In 3 stappen naar de juiste keuze voor marketing software 4orange, 2014 Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 2 Hoe kunnen de juiste keuzes voor marketing software gemaakt worden? In

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Bewogen Leiderschap in de Sport

Bewogen Leiderschap in de Sport Bewogen Leiderschap in de Sport i Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 1.1 Context 2 1.2 Doelstelling/ambitie 3 1.3 Doelgroep 3 1.4 Leerconcept 3 1.5 Spelopvatting 4 1 1. Inleiding 1.1 Context Najaar 2013 hebben

Nadere informatie

Op naar een excellente controle

Op naar een excellente controle Op naar een excellente controle Welke controlewerkzaamheden kunnen verder geoptimaliseerd worden om kosten te besparen of om meer toegevoegde waarde te kunnen bieden aan cliënten? Hoe kunnen deze werkzaamheden

Nadere informatie

Lange Voorhout 8 Voorzitter van de Tweede Kamer

Lange Voorhout 8 Voorzitter van de Tweede Kamer Algemene Rekenkamer Lange Voorhout 8 Voorzitter van de Tweede Kamer Postbus 20015 der Staten-Generaal 2500 EA Den Haag Binnenhof 4 r 070-342 43 44 DEN HAAG E voorlichbng@rekenkamer.nl w www.rekenkamer.ni

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Better safe and private SURFNET DEVELOPS CODES OF CONDUCT

Better safe and private SURFNET DEVELOPS CODES OF CONDUCT Better safe and private SURFNET DEVELOPS CODES OF CONDUCT TNC 2014 Waar staan we Pobelka botnet case gevoelige data kwam beschikbaar Ook andere botnet cases lopen, hoe ermee om te gaan? SURFnet directie

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 18 november 2014 Agendanummer : 8 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : drs. J.F.N. Cornelisse : Veiligheid, Vergunningen en Handhaving : Eveline Plomp Voorstel

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

Onderzoeksplan thesis MMI

Onderzoeksplan thesis MMI Onderzoeksplan thesis MMI M.C. Loof 3 januari 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Business/ICT Alignment 1 3 Alignment rond de meldkamers 1 4 Aanpak van het onderzoek 2 4.1 Startpunt van het onderzoek....................

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Presentatie Decentralisaties voor gemeenteraad 23 juni 2014

Presentatie Decentralisaties voor gemeenteraad 23 juni 2014 Presentatie Decentralisaties voor gemeenteraad 23 juni 2014 Themabijeenkomsten raad 3 D s Aanleiding 3 bijeenkomsten voor de hele raad 1. Juni: Risico s en meicirculaire 2. Augustus: Uitleg over de toegang,

Nadere informatie

Strategisch Communicatie Beleidsplan

Strategisch Communicatie Beleidsplan Strategisch Communicatie Beleidsplan Op weg naar moderne, actieve en open communicatie met onze inwoners gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Communicatie Afdeling Bestuurszaken Visie op communicatie: De gemeente

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Asset Management is duurzaam 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Traduco bedrijfsvestigingen Traduco vestiging noordwest Heerhugowaard Traduco vestiging oost i/o Traduco vestiging

Nadere informatie

Factsheet STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE Mirabeau

Factsheet STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE Mirabeau Factsheet STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE Mirabeau STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE We helpen u met resultaatgerichte strategieën en digitale transformaties De vraag hoe digitaal verder ontwikkelt

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

Prodware klantendag 2014 Service dienstverlening

Prodware klantendag 2014 Service dienstverlening Prodware klantendag 2014 Service dienstverlening Voorstellen 09051970 44 1 2 23 4 52407459 17 6 2 17 12 2 Aan de slag!! We weten nu wat de toekomst brengt. Nu moeten we kijken naar wat in uw branche speelt

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city

ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city ICT-ontwikkelingen Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city Wouter van de Kasteele, Hoofd van de sector I&B en Johannes van Veen, Strategisch adviseur, CIO office, sector Strategie

Nadere informatie

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

van een samenhangend sterser van uitspraken met betrekking tot de organisatorische inbedding van de goederenstroombesturing'

van een samenhangend sterser van uitspraken met betrekking tot de organisatorische inbedding van de goederenstroombesturing' Samenvatting Doel van deze studie was om te komen tot een referentiekader van waaruit zowel beschrijvende, analyserende, als voorschrijvende uitspraken gedaan kunnen worden met betrekking tot de organisatorische

Nadere informatie

Onzekere complexe problemen complexe problemen worden gekarakteriseerd doordat er vooraf geen causaal verband bestaat tussen oorzaak en gevolg.

Onzekere complexe problemen complexe problemen worden gekarakteriseerd doordat er vooraf geen causaal verband bestaat tussen oorzaak en gevolg. Introductie SenseMaking beschrijft een methode om complexe onzekere uitdagingen gestructureerd en succesvol aan te pakken. Inzicht krijgen in de continu veranderende ideeën, ervaringen en wensen van grote

Nadere informatie

Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2014)

Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2014) Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2014) Opgave Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK; opgave Wonen en Rijksdienst (WenR)) Aanpak van ICT door het rijk (21 maart 2013)

Nadere informatie

Theorie U Otto Scharmer

Theorie U Otto Scharmer Theorie U Otto Scharmer 1 Vijf niveaus van verandering 2 De 7 stappen in de U-curve 3 Luisteren en je aandacht verschuiven (de linkerkant van de U) 4 ONZE AANDACHT VERSCHUIVEN AFDALEN IN DE U-CURVE - gemeenschappelijke

Nadere informatie

8-12-2015. Hoe test je een pen? Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten

8-12-2015. Hoe test je een pen? Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Acceptatietesten Hoe test je een pen? 1 Bekijk eerst het filmpje over

Nadere informatie