KIJK OP BRABANT WERKEN IN DE MAAKINDUSTRIE-XL ZET DE LUIKEN VERDER OPEN KOPPELING TUSSEN CHEMIE EN LANDBOUW BRABANT HEEFT VEEL TE BIEDEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KIJK OP BRABANT WERKEN IN DE MAAKINDUSTRIE-XL ZET DE LUIKEN VERDER OPEN KOPPELING TUSSEN CHEMIE EN LANDBOUW BRABANT HEEFT VEEL TE BIEDEN"

Transcriptie

1 KIJK OP BRABANT

2

3 KIJK OP BRABANT WERKEN IN DE MAAKINDUSTRIE-XL TON WILTHAGEN ZET DE LUIKEN VERDER OPEN KIM SPINDER KOPPELING TUSSEN CHEMIE EN LANDBOUW RUDY RABBINGE BRABANT HEEFT VEEL TE BIEDEN KRIJN POPPE KENNIS SLEUTELROL IN TRANSITIE MARC POMP BELANG SOCIALE VERBONDENHEID JENNY GIERVELD

4 2 VERHALEN LATEN CIJFERS SPREKEN De Kijk op Brabant schetst een beeld van de huidige positie en performance van Brabant in Europees perspectief. Nuchtere cijfers en harde gegevens staan daarbij centraal; de Kijk op Brabant is data-gedreven. Zonder verhaal zijn cijfers echter sprakeloos. Dit boekje geeft, in aanvulling op alle cijfers, een meer kwalitatief beeld van trends en ontwikkelingen die in de Kijk op Brabant aan bod komen. Drie thema s worden uitgelicht: economische innovatie, vergroening van de agrofoodsector en verduurzaming van de sociale verhoudingen. Dit zijn thema s die niet voor niets prominent figureren in de Agenda van Brabant. Ze zijn van cruciaal belang voor de toekomst van onze regio. Via interviews met zes experts gaan we na hoe we de trends en ontwikkelingen op deze terreinen moeten duiden. Wat betekenen ze concreet voor Brabant en de Brabanders? Welke kansen en mogelijkheden bieden ze onze regio?

5 KIJK OP BRABANT 3 Kansen verzilveren Cijfers worden op verschillende manieren geïnterpreteerd en gewaardeerd. Iedere expert kijkt, afhankelijk van zijn of haar drijfveren, anders naar de toekomst van Brabant. Hoe verschillend de gesprekken en hoe uiteenlopend de kijkrichtingen echter ook zijn, er zijn ook duidelijke raakvlakken. Zo deed elke geïnterviewde een appèl op de veer - kracht van Brabant en de Brabanders. De huidige omstandigheden vragen om een resistente regio. Europa verkeert in economisch zwaar weer en ook aan Brabant gaat deze storm niet ongemerkt voorbij. Op de langere termijn staat de regio voor nog veel grotere uitdagingen: onze mondiale concurrentiepositie, demografische ontwikkelingen, grondstoffenschaarste, klimaatverandering, energiezekerheid, enzovoort. Dat mag niet leiden tot gepieker of gesomber; Brabant is een wereldeconomie met potentie. Het is in het licht van dit toekomstbeeld dat de experts oproepen de kansen te verzilveren die in de crisis besloten liggen en de uitdagingen te grijpen. Brabant wordt gezien als lichtend voorbeeld voor Nederland en Europa, vanwege het vermogen van partijen in de regio om slim te verbinden. Opvallend is dat de regionale schaal door alle experts als een nadrukkelijk voordeel wordt gezien. De regio lijkt voor steeds meer vraagstukken het 2020 oplossingsrijke schaalniveau. Dat wordt enerzijds versterkt doordat de Nederlandse verzorgingsstaat steeds meer taken en bevoegdheden decentraliseert. Zorg, arbeid, onderwijs, huisvesting en welzijn liggen steeds nadrukkelijker op het bordje van (samenwerkende) gemeenten en provincies. Anderzijds zet Europa in op het versterken van de regionale dimensie. Niet alleen via het Cohesiebeleid, maar ook in het Europese onderzoeks- en innovatiebeleid Horizon 2020 speelt de regio een steeds grote rol. Instrumenten als de Smart Specialisation Strategy slaan de brug tussen regio en innovatie. Het is de plaats waar veel samen komt en waar slimme verbindingen kunnen worden gesmeed tussen economische sectoren, tussen stad en land, tussen bestuur en burgers. Juist in crossovers en verbindingen tussen sectoren gebeurt het. Daar vindt daadwerkelijke economische, sociale en ecologische vernieuwing plaats. Ontmoeten, wederzijds verbinden, dat is waar het op aan komt. Veel verbindingen naar elkaar maken, daar komt innovatie vandaan. Daar ligt niet toe valligerwijs ook de kracht van Brabant. We moeten ons niet laten opsluiten in één werkelijkheid, maar de regio voldoende dynamisch en beweeglijk houden. En vooruit blijven kijken om ons goed op de komende decennia, op de toekomst, voor te bereiden. Omdat we weten dat we die toekomst hier in Brabant zelf samen zullen moeten maken. Dit is misschien wel het belangrijkste dat de zes experts ons willen meegeven: cijfers zijn belangrijk en veelzeggend, maar Brabanders in verbinding met hun (internationale) omgeving zijn met hun innovatiekracht en verbindend vermogen zelf de schrijvers van hun verhaal. Kijk mee! Wij wensen u veel inspiratie bij het lezen van de interviews en zijn benieuwd naar uw bijdrage aan de Kijk op Brabant.

6 4 WERKEN IN DE MAAK- INDUSTRIE-XL BEELD VAN EEN AUDIO VISUELE PERFORMANCE VAN COLLIDER OP HET 5000 M 2 PLAFOND VAN HET EVOLUON TIJDENS TEDxBRAINPORT HET GROOTSTE INDOOR-PROJECTIE PROJECT OOIT IN EUROPA GEMAAKT.

7 KIJK OP BRABANT 5 Ton Wilthagen De werkloosheid loopt in Brabant al zes jaar op en er gaapt een kloof tussen hightech-vacatures en werkloze doeners. Hoe denkt hoogleraar Ton Wilthagen, bekend van de Startersbeurs, over de toekomst van de Brabantse arbeidsmarkt?

8 6 maakindustrie- XL

9 KIJK OP BRABANT 7 CO-MAKERSHIP Hij is tegenwoordig overal, Ton Wilthagen. In de krant, op radio en televisie en bij regionale debatten. Voor een academicus is hij opvallend concreet in de oplossingen zoals de Startersbeurs die hij aandraagt voor knelpunten op de arbeidsmarkt. Maar toch: bij de vraag hoe hij zich de arbeidsmarkt in 2020 voorstelt, neemt hij ons eerst mee in een les over arbeidsgeschiedenis. Na de industriële revolutie gingen vakmensen ineens bij een bedrijf werken. Tot 1880 werkten Brabantse vakmensen niet in dienst van een ander. Een arbeidsovereenkomst sluiten, dat deed je alleen als je niet anders kon. Want dan ging iemand anders de hele week over jouw arbeid beschikken en vertellen wat je moest doen. Een vakman maakte en verkocht dingen zelf. En dat model keert nu weer terug. Collectieve denkfout Brabant gaat dus lijken op wat Brabant al eerder was, in een nieuwe vorm en op een hoger technologisch niveau, zo betoogt de hoogleraar. Het in dienst nemen van mensen zal een kort intermezzo blijken te zijn in de geschiedenis. Met de opkomst van de standaardproductie werd werken in loondienst de norm. Tegenwoordig groeit het aantal zelfstandige professionals juist weer snel. Vakmanschap en meesterschap krijgen opnieuw de waardering die ze verdienen. Wilthagen betreurt het dat de industrie zo verwaarloosd is in Brabant, dat de leerindustrie uit Waalwijk en de textielindustrie uit Tilburg is verdwenen. Hij wijt dat aan een collectieve denkfout, die hij ook terugvindt in de aardrijkskundeboeken van zijn dochter. We zouden als maatschappij evolueren van een primaire agrarische economie naar secundaire industriële economie en uit eindelijk naar een tertiaire diensteneconomie. We moeten de schoolboeken veranderen, want het klopt niet, zeker niet in Brabant! Bovendien weten we inmiddels dat een diensteneconomie laagproductief is. Volgens Wilthagen gaat de maatschappij van standaardproductie naar Prof.dr. Ton Wilthagen is hoogleraar institutionele en juridische aspecten van de arbeidsmarkt en directeur van ReflecT, Research Institute for Flexicurity, Labour Market Dynamics and Social Cohesion at Tilburg University. Wilthagen studeerde sociologie en promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift Het overheidstoezicht op de arbeidsomstandigheden. Tot zijn hoogleraarschap werkte hij als universitair hoofdonderzoeker bij het juridische Hugo Sinzheimer Instituut van de UvA en bij het Amsterdamse Instituut voor ArbeidsStudies. Verder was hij hoofd van een beleidsgericht onderzoeksprogramma aan de Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek. Wilthagen richt zich in zijn onderzoek vooral op transitionele arbeidsmarkten, flexicurity, werkzekerheid, levensloop, risicomanagement en reguleringsvraagstukken. herwaardering van vakmanschap en meesterschap. En via open innovatie naar specialiseren. Ook daar helpt de geschiedenis ons een handje. Samen werken en elkaar opzoeken zit in de Brabantse genen. Het is wereldwijd een enorm voordeel als je begrijpt dat coöperatie en concurrentie geen verschillende zaken zijn. Integendeel: door coöperatie kun je beter concurreren. Daarbij ziet hij zowel samenwerking als concurrentie duidelijk over de landgrenzen heen gaan. De Nationale Bosatlas-grenzen kunnen we maar beter loslaten. Het type activiteiten in Brabant past bij Aken en Vlaanderen, meer dan bij de Randstad.

10 8 Samenwerken en elkaar opzoeken zit in de Brabantse genen. Het is wereldwijd een enorm voordeel als je begrijpt dat coöperatie en concurrentie elkaar versterken. Co-creatie in de keten Hoe ziet Brabant er dan uit in 2020? Wilthagen ziet ons allemaal werken in wat hij de maak industrie-xl noemt. De maaksector, creatieve sector, landbouw en hightech zijn geen gescheiden werelden meer. De MRI-scanner van Philips is beter dan die van de concurrent dankzij het goede design. Onze agrosector is dankzij IT en hightech-toepassingen wereldwijd leidend in teeltmethoden en zaadveredeling. De nieuwste Voice of Holland zullen we hier in Brabant niet gaan maken; dat doen ze in Amsterdam. Maar hier maken we precisieapparatuur en ontwikkelen we productiemethoden die voor de wereldmarkt interessant zijn. Co-makership is al de trend, het biedt grote voordelen als we de hele keten in de regio houden in plaats van de productie te outsourcen naar lageloonlanden. Een bedrijf als ASML maakt nog maar 25% zelf, de rest doen de afnemers er omheen. Samen zorgen we ervoor dat Brabant betere dingen kan maken. Kunnen alle Brabanders straks mee in die innovatieve

11 KIJK OP BRABANT 9 maakindustrie-xl of vallen er (nog) meer outsiders te betreuren dan we nu al hebben? Ons lage opleidingsniveau is de achilleshiel van onze economie, erkent Wilthagen. Als we mensen geen toegang geven tot opleidingen, dan krijgen we laagwaardige productiviteit. Daar winnen we de wereldwijde concurrentie niet mee. Ook al beseft hij dat een regionale overheid er niet over gaat, toch adviseert hij ook de provincie om te investeren in onderwijs. Het gemiddelde opleidings niveau van Brabant kan alleen omhoog als overheden, bedrijven en onderwijsinstellingen samen kiezen voor drie strategieën: het hoogwaardig opleiden van Brabanders van jongs af aan, het faciliteren van zij-instromers en het werven van talent uit het buitenland. Kansen in de regio Scholing zou voor iedereen toegankelijk moeten zijn, wel of geen contract. Het is belangrijk dat iedereen kan beschikken over faciliteiten voor scholing en ontwikkeling. Uiteindelijk is dat je belangrijkste zekerheid. Nu ligt scholing nog vast in CAO s. Je hebt alleen toegang, als je een arbeidscontract hebt. Wilthagen schetst opnieuw drie oplossingen. De eerste is het landelijk fiscaliseren van scholing: iedereen betaalt mee en iedereen heeft via een trekkingsrecht toegang tot de middelen. De tweede is het openstellen van CAO s voor anderswerkenden, zoals zzp-ers, waarmee ook het draagvlak van meebetalenden groter wordt. Zijn derde oplossing is interessant voor Brabant, want daarbij blazen werk - gevers en overheid samen de regionale opleidingsfondsen van weleer nieuw leven in (denk aan het Van der Willigenfonds van Philips) en worden ROC s omgeturnd tot bedrijfsscholen voor de hele regio. Je kunt niet technologisch innoveren als je niet ook sociaal innoveert. De nationale overheid treedt terug. Deels omdat Europa aan belang wint, deels omdat het Rijk regelingen wil afstoten vanuit financieel oogpunt. Het zwaartepunt komt te liggen bij regio s en provincies. De regio wordt steeds meer het niveau om zaken zoals arbeid en scholing gezamenlijk te regelen. Lessen van nu: de terugkeer van het ambacht Waar de werkloosheid in Nederland sterk oploopt, groeit de Duitse economie nog steeds door. Daar zijn verschillende oorzaken voor aan te wijzen, zoals sturend overheidsbeleid. Maar Duitsland heeft ook een echte ambachtscultuur. Om uit de crisis te komen, moet Nederland meer aandacht geven aan technisch werk en ambacht. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaf opdracht aan de SER om een advies te schrijven over ondernemerschap in de ambachtseconomie. In juni 2013 verscheen het rapport Handmade in Holland: vakmanschap en ondernemerschap in de ambachtseconomie. De portee van het rapport is dat Nederland zich meer moet gaan interesseren voor het ambacht. De komende jaren ontstaan oplopende tekorten aan ambachtelijke vakmensen, mede door uitstroom vanwege de vergrijzing. Tegelijkertijd kiezen steeds minder jongeren voor een specialistische vakopleiding in ambacht of handwerk. Het is dus nodig om de ambachtssector nieuw leven in te blazen. Hoe? De SER doet meerdere aanbevelingen aan de rijksoverheid, waaronder een imagocampagne, een vaardigheidstoets op basisscholen en een meebekostiging van kleine ambachtsopleidingen. Een mooi ouderwets deeladvies betreft het invoeren van de meestertitel om hoogstaand vakmanschap te profileren. Brabantse werkgevers kunnen bijdragen aan de terugkeer van het ambacht in de regio door sterker in te zetten op re-shoring van maak activiteiten en mee te werken aan het gezamenlijk profileren van de Brabantse ambachtseconomie, door Wilthagen Maakindustrie-XL genoemd.

12 10 ZET DE LUIKEN VERDER OPEN IEDER JAAR STAAT HET STADSBEELD VAN EINDHOVEN GEDURENDE 8 DAGEN IN HET TEKEN VAN LICHTKUNST. HET GLOW FESTIVAL BIEDT EEN VOORUITBLIK OP DE INVLOED VAN LICHT IN DE OPENBARE RUIMTE.

13 KIJK OP BRABANT 11 Kim Spinder Ze predikt resultaatgericht werken, hekelt de Brabantse clubjescultuur en heeft uiteraard geen pensioenvoorziening. Innovator Kim Spinder noemt zich een piraat en heeft wel wat advies aan Brabantse overheden en ondernemers: Geef kansrijke plannen de ruimte. The future is now.

14 12 NIEUWE VORMEN VAN WERK- NEMERS IN 2020 Het is onmogelijk om na een ontmoeting met Kim Spinder gewoon door te gaan met wat je normaal denkt en doet. Je perspectief kantelen, daar houdt ze van. Zo ook bij ons gesprek. Ze laat ons onbedoeld wachten, want denkt dat wij verderop zitten en stelt zich enthousiast voor aan andere mensen. De meesten excuseren zich als ze hun vergissing opmerken en lopen snel verder. Zo niet Kim Spinder. Die vraagt juist door: waar zijn jullie over aan het praten?, wat direct tot een boeiend gesprek leidt. De verpersoonlijking van de netwerksamenleving, zo zou je Spinder kunnen betitelen. Als je haar naam intikt op Google, dan zie je haar zwaaien met een piratenvlag tijdens haar TED-talk, vurig pleiten voor een Skype-box in ieder kantoorgebouw en surfen op de golven van alle denkbare social media (de teller staat op zes). Niet verwonderlijk dus dat juist zij pleit voor sterke vernieuwing op de arbeidsmarkt. Mensen zullen de komende jaren sneller wisselen van functie en dat is maar goed ook. Onderzoek leert ons dat mensen na vijf jaar wel zijn uitgeleerd. Dan kan je dus beter iets anders gaan doen. Vernieuwing op de arbeidsmarkt Spinder voorziet vier nieuwe vormen van werk - nemers in 2020: een groep in vaste dienst die steeds hetzelfde werk doet; een groep in vaste dienst die meerdere opdrachten doet, binnen en buiten de organisatie; een groep die 2 tot 3 dagen in vaste dienst is en verder flexibel werkt en een groep die helemaal flexibel werkt. Ze realiseert zich dat dit een omslag in denken vergt. Neem niet de baan of functie, maar de individuele medewerker als uitgangspunt. Kijk samen naar kansen voor werk. In traditionele constructies raken mensen te snel van de arbeidsmarkt af, omdat we werk teveel opdelen in banen van 40 uur. Het geeft ook nieuw bloed en nieuwe ideeën aan een organisatie. Stagnatie en vergrijzing is alleen een probleem als je er vanuit gaat dat iedereen 40 uur voor

15 KIJK OP BRABANT 13 KIJK Drs. Kim Spinder is adviseur, expert in 2.0 communicatie en innovator op het gebied van resultaatgericht werken. Ze doceert Business Model Innovation aan de Hogeschool Rotterdam en is directeur van Kim Spinder BV. Ze is adviseur bij Pink Roccade en Difrax en bestuurder bij de Civil Servant 2.0 Foundation. Bedrijven en overheden, zoals het Ministerie van Binnenlandse Zaken, huren haar in om de organisatie eens stevig op te schudden. Spinder is grondlegger van het loos werken, de deelstoel en de Skypebox. Voorheen werkte ze in kennis- en communi catiefuncties bij de gemeente Amsterdam, het Open Innovation Festival, Deloitte en bij diverse overheidsorganisaties. één opdrachtgever werkt. Als je die tijd over drie organisaties verdeelt, verdwijnt het vergrijzingsprobleem. Wat haar betreft gaat de vernieuwing op de arbeidsmarkt uit van bedrijven, overheid en werknemers samen en nadrukkelijk buiten de vakbonden om. Vakbonden denken teveel in wij-zij. Als vakbonden, werkgevers en bedrijven hier nu eens constructief samen over nadenken. Hoe gaan we de crisis te lijf? Hoe betrekken we alle mensen erbij om wie het gaat? Brabant is de slimste regio, met veel kennisintensief werk. Oplossingen kunnen niet altijd voor iedereen hetzelfde zijn. Juist hier zou vernieuwing op de arbeidsmarkt moeten ontstaan. Wat haar betreft gaat de vernieuwing ook over pensioen en verzekeren. Ik heb niet eens een pensioen. Die pensioenpot is toch leeg als ik 67 ben. Werkers van nu regelen dat anders, onderling. SAMEN NAAR KANSEN VOOR WERK

16 14 Negen van de tien plannen mislukken, maar de tiende is wel een klapper. Je moet als regio besluiten: wij willen deze bedrijven, deze slimme mensen aantrekken. Kim Spinder vertrok na haar studie in Groningen naar Amsterdam. Daar ontwikkelde ze zich tot informatieen communicatieprofessional, voornamelijk bij de overheid. Ze maakte deel uit van de jonge digifiele generatie voor wie de verbinding tussen de online en offline wereld vanzelfsprekend is. In Amsterdam maakte ik veel gebruik van online klussendiensten: wie heeft er vanmiddag voor mij een bootje voor een zakenlunch? In Brabant komen dat soort diensten nog niet van de grond. Dat acht zij niet toevallig. Inmiddels woont Spinder in s-hertogenbosch. Het lukt haar niet goed om professioneel en sociaal aansluiting te vinden bij de Brabanders. Ik mis hier de laagdrempelige en hoogwaardige open ondernemersnetwerken. Ik hoor wel dat er allerlei informele Brabantse netwerken zijn, maar die zijn gesloten voor buitenstaanders. Hier is het meer

17 KIJK OP BRABANT 15 ons-kent-ons. Bijna uit arren moede is Spinder lid geworden van de Ledenraad van de Rabobank, omdat die vacature wel open en toegankelijk was. Het zou voor mij aantrekkelijk zijn als ik weet: dáár gebeurt veel. Uiteindelijk kom je daar wel achter, maar je moet er veel moeite voor doen. Amsterdam staat veel meer open voor nieuwe impulsen en mensen. Hier heerst een andere mentaliteit; wie is dat? Strategische boost Die gesloten mentaliteit staat Brabant in de weg bij het binden en boeien van mensen van buitenaf, zo betoogt ze. Voor een gezonde arbeidsmarkt moet Brabant de luiken opengooien en veel internationaler worden. Hoe? Begin met het tweetalig maken van het openbaar vervoer: de stations, de treinen, de bussen. En ook de wegwijzers naar de universiteit, de culturele centra en de overheidsgebouwen. Buitenlanders voelen zich dan meteen veel meer welkom. Chinees erbij zou nog leuker zijn. Ze pleit ook voor het actief aantrekken van start-ups, zoals dat in Duitsland en Engeland gebeurt. Geef een strategische boost aan wat je wilt laten groeien en wat je leuk en kansrijk vindt. Kijk naar wat het de regio concreet kan opleveren. Zoek en vergelijk best practices. Wat kan je leren van de keuze van Tesla voor Tilburg? Daarmee kan je de regio promoten. Negen van de tien plannen mislukken, maar de tiende is wel een klapper. Je moet als regio besluiten: wij willen deze bedrijven, deze slimme mensen aantrekken. Lessen van nu: is Brabant tolerant? Innovatie floreert bij een open en onderzoekende houding. De Amerikaanse econoom Richard Florida is van mening dat regio s die openstaan voor nieuwe mensen en die een levendig cultureel klimaat hebben, hoger scoren op innovatie en groei. Een sterke regionale economie en een goed vestigingsklimaat voor bedrijven draait om de drie T s: talent, technologie en tolerantie. Kenniswerkers wonen graag in een regio met veel openheid, cultuur en diversiteit. Onderzoekers van de Universiteit van Utrecht onderzochten of de theorie van Florida ook geldt voor Nederland. Uit dit onderzoek blijkt dat vooral de stellingen op het gebied van tolerantie opgaan voor de Nederlandse situatie. De analyse laat zien dat sociale factoren zoals openheid tegenover nieuwkomers en tolerantie ten opzichte van vrije en creatieve activiteiten van groot belang zijn voor de ruimtelijke spreiding van de creatieve (innovatieve) klasse in een regio. Wil Brabant standhouden als Europese topkennis- en innovatieregio, dan is het zaak om ook de informele netwerken open te gooien voor buitenstaanders, zoals Kim Spinder betoogt. Nu Spinder Brabant beter heeft leren kennen, groeit haar waardering voor het innovatief vermogen van de regio. Het combineren van verschillende sterke Brabantse sectoren werkt: food, agro, hightech, design. Dan heb je heel veel te bieden. Zorg dus dat die cross-overs ontstaan. Dat gaat niet vanzelf, daar moet je in investeren. Het succes van de toekomst hangt af van je keuzes nu, zo besluit ze. Als je maar blijft doen wat je doet, dan mis je de boot. The future is now.

18 16 Rudy Rabbinge Begin bij hem niet over biologische landbouw, want daar zal Brabant echt zijn geld niet mee verdienen. Rudy Rabbinge reist de wereld over om te adviseren over voedselproblematiek en agro. Zijn visie op de landbouw van de toekomst is helder, ook hier in Brabant: kies voor hoogwaardigheid en cross-overs.

19 KIJK OP BRABANT 17 KOPPELING TUSSEN CHEMIE EN LANDBOUW LANDBOUW EN CHEMIE VLOEIEN IN ELKAAR OVER. OOK BIJ DE HAS IN S-HERTOGENBOSCH IS DEZE TREND AL GOED TE ZIEN.

20 18 productieve landbouw Wie de Verenigde Naties adviseert over het wereldvoedselprobleem, heeft niet zoveel op met het groen idealisme. Rudy Rabbinge verwerpt wensdenken. Zoals dat van Balie-directeur Yoeri Albrecht, onlangs nog op de radio met zijn droom over bloeiende landschappen die in Nederland verdwenen zouden zijn door de landbouwindustrie. Grachtengordelpraat van iemand die nog geen kamerplant kan laten groeien, zo oordeelt de hoogleraar streng. Hij begrijpt het idealisme van biologisch telen en het daaraan ontleende geluk, maar waarschuwt als wetenschapper voor onterechte claims. Toch ontkent hij niet dat er problemen zijn. De intensieve veehouderij is in de huidige vorm niet houdbaar, zo erkent Rabbinge. Hij betoogt wel dat sector en overheid de problemen eerst volledig onder ogen moeten zien om ze vervolgens zo goed mogelijk op te lossen. Hij kan uit rijke ervaring putten. De mestproblematiek werd eerst ontkend in de jaren zeventig, daarna gebagatelliseerd, vervolgens gerelativeerd en daarna toen het echt niet anders kon kwamen er draconische maatregelen. Hij verwijst naar de Interimwet uit 1984,met een verregaande beperking voor varkensen pluimveehouderijen. Minister Gerrit Braks vroeg aan mij destijds: Rudy, waarom heb je me niet gewaarschuwd? Dat had ik wel. Maar het was niet een kwestie van early warning, maar van early listening. Je moet als overheid willen luisteren, dan kun je maatschappelijke problemen tijdig aanpakken.

21 KIJK OP BRABANT 19 AGRO EN HIGHTECH STEEDS MEER SAMEN Uitwassen voorkomen Een goed voorbeeld vindt hij de kalverenmesterij, die begin deze eeuw in het verdomhoekje terecht kwam door uitwassen met kistkalveren. De sector heeft de signalen vanuit de samenleving destijds goed opgepikt. De kalverenhouders gingen destijds gezamenlijk over naar een nieuw systeem van hoogwaardige productie, kwaliteitszorg, tracking & tracing en meer dierenwelzijn. Dat heeft alles met leiderschap te maken. De kalverenmesterij nam maatregelen in de hele keten. Alle actoren waren betrokken bij het nieuwe systeem. Wat betreft varkens, kippen en geiten, vindt hij dat de sector te lang gericht is geweest op kostenreductie. Ik heb dat vaak genoeg gezegd tegen de leiding van de varkenshouderij, maar het werd volstrekt ontkend. Problemen moet je niet negeren, maar vertalen naar een goede wijze van bedrijfsvoering. Belangrijk is de maatschappelijke wens dat het diervriendelijk is. Daar moet je aan tegemoet komen; dat is een kwestie van beschaving en dat moet je accepteren. Stikstof Rabbinge adviseert hetzelfde ten aanzien van de stikstofproblematiek, die vooral speelt in Oost-Brabant. Als je het verstandig aanpakt, dan kun je de problemen goed te lijf. Ondernemers moeten daarin het voortouw nemen, de overheid kan alleen de goede instrumenten aanreiken. Hij is niet positief over de PAS, de Programmatische Aanpak Stikstof. Dat is een enorme overregulatie. Wij hebben destijds een mineralenaangiftesysteem geïntroduceerd, MINAS, dat werkt als een belasting systeem. Wie teveel mineralen afvoert, moet betalen. Als je zorgt dat je mineralen op een goede manier recirculeert, betaal je minder. Je moet zorgen voor regels in samenspraak met de sector, die eenvoudig, handhaafbaar en toetsbaar zijn. Sancties kun je anders niet handhaven; je moet als overheid heel sober zijn. Zo n systeem heeft grote effecten en geeft een impuls aan vernieuwing in de sector. Prof.dr.ir. Rudy Rabbinge was lid van de Provinciale Staten in Gelderland en de Eerste Kamer en de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings beleid (WRR). Hij is universiteitshoogleraar aan de Wageningen UR en is sinds november 2011 met emeritaat. Zijn onderzoeksgebied is duurzame ontwikkeling en voedsel zekerheid. Tot 2006 was hij decaan van de Wageningen Graduate Schools. Rabbinge adviseert onder meer de Verenigde Naties, het RIVM en het Planbureau voor de Leefomgeving. Tevens was hij lid van de Eerste Kamer met Landbouw, Innovatie, Financiën, Ontwikkelings samen werking en Milieu in zijn portefeuille. Inmiddels heeft hij meer dan 300 wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan.

22 20 Kennisintensieve activiteiten leveren veel op. Een kilo tomatenzaad is twee keer zoveel waard als een kilo goud. Geen nostalgie, maar kennis Terugkijkend op de ontwikkeling van de landbouw in Nederland, concludeert Rabbinge dat de snelle ontwikkelingen in de sector ons veel welvaart hebben gebracht. In plaats van terug naar vroegerdenken, dat hij de pleitbezorgers van de biologische landbouw verwijt, gelooft hij zelf vooral in een kennisintensievere agro-industrie. Juist daardoor zal volgens hem ook ruimte ontstaan voor het in stand houden van cultuurhistorische en natuurhistorische waarden in belangrijke natuurgebieden. Intensieve en extensieve agro bestaan dan naast elkaar. Om dat op microniveau te illustreren: ik woon op de boerderij waar mijn grootouders 400 jaar geleden zijn begonnen. De straat heet naar mijn familie. Ik woon op Rabbinge 1, nu bezit van Drents Landschap. Daar zijn de cultuur- en natuurhistorische waarden van belang. Toeristen lopen over de zandpaden. Als de korenbloemen in bloei staan, roepen ze: Och, zo zou het overal moeten zijn. Godzijdank is het niet overal zo. Mijn buurman is melkveehouder en is net van naar 1,3 miljoen liter melk gegaan in een zeer geavanceerd systeem: vrijwel geen medicijngebruik en geen emissie van ammoniak en broeikasgassen. Dáár ligt de toekomst. Hoogproductieve landbouw het hele scala van bloembollen tot voedsel en materialen acht Rabbinge het beste voor het milieu en voor de gezondheid. Evenals voor het inkomen van boeren: Een kilo tomatenzaad is twee keer zoveel waard als een kilo goud. De hoogleraar ziet vooral kansen in cross-overs. Binnen 20 jaar is er veel meer koppeling tussen de chemie en de landbouw. Hightech en biotech gaan samen. Van oorsprong bioloog, is hij enthousiast over de efficiënte eerste stap van fotosynthese in de biotech. We weten steeds meer van de chemische, fysische en fysio logische basisprocessen en kunnen deze beïnvloeden. Koppel je de mogelijkheden van hightech en biotech, dan liggen er heel veel mogelijkheden.

23 KIJK OP BRABANT 21 Lessen van nu: Brabantse landbouw innovatief? De roep om innovatie in de landbouw komt van vele kanten. Als tweede pijler onder de Brabantse economie is vernieuwing binnen de sector voor onze regio nog urgenter dan voor Nederland als geheel. Tegelijkertijd concludeert het provinciale bestuur, in navolging van het advies van de Commissie Van Doorn, dat Brabant in de toekomst minder zal moeten gaan produceren. Recent nog bepleitte Gedeputeerde Bert Pauli in het Brabants Dagblad dat Brabant met agro&food de slimste regio ter wereld moet durven zijn. Een efficiënte, hoogwaardige en innovatieve landbouw heeft in ogen van het provinciebestuur de toekomst, precies in lijn met het betoog van Rudy Rabbinge. Maar er is nog een lange weg te gaan. In het visiedocument Brabant Agrofood 2020 schetst Agro & Co een traditioneel beeld van de Brabantse landbouw. De boer zou niet naar de markt kijken, maar alleen of hij het beter doet dan de buurman. Een toekomstvisie ontbreekt en er wordt te weinig geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling van de sector, zeker in vergelijking met de R&D van de Brabantse industrie. Hoewel de sector de laatste jaren volop in beweging is (het visiedocument dateert van enkele jaren geleden), staat de belangrijkste aanbeveling nog recht overeind: Niet alleen binnen Brabant en de agrofood, maar ook in de aanpalende provincies en wellicht ook België en Duitsland en bij sectoren die raakvlakken hebben met food. Het activeren van zulke dwarsverbanden (cross-overs) wordt de komende jaren steeds bepalender voor de kwaliteit van onze innovaties en de waardecreatie die dat oplevert.

24 22 BRABANT HEEFT VEEL TE BIEDEN HET LANDSCHAP VAN BRABANT IS IN PERMANENTE ONTWIKKELING. DE VAN OUDSHER AANWEZIGE LANDBOUW KRIJGT GEZELSCHAP VAN NIEUWE VORMEN VAN ENERGIE-OPWEKKING.

25 KIJK OP BRABANT 23 Krijn Poppe Hij is onderzoeksmanager in Den Haag en Brussel en reist voor LEI Wageningen naar Saoedi-Arabië en Turkije om agrosystemen op te zetten. Krijn Poppe ziet grote kansen voor de voedsel- en kennisregio Brabant: Big Data geven ons de regie over kennis en processen. Dat levert welvaart op en werkgelegenheid.

26 24 GROEI mogelijkheden zijn er genoeg

27 KIJK OP BRABANT 25 PRACHTIG EXPORTPRODUCT Krijn Poppe combineert de grondigheid van een gammawetenschapper met het enthousiasme van een consultant. Wie met hem praat over de landbouw van de toekomst, krijgt eerst een gedegen analyse van de huidige situatie. Als je de toeleveranciers en de industrie optelt bij de primaire sector, kom je landelijk uit op circa 10% van de totale economie. Groeimogelijkheden zijn er genoeg. Wij zien de melkproductie met 20% stijgen in 5 jaar tijd. Brabant heeft een mooi gediversifieerd agri-palet van akkerbouw tot melkveehouderij en van glas - tuinbouw tot boomteelt. Voedselproductie hoort bij de regio. De Brabantse agrarische opleidingen, kennis, organisatie, systemen en processen zijn een prachtig exportproduct. Er zijn landen die er een moord voor zouden doen om dit in huis te hebben. Maar meteen legt Poppe ook de vinger op de zere plek. Het zijn de kippen, varkens en geiten die de laatste jaren problemen veroorzaken. En dat is niet verwonderlijk. Overal rond de Europese havens zie je intensieve veehouderij. De EU heeft dat onbewust gestimuleerd door de granen in Europa heel duur te maken en de graanvervangers soja, schroot, tapioca niet te belasten met invoerrechten. Dat is economisch niet logisch, want je kunt vlees vier keer goedkoper vervoeren dan graan. Het Gat van Rotterdam ontstond, net als het Gat van Cherbourg, le Havre, Bremen, Barcelona etcetera. Ook de Nederlandse overheid gaat niet vrijuit in het stimuleren van de bio-industrie. In de jaren 50 van de vorige eeuw heerste er armoede op de zandgronden. Voor de boeren was er niet genoeg werk, de Rotterdamse haven was ver weg. Emigreren was ook niet voor iedereen een optie. Landbouwministers als Mansholt en Lardinois stimuleerden de intensieve veehouderij. Drs. Krijn Poppe is onderzoeksmanager bij LEI Wageningen UR, een internationaal sociaaleconomisch onderzoeksinstituut. LEI adviseert overheden en bedrijven in binnen- en buitenland op het gebied van landbouw, beleid en bestuur. Het instituut heeft een begroting van 30 miljoen, waarvan er 20 miljoen uit Den Haag komt. Deels betreft het wettelijke taken, zoals data verzameling. Regeringen van landen zoals Saoedi-Arabië en Turkije vragen hulp aan LEI om landbouwinformatiesysteem op te zetten. Voorheen werkte Krijn Poppe onder meer voor het Ministerie van Landbouw/EZ en was secretaris van de European Association of Agricultural Economists.

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar.

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. Naar Groningen 2.0 Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. In het laatste jaar van deze statenperiode

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen!

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! De samenleving stelt steeds hogere eisen aan de productie van vlees. Smaak en prijs zijn niet meer maatgevend.

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Invalshoeken Globalisering Technologische ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Rol van steden

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek

Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek Innovatie Agro & Tuinbouw via digitalisering - schets van de problematiek ZLTO VLB LEI Wageningen UR - Rabobank December 2012 Krijn J. Poppe Door de ICT worden naast GELD- en GOEDERENstromen de DATA-stromen

Nadere informatie

Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties

Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties Inleiding De huidige financiële en economische crisis maakt pijnlijk duidelijk dat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn:

Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn: 2013 Goed u allen met zovelen te zien, ook dat is betrokkenheid. Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn: Europa en de financiën! Europees werken we samen:

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Wat is de essentie van een onderwijsgebouw? En wat gebeurt daar precies? De core business van onderwijs

Nadere informatie

Q en A Ouderen. Solidariteit & gemeenschap

Q en A Ouderen. Solidariteit & gemeenschap Q en A Ouderen Solidariteit & gemeenschap 1. Moeten ouderen straks een beroep doen op familie of buren? De PvdA wil een samenleving waarin we ook zorg voor elkaar hebben. Een samenleving waarin we de zorg

Nadere informatie

Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren. Het gevolg: meer verzuim

Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren. Het gevolg: meer verzuim Mantelzorg en werk steeds lastiger te combineren Het gevolg: meer verzuim Het aantal mantelzorgers in de Nederlandse samenleving neemt in hoog tempo toe. Niet alleen omdat mensen steeds ouder worden, maar

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Toespraak van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, H. Hoogervorst, bij het congres Technology Cares. Den Haag, 5 oktober 2005.

Toespraak van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, H. Hoogervorst, bij het congres Technology Cares. Den Haag, 5 oktober 2005. Directie Voorlichting en Communicatie van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, H. Hoogervorst, bij het congres Technology Cares. Den Haag, 5 oktober 2005. Wijzigingen voorbehouden. Gesproken

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA. Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. tijdenveranderen.be www.s-p-a.be PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.indd 1 24/02/14 11 NA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen

Nadere informatie

Futuring people DUURZAAMheid

Futuring people DUURZAAMheid Futuring people DUURZAAMheid Een lege jas of de geboorte van het nieuwe? Wat is het tegenovergestelde van duurzaamheid? In één woord graag. Dat is best een lastige zult u merken. Je moet namelijk eerst

Nadere informatie

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft en directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling, met medewerking van Rink Drost,

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost?

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? 26 september 2013 Paul Besseling Programmaleider Zorg Inhoud

Nadere informatie

mbo veehouderij Altijd de specialisatie die jóu past: Varkens Melkvee Pluimvee Professioneel partner in de veehouderijsector

mbo veehouderij Altijd de specialisatie die jóu past: Varkens Melkvee Pluimvee Professioneel partner in de veehouderijsector mbo veehouderij 2016 2017 Altijd de specialisatie die jóu past: Varkens Melkvee Pluimvee Professioneel partner in de veehouderijsector mbo veehouderij Uitdaging voor doeners in de Veehouderij Nederland

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Ouderen en nieuwe technologie

Ouderen en nieuwe technologie Ouderen en nieuwe technologie Mature Market Monitor 2: rapportage Peter Jobsen p.jobsen@motivaction.nl Pieter Paul Verheggen p.verheggen@motivaction.nl Edgar Keehnen keehnen@agewise.nl Ouderen positief

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Internationalisering > wegnemen barrières grensoverschrijdend vervoer > werken waar je wilt > meer innovatie over de grenzen heen Internationalisering Maastricht is de meest internationale

Nadere informatie

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm Onze veehouders zorgen voor prachtige en heerlijke producten. Van melk en kipfilet tot eieren en subliem varkensvlees van eigen bodem. Vele mensen

Nadere informatie

Gewoon lekker leven in Vitaal Vechtdal

Gewoon lekker leven in Vitaal Vechtdal Gewoon lekker leven in Vitaal Vechtdal Populatiemanagement in de praktijk HIMSS Las Vegas, 1 maart 2016 Karin Zwager, Medisch Specialist 1 De aanleiding Doelen en overwegingen Doel: Een gezonde bevolking

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken.

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken. Geacht college, raad en toehoorders, Ik wil graag beginnen met een compliment voor deze begroting, die naar het schijnt in een bijzonder korte tijd is opgesteld. En daarnaast voor de uiterst overzichtelijke

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag Aan de voorzitter van de Sociaal-Economische Raad De heer ir. W. Draijer Postbus 90405 2509 LK S GRAVENHAGE

Nadere informatie

De positie van de(thuis)zorg. Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog

De positie van de(thuis)zorg. Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog De positie van de(thuis)zorg Henri Plagge, arts M&G MCM voorzitter Raad van Bestuur de Zorgboog de Zorgboog Voor alle generaties; dus kraamzorg, Jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar, behandelpraktijk (paramedici),

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel

2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel FoodLabPeel Programma Stad op het land, land in de stad 2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel FoodLabPeel is een meer jaren durend

Nadere informatie

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talent wordt schaars en er zal om gevochten worden. Dat was kort samengevat de gedachte achter de term The War for Talent, die eind vorige eeuw werd

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

De Brabantse woningmarkt

De Brabantse woningmarkt De Brabantse woningmarkt Futura 31 oktober 2011 Frits Oevering De Brabantse woningmarkt Agenda Vraag naar woningen Regionale variatie in Nederland Omvang vraag Koopkracht Macro Verstrekkingsvoorwaarden

Nadere informatie

Innovatiepotentieel. De index bedraagt 115 (Nederland = 100) Er is een kennisintensieve en innovatieve (diensten) economie MARKT

Innovatiepotentieel. De index bedraagt 115 (Nederland = 100) Er is een kennisintensieve en innovatieve (diensten) economie MARKT taat van 2014 nnovatiepotentieel at is de index van het innovatiepotentieel van de provincie? e index bedraagt 115 ( = 100) et innovatie creëren bedrijven en instellingen efficiëntie en onderscheidend

Nadere informatie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie We create chemistry Onze bedrijfsstrategie Het verhaal van BASF Al vanaf onze oprichting in 1865 richten wij ons op de evoluerende wereld om ons heen. Wanneer we kijken naar hoe we als bedrijf willen bijdragen

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Voorsprong met mineralen

Voorsprong met mineralen Voorsprong met mineralen Samen staan de sectoren sterker Deze bijeenkomst werd mogelijk gemaakt door LTO Gelderland, Overijssel en de Rabobank. Circulaire Economie Nieuwe toverwoord of kansrijke uitdaging

Nadere informatie

DE REDDENDE ENGEL. Theo Poiesz. mens2020. 17 januari 2013. 2013 Th.B.C. Poiesz

DE REDDENDE ENGEL. Theo Poiesz. mens2020. 17 januari 2013. 2013 Th.B.C. Poiesz DE REDDENDE ENGEL Theo Poiesz mens2020 17 januari 2013 2013 Th.B.C. Poiesz AGENDA Visie op ontwikkelingen in en rond de zorg Mogelijke implicaties voor zorgaanbieders en afnemers Behoefte aan een nieuw

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel Nedap Tochtdetectie Nedap Tochtdetectie Visuele tochtdetectie op grote bedrijven is lastig Het is niet efficiënt en onvoldoende betrouwbaar. Met Nedap Tochtdetectie is het mogelijk om grote melkveestapels

Nadere informatie

Mantelzorg, waar ligt de grens?

Mantelzorg, waar ligt de grens? Mantelzorg, waar ligt de grens? CDA Talentacademie 2014-2015 Anita Relou Wat is volgens het christendemocratisch gedachtengoed de grens van mantelzorg. Inleiding 2015. Een jaar met veel veranderingen in

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Samen werken aan Gelderland. Wat kwam er uit de verkenningen economie?

Samen werken aan Gelderland. Wat kwam er uit de verkenningen economie? Samen werken aan Gelderland Wat kwam er uit de verkenningen economie? Leo Blanken, provincie Gelderland 29 oktober 2014 Inhoud 1. Aanleiding 2. De cijfers 3. De ondernemers 4. De wetenschappers 5. De rode

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with Alphega apotheek Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement In partnership with De kracht van een internationaal netwerk voor vernieuwende zorg Alphega apotheek is het internationale leidende netwerk

Nadere informatie

Of te wel: Van (de) wijken weten. THEMA, april 2014

Of te wel: Van (de) wijken weten. THEMA, april 2014 Of te wel: Van (de) wijken weten THEMA, april 2014 Consultant/Ondernemer/(Interim) Bestuurder Meer dan 30 jaar kruiswerk, thuiszorg Vanuit perspectief Thuiszorg, in algemene zin, kijken naar ontwikkelingen

Nadere informatie

Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld

Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld Het Onderzoek Een Black Box? Het aantal ZZP ers neemt nog steeds toe. Dat is ongeveer alles wat we weten op lokale en regionale schaal. We kennen

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie