Zonder kaft en ezelsoren? Bibliotheekfuncties in nieuw perspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zonder kaft en ezelsoren? Bibliotheekfuncties in nieuw perspectief"

Transcriptie

1 Zonder kaft en ezelsoren? Bibliotheekfuncties in nieuw perspectief 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Gemeente Eindhoven / Openbare Bibliotheek Eindhoven PBF Innovatie Peter van Eijk Jannie Kats

2 Inhoudsopgave: Pagina 1. Inleiding 1.1 Aanleiding Aanpak fase 1 van het Experttraject Opbouw van de rapportage 4 2. Omgevingsanalyse 2.1 Inleiding Digitaal lezen komt in een stroomversnelling en dit gaat 5 ten koste van het fysieke boek 2.3 Consumenten worden prosumenten Bevorderen taalvaardigheid en mediawijsheid verdient 8 veel aandacht 2.5 De openbare bibliotheek ontwikkelt zich van 9 boekenverzamelaar en - uitlener naar adviseur en gids 2.6 De digitale bibliotheek is een landelijke verantwoordelijkheid De grens publiek- privaat verandert Gewenste toekomstige positie 3.1 Inleiding De Eindhovense Context Uitgangspunten De gewenste toekomstige bibliotheekfuncties Strategie: Voer een gemeenschappelijke Agenda voor de Toekomst uit 4.1 Inleiding Bestuurlijke verankering Innovatieprogramma Eindhoven; 14 naar een Next level Brainport Library 4.4 Uitwerking naar een plan van aanpak inclusief financiering 5. Advies 18 Bijlage 1: Lijst van deelnemers/respondenten Bijlage 2: Lijst van belangrijkste geraadpleegde bronnen Bijlage 3: Samenvatting belangrijkste bevindingen voorbereidende interviews Bijlage 4: Verslagen van de seminars op 5, 12 en 26 april 2012 Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 2

3 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Eindhoven heeft vanwege de vele maatschappelijke ontwikkelingen dringend behoefte aan een herbezinning op de taken van de bibliotheek waarvoor gemeentelijke subsidie bestemd is. In de raadsnotitie Bezuinigingen Bibliotheek uit 2011 benadrukt het gemeentebestuur het belang van een lange termijn visie die richting geeft aan de ontwikkeling van de bibliotheekfuncties in de periode De gemeente Eindhoven heeft daartoe in samenwerking met de bibliotheek in het voorjaar van 2012 een Experttraject gestart, aangaande toekomstige bibliotheekfuncties en inrichting. In de eerste fase van dit Experttraject stond visievorming ten aanzien van de Bibliotheek van de Toekomst centraal. Experts, professionals en overige betrokkenen en belanghebbenden zijn uitgenodigd om de belangrijkste trends te verkennen, een toekomstbeeld te vormen en te komen tot een aanzet tot een Agenda voor de Toekomst voor Eindhoven. De eerste fase van het Experttraject hebben Peter van Eijk, Jannie Kats en Bart Nieuwenhuis van adviesbureau PBF Innovatie ondersteuning geboden. Zij hebben de opdracht gekregen om: - de eerste fase van het Experttraject inhoudelijk en procesmatig te begeleiden; - een (omgevings)analyse te maken van belangrijke (inter)nationale trends en ontwikkelingen, gerelateerd aan de bijzondere positie van Eindhoven; - op grond hiervan een visierapportage op te stellen aangaande de toekomstige bibliotheekfuncties in Eindhoven. De rapportage die voor u ligt is het resultaat van de eerste fase van het Experttraject. Na besluitvorming zal in de tweede fase van het traject een Expertteam aan de slag gaan met de vertaling van de uitkomsten naar een specifiek Innovatieprogramma Eindhoven. Deze uitwerking dient eind 2012 gereed te zijn. 1.2 Aanpak fase 1 van het Experttraject De eerste fase van het Experttraject heeft bestaan uit drie stappen: - Stap 1 Voorbereiding: in deze fase hebben deskresearch en drie verkennende interviews met deskundigen uit verschillende Eindhovense sectoren plaatsgehad. - Stap 2 Verkenning: in een drietal seminars zijn met landelijke en lokale experts, professionals en belanghebbenden de belangrijkste trends en ontwikkelingen onderzocht en is gediscussieerd over de gewenste toekomstige bibliotheekfuncties en de bijbehorende strategische rode draden. - Stap 3 Rapporteren en opstellen advies: de uitkomsten uit de eerdere stappen zijn verwerkt tot een visierapportage met suggesties voor het vervolg van het Experttraject. Gedurende de looptijd van het Experttraject heeft periodiek voortgangsoverleg plaatsgevonden met de ambtelijk opdrachtgevers van de gemeente Eindhoven, Frans Dielissen en Peterjan Prinsen. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 3

4 Tevens is het project begeleid door een stuurgroep die bestaat uit: - Mario van Hamersveld (voorzitter), o.a. lid van de Raad van Toezicht van het Centrum voor de Kunsten Eindhoven (CKE); - Thijs Kuipers, directeur Bibliotheek Eindhoven per 1 april 2012; - Harry Janssen, voorzitter Rekenkamer gemeente Eindhoven; - Guus Hulshof, sectordirecteur Economie & Cultuur gemeente Eindhoven. 1.3 Opbouw van de rapportage De eerste fase van het experttraject en deze rapportage zijn opgebouwd op basis van het volgende Visiemodel: Omgevingsschets Gewenste toekomstige positie Strategie Figuur 1: de onderdelen van een visie De onderdelen van dit Visiemodel komen terug in de volgende hoofdstukken. Als laatste hoofdstuk (H 5) is een advies van PBF Innovatie opgenomen aan de gemeente Eindhoven en de Bibliotheek over het vervolg van het Experttraject. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 4

5 2. Omgevingsschets 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk verkennen we de omgeving van de bibliotheekfuncties, en de belangrijkste trends en ontwikkelingen die zich daarin voordoen. De inzichten komen van de sprekers uit het eerste seminar op 5 april 2012 (hiervan is een afzonderlijke rapportage opgenomen in de bijlagen), en uit enkele recente onderzoeksrapporten (zie bijlage en de bronvermeldingen in de voetnoten). De belangrijkste trends en ontwikkelingen die wij signaleren en bespreken zijn: - digitaal lezen komt in een stroomversnelling en dit gaat ten koste van het fysieke boek; - consumenten worden prosumenten; - bevorderen taalvaardigheid en mediawijsheid verdient veel aandacht; - de openbare bibliotheek ontwikkelt zich van boekenverzamelaar en - uitlener naar adviseur en gids ; - de digitale bibliotheek is een landelijke verantwoordelijkheid; - de grens publiek- privaat verandert. 2.2 Digitaal lezen komt in een stroomversnelling en dit gaat ten koste van het fysieke boek Digitalisering heeft een steeds grotere invloed op onze maatschappij, en een effect op alle betrokken spelers in de informatiewaardeketen. We schetsen een paar belangrijke ontwikkelingen aan de aanbod- en de vraagkant. Aan de aanbodkant is er via het internetkanaal een toename te zien van het aantal aanbieders, waarbij in sommige gevallen de intermediair wordt uitgeschakeld: - Auteurs bieden hunnen pennenvruchten direct aan als ebooks via het internet. Niet alleen een bekende schrijfster als J.K. Rowling (zie maar ook een snel groeiend aantal anonieme auteurs is actief onder het motto iedereen kan uitgeven (zie shed.nl). - De Groep Algemene Uitgevers en de Koninklijke Boekverkopersbond lanceren in het voorjaar 2012 een eigen digitaal platform voor opslag en distributie van digitale publicaties, inclusief een daarbij horende titelcatalogus. Daarbij bieden zij klanten de mogelijkheid om publicaties te zoeken, te gebruiken en aan te schaffen, zowel permanent als tijdelijk. In Nederland is dit laatste nieuw, maar in de Verenigde Staten startte Amazon.com in het najaar van 2011 een nieuwe leendienst in de vorm van de Kindle Owners s Lending Library. Een maand na de introductie rapporteerde de bibliotheek van Seattle een toename van 32 procent in het aantal uitleningen van ebooks. Of dit effect zich ook in Nederland zal voordoen, is nog niet duidelijk. Helder is wel dat de grens tussen kopen en lenen snel aan het vervagen is. - Eind 2011 is de HEMA als nieuwe speler toegetreden tot de boekenmarkt. Via een eigen website biedt het warenhuis ebooks aan (http://boeken.hema.nl/ebookactie). De winkelketen streeft op termijn naar een totaalaanbod van titels. De tijd zal leren welk marktaandeel deze nieuwe aanbieder weet te veroveren. Andere aanbieders van Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 5

6 - digitale boeken zijn onder meer Tablisto, ebooks.nl, Google Books en KoBo, een organisatie die boeken beschikbaar stelt in de Cloud. Openbare bibliotheken in Nederland hebben ook hun eerste schreden gezet op het pad van het beschikbaar stellen van ebooks. Enkele belangrijke technologische en organisatorische hobbels hebben zij genomen door de krachten landelijk te bundelen via Stichting Bibliotheek.nl. Via landelijk verworven licenties stelt streaming content ter beschikking aan bibliotheekleden 1. Juridische belemmeringen om een substantieel aantal titels ter beschikking te kunnen stellen zijn er echter nog volop. Of het raadzaam en verdedigbaar is om ook op lange termijn op deze weg door te gaan is een belangrijke vraag die zich in de komende periode op zal dringen aan de branche : o Alleen als openbare bibliotheken via de collectieve aanpak voldoende toegevoegde waarde kunnen leveren op het ebook terrein (denk bijvoorbeeld aan een substantieel aanbod van titels, bereik onder lezers, etcetera), is het verdedigbaar om schaarse publieke middelen te blijven inzetten op dit gebied. o De grote uitgeverijen en auteurs zijn in de Nederlandse markt tot dusver terughoudend om intensief samen met bibliotheken te gaan werken aan nieuwe Business modellen. De huidige licenties leggen diverse beperkingen op aan bibliotheken: ebooks zijn en worden geen eigendom van bibliotheken en de gebruiksrechten ervan zijn beperkt. Aan de vraagkant geldt dat steeds meer gebruikers beschikken over toegang tot het internet en daar ook in toenemende mate gebruik van maken: - Sinds de introductie van de ipad in 2010 neemt het bezit van tablets een hoge vlucht; intussen bezitten 1,7 miljoen landgenoten zo n apparaat, dat onder meer goed gebruikt kan worden als ereader. Ook de smartphone wordt steeds meer gebruikt voor digitaal lezen. - 91% van de Nederlanders heeft inmiddels internettoegang. Het downloaden van digitale publicaties en het lezen van streaming ebooks thuis is dus voor velen technisch mogelijk. - Jonge mensen lopen voorop in het gebruik van de nieuwe mediatechnologieën en laten de oude technologieën ook sneller vallen 2. - Over het tempo waarin het ebook opkomt lopen de meningen uiteen. Op grond van de snelle verspreiding van smartphones, ereaders en tablets - gecombineerd met de toename van het aantal aanbieders van digitale publicaties- verwachten wij dat brede adoptie binnen enkele jaren zal plaatsvinden. Tegenover de stroomversnelling waarin het digitaal lezen zich bevindt staan de dalende uitleencijfers van fysieke boeken door openbare bibliotheken. In de leeftijdsgroepen vanaf 12 jaar neemt het aantal uitleningen steeds verder af, pas vanaf de leeftijdsgroep 45 jaar en ouder blijft het aantal uitleningen redelijk constant. Ook het aantal verkochte boeken daalt sinds 2009, en Nederlanders besteden steeds minder van hun vrije tijd aan het lezen van boeken. Tabel 1 op de volgende pagina laat ter illustratie de ontwikkeling van het aantal leden en uitleningen van de openbare bibliotheken zien in de periode Interessant is daarbij te constateren dat het aantal jeugdleden weliswaar is gestegen (+5%), maar dat zij in totaal minder boeken zijn gaan 1 Zie voor het huidige aanbod 2 Zie ook VNG Handreiking: De Openbare Bibliotheek in het digitale tijdperk, Den Haag, april 2012 Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 6

7 lenen (- 28%). Dit is verklaarbaar doordat de laatste jaren in veel gemeenten middelbare scholieren via hun school automatisch en kosteloos lid zijn geworden van de openbare bibliotheek Verschil Absoluut In % Aantal leden 4,3 mln 4,0 mln - 0,3 mln - 7% Waarvan 2,3 mln 1,9 mln - 0,4 mln - 17% volwassenen Waarvan jeugd 2,0 mln 2,1 mln + 0,1 mln + 5% Aantal 158 mln 100 mln - 58 mln - 37% uitleningen Waarvan fictie 58 mln 38 mln - 20 mln - 33% Waarvan non- 26 mln 12 mln - 14 mln - 54% fictie Waarvan jeugd 60 mln 43 mln - 17 mln - 28% Waarvan overig 14 mln 7 mln - 7 mln - 50% Tabel 1. CBS Kerncijfers openbare bibliotheken Consumenten worden prosumenten Door de digitalisering en het toenemend aantal (zelfstandige) kenniswerkers ontstaan nieuwe manieren van organiseren en van werken. Iedereen kan te allen tijde beschikken over informatie, en zelf informatie delen via het internet. Van de 91% van de Nederlanders met internettoegang heeft 94% één of meerdere Social Media accounts (zie ook onderstaande tabel) Social Media Facebook Hyves LinkedIn Twitter Aantal accounts (voorjaar 2012) 5.7 miljoen 9 miljoen 3 miljoen 1 miljoen Tabel 2. Aantal social media accounts onder Nederlanders, voorjaar 2012 Experts spreken in dit verband over de groei van een netwerkeconomie. Daarin ontstaan nieuwe vormen van collectiviteit en solidariteit waar consumenten een steeds belangrijker rol gaan spelen, bijvoorbeeld bij productontwerp en financiering. De grootschalige verspreiding van nieuwe technologie heeft tevens tot gevolg dat de afstand tussen publieke instituties, private organisaties en individuen kleiner is geworden: de invloed van de klant, de burger en de patiënt is daardoor toegenomen. Het nieuwe type consument dat ontstaat wordt ook wel prosument genoemd. Dat het hier niet gaat over een abstract toekomstig concept, maar over concrete toepassingen met meerwaarde voor organisaties en individuen, leren praktijkvoorbeelden van multinationals zoals Lego en BMW, maar ook van MKB ondernemers in ons land 4. 3 CBS, Bibliotheekstatistiek 2011, zie voor verdere toelichting de VNG Handreiking april Zie drie voorbeelden van respectievelijk co- creatie en crowdfunding, klant- interactie : Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 7

8 2.4 Bevorderen taalvaardigheid en mediawijsheid verdient veel aandacht In de vorige paragrafen zijn twee belangrijke ontwikkelingen beschreven die het gevolg zijn van de digitalisering en die zich onmiskenbaar hebben ingezet. Ze betekenen dat de informatiesamenleving nog volop in ontwikkeling is en dat voor burgers het belang van informatiewijsheid verder toeneemt. Kort gezegd: In zo n samenleving is het kritisch en bewust kunnen omgaan met informatie essentieel. De basis daarvoor is dat mensen beschikken over voldoende taalvaardigheid en dat ze kunnen omgaan met nieuwe media. In de eerste plaats is het belangrijk om de jeugd goed taalonderwijs te blijven bieden en steeds meer om hen ook mediawijs te maken. Alleen de knoppen van een pc kunnen bedienen betekent nog niet dat iemand veilig en zeker zijn of haar weg op het internet weet te vinden. En dat geldt niet alleen voor kinderen en jongeren. Anderhalf miljoen Nederlanders boven de 16 jaar hebben anno 2012 moeite met lezen en schrijven: zij zijn laaggeletterd. Tweederde daarvan is van Nederlandse afkomst; een derde is van buitenlandse afkomst. Circa mensen zijn volledig analfabeet 5. Laaggeletterden hebben bijvoorbeeld moeite met het invullen van formulieren, het versturen van e- mails, het schrijven van een sollicitatiebrief, het voorlezen van (klein)kinderen, het lezen en begrijpen van informatiebrochures etc. Het stimuleren van taalvaardigheid, ook bij volwassenen, blijft een belangrijke maatschappelijke taak. 91% van de Nederlanders heeft toegang tot het internet en maakt daar ook regelmatig gebruik van. Maar dat betekent nog niet dat zij allemaal mediawijs zijn. Om de mogelijkheden van (digitale) media werkelijk te kunnen benutten zijn meerdere vaardigheden nodig: - operationele vaardigheden ( knoppenkennis ); - formele vaardigheden (werken met bestanden, browsen en navigeren); - informatievaardigheden (informatie zoeken in computerbestanden en op het internet); - communicatievaardigheden (contacten maken en onderhouden en zich presenteren op het internet); - strategische vaardigheden (capaciteit om computers en het internet als middel te gebruiken voor een bepaald persoonlijk of professioneel doel). Onderzoek door de Universiteit Twente 6 wijst uit dat Nederlandse computer- en internetgebruikers redelijk scoren op operationele en formele vaardigheden, maar aanzienlijk minder op de informatievaardigheden, communicatievaardigheden en strategische vaardigheden. Hetzelfde onderzoek laat zien dat het aantal internetgebruikers dat maatregelen neemt ter bescherming van de internettoegang ( digibewustzijn ) van 94% in 2010 gedaald is naar 85% in Slechts 34% van de internetters controleert naar wie hij of zij persoonlijke gegevens verstuurt, en 30% verandert regelmatig zijn of haar wachtwoord. Daar waar Nederland wat betreft het percentage - Lego Digital Designer us/default.aspx?icmp=couscreatesharesl100dbm - Crowdfunding: Interactie met klanten/fans: united- 2012/ 5 Bron: van de Stichting Lezen & Schrijven 6 Bron: Trendrapport Computer- en Internetgebruik 2011; Een Nederlands en Europees perspectief, Universiteit Twente, Dr. Ing. Alexander J.A.M. van Deursen en Prof.Dr. Jan A.G.M. van Dijk, 14 november 2011 Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 8

9 internettoegang een 2 e plaats bezet in de EU, komt ons land op andere aspecten van internetgebruik op EU- niveau niet verder dan de middenmoot. 2.5 De openbare bibliotheek ontwikkelt zich van boekenverzamelaar en - uitlener naar adviseur en gids Met de drie oorspronkelijke kernfuncties kort samengevat: lezen, leren en informatie leverden bibliotheken jarenlang klantwaarde voor leden en maatschappelijke waarde voor subsidiegevers. Exemplaren uit de grote fysieke collectie boeken en andere materialen werden jarenlang succesvol en op grote schaal tegen lage kosten want gesubsidieerd - uitgeleend aan miljoenen leden. Duidelijk is nu dat de meerwaarde van deze functies gestaag afneemt. De vraag naar fysieke materialen neemt in Nederland al jaren in volume af, zoals de getoonde CBS cijfers laten zien (zie tabel 1, pagina 7). Gezien de onstuitbare opmars van het Internet in het algemeen en het overige vrije, commerciële aanbod van ebooks in het bijzonder, is het dus zaak om bibliotheekfuncties te gaan revitaliseren. De nadruk komt veel minder te liggen op het aankopen van fysieke materialen en het ter beschikking stellen van content, en meer op de rol van adviseur en gids, met veel aandacht voor de context van informatie: - in de rol van gids worden scholieren niet alleen mediawijzer gemaakt, zij worden vervolgens ook geholpen bij het zoeken naar bronnen voor werkstukken en boekenlijsten; - als adviseur organiseert en ondersteunt de bibliothecaris leesgroepen, zowel in de fysieke als in de virtuele omgeving, onder meer door relevante materialen en content uit de wereld van cultuur, onderwijs en media met elkaar te verbinden; - als adviseur helpt de bibliothecaris gebruikers met het verrijken en publiceren van content via nieuwe media. Voorstelbaar is dat bibliotheken in de toekomst niet alleen deelnemen in de landelijke campagne Nederland leest, maar zelf het voortouw nemen bij een nieuw nationaal initiatief Nederland schrijft 7. Deze nieuwe functies vereisen een proactieve opstelling van bibliotheekmedewerkers en ruime vaardigheden in het omgaan met nieuwe media. 2.6 De digitale bibliotheek is een landelijke verantwoordelijkheid Verschillende bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) hebben in de afgelopen jaren initiatieven genomen die zijn gericht op het uitbouwen van een landelijke Digitale Bibliotheek. OCW heeft nieuwe bibliotheekwetgeving in de maak omdat een bestuurlijk- juridisch kader voor de Digitale Bibliotheek in Nederland nog niet bestaat. De planning is dat dit kader met ingang van 2014 van kracht zal zijn. De contouren van de nieuwe wetgeving zijn al wel duidelijk: - De openbare bibliotheek kent een fysieke en een digitale component. De lokale verantwoordelijkheid betreft de fysieke kant; digitaal is een landelijke verantwoordelijkheid. - Er komt in de komende jaren één digitale publieke bibliotheek. De Koninklijke Bibliotheek (KB), de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren (DBNL) en de Openbare Bibliotheken (via Bibliotheek.nl) werken hierin samen. De inkoop van content en het verwerven van licenties vindt plaats op collectief niveau en wordt gefinancierd via een uitname uit het Gemeentefonds. 7 Voor meer ideeën zie o.m. de Bibliotheek 2.0 pagina van Jan de Waal Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 9

10 - De rol van provincies op het gebied van bibliotheekwerk staat nog ter discussie en is onderwerp van nader onderzoek. 2.7 De grens publiek- privaat verandert In het aanhoudend gure financiële klimaat moeten gemeenten en bibliotheken - scherper dan in het verleden - bepalen waar de grens tussen activiteiten van de overheid en de markt wordt getrokken. Tegen de achtergrond van ontwikkelingen in aanpalende sectoren zoals het onderwijs, de sociale sector, de gezondheidszorg en de kunst en cultuur waar landelijke en lokale overheden streven naar meer overlaten aan de samenleving wordt het voor bibliotheekorganisaties steeds belangrijker zich te herpositioneren en maatschappelijk ondernemerschap te laten zien. Daarbij past dat bibliotheken naast hun publiek gefinancierde taken ook waardeproposities ontwikkelen voor de private sector en dat zij daaruit inkomsten genereren. Transparante business modellen met onderscheidende publieke en private waardeproposities zijn daarbij een belangrijk hulpmiddel. Voor gemeentebestuurders betekent dit dat zij hun toetsingskader in verband met de subsidieverstrekking overeenkomstig dienen aan te passen en dat zij die beperken tot toetsing van de effectieve en efficiënte inzet van de subsidiegelden voor de gevraagde publieke taken. Voorkomen dient te worden dat alternatieve inkomsten die een bibliotheek verwerft uit private dienstverlening leiden tot automatische afroming van de verstrekte subsidie. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 10

11 3. De gewenste toekomstige bibliotheekfuncties 3.1 Inleiding In deze paragraaf worden de gewenste toekomstige functies voor de bibliotheek Eindhoven beschreven. Paragraaf 3.2 gaat kort in op de Eindhovense context waarbinnen naar de bibliotheekfuncties is gekeken. Daarna worden in paragraaf 3.3 als belangrijke uitgangspunten benoemd de blijvende maatschappelijke relevantie van het bibliotheekwerk en de noodzaak om de bibliotheek te heruitvinden. Paragraaf 3.4 gaat in op de gewenste toekomstige functies, te weten: - de bibliotheek als partner voor Educatie en Media; - de bibliotheek als kennispartner. 3.2 De Eindhovense context Eindhoven is qua grootte de vijfde stad van Nederland en als slimste regio ambitieus en economisch succesvol. Er zijn veel ondernemingen in de stad, variërend van kleine zelfstandigen tot grote bedrijven. Overheid, Onderwijs en Bedrijfsleven werken nauw samen in de Brainport regio om economische groei te stimuleren en werkgelegenheid te creëren. Een belangrijke voorwaarde daarbij vormt de maatschappelijke participatie van de inwoners van Eindhoven (sociale inclusie; iedereen moet mee kunnen doen). Samengevat zijn er bestuurlijk een aantal belangrijke doelen te benoemen waar de bibliotheekfuncties aanmerkelijke aan kunnen bijdragen: - economische groei met een belangrijke rol voor de Brainport regio, en met focus op de sectoren Technologie,Design en Kennis; - bevorderen van maatschappelijke participatie ( iedereen doet mee ); - stimuleren van innovatie. 3.3 Uitgangspunten Bibliotheekwerk blijft maatschappelijk relevant De stuwende kracht van het openbare bibliotheekwerk is onomstreden: het bijdragen aan emancipatie en participatie van burgers blijft maatschappelijk relevant. De functies van bibliotheken zijn gericht op de individuele, sociaal- culturele ontwikkeling van mensen en het vergroten van hun kansen in de maatschappij. Bibliotheken zetten daarbij met name in op het bevorderen van taalvaardigheid en mediawijsheid. We mogen hier echter ook zeker niet de bijdrage van de bibliotheek aan de economische en culturele waarde van het lezen vergeten. Visie: bibliotheekfuncties heruitvinden is noodzakelijk Op grond van de omgevingsschets (Hoofdstuk 2) concluderen wij dat vasthouden aan het bestaande producten- /dienstenportfolio met een hoofdrol voor boeken onvoldoende toekomstperspectief biedt. Het is nodig om bibliotheekfuncties te gaan heruitvinden: dit betekent revitalisering van Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 11

12 bestaande functies, en het ontwikkelen van nieuwe functies. Digitalisering is een belangrijke drijvende kracht achter de veranderingen. Meer en meer burgers ontwikkelen zich met de nieuwe gereedschappen van consument tot prosument: mensen die gewend zijn aan on line interactie en die zelf content maken. De bibliotheek staat voor de uitdaging om onder deze nieuwe omstandigheden betekenisvol te blijven voor haar huidige en toekomstige leden. Tezelfdertijd staan gekozen bestuurders voor de opdracht om scherp te kiezen voor de publieke bekostiging van die bibliotheekfuncties die maatschappelijk rendement genereren. Verschillende scenario s kunnen zich voltrekken. Gemeenschappelijk daarin is dat de toegevoegde waarde van de locale, fysieke collectie boeken en andere materialen zal afnemen, terwijl de rol van digitale content en diensten zal toenemen. Over het tempo waarin digitale publicaties zoals ebooks en dienstverlening van de landelijke digitale bibliotheek hun weg gaan vinden naar grote groepen lezers, kan men twisten. Het is echter noodzakelijk om te anticiperen op de snel veranderende omgeving. 3.4 Gewenste toekomstige bibliotheekfuncties De bibliotheek is er voor iedereen, en de bibliotheek zal ook in de toekomst veel verschillende doelgroepen blijven bedienen. Focus en prioriteitsstelling in de dienstverlening zijn daarbij echter wel van belang. Belangrijk is tevens dat de bibliotheek zich ontwikkelt tot een organisatie die naast publieke financiering voor een deel van haar diensten private financieringsbronnen weet aan te boren. Om dit laatste met succes te kunnen doen is een nieuw business model noodzakelijk, dat de fysieke lokale bibliotheek en de landelijke digitale bibliotheek gemeenschappelijk gaan hanteren. Bij prioritering in Eindhoven spelen zoals gezegd in het bijzonder de doelen van economische groei, maatschappelijke participatie en innovatiebevordering een rol. Bibliotheek als partner voor Educatie en Media Wat betreft haar publieke taken concentreert de openbare bibliotheek van de toekomst zich op emancipatie en participatie van alle inwoners van Eindhoven. Hierbij ligt de focus in eerste aanleg op activiteiten die niet door de markt worden aangeboden. In de slimste regio worden alle burgers in staat gesteld om mee te doen. Het motto is: iedereen taalvaardig en mediawijs. De primaire doelgroep is de jeugd van 0 15 jaar. De bibliotheek biedt VVE- organisaties, basisscholen en middelbare scholen ondersteuning op locatie. Anno 2012 levert zij al waardevolle diensten rond leesvaardigheid. Daarbovenop heeft de bibliotheek de potentie om op grotere schaal publieke diensten te leveren op het gebied van mediawijsheid. Een tweede specifieke doelgroep voor deze Educatie- en Mediafunctie bestaat uit mensen die extra aandacht nodig hebben om zich te kunnen redden, zowel in de fysieke stad als in het digitale domein. In samenwerking met de gemeente en andere lokale publieke organisaties komen bibliotheekfuncties beschikbaar voor deze doelgroep die meer dan voorheen - zijn aangepast op hun specifieke behoeften. Voorbeelden zijn mediaspreekuren en taalvaardigheidprojecten in De Witte Dame. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 12

13 Bibliotheek als Kennispartner Eindhoven wil als economisch sterke regio blijven groeien. De bibliotheek wil hieraan bijdragen door zich te ontwikkelen tot een Brainport Library. Als kennispartner heeft zij de potentie om een unieke informatie- en communicatiefunctie in het netwerk van Overheid, Ondernemingen en Onderwijs te gaan spelen. Met het eerdergenoemde gemoderniseerde business model kan de bibliotheek hiervoor nieuwe waardeproposities ontwikkelen gericht op alle burgers, instellingen en (grote en kleine) ondernemingen. Denk in het fysieke domein aan het creëren van een Kenniswerkplaats op haar toplocatie. Deze Kenniswerkplaats is laagdrempelig en openbaar toegankelijk voor nieuwsgierige mensen die zich willen informeren en ontwikkelen. Burgers en professionals interacteren, exploreren en studeren hier en kunnen gebruik maken van een breed scala aan kennisfuncties, deels publiek, en deels - meer dan thans - privaat bekostigd. In het digitale domein kan de Eindhovense bibliothecaris in een nieuwe rol gepersonaliseerde diensten leveren door content op maat te identificeren, te classificeren en te verrijken 8. Het business model waarin publieke en private waardeproposities worden gecombineerd, dient in de komende tijd nader te worden uitgewerkt. Van belang is in dit verband dat het gemeentebestuur in de nabije toekomst voldoende ruimte geeft aan de private dienstverlening en de daaraan gekoppelde nieuwe financieringsbronnen die de bibliotheek weet aan te boren. 8 Dat professionals met een HBO+ achtergrond willen beschikken over een sterke informatiepositie voor hun beroepspraktijk, bleek ook in dit traject. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 13

14 4 Strategie: Voer een gemeenschappelijke Agenda voor de Toekomst uit 4.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat over de strategie die erop gericht is om de gewenste toekomstige bibliotheekfuncties te kunnen realiseren. Centraal in die strategie staat de ontwikkeling van een gemeenschappelijke Agenda voor de Toekomst die belanghebbende partijen als richtsnoer hanteren voor hun handelen in de komende periode. De twee thema s voor deze Agenda zijn: - bestuurlijke verankering; - een Innovatieprogramma Eindhoven: naar een next level Brainport Library. Hierbij adviseren wij om dit programma uit te werken naar een plan van aanpak voor de jaren inclusief financiering. 4.2 Bestuurlijke verankering Om in de nabije toekomst gezamenlijke successen te kunnen boeken zijn er enkele noodzakelijke voorwaarden. Voorop staat in ieder geval dat het gemeentebestuur en de stichting Openbare Bibliotheek Eindhoven een meerjarenafspraak maken over het opstellen, uitvoeren en te zijner tijd evalueren van de Agenda voor de Toekomst. Het is raadzaam om de gezamenlijke aspiraties en intenties vast te leggen, bijvoorbeeld in de vorm van een meerjarenovereenkomst. Het heruitvinden van de bibliotheek vraagt namelijk om een bestuurlijk gesteunde herprofilering, waarin de huidige bibliotheekfunctie en aanpalende - sociale en educatieve - functies worden herverkaveld en gebundeld in nieuwe combinaties. Het heruitvinden en implementeren van nieuwe bibliotheekfuncties is een ambitieuze opgave die betrokkenheid vereist van meerdere andere partijen. Daarnaast is er de voorwaarde dat, als Eindhoven aansluit bij de ontwikkeling van de collectieve digitale bibliotheek en als gevolg daarvan de eigen fysieke collectie reduceert in omvang, deze landelijke ontwikkelingen ook werkelijk volgens het geplande tempo plaatsvinden. Behalve technische realisatie spelen daarbij een bestuurlijk- organisatorisch vraagstuk (hoe verdelen de landelijke partners de taken; strategie met betrekking tot lidmaatschappen e.d.) en het vraagstuk van het gemeenschappelijke business model dat in nauwe samenwerking ontwikkeld moet worden. Passend bij de 5 e stad van Nederland, en de ambities en innovatieve houding van Eindhoven, kan de bibliotheek Eindhoven hier een voorloperrol kiezen en actief de samenwerking met de landelijke partners opzoeken. Eindhoven zou zich kunnen opwerpen als een dienstenontwikkelaar van nieuwe bibliotheektoepassingen. 4.3 Innovatieprogramma Eindhoven; naar een next level Brainport Library Het vergroten van de meerwaarde van de Openbare Bibliotheek voor individuele gebruikers en Eindhoven als geheel is een omvangrijke, maatschappelijke uitdaging. Wij stellen een programmatische aanpak voor, omdat die zich leent voor complexe meerjarige opgaven, en uitgaat Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 14

15 van het nastreven van (en het sturen op) doelen. Het programma hebben wij de werktitel Innovatieprogramma Eindhoven; naar een next level Brainport Library gegeven. Het Innovatieprogramma Eindhoven dient een bijdrage te leveren aan de volgende bestuurlijke doelen van de stad (zie ook paragraaf 2.9): - economische groei met een belangrijke rol voor de Brainport regio, en met focus op de sectoren Technologie, Design en Kennis; - bevorderen van maatschappelijke participatie ( iedereen doet mee ); - stimuleren van innovatie. Deze bestuurlijke doelen dienen te worden vertaald naar heldere en realistische programmadoelen. Wij stellen voor minimaal doelen te formuleren op het gebied van bereik (omvang en doelgroepen), aanbod (toekomstgericht, publiek/privaat) en het te behalen maatschappelijk rendement. Bij de ontwikkeling van het innovatieprogramma zijn de diensten van de bibliotheek en samenwerking met diverse partijen hoofdaandachtsgebieden. Diensten Dit is de levensader van de bibliotheek. De bibliotheek levert diensten aan verschillende klantsegmenten zoals inwoners van Eindhoven, schoolorganisaties (VVE, basisonderwijs, voortgezet onderwijs), bedrijven, en instellingen voor hoger onderwijs. Ook overheden zijn, vaak in de vorm van subsidiegever, belangrijke klanten. Het is van belang te komen tot een passend en (maatschappelijk en bedrijfseconomisch) rendabel pakket aan dienstverlening. Dit pakket dient door de tijd heen aanpasbaar zijn, om in te kunnen spelen op nieuwe trends, veranderende klantbehoeften en veranderende maatschappelijke prioriteiten. Prioriteit is er in elk geval voor het dienstverleningspakket op het gebied van leesvaardigheid en mediawijsheid voor verschillende doelgroepen. Daarnaast dienen mogelijke nieuwe rollen en diensten te worden verkend en waar van toepassing uitgewerkt, zoals die van adviseur en gids in de informatiesamenleving, creatieve concepten zoals beschreven in het onderzoek Urban Design van de TU Eindhoven 9, en diensten zoals Techshop (een plaats waar vele nieuwe tools en toepassingen toegankelijk zijn voor een breed publiek), of MakeSpace (virtuele ruimte waarin experimenteren en (creatieve) samenwerking worden gestimuleerd). Samenwerken Meer dan voorheen gaat het hierbij om het versterken, (her)inrichten en waar nodig tot stand brengen van samenwerkingsverbanden met diverse partners op landelijk, regionaal en lokaal niveau. De samenwerkingsverbanden kunnen verschillende vormen hebben, en afhankelijk van hun doelstelling tijdelijk of langdurig van aard zijn. Samenwerking is van belang met in elk geval de volgende partijen: - Lokale publieke organisaties met sociale en educatieve functies voor het maken van afspraken over mogelijke vormen van samenwerking. Te denken valt aan onderwijsinstellingen (naast het primair en voortgezet onderwijs ook ROC, Volksuniversiteit) en organisaties in de kunst- en cultuursector. 9 Zie ook het verslag van het 2 e seminar op 12 april jl., in bijlage 4 Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 15

16 - - - Lokale zakelijke partners met raakvlakken aan de doelstellingen van de bibliotheek over bijvoorbeeld het delen van locaties, onderlinge verwijzing, gebruik van wederzijdse expertise en dergelijke. Voorbeelden van dit type partners zijn te vinden in de Arbeidsbemiddelingssector, Recreatie & Toerisme en de sectoren Technologie, Kennis en Design. Landelijke spelers in de bibliotheekbranche zoals het Sector Instituut Openbare Bibliotheken (SIOB), Stichting Bibliotheek.nl (BNL) en de Koninklijke Bibliotheek (KB) met als uitgangspunten: o mogelijke voortrekkersrol Bibliotheek Eindhoven bij innovaties of het lokaal implementeren van nieuwe toepassingen; o aanhaken op de landelijke dienstverlening met als uitgangspunt: landelijk wat landelijk kan. Dit betreft aanhaking op de landelijke infrastructuur, content en collectie, en mogelijk ook andere onderdelen zoals bijvoorbeeld klant- en trendonderzoek, het uitwerken van klantprofielen, kennisdelen via social media etc. Regionale spelers (provincie, andere bibliotheken) voor bijvoorbeeld afspraken over gezamenlijke logistiek, back- office, invulling van specifieke provinciale/regionale taken, dienstverlening aan het onderwijs e.d. Naast de hoofdaandachtsgebieden diensten en samenwerking is er bij de ontwikkeling van de aanpak voor de toekomst focus gewenst op een drietal andere gebieden: onderzoek en monitoring, de kanalen van dienstverlening en de personeelsformatie en het opleiden van het personeel. Onderzoek & Monitoring In een situatie van snelle ontwikkelingen en veranderingen, waar hoge eisen worden gesteld aan kwaliteit, transparantie en (maatschappelijk) rendement van een organisatie, is Onderzoek & Monitoring onmisbaar. Te onderscheiden zijn o.a. klantonderzoek, werken met scenario s, onderzoek naar nieuwe, voor de bibliotheekfuncties relevante trends en ontwikkelingen, en het ontwikkelen van prestatie- indicatoren en monitoring van de realisatie daarvan met gebruikmaking van landelijke instrumenten. Kanalen van dienstverlening In een combinatie van de fysieke en de digitale bibliotheek neemt het aantal kanalen waarlangs de bibliotheek diensten verleent toe. Van het uitlenen van boeken verschuift de dienstverlening steeds meer naar het ontsluiten van digitale content, en steeds meer van informatievoorziening naar communicatie en interactie. Wat de fysieke kanalen betreft moeten bijvoorbeeld afwegingen worden gemaakt tussen aanbieden vanuit een centraal gebouw versus aanbieden op locatie en moet onderzocht worden hoe de distributie van materialen zo slim mogelijk kan worden ingericht. In het digitale domein spelen het internetkanaal en social media een steeds grotere rol. De vele kanalen dienen in samenhang met elkaar te worden ingericht (cross- channel) met het oog op het bereik van een zo groot mogelijke doelgroep, en met het oog op eenduidigheid en efficiency. Dit vraagt om een adequate organisatie, gericht op het beheer en management van de diverse kanalen, in onderling verband met elkaar. HR/ Opleiden Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 16

17 De medewerkers van de bibliotheek (dat geldt zowel voor de bibliothecarissen als het ondersteunend personeel) vormen een toegevoegde waarde van de organisatie. De nieuwe koers, en de heruitvinding van de bibliotheek heeft gevolgen voor de inhoud en de manier van werken in de organisatie, de organisatiecultuur en voor de benodigde competenties en vaardigheden van alle medewerkers. Opleiden is wezenlijk om de verandering mogelijk te maken. Dit geldt al op de korte termijn, bij de verdere uitwerking en uitvoering van het Innovatieprogramma. 4.4 Uitwerking naar een plan van aanpak inclusief financiering Ons advies is om te starten met de uitwerking van een concreet plan van aanpak voor vier jaar ( ). Onze ervaring is dat dit een termijn is die kan worden overzien en die bestuurbaar is. Het eerste jaar in een programma is een opstart- of voorbereidingsjaar waarbij de belangrijkste concrete resultaten voortkomen uit het behalen van quick wins. Het tweede en derde jaar zijn uitvoeringsjaren waarin belangrijke tussenresultaten worden opgeleverd. Het vierde jaar tenslotte is het evaluatiejaar waarin de doelen worden herijkt en de aanpak voor de vervolgperiode wordt bepaald en vastgesteld. Het bijbehorende plan van aanpak tactisch/operationeel van aard- kan opgesteld worden door een compact expertteam met in ieder geval vertegenwoordigers van de Openbare Bibliotheek en de gemeente. In principe dient dit plan eind 2012 beschikbaar te zijn. Gekoppeld aan het plan van aanpak wordt 2013 gezien als een aanloopjaar. Tussen gemeente en bibliotheek zijn over de inrichting en financiering van de bibliotheekfuncties in dit jaar reeds afspraken gemaakt. In het licht van het innovatieprogramma kunnen bijstellingen nodig zijn. Hierover dienen parallel aan het opstellen van het plan van aanpak tussen gemeente en bibliotheek in de tweede helft van 2012 nadere afspraken te worden gemaakt. Financiële vertaling van het plan van aanpak is vanzelfsprekend een belangrijk aandachtspunt. Wat wordt het business model voor de middellange termijn? Als onderdeel van het programma moet voor de periode een begroting worden opgesteld met een raming van kosten en opbrengsten. Deels zijn bestaande budgetten beschikbaar zoals de jaarlijkse gemeentelijke subsidie en het innovatiebudget van de bibliotheek (conform de landelijke certificeringeisen dient 5% van het totale budget van de bibliotheek te worden gereserveerd voor innovatie). Daarnaast zal gezocht worden naar aanvullende publieke en private middelen, bijvoorbeeld via aansluiting op de Lokaal Educatieve Agenda (LEA), gebruikmaking van particuliere fondsen, rijksoverheidssubsidies en cofinanciering van projecten door de Europese Unie. Wij onderstrepen hier dat het in een innovatieprogramma van belang is budgettaire innovatieruimte te reserveren. Daarmee bedoelen we dat er budgettaire ruimte dient te zijn voor improvisaties op het moment dat zich nieuwe ontwikkelingen voordoen, er nieuwe inzichten ontstaan of nieuwe toepassingen in de markt getest dienen te worden. Het innovatieprogramma staat uitdrukkelijk open voor deelname van lokale, regionale en landelijke partners mits zij een bijdrage leveren in financiële middelen of door bijvoorbeeld capaciteit of expertise in te brengen in het programma. Een deel van de (private) dienstverlening zal zichzelf terug moeten verdienen, met andere woorden aan deze diensten dient een vernieuwd business model ten grondslag te liggen. Zoals al eerder opgemerkt is het tevens belangrijk dat de gemeente de bibliotheek voldoende ruimte geeft om particulier ondernemerschap te tonen en in praktijk te Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 17

18 brengen. Er dient daartoe een duidelijke scheiding te zijn van de publieke en private diensten en geldstromen. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Eindhoven, juni 2012 Pagina 18

19 5. Advies Afsluitend stellen wij de volgende vervolgstappen voor: 1. Continueer de inzet van de stuurgroep gedurende de tweede fase van het Experttraject (tot 1 januari 2013). 2. Stel direct na de besluitvorming over deze rapportage een compact team samen waarin in ieder geval de gemeente en de bibliotheek vertegenwoordigd zijn, met inachtneming van de verschillende rollen. Dit team krijgt de opdracht het Innovatieprogramma Eindhoven inclusief de financiële vertaling uit te werken in een programmaplan voor de periode De opdracht tot het uitwerken van het Innovatieprogramma Eindhoven omvat in ieder geval: a. uitwerking van de doelen en activiteiten; b. de programmaorganisatie; c. de programmasturing (monitoring en verantwoording); d. een programmabegroting; e. afspraken over de financiering van de programmakosten. Het plan van aanpak dient eind 2012 gereed te zijn. 4. Begin, onder regie van de gemeente, zo snel mogelijk met het opstellen van een meerjarenovereenkomst voor de samenwerking tussen gemeente en bibliotheek. Deze overeenkomst dient een integraal karakter te hebben, dat wil zeggen te worden opgesteld vanuit de samenhang tussen culturele, sociale, educatieve en economische functies. 5. Bespreek de onderhavige rapportage op korte termijn met bestuurlijke vertegenwoordigers van de landelijke digitale bibliotheek. Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Juni 2012 Pagina 19

20 Bijlage 1: Lijst van deelnemers/respondenten Stuurgroep Experttraject 1 Mario van Hamersveld (lid RvT CKE) Lid Raad van Toezicht Centrum voor de Kunsten Eindhoven 2 Guus Hulshof Gemeente Eindhoven, Sectordirecteur Economie & Cultuur 3 Thijs Kuipers Directeur Bibliotheek Eindhoven 4 Harry Janssen Voorzitter Rekenkamer Eindhoven 5 Frans Dielissen Gemeente Eindhoven, ambtelijk opdrachtgever Experttraject 6 Peterjan Prinsen Gemeente Eindhoven, ambtelijk opdrachtgever Experttraject Interview- respondenten voorbereidingsfase 7 Robert Elbrink Gemeente Eindhoven, hoofd Strategie 8 Jan Steyaert Fontys Hogeschool, lector Sociale Studies 9 Ab Czech Gemeente Eindhoven, programmamanager Transitie Jeugdzorg Deelnemers seminars 10 Carla van de Heikant Stichting Katholiek en Protestants- Christelijk Onderwijs Eindhoven 11 Pieter Hendrikse Raad van Toezicht Bibliotheek Eindhoven 12 Eric Slaats Fontys Hogeschool 13 Sophie Rousseau Technische Universiteit Eindhoven 14 Stijn Kuipers Student Urban Design, TUE 15 Danny Gijzen Student Urban Design, TUE 16 Piet Suijkerbuijk Student Urban Design, TUE 17 Jan- Willem Alphenaar Social Media 18 Marc Dubach Social Media 19 Peter Kentie Ehv Hedi Egelmeers Bibliotheek Eindhoven 21 Inge Latour Bibliotheek Eindhoven 22 René Kerkwijk Gemeente Eindhoven 23 Henri Verbruggen Gemeente Eindhoven 24 Hans Wetzer Gemeente Eindhoven 25 Marcel Duijghuisen Mediakunst 26 Mary- Ann Schreurs Wethouder Gemeente Eindhoven 27 Karin Hilverts Gemeente Eindhoven 28 William Aarts Raadslid D66 Eindhoven 29 Renate Richters Raadslid GroenLinks Eindhoven 30 Ab Oosting Raadslid PvdA Eindhoven 31 Maayke Krosing Bibliotheek Eindhoven 32 Herman Hintzen HENQ / Goede Ideeën Fabriek 33 Paul Mulder Raadslid OAE Eindhoven 34 Marijn Gevers B5 Tilburg 35 Tom v/d Nieuwenhuijze Raadslid GroenLinks Eindhoven Moderators 36 Peter van Eijk PBF Innovatie 37 Jannie Kats PBF Innovatie Rapportage 1 e fase Experttraject Bibliotheek van de Toekomst Juni 2012 Pagina 20

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Strategische visie van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Al deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen De bibliotheken in Drenthe krijgen te maken met bezuinigingen en veranderende politieke opvattingen.

Nadere informatie

Innovatie- & transitieprogramma 2013-2017 Bibliotheek Eindhoven

Innovatie- & transitieprogramma 2013-2017 Bibliotheek Eindhoven Innovatie- & transitieprogramma 2013-2017 Bibliotheek Eindhoven Stuurgroep Bibliotheek van de toekomst Leden Stuurgroep: Mario van Hamersveld (Voorzitter) Harry Janssen Guus Hulshof Thijs Kuipers 1. Inleiding

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen 2016-2018 De gezamenlijke (innovatie)agenda Pagina 1 Inhoud Inhoud Aanleiding en opdracht Procesaanpak Uitkomsten Vervolg De

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Koninklijke Bibliotheek. Memorandum. Tarieven voor het gebruik van de digitale bibliotheek. Aan de minister van OCW

Koninklijke Bibliotheek. Memorandum. Tarieven voor het gebruik van de digitale bibliotheek. Aan de minister van OCW Koninklijke Bibliotheek Prins Willem-Alexanderhof 5 Postbus 90407 2509 LK Den Haag Aan de minister van OCW Telefoon (070) 314 09 11 Fax (070) 314 04 50 Website www.kb.nl Memorandum Datum 28 oktober 2015

Nadere informatie

Nu een paar bibliotheekbepalingen in de Wet specifiek cultuurbeleid 1994, rudimenten uit de Welzijnswet 1987 en de Bibliotheekwet 1975.

Nu een paar bibliotheekbepalingen in de Wet specifiek cultuurbeleid 1994, rudimenten uit de Welzijnswet 1987 en de Bibliotheekwet 1975. Wetsvoorstel stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen Aad van Tongeren @AadvanTongeren VOB Bibliotheekwet als kans! 17 november 2014 Waarom een nieuwe bibliotheekwet? Nu een paar bibliotheekbepalingen

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Visie De bibliotheek Noordenveld is er voor iedereen! Zij is laagdrempelig, toegankelijk en biedt literatuur, informatie, inspiratie en interactie.

Visie De bibliotheek Noordenveld is er voor iedereen! Zij is laagdrempelig, toegankelijk en biedt literatuur, informatie, inspiratie en interactie. Aan de gemeenteraad Roden, 12 juni 2013 G E M E E N T E T N O O R D E N V E L D Agendapunt: 6.5/19062013 Documentnr.: RV13.0062 : : Raadd.d.1 Onderwerp Beleidskader Bibliotheekwerk 2013-2016 Onderdeel

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek

Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek Ontwikkelingen bij de Koninklijke Bibliotheek visie op de toekomst van het (openbaar) Bibliotheekstelsel. Jos Debeij OCLC Contactdag

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

VNG Handreiking voor gemeenten Eindhoven, 15 april 2015 Driebergen Zeist, 16 april 2015 Rento Zoutman

VNG Handreiking voor gemeenten Eindhoven, 15 april 2015 Driebergen Zeist, 16 april 2015 Rento Zoutman Lokaal bibliotheekbeleid VNG Handreiking voor gemeenten Eindhoven, 15 april 2015 Driebergen Zeist, 16 april 2015 Rento Zoutman Handreiking lokaal bibliotheekwerk Vraagbaak: Wsob, landelijk netwerk, instrumenten

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Digitale Ongelijkheid

Digitale Ongelijkheid Digitale Ongelijkheid klantenservice via digitale media Dr. Alexander van Deursen Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie Toegang tot digitale media Motivatie 5% niet gemotiveerd om internet te gebruiken

Nadere informatie

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Bibliotheken 20 maart 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

SAMEN DIGITAAL : de opgave

SAMEN DIGITAAL : de opgave SAMEN DIGITAAL : de opgave -> Bibliotheek Utrecht, Mariken van Meer Internetvaardigheden Utrechtse situatie De Utrechtse aanpak / Leven en Leren -> Stichting Digisterker, Piet Boekhoudt CBS typen internetvaardigheden

Nadere informatie

Samenwerking Bibliotheek en Voortgezet Onderwijs

Samenwerking Bibliotheek en Voortgezet Onderwijs Samenwerking Bibliotheek en Voortgezet Onderwijs Naar een landelijke aanpak SAMENVATTING Marleen Wijnen in opdracht van Kunst van Lezen september 2012 Samenvatting De bibliotheek op school voortgezet onderwijs

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. TITEL Toekomstgerichte media-agenda

RAADSVOORSTEL. TITEL Toekomstgerichte media-agenda RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 3802123v2 Aan : Gemeenteraad Datum : 14 juni 2011 Portefeuillehouder : Wethouder M.C. Barendregt Agendapunt : HB-6 B&W-vergadering : 31-05-2011

Nadere informatie

Profiel. Manager Product- en dienstontwikkeling. 6 februari 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Product- en dienstontwikkeling. 6 februari 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Product- en dienstontwikkeling 6 februari 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00

Nadere informatie

Extreme Library Makeover

Extreme Library Makeover Extreme Library Makeover Innovatie audit voor de bibliotheek van de 21e eeuw en verder DOKLAB b.v. Vesteplein 1 00 2611 WG Delft info@doklab.nl Bank rek.nr. 166145971 KVK nr. 54081653 BTW nr. NL851151450B01

Nadere informatie

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Opgesteld door: Helene Marcus-Baart, coördinator HagaVrienden I.s.m: Hans de Sonnaville, secretaris HagaVrienden (Beknopt) beleidsplan HagaVrienden 2013-2015

Nadere informatie

Driedaagse Masterclass Investeren in bibliotheek(functies) 2014

Driedaagse Masterclass Investeren in bibliotheek(functies) 2014 Driedaagse Masterclass Investeren in bibliotheek(functies) 2014 Introductie Sinds het uitbreken van de internationale financiële crisis in het najaar van 2008, heeft Nederland te maken met een stagnerende

Nadere informatie

De Popularisering van het Internet in Nederland Trendrapport Internetgebruik 2011

De Popularisering van het Internet in Nederland Trendrapport Internetgebruik 2011 De Popularisering van het Internet in Nederland Trendrapport Internetgebruik 2011 Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie Trendrapport Computer en Internetgebruik 2010

Nadere informatie

Lokaal bibliotheekwerk Een handreiking voor gemeenten

Lokaal bibliotheekwerk Een handreiking voor gemeenten Lokaal bibliotheekwerk Een handreiking voor gemeenten Op 1 januari 2015 is de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) van kracht geworden. Deze wet neemt openbare bibliotheekvoorzieningen

Nadere informatie

Prestatiesubsidieovereenkomst 2013

Prestatiesubsidieovereenkomst 2013 Prestatiesubsidieovereenkomst 2013 Stichting Openbare Bibliotheekvoorzieningen Gemeente Langedijk Over het format: Gemeente en instelling maken afspraken over de aandachtsgebieden veld 1 tot en met veld

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Uitgeverijen Uitgeverijen zijn onderverdeeld naar het soort product dat ze aanbieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar dagbladen, boeken, tijdschriften, vakbladen en elektronische media. Ook wordt

Nadere informatie

naar de toekomst van de Bibliotheek. Rapportage Biebpanel

naar de toekomst van de Bibliotheek. Rapportage Biebpanel De toekomst van de Bibliotheek Rapportage Biebpanel Dit document bevat een compacte rapportage van het in september 2013 gehouden Biebpanelonderzoek naar de toekomst van de Bibliotheek. 27 januari 2014

Nadere informatie

Onderzoek De toekomst van de bibliotheek

Onderzoek De toekomst van de bibliotheek Onderzoek De toekomst van de bibliotheek Rapportage Het 3e onderzoek in 2013 heeft plaatsgevonden van 19 september t/m 9 oktober 2013. Dit onderzoek ging over de toekomst van de bibliotheek met als onderwerpen

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Rapportage enquête Boeken lenen bij bibliotheken door Stichting Senia

Rapportage enquête Boeken lenen bij bibliotheken door Stichting Senia Rapportage enquête Boeken lenen bij bibliotheken door Stichting Senia INLEIDING Door de Stichting Senia werd in juni 215 onder haar lezers een enquête uitgevoerd over Boeken lenen bij bibliotheken. Doel

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Doel: In samenwerking met maatschappelijke partners organiseren van een proces dat leidt tot een herijkte visie op Borne in 2030

Doel: In samenwerking met maatschappelijke partners organiseren van een proces dat leidt tot een herijkte visie op Borne in 2030 Projectvoorstel Projectopdracht / -voorstel Datum: 8 juli 2010 Versie: definitief t.b.v. definitiefase en ontwerpfase Pagina: 1 / 9 Soort project Extern/Lijn Projectnaam MijnBorne2030 (Herijking Toekomstvisie)

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Het MNF (Max Neef Framework) is een initiatief van Plan B en Innovation Booster.

Het MNF (Max Neef Framework) is een initiatief van Plan B en Innovation Booster. Het MNF Concept Een concept voor bibliotheken om een (vernieuwde) positie, identiteit en nieuwe vormen van dienstverlening vorm te geven. En hun waarde te kunnen aantonen, die zoveel meer is dan geld en

Nadere informatie

Meer (voor)lezen, beter in taal. De Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar

Meer (voor)lezen, beter in taal. De Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar Meer (voor)lezen, beter in taal De Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar Adriaan Langendonk Miniconferentie Flevoland 23 september 2015 de Bibliotheek en basisvaardigheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP)

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Met het Budget Educatie en Participatie Projecten willen de provincie Groningen en het Rijk een aantal doelstellingen bereiken. We hanteren daarbij een

Nadere informatie

Inkoopcommissie digitale content

Inkoopcommissie digitale content Basispakket 2011 Inkoopcommissie digitale content Presentatie Hans van Velzen, voorzitter inkoopcommissie Lotte Sluyser, lid inkoopcommissie Peter van Eijk, lid inkoopcommissie Clementine Bevers, secretaris

Nadere informatie

de Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar

de Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar de Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar Jos Debeij Gerlien van Dalen Adriaan Langendonk VNG regionale conferenties 15 en 16 april 2015 de Bibliotheek en basisvaardigheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014

Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014 Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014 Op dinsdag 21 oktober bezochten ruim 120 professionals uit de bibliotheek- erfgoed en uitgeverswereld de conferentie Naar een

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

Tussenbalans en richten van het vervolgproces

Tussenbalans en richten van het vervolgproces Raadsnotitie Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal: Tussenbalans en richten van het vervolgproces Aan De gemeenteraad van Bloemendaal Van Waarnemend burgemeester van gemeente Bloemendaal

Nadere informatie

Vraagstelling fundamentele vragen

Vraagstelling fundamentele vragen Vraagstelling De roerige tijden van bezuinigingen op lokaal en Rijksniveau zorgen ervoor dat geldstromen kritisch onder de loep worden genomen. Zowel door de uitvoerende organisaties, als door de subsidieverstrekkers,

Nadere informatie

De gemeente van de toekomst

De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst Focus op strategie Sturen op verbinden Basis op orde De zorg voor het noodzakelijke Het speelveld voor de gemeente verandert. Meer taken, minder

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Raadsvoorstel Vernieuwing Mondiale Bewustwording

Raadsvoorstel Vernieuwing Mondiale Bewustwording gemeente Eindhoven Raadsnummer 14R6043 Inboeknummer 14bst01553 Beslisdatum B&W 21 oktober 2014 Dossiernummer 14.43.151 Raadsvoorstel Vernieuwing Mondiale Bewustwording Inleiding In het coalitieakkoord

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Voorstel voor de Raad

Voorstel voor de Raad Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 10 mei 2012 Agendapuntnummer : VIII, punt 6 Besluitnummer : 389 Portefeuillehouder : Wethouder Mirjam Pauwels Aan de gemeenteraad Onderwerp: Programma Decentralisaties.

Nadere informatie

Inkoop van e-books door de Openbare Bibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek

Inkoop van e-books door de Openbare Bibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek Inkoop van e-books door de Openbare Bibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek Memo over een gezamenlijke aanpak door KB, VOB en BNL - Samenvatting voor bibliotheken Stichting Bibliotheek.nl, versie 1.4

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Status: Besluitvormend. Agendapunt: 10. Aankoop kantoorpand Rabobank te Nieuwleusen. Datum: 2 september 2014.

Raadsvoorstel. Status: Besluitvormend. Agendapunt: 10. Aankoop kantoorpand Rabobank te Nieuwleusen. Datum: 2 september 2014. Raadsvoorstel Status: Besluitvormend Agendapunt: 10 Onderwerp: Aankoop kantoorpand Rabobank te Nieuwleusen Datum: 2 september 2014 Portefeuillehouder: Decosnummer: 235 Informant: P. la Roi E. p.laroi@dalfsen.nl

Nadere informatie

SeniorWeb helpt beginners. Titia Blanksma (SeniorWeb)

SeniorWeb helpt beginners. Titia Blanksma (SeniorWeb) SeniorWeb helpt beginners Titia Blanksma (SeniorWeb) Inhoud 1. Digibeten en minder vaardige internetgebruikers 1. Profiel digibeten 2. Profiel minder vaardige internetgebruikers 1. Hoe helpt en bereikt

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

samenwerking regie verbonden partijen

samenwerking regie verbonden partijen Geacht raadslid, U bepaalt de hoofdlijnen van het beleid. U controleert het college. U vertegenwoordigt daarin de inwoners van Delft. Geen gemakkelijke taak. Vraagstukken zijn vaak niet binnen de eigen

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen Informatiekaart 08 leren vernieuwen Mediawijsheid Mediawijsheid is actueel in het onderwijs. Kinderen worden geconfronteerd met steeds meer verschillende media; naast de krant en de televisie worden kinderen

Nadere informatie

Internetgebruik in Nederland 2010. Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie

Internetgebruik in Nederland 2010. Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie Internetgebruik in Nederland 2010 Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie Met C. 150 volledige digibeten bereikt Trendrapport Computer en Internetgebruik 2010 UT (Alexander

Nadere informatie

Mediaplan als onderdeel van het Leesplan, toegespitst op informatievaardigheden

Mediaplan als onderdeel van het Leesplan, toegespitst op informatievaardigheden Mediaplan als onderdeel van het Leesplan, toegespitst op informatievaardigheden Binnen de landelijke aanpak van de Bibliotheek Een mediawijze leerling heeft alle competenties in huis die nodig zijn om

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Lezen, leren & lokaal verbonden

Lezen, leren & lokaal verbonden Lezen, leren & lokaal verbonden Meerjarenbeleidsplan 2016 tot en met 2019 Marly Driessens maart 2015 Inleiding In 2016 breekt voor bibliotheek De Lage Beemden een nieuwe beleidsperiode aan. Het fundament

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Vaststelling van een geactualiseerd stelsel van openbare bibliotheekvoorzieningen (Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen) VOORSTEL VAN WET Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen

Nadere informatie

Visie op de openbare bibliotheek van Bergen

Visie op de openbare bibliotheek van Bergen Visie op de openbare bibliotheek van Bergen Gemeente Bergen, november 2011 Samenvatting De randvoorwaarden voor het bibliotheekbeleid in Bergen worden gekoppeld aan twee kerndoelen: toegang tot kennis

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mail Kopie aan Onderwerp 19 mei 2016 2016/09 S.K. Augustin

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

DUURZAAMHEID IN FINANCIERING VAN DE BIBLIOTHEEK VAN DE TOEKOMST. 12 november 2015

DUURZAAMHEID IN FINANCIERING VAN DE BIBLIOTHEEK VAN DE TOEKOMST. 12 november 2015 DUURZAAMHEID IN FINANCIERING VAN DE BIBLIOTHEEK VAN DE TOEKOMST 12 november 2015 PERSOONLIJK REISVERHAAL Prof. Mr. Dr. Giep Hagoort, dean van de Amsterdam School of Management Drs. Astrid Vrolijk-de Mooij

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

GEMEENTE UDEN VITAAL REGIE OP EIGEN OPLEIDING, ONTWIKKELING & TALENTGEBRUIK

GEMEENTE UDEN VITAAL REGIE OP EIGEN OPLEIDING, ONTWIKKELING & TALENTGEBRUIK GEMETE UD VITAAL Samen in beweging Onderdeel REGIE OP EIG OPLEIDING, ONTWIKKELING & TALTGEBRUIK Duurzaam opleidingsbeleid gemeente Uden 2013 2016 versie 2 (vastgesteld 04-02-2014) 1 Gemeente Uden Vitaal

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Visiedocument en Activiteitenplan 2013

Visiedocument en Activiteitenplan 2013 Visiedocument en Activiteitenplan 2013 1. Inleiding In Leusden is in september 2006 gestart met het project Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. De Gemeente Leusden, het bedrijfsleven en de maatschappelijke

Nadere informatie

Met elkaar voor elkaar

Met elkaar voor elkaar Met elkaar voor elkaar Publiekssamenvatting Oktober 2013 1 1 Inleiding Met elkaar, voor elkaar. De titel van deze notitie is ook ons motto voor de komende jaren. Samen met u (inwoners en beroepskrachten)

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Functies van de bibliotheek in Oosterheide en Dommelbergen per 1 januari 2016.

Functies van de bibliotheek in Oosterheide en Dommelbergen per 1 januari 2016. Functies van de bibliotheek in Oosterheide en Dommelbergen per 1 januari 2016. Plaats van verbinding De bibliotheek is een knooppunt van allerlei vormen van kennis en informatie die op uiteenlopende manieren

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mr. M.C. van der Laan

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mr. M.C. van der Laan Cultuurconvenant 2005 2008 OCW, gemeente Amsterdam De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mr. M.C. van der Laan en de Wethouder voor Cultuur van de gemeente Amsterdam, drs. J.H. Belliot

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Neerijnen

Raadsvoorstel. Neerijnen Raadsvoorstel Aan : Gemeenteraad Datum vergadering : 18 december 2014 Agenda nummer : 2014-09-18273 Portefeuillehouder : J. Andriesse Onderwerp : Convenant bibliotheek 2015-2018 Zaak- / Docnummer : 14-18273/3847

Nadere informatie

Beleidsplan 2013-2017

Beleidsplan 2013-2017 Voorwoord Deventer is trots op de veelkleurige, multiculturele samenstelling van haar inwoners. Al eeuwen lang onderhoudt Deventer, als Hanzestad contacten met vele landen en culturen over heel de wereld.

Nadere informatie

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010)

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Toerisme en recreatie in zicht Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.arnhem.kvk.nl Auteurs: Drs.

Nadere informatie

Ouder & kind Samen Sociaal Sterk

Ouder & kind Samen Sociaal Sterk Ouder & kind Samen Sociaal Sterk Social Media Bewustwording We constateren een duidelijke behoefte aan voorlichting over het gebruik van social media en internettoepassingen door jonge kinderen. Wij streven

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING. De Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen. De Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs Hoogkerk,

INTENTIEVERKLARING. De Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen. De Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs Hoogkerk, INTENTIEVERKLARING De Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen en De Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs Hoogkerk, verder te noemen: de besturen, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd, overwegende

Nadere informatie

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Opdrachtgever: Hans Tanis, Wethouder Onderwijs Auteurs: Hans Erkens en Diana Vonk Datum: 9 oktober 2013 Inleiding 1.1. Aanleiding

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

Collectief wat kan, lokaal wat moet

Collectief wat kan, lokaal wat moet Collectief wat kan, lokaal wat moet HKA Klantendag 22 november 2012 Diederik van Leeuwen, directeur Dennis Eijsten, Manager Informatiemanagement Inhoud Expansiedrift van HKA Kleine update BNL Relatie BNL

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R5271 13bst00404 Beslisdatum B&W 12 maart 2013 Dossiernummer 13.11.551 RaadsvoorstelVerbindende kracht - Samen voor elkaar: de ontwikkeling van samenkracht

Nadere informatie