Succes met opdrachtgeverschap!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Succes met opdrachtgeverschap!"

Transcriptie

1 Succes met opdrachtgeverschap! Tips voor ICT opdrachtgeverschap en regievoering

2 Colofon Titel Succes met opdrachtgeverschap! Versie 1.0, oktober 2012 Uitgebracht door SYSQA B.V. Kabelstraat AD Almere +31 (0) Gebaseerd op Het boek Succes met opdrachtgeverschap! Uitgegeven door Academic Service ISBN Copyright 2012 SYSQA B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elekronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van SYSQA B.V. 2 van 15

3 Inhoudsopgave Over dit white paper 4 Voorwoord 5 1 Opdrachtgeverschap Aanleiding: sourcing leidt tot meer behoefte aan grip op ICT Wat is goed opdrachtgeverschap? Doel van het boek Succes met opdrachtgeverschap! 6 2 Opdrachtgeversbelang en leveranciersbelang Verschil in belang Verschil in informatie en risicovoorkeur Contractvorm 9 3 Basiselementen opdrachtgeverschap Afhankelijkheid Knelpunten Definities opdrachtgeverschap en regievoering Beheersen ontwikkeling: zes principes Grootste belang ligt bij opdrachtgever 11 4 De praktijk Sourcingbeleid opstellen Basiskennis als randvoorwaarde 12 Contactpersonen bij SYSQA 14 Over SYSQA B.V van 15

4 Over dit white paper Bij SYSQA bieden we passende oplossingen die gebaseerd zijn op de kennis en ervaring van onze medewerkers. De problemen die we tegenkomen zijn zelden uniek, vandaar dat we oplossingen vastleggen en nieuwe oplossingen baseren op in de praktijk bewezen werkwijzen. Dit heeft onder andere geleid tot het boek Succes met opdrachtgeverschap!. Dit boek is geschreven door vier auteurs, waaronder Olaf Agterbosch en Johan Zandhuis van SYSQA. Het boek is geschreven aan de hand van praktijkervaringen die zij hebben opgedaan tijdens opdrachten van SYSQA, ondersteund door bestpractices en theorie. Het boek is uitgegeven door Academic Service, ISBN In dit white paper van SYSQA gaan we in op de hoofdlijnen van opdrachtgeverschap en regievoering op ICT, een van de diensten van SYSQA. Het is een verkorte weergave van het boek Succes met opdrachtgeverschap! en is geschreven voor managers en geïnteresseerden die een eerste indruk willen krijgen van dit boek. Het boek Succes met opdrachtgeverschap! is aanzienlijk uitgebreider, gaat dieper in op alle basiselementen van succesvol opdrachtgeverschap en bevat voorbeelden, citaten en diverse bijlagen. Voor inzicht in de exacte uitvoering en een diepgaander inzicht in de methode, verwijzen wij u graag naar het complete boek. 4 van 15

5 Voorwoord Stelt u zich voor, u hebt als opdrachtgever net een groot contract getekend voor de ontwikkeling van een belangrijk ICT-systeem. Samen champagne drinken lukt, want dat ziet u nu letterlijk gebeuren. Maar daarna moet het allemaal beginnen. Vraagt u zich dan ook wel eens af: Hoe houd ik nu precies grip op de werkzaamheden die ze gaan doen? En direct de vervolgvraag: Hoe krijg ik mijn informatiesysteem na een aantal jaren weer terug als het contract met hen afloopt? Of nog belangrijker: Blijft het tijdens de hele gebruiksperiode wel een betaalbaar en voldoende waardevol systeem, of betaal ik straks voor onderhoud de hoofdprijs? Oftewel: Heb ik nu het juiste contract wel getekend? Hoe weet ik dat deze leverancier dat ook allemaal waarmaakt en blijft waarmaken? Dit zijn de vragen waarop SYSQA antwoord geeft met haar dienstverlening rondom opdrachtgeverschap. Het ontwikkelen van de dienstverlening rondom opdrachtgeverschap is voor SYSQA een logische stap in haar groei naar de grootste onafhankelijke dienstverlener in Nederland op het gebied van kwaliteitsmanagement in de ICT. SYSQA startte in 1999 met softwaretesten, toen nog een activiteit die nog niet in alle systeemontwikkeltrajecten gemeengoed was. Kort daarna werd Quality Assurance tijdens systeemontwikkeling ingezet, als instrument om ICT-projecten succesvoller te maken. Rond 2008 is het valideren van requirements voorafgaand aan de systeemontwikkeling aan het palet van dienstverlening toegevoegd. Allemaal logische stappen die passen in de groei naar volwassenheid van de ICTbranche: fouten eerder vinden, kwaliteit vroegtijdig in het ontwikkeltraject afdwingen, risico s rondom systeemontwikkeling beheersen en verminderen. Sinds het begin van dit decennium besteden we ook nadrukkelijk aandacht aan de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, als belangrijke succesfactor bij het ontwikkelen en beheren van ICTsystemen. Wat zijn de kenmerkende elementen waarop u kunt sturen om business-projecten met een ICT-component succesvol te maken? De kennis en ervaring die we daarin hebben opgebouwd, heeft ertoe geleid dat in een breder samenwerkingsverband het boek Succes met opdrachtgeverschap! tot stand is gekomen. Twee medewerkers van SYSQA hebben daaraan een belangrijke bijdrage geleverd. Hun bijdrage geeft uiting aan wat we als SYSQA willen zijn: toonaangevend in ons vak als het gaat om het grip krijgen op ICT. Daar ben ik trots op. Ik ben er ook trots op u dit white paper van Succes met opdrachtgeverschap! te kunnen overhandigen. Misschien niet letterlijk persoonlijk overhandigen, maar wel met die intentie. Want uiteindelijk draait het om de samenwerking die SYSQA met u als opdrachtgever realiseert. U in uw eigen vakgebied, SYSQA met haar specialisme ten dienste van uw organisatie. Ik verheug me erop. Jan Gieles Directeur SYSQA B.V. 5 van 15

6 Opdrachtgeverschap 1 Opdrachtgeverschap en regievoering zijn belangrijk, wij moeten ons opdrachtgeverschap verbeteren! Dit is een vaak gehoorde uitroep in boardrooms, bij Chief Information Officers (CIO s), of bij opdrachtgevers van een project. Klinkt het u bekend in de oren? In de praktijk geuite zorgpunten, die ICTopdrachtgevers en ICT-leveranciers dagelijks meemaken, vormden de aanleiding tot het boek Succes met opdrachtgeverschap!. 1.1 Aanleiding: sourcing leidt tot meer behoefte aan grip op ICT Gedreven door allerlei factoren komt sourcing in verschillende verschijningsvormen (outsourcing, insourcing, co-sourcing) in toenemende mate voor. Het toenemende belang van grip op sourcing kan ook worden verklaard vanuit het besef in veel organisaties dat projecten slecht beheerst worden en dat er bij sommige organisaties veel externen aan deze projecten werken. Vaak hebben organisaties minder goede ervaringen met sourcing en komen zij tot de conclusie dat ze hun rol als opdrachtgever beter moeten invullen. Het komt ook voor dat opdrachtgevers zich niet bewust zijn van de noodzaak om die rol goed in te vullen. We hebben toch onze ICT uitbesteed! klinkt het dan, waarbij dan wordt vergeten dat het succes van sourcing mede afhankelijk is van de mate waarin opdrachtgeverschap is ingevuld. Met het volledig overlaten van de invulling van de uitbesteding aan de leverancier haalt de opdrachtgever mogelijk een nieuw probleem binnenboord: de leverancier moet dan namelijk het hoofd bieden aan de uitdagingen van de business van de opdrachtgever. Maar de leverancier moet deze uitdagingen aangaan zonder de uitgebreide domeinkennis die de opdrachtgever wel in huis heeft. Met andere woorden: het probleem is nu een uitbesteed probleem, dat ook nog complexer is geworden door het introduceren van een nieuwe partij met nieuwe belangen. 1.2 Wat is goed opdrachtgeverschap? Goed opdrachtgeverschap begint met het opstellen van eenduidige eisen, het selecteren van de juiste leverancier en het opstellen van afspraken in de vorm van een contract. Een ander belangrijk onderdeel van opdrachtgeverschap is het goed kunnen beoordelen van tussen- en eindproducten van leveranciers. Ook het inrichten van processen die ervoor zorgen dat de hiervoor genoemde activiteiten gestructureerd plaatsvinden, vormt een onderdeel van goed opdrachtgeverschap. 1.3 Doel van het boek Succes met opdrachtgeverschap! Met het boek geven we aan waarom goed opdrachtgeverschap en regievoering belangrijke succesfactoren voor ICT zijn. Goed opdrachtgeverschap invullen is lastiger dan ooit. Het feit dat we steeds meer met leveranciers werken en telkens minder zelf doen is hier grotendeels debet aan. Daar waar leveranciers een belangrijke rol spelen, loopt u het risico dat projecten of onderhoud nodeloos duur en inefficiënt worden wanneer het opdrachtgeverschap niet goed wordt ingevuld. Het boek Succes met opdrachtgeverschap! geeft daarom een prominente plaats aan de relatie tussen de taken van opdrachtgevers en regievoering. Daarbij willen we duidelijk maken wat opdrachtgeverschap is en vooral wat u kunt doen om opdrachtgeverschap en regievoering in uw organisatie telkens beter uit te voeren. 6 van 15

7 Kwaliteitsmanagement Opdrachtdefinitie en acquisitie Ontwikkeling van de IT-dienst door de opdrachtnemer Acceptatie en overdracht Beheer en onderhoud van de IT-dienst door de opdrachtnemer Uitfaseren Beheersen ontwikkeling Beheersen exploitatie Organisatie & Projectomgeving Veranderen Verantwoordelijkheid opdrachtgever Verantwoordelijkheid opdrachtnemer Figuur 1 Tempel van opdrachtgeverschap In het boek Succes met opdrachtgeverschap! bespreken we opdrachtgeverschap met een tempel als metafoor. Alle onderdelen van deze tempel van opdrachtgeverschap, van fundering en peilers tot de dakconstructie hebben een duidelijke functie en komen in het boek aan de orde. De donkere vlakken geven de verantwoordelijkheid van de opdrachtgever weer, met een nadruk op stakeholdersmanagement, heldere eisen, contracten, QA en acceptatie. De lichte gebieden beschrijven de verantwoordelijkheid van de leverancier, met een nadruk op ontwerpen, ontwikkelen en/of beheren van systemen. 7 van 15

8 Opdrachtgeversbelang en leveranciersbelang 2.1 Verschil in belang De termen opdrachtgeverschap en regievoering roepen vaak de volgende vraag op: Waarom moet je dit allemaal regelen en waarom kun je niet gewoon een goede leverancier uitzoeken die het allemaal voor je doet? De wereld zou er inderdaad een stuk simpeler uitzien als dat kon. De praktijk is echter dat er altijd een verschil in belangen speelt. In het boek Succes met opdrachtgeverschap! is hoofdstuk 2 speciaal voor het verschil in belangen tussen opdrachtgever en leverancier gereserveerd. Het gaat in op de centrale rol die dit belangenverschil speelt in alle onderdelen van (de tempel) van opdrachtgeverschap. Knelpunten, discussies maar ook oplossingen, stuur- en bewakingsinstrumenten rondom regie voering zijn in vrijwel alle gevallen te herleiden naar een centrale vraag: Hoe zorg ik ervoor dat opdrachtgeversbelang en leveranciersbelang uitmonden in een gemeenschappelijk belang. Kort gezegd komt de belangentegenstelling tussen opdrachtgever en opdrachtnemer erop neer dat: - Een opdrachtgever voor een zo klein mogelijke prestatie van zijn kant een zo groot mogelijke resultaat van de leverancier wil hebben; - Een leverancier op zoek is naar een zo groot mogelijke beloning tegen een zo klein mogelijke inspanning. 2.2 Verschil in informatie en risicovoorkeur Naast verschil in belang speelt ook nog het verschil in informatie en risicovoorkeur. Het verschil in informatie treedt voornamelijk op doordat de opdrachtgever het werk niet zelf uitvoert. Daardoor loopt de opdrachtgever het risico op achterstand te staan in kennis en detailinformatie over de daadwerkelijke uitvoering van het werk ten opzichte van de leverancier. De leverancier weet echter niet altijd wat de werkelijke toegevoegde waarde van zijn geleverde prestatie is voor de opdrachtgever. Het verschil in risicovoorkeur kan bepalend zijn voor de optimale oplossingsrichting. Sommige leveranciers, al dan niet door omstandigheden gedwongen, kiezen oplossingsrichtingen die zeer risicovol zijn, aangezien die oplossingsrichtingen voor de leverancier het hoogste rendement opleveren. Indien een opdrachtgever juist een oplossingsrichting met een laag risico prefereert, dan is de oplossingsrichting van de leverancier niet in het belang van de opdrachtgever. Daarvoor is inzicht in en afstemming over risico s vereist. 8 van 15

9 Onderstaand figuur verbeeldt dit verschil in belang, informatie en risicovoorkeur. Gemeenschappelijk én tegengesteld belang Opdrachtgever Opdrachtnemer Figuur 2 Gemeenschappelijk en tegengesteld belang Het gaat erom een stabiele brug te slaan tussen opdrachtgever en leverancier. Tussen het verschil in informatie, verschil in (financiële) belangen en verschil in risicovoorkeur ligt het uit te voeren werk, het project. De kunst is op zoek te gaan naar het gemeenschappelijke belang. Indien dit gemeenschappelijke belang zwaar genoeg weegt, is men bereid eigen belang opzij te schuiven voor dit gemeenschappelijke belang. Een opdrachtgever, al dan niet ondersteund door een regievoerder, geeft invulling aan succesvol opdrachtgeverschap door deze dilemma s rondom belang, informatie en risico s hanteerbaar en stuurbaar te maken. Een succesvolle leverancier bevordert succesvol opdrachtgeverschap door hierover met zijn opdrachtgever expliciet in gesprek te gaan. 2.3 Contractvorm De relatie tussen de opdrachtgever en de leverancier krijgt in de praktijk zijn weerslag in een contract. De invulling van de relatie begint dus al voordat de contracten over en weer worden getekend. Juist het bewust kiezen van de contractvorm helpt om gedurende de uitvoering van het werk de juiste sturing te geven aan belangen, risico s en informatieoverdracht. De opdrachtgever dient zich bezig te houden met het vinden van prikkels die leveranciers ertoe bewegen het gewenste gedrag te vertonen. Op basis hiervan kan het voor een opdrachtgever interessant zijn te investeren in controlesystemen die de vereiste transparantie door een leverancier borgen en afdwingen. Al was het maar om het in de praktijk bij regelmaat voorkomend ongegrond opportunisme bij ICT-leveranciers ( het werk is voor 80% klaar! ) te detecteren en te voorkomen. Daarnaast dient het contract duidelijk te maken hoe de opdrachtgever en leverancier omgaan met risico s over onzekerheid van het te leveren resultaat. Afspraken hierover vooraf en sturing hierop tijdens een systeemontwikkeltraject bevorderen een vruchtbare voedingsbodem voor samenwerking. Door te kijken naar zowel de harde economische kant als de zachte kant, het menselijk gedrag, valt het beste contract voor die specifieke situatie af te leiden. Dit beste contract voor die specifieke situatie vormt de eerste stap voor succesvol opdrachtgeverschap. Voor verdere inhoudelijke verdieping rondom dit thema, zie hoofdstuk 2 van Succes met opdrachtgeverschap!. 9 van 15

10 Basiselementen opdrachtgeverschap 3.1 Afhankelijkheid Een opdrachtgever is iemand die een bepaald resultaat voor ogen heeft, maar voor het bereiken ervan afhankelijk is van anderen. Die anderen zijn niet alleen de mogelijke uitvoerders van het project maar ook andere belanghebbenden en betrokkenen. De voorbereiding van het project behelst het definiëren van de opdracht, het verkrijgen van advies en instemming van belanghebbenden en betrokkenen, de selectie van een of meer leveranciers, het maken van afspraken over de uitvoering en gunning van de opdracht aan de gecontracteerde leveranciers. 3.2 Knelpunten Vervolgens starten de meeste projecten met positieve intenties bij zowel opdrachtgever als leverancier en met initieel volstrekt duidelijke afspraken en verwachtingen, gereflecteerd in het contract. Maar al snel blijkt dat niet alles gaat zoals verwacht, waarbij de eerste scheurtjes in de samenwerking ontstaan. De volgende vragen komen op: - Hoe bereik en behoud je samenwerking tussen opdrachtgever en leverancier in plaats van georganiseerd wantrouwen? - Hoe bewaak je als opdrachtgever dat de leverancier jouw belangen dient in plaats van zijn eigen belang? - Hoe voorkom je dat het project onvoldoende kwaliteit levert, het budget overschrijdt of uitloopt in tijd? - Wat mag een leverancier verwachten van een slagvaardige opdrachtgever? Uit inventarisatie van knelpunten bij opdrachtgevers en regievoerders blijken dit de zorgpunten te zijn waarmee een opdrachtgever worstelt gedurende de uitvoeringsfase. 3.3 Definities opdrachtgeverschap en regievoering Als opdrachtgever dien je ervoor te zorgen dat er legitieme redenen bestaan en zijn geformuleerd waarom je een project, dienst, product of productiemiddel laat ontwikkelen en beheren. Vooral het richting geven aan activiteiten van leveranciers is daarbij een belangrijke verantwoordelijkheid van de opdrachtgever. Nadat de richting is aangegeven, is het van belang dat deze richting ook daadwerkelijk wordt gevolgd. Daarvoor is aansturing en bewaking nodig. Op basis hiervan geldt de volgende definitie voor opdrachtgeverschap: Definitie opdrachtgeverschap: Het richten, aansturen en bewaken van de activiteiten van interne en externe ICT-leveranciers alsmede het inrichten van processen daartoe. Dit blijkt vaak geen eenvoudige opgave, zeker als opdrachtgevers geen fulltime opdrachtgeversrol hebben en naast hun rol als opdrachtgever ook nog andere taken vervullen. Bij het aansturen en de bewaking kan een opdrachtgever zich laten ondersteunen door een regievoerder, iemand met voldoende ervaring die zowel de taal van de opdrachtgever als de ICT er spreekt. Hieruit volgt als definitie voor regievoering: Definitie regievoering: Het in opdracht aansturen en bewaken van de activiteiten van meerdere interne en externe ICT-leveranciers ten behoeve van een of meer klanten. 10 van 15

11 3.4 Beheersen ontwikkeling: zes principes Het organiseren van de samenwerking, het bewaken van tijd, budget en kwaliteit en het actief beheersen van risico s tijdens het ontwikkeltraject vormen daarmee centrale thema s van opdrachtgeverschap en regievoering. Deze thema s zijn in Succes met opdrachtgeverschap! uitgewerkt in zes principes voor het beheersen van ontwikkeling. De risico s die voortvloeien uit deze zes principes staan vervolgens centraal in de sturing vanuit de opdrachtgever of regievoerder. Sturen op Figuur 3 Principes voor beheersen ontwikkeling Het bewust hanteren en regelmatig controleren op naleving van de principes voor opdrachtgeverschap en regievoering geeft handvatten om de samenwerking tussen opdrachtgever en leverancier gestalte te geven. Daarmee is niet gezegd dat opdrachtgeverschap voor projecten met een ICT- component plotseling eenvoudig wordt. Maar vergeet de basale gedragsregels niet. Deze gedragsregels staan verwoord in de zes principes voor opdrachtgeverschap en regievoering. Met toepassen van deze gedragsregels valt veel te winnen en zij dienen dan ook gewoonte te worden. Net zoiets als uitkijken voor je oversteekt. 3.5 Grootste belang ligt bij opdrachtgever Realiseer je als opdrachtgever dat het grootste belang voor succes bij jezelf als opdrachtgever ligt. Vertrouw niet op Als het misgaat, zien we het wel en betalen we de rekening niet. Tijd, geld en energie zijn dan al op. En de organisatie van de opdrachtgever heeft het resultaat immers nodig. Vertrouwen op alleen controle achteraf kun je doen voor projecten waarvan je het resultaat als organisatie niet echt nodig hebt. Maar die projecten zijn per definitie niet nodig en kun je beter direct stoppen. Voor verdere inhoudelijke verdieping van deze onderwerpen, zie hoofdstuk 3 en 4 van Succes met opdrachtgeverschap!. 11 van 15

12 De praktijk 4.1 Sourcingbeleid opstellen Om een sourcingbeleid op te stellen, moet een organisatie voor zichzelf de vraag beantwoorden: waar sourcen we ieder van onze bedrijfsfuncties? Een bedrijfsfunctie is in dit geval een functie die voor de klant vervuld wordt: bijvoorbeeld het produceren van ondersteunende ICT-systemen, het leveren van auto s of machines, het aanbieden van leningen. Voor elke bedrijfsfunctie wordt een passende leverancier gezocht. Afhankelijk van bedrijfsdoelstellingen kan de focus van de ene bedrijfsfunctie liggen op in-house levering en voor een andere bedrijfsfunctie op outsourcing. Het streven is om voor elke bedrijfs functie een zo goed mogelijke deal te maken. Als het de bedrijfsdoelstelling is om kosten te besparen, dan moet bij de selectie het kostenaspect de doorslag geven. Als het de bedrijfsdoelstelling is om in de eerste plaats de klanttevredenheid te verbeteren, dan moet de nadruk in de selectie liggen op organisaties die bewezen klantgericht te werk gaan, met een uitstekende track record. Op deze manier sluit het sourcingbeleid aan op het bedrijfsbeleid. Duidelijke keuzes in sourcingbeleid Een goed voorbeeld van duidelijke keuzes in sourcingbeleid wordt gegeven door schoenenfabrikant Nike. Het in-house deel van Nike bestaat uit slechts een marketingafdeling. Alle ontwerp-, productieen verschepingsactiviteiten worden uitbesteed aan leveranciers die daarvoor het beste in aanmerking komen. Op die manier zet Nike zichzelf via marketingcampagnes in de markt als een schoen met een duidelijk profiel. Met marketing is Nike in staat dit profiel in de markt te handhaven of aan te passen en op die manier de richting en performance van de organisatie te beïnvloeden. 4.2 Basiskennis als randvoorwaarde Een organisatie die aan de slag gaat met opdrachtgeverschap en regievoering heeft als eerste kenmerkende verbeterpunt het verhogen van kennis van opdrachtgeverschap en regievoering. Voorwaardelijk voor het invullen van goed opdrachtgeverschap is dat bij alle betrokkenen voldoende kennis aanwezig is. Dat is nodig omdat men dan een eenduidig beeld kan vormen van wat opdrachtgeverschap en regievoering inhouden en waarom hier invulling aan moet worden gegeven. Ook is een eenduidig beeld nodig binnen een organisatie om inhoudelijk verder op het onderwerp in te kunnen gaan en om inrichtingsvraagstukken te kunnen beantwoorden. Bij het ontbreken van een duidelijk beeld en een visie op opdrachtgeverschap loopt de organisatie het risico dat een bestaande functionaris, bijvoorbeeld een projectmanager, deze rol naar zich toe trekt zonder compleet invulling te geven aan alle aspecten van opdrachtgeverschap en regievoering. Tempel van opdrachtgeverschap: model voor breed publiek. Een begrijpelijk referentiekader voor opdrachtgeverschap en regievoering is daarom een vereiste. Best practice modellen, zoals Cobit, CMMI, en TOGAF bestaan er in ruime mate, maar vaak zijn deze zodanig beschreven dat alleen specialisten en consultants er nog wijs uit worden. Wat ontbreekt, is een eenvoudig model dat juist geschikt is voor een breed publiek en praktisch herkenbaar is. De tempel van opdrachtgeverschap met de uitwerking ervan in voorgaande hoofdstukken vult deze leemte in. De tempel van opdrachtgeverschap biedt organisaties de mogelijkheid om opdrachtgever- 12 van 15

13 schap in de organisatie te communiceren, te definiëren, te beoordelen en vervolgens te verbeteren. Succes met opdrachtgeverschap! biedt aan opdrachtgevers, regievoerders en opdrachtnemers een kader voor inrichting en verbetering van opdrachtgeverschap en regievoering in ICT. Hiermee is niet gezegd dat als in een organisatie project- of programmamanagement al bestaat, deze geen rol kan spelen bij invulling van de regierol. Bestaande rollen dienen juist betrokken en geïntegreerd te worden, maar dan wel vanuit een volledig beeld van opdrachtgeverschap en regievoering. Door de invoering van de regiefunctie kunnen individuen soms een andere rol krijgen. Het goed kunnen invullen van deze andere rol vereist van het individu het verkrijgen van ontbrekende kennis, dikwijls andere vaardigheden en het vermogen om oude werkwijzen en verantwoordelijkheden los te laten. Vanuit management vereist dit het onderkennen, bespreekbaar maken, ondersteunen in en sturen op het bereiken van het vereiste kennis- en vaardighedenniveau bij individuen. Aandacht voor kennisopbouw bij individuen en management bevordert verbeteringen op het gebied van opdrachtgeverschap en regievoering aanzienlijk en is zelfs als randvoorwaardelijk te bestempelen. De volgende casus schetst een voorbeeld vanuit de praktijk, waarbij focus op verantwoordelijkheid van de opdrachtgeversrol en het hanteren van de basisprincipes voor opdrachtgeverschap en regievoering heeft geholpen. Case: Andere rol andere vaardigheden Bij een grote overheidsorganisatie was ten gevolge van een reorganisatie de verantwoordelijkheid van ICT-beheerders veranderd. In de oude situatie waren zij voor de business hét aanspreekpunt voor alles wat te maken had met een bepaald systeem. Dit betrof beantwoording van gebruikersvragen en ondersteuning bij oplossing van incidenten, maar ook het coördineren en laten bouwen van kleine wijzigingen tot grootschalige vernieuwing. De gebruikersorganisaties waren best tevreden. Op één punt na; de totale ICT-kosten stegen ieder jaar en dreigden de pan uit te rijzen. Om dit af te remmen was besloten de beheerders een andere rol te geven. In plaats van zich te richten op een specifiek systeem, werd het hun opdracht om zich te richten op een bepaald businessdomein. Meer functioneel beheer dus. De ICT-afdeling ging vorm en inhoud geven aan de uitbesteding in de markt, op basis van de door functioneel beheerders geformuleerde vraag. De ICT-afdeling ging ook de bewaking verzorgen van functionele en technische kwaliteit van het geleverde. Een geheel nieuwe rol voor de voormalig ICTbeheerders. De nieuwe opzet betekende ook dat het businessdomein met de functioneel beheerders moest leren om haar behoeften beter te formuleren in plaats van direct iets technisch te laten maken. Binnen het businessdomein moesten beheerders zich vooral richten op het goed formuleren van de businessbehoefte. Door de nieuwe rol moesten beheerders, die voorheen technisch inhoudelijk alles wisten, voor hun gevoel lijdzaam toezien hoe in hun ogen verkeerde technische oplossingen werden gekozen. Aan de andere kant werd aan duidelijke formulering van requirements en het structureren daarvan veel te weinig aandacht besteed. Waar uitvoerige systeemkennis hen voorheen hielp in hun rol, werd het nu hun valkuil. De neiging te blijven reageren vanuit oude rollen, verantwoordelijkheden en kennis zat diep. Wat enkele beheerders hebben ervaren bij deze verandering, vooral het loslaten van oude verantwoordelijkheden, valt achteraf het beste te vergelijken met het meemaken van een rouw proces. Maar juist het loslaten van de oude rol heeft ruimte gecreëerd om met focus invulling te gaan geven aan de nieuwe rol. Goede invulling geven aan die nieuwe rol is voor de resultaten van de organisatie op lange termijn nog veel belangrijker. Voor verdere inhoudelijke verdieping van deze onderwerpen, zie Succes met opdrachtgeverschap!. 13 van 15

14 Contactpersonen bij SYSQA 5Olaf Agterbosch en Johan Zandhuis hebben praktijkervaring op het snijvlak tussen business en ICT, zowel bij ontwikkel- als beheerprojecten, als hoofd regiebureau, programma- of projectmanager, requirementsverbeteraar, organisatiecoach en auditor. Olaf en Johan publiceren vaker in vakbladen en boeken in dit vakgebied. Olaf Agterbosch Olaf is Quality Manager bij SYSQA. Hij voert namens SYSQA onder andere consultancy-opdrachten uit bij opdrachtgevers. Coaching en begeleiding van ICT- en kwaliteitsmanagers en organisaties behoren ook tot zijn kernactiviteiten. Binnen SYSQA is Olaf tevens betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe diensten, trainingsmateriaal en het trainen van medewerkers. Daarnaast verzorgt hij cursussen en workshops op het gebied van kwaliteitsmanagement in ICT, requirements, regievoering, functioneel beheer en gestructureerd testen. Olaf is te bereiken via Johan Zandhuis Johan is Productmanager bij SYSQA B.V. Binnen SYSQA is Johan verantwoordelijk voor de ontwikkeling van nieuwe diensten en het trainen en het begeleiden van medewerkers. Daarnaast voert hij consultancy-opdrachten uit bij opdrachtgevers, waarbij vooral coaching van organisaties en medewerkers van de opdrachtgevers centraal staat. Johan is te bereiken via 14 van 15

15 Over SYSQA B.V. 6SYSQA B.V. is een onafhankelijke organisatie, gespecialiseerd in het toepassen van kwaliteitsmanagement in ICT. De naam SYSQA (spreek uit siska ) is afgeleid van kwaliteitssystemen en Quality Assurance. SYSQA maakt, zelfstandig of samen met de opdrachtgever, kwaliteitszorg in de informatievoorziening toepasbaar op een pragmatische en effectieve wijze. SYSQA bewijst dat, door het op zorgvuldige wijze toepassen van kwaliteitszorg, ICT-projecten succesvol kunnen zijn. Kwaliteit van producten en processen wordt in de ICT steeds belangrijker. Enerzijds omdat opdrachtgevers en gebruikers van systemen onvoldoende kwaliteit niet accepteren en anderzijds omdat het toepassen van kwaliteitszorg tijd en geld bespaart. SYSQA is onafhankelijk en objectief omdat zij geen programmatuur ontwikkelt, geen hardware, pakketten en netwerken levert en omdat zij ook geen onderdeel is van een softwarehuis. Juist bij kwaliteitszorg is dat belangrijk; vaak moet namelijk een oordeel over een product of dienst van iemand anders worden gegeven. Het enige belang van SYSQA is úw belang en het verhogen van de kwaliteit van de informatievoorziening. SYSQA levert full-service in kwaliteitszorg in ICT. Zij voert niet alleen uit, maar draagt ook zorg voor inrichting en verbetering. Deze combinatie versterkt elkaar. Bij uitvoeren van kwaliteitszorg moet u denken aan het testen van informatiesystemen, het uitvoeren van informatie-analyses, reviews, inspecties en audits. Dagelijkse werkzaamheden waarmee de kwaliteit geborgd wordt. SYSQA zet gespecialiseerde medewerkers in, die direct in uw project of uw organisatie meewerken. Bij het inrichten en verbeteren moet u denken aan het doorvoeren van procesverbeteringen en het adviseren over de te maken keuzes. Hierbij maakt SYSQA veelvuldig gebruik van bekende standaarden zoals CMMI, PROQA, BISL, ASL, ITIL en ISO. Onze brede ervaring staat garant voor ruime kennis van en ervaring met de diverse methoden en technieken op het gebied van systeemontwikkeling en -beheer. Wij beheersen het ICT-vak en helpen uw organisatie op een hoger niveau te komen. SYSQA levert diensten op het gebied van: - Requirements - Quality Assurance - Testen van ICT - Functioneel Beheer - Regievoering en Opdrachtgeverschap - Procesverbetering - Opleidingen 15 van 15

Opdrachtgever in het testproces

Opdrachtgever in het testproces Opdrachtgever in het testproces Testnet Voorjaarsevenement 2011 Olaf Agterbosch 1.0 Agenda Even voorstellen; De onderschatte rol van opdrachtgevers bij testen; Aansturen van testen in (out)sourcingsituaties;

Nadere informatie

Opdrachtgever in het testproces. Testnet Voorjaarsevenement 2011 Olaf Agterbosch

Opdrachtgever in het testproces. Testnet Voorjaarsevenement 2011 Olaf Agterbosch Opdrachtgever in het testproces Testnet Voorjaarsevenement 2011 Olaf Agterbosch Agenda Even voorstellen; De onderschatte rol van opdrachtgevers bij testen; Aansturen van testen in (out)sourcingsituaties;

Nadere informatie

Sourcing en de veranderende rol van de projectmanager

Sourcing en de veranderende rol van de projectmanager Sourcing en de veranderende rol van de projectmanager Olaf Agterbosch SYSQA BV PRINCE2 is a Registered Trade Mark of the Office of Government Commerce in the United Kingdom and other countries Even voorstellen

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Het succes van samen werken!

Het succes van samen werken! White paper Het succes van samen werken! Regover B.V. Bankenlaan 50 1944 NN Beverwijk info@regover.com www.regover.com Inleiding Regover B.V., opgericht in 2011, is gespecialiseerd in het inrichten en

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Johan Zandhuis Boek: Succes met de requirements! Voorjaarsevent Testnet: 22 juni 2009

Johan Zandhuis Boek: Succes met de requirements! Voorjaarsevent Testnet: 22 juni 2009 Titel, samenvatting en biografie Samenvatting: Boek: Succes met de! Voorjaarsevent Testnet: 22 juni 2009 Waarom nog een boek over, ik heb al een boek. In het boektrack Succes met de! gaat een van de auteurs

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA.

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven Johan Zandhuis SYSQA Start: 1999 Onafhankelijk Quality Assurance in IT 150 medewerkers (en groeiend) 2 SYSQA Operationeel

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Flexibel werken en teamontwikkeling

Flexibel werken en teamontwikkeling Flexibel werken en teamontwikkeling Jo Bos (Jo Bos & Co) en Lauri Brinkman (Phaos) In veel organisaties wordt gewerkt aan het invoeren van Het Nieuwe Werken of Flexibel werken. Aan werken dat niet tijd-

Nadere informatie

ISM: BPM voor IT Service Management

ISM: BPM voor IT Service Management ISM: BPM voor IT Service Management ISM: BPM voor IT Service Management Het jonge IT-vakgebied wordt bestookt met allerlei frameworks om grip te krijgen op de input en output: ITIL, ASL, BiSL, COBIT en

Nadere informatie

Succes met opdrachtgeverschap!

Succes met opdrachtgeverschap! Succes met opdrachtgeverschap! helpt organisaties om zowel in de ontwikkelfase als in de beheerfase de regie te houden over ICT. Het boek beschrijft op een toegankelijke wijze wat het belang is van goed

Nadere informatie

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen Management van IT Han Verniers PrincipalConsultant Han.Verniers@Logica.com Logica 2008. All rights reserved Programma Management van IT Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

Nadere informatie

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Je kunt hier (optioneel) ook een gratis tool downloaden

Nadere informatie

PRINCE2 Symposium: Zin en Onzin van een Methode. PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen SYSQA B.V.

PRINCE2 Symposium: Zin en Onzin van een Methode. PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen SYSQA B.V. PRINCE2 Symposium: PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen Jan Jaap Cannegieter SYSQA B.V. SYSQA B.V. Operationeel Tactisch Strategisch Testen Requirements Quality assurance Auditing

Nadere informatie

OUTSOURCING In dit document wordt het begrip outscourcing of aanbesteding nader toegelicht.

OUTSOURCING In dit document wordt het begrip outscourcing of aanbesteding nader toegelicht. OUTSOURCING In dit document wordt het begrip outscourcing of aanbesteding nader toegelicht. Vormen van outsourcing In praktijk zien we verschillende vormen van outsourcing die we verder niet toelichten

Nadere informatie

Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Specialisten Managers Adviseurs Algemeen functioneel beheer applicatiebeheer informatiemanagement

Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Specialisten Managers Adviseurs Algemeen functioneel beheer applicatiebeheer informatiemanagement Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Alle deelnemers hebben hun functienaam opgegeven. De volgende functienamen zijn gemeld: Specialisten o Functioneel beheerder (9x) o Functioneel applicatiebeheerder

Nadere informatie

Werken met Lean. Peter Matthijssen Consultant BiZZdesign. Almar Jong Consultant BiZZdesign

Werken met Lean. Peter Matthijssen Consultant BiZZdesign. Almar Jong Consultant BiZZdesign Werken met Lean Peter Matthijssen Consultant BiZZdesign Almar Jong Consultant BiZZdesign BiZZdesign Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid

ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid Leo Ruijs 20 SEPTEMBER 2011 INNOVATIEDAG MANSYSTEMS Service8 B.V. Stelling ITIL BEPERKT DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID VAN MEDEWERKERS EN HEEFT DAARMEE EEN NEGATIEVE

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6 Inleiding De afgelopen vijftien jaar hebben we veel ervaring opgedaan met het doorvoeren van operationele efficiencyverbeteringen in combinatie met ITtrajecten. Vaak waren organisaties hiertoe gedwongen

Nadere informatie

Whitepaper ERP Vreemde ogen

Whitepaper ERP Vreemde ogen Whitepaper ERP Vreemde ogen Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp.

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp. Whitepaper Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK W E www.implementatie-erp.nl info@opdic.nl Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen

PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen PRINCE2 Symposium: PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen Jan Jaap Cannegieter SYSQA B.V. SYSQA B.V. Operationeel Tactisch Strategisch Testen Requirements Quality assurance Auditing

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Jan Jaap Cannegieter Reviews succesvol toepassen bij uitbesteding Najaarsevent TestNet: 22 september 2009

Jan Jaap Cannegieter Reviews succesvol toepassen bij uitbesteding Najaarsevent TestNet: 22 september 2009 Titel, samenvatting en biografie Samenvatting Jan Jaap Cannegieter Reviews succesvol toepassen bij uitbesteding Najaarsevent TestNet: 22 september 2009 Reviews, het testen aan de voorkant, worden als zeer

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Hoe UWV-klanten Werk.nl waarderen

Hoe UWV-klanten Werk.nl waarderen Hoe UWV-klanten Werk.nl waarderen Een toelichting op de ontwikkeling van de tevredenheid over de dienstverlening van UWV van onze werkzoekende klanten Hoe UWV-klanten Werk.nl waarderen Datum 2 van 10 Inhoud

Nadere informatie

Facilitaire tips & tricks André de Reus. www.factomagazine.nl/opleidingen

Facilitaire tips & tricks André de Reus. www.factomagazine.nl/opleidingen Facilitaire tips & tricks André de Reus Op één dag veel actuele kennis over uw facilitaire contracten en contacten! Wat leert u vandaag? Waar hoopt u op? Waar hoopt u op? Uw toekomst: 1. De manier waarop

Nadere informatie

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 MINISYMPOSIA Ter introductie / 2 Op 22 maart 2010 organiseerde M&I/Partners een minisymposium

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

beste online marketing voor jouw kantoor.

beste online marketing voor jouw kantoor. Een review is de beste online marketing voor jouw kantoor. HOGERE OPBRENGSTEN LAGERE KOSTEN POSITIEVE EFFECTEN VOORWOORD INHOUD Je moet grondig je best doen om online goed gevonden te worden. Het internet

Nadere informatie

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Johan Vink TestNet Voorjaarsevenement 2010 Agenda Inleiding Typering project & testaanpak Werkwijze business proces Probleem De opdracht voor het testteam Probleemanalyse

Nadere informatie

Checklist Slimme vragenlijst regievoering

Checklist Slimme vragenlijst regievoering Checklist Slimme vragenlijst regievoering versie 2.0 Slimme vragenlijst Leveranciersselectie Hoe stel ik vast dat dit beste leverancier is? Welke criteria hanteer ik daarbij? Wat als het selectieproces

Nadere informatie

NATIONALE VEERKRACHTTEST

NATIONALE VEERKRACHTTEST NATIONALE VEERKRACHTTEST VEERKRACHT OPTIMISME PSYCHOLOGISCH KAPITAAL ZELF- VERTROUWEN HOOP Rapport Persoonlijke Veerkracht 1-10-2012 uitzenden professionals inhouse services employability payrolling outsourcing

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Training Within Industry - Job Instruction

Training Within Industry - Job Instruction Training Within Industry - Job Instruction Inleiding In veel bedrijven worden problemen opgelost door doelgericht aan die problemen te werken. Achteraf hadden deze problemen voorkomen kunnen worden, door

Nadere informatie

Gemeentelijke regisseurs. Regisseren en de kunst van de verleiding

Gemeentelijke regisseurs. Regisseren en de kunst van de verleiding Gemeentelijke regisseurs Regisseren en de kunst van de verleiding Van traditioneel management naar modern regisseren De gemeente heeft de regie dat gebeurt niet zomaar, en ook niet van de ene op de andere

Nadere informatie

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Projectmanagement onderzoek Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Agenda Aanleiding & werkwijze Projecten mislukken Projectmethodieken

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Georges Dockx DE JUISTE MARKETING Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Uitgegeven door Georges Dockx in samenwerking met BOEK MAKERIJ.be D/2015/Georges Dockx, auteur-uitgever

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

De 6 best hanteerbare KPI s in de schoonmaak

De 6 best hanteerbare KPI s in de schoonmaak De 6 best hanteerbare KPI s in de schoonmaak en de link met kritieke succesfactoren KPI s in de schoonmaak Margriet van Dijken Heel kort nog de theorie van KPI s in de schoonmaak Er gaat tegenwoordig geen

Nadere informatie

De controller met ICT competenties

De controller met ICT competenties De controller met ICT competenties Whitepaper door Rob Berkhof Aangeboden door NIVE Opleidingen De controller met ICT competenties De huidige samenleving is nauwelijks meer voor te stellen zonder informatisering.

Nadere informatie

Recruitment Process Outsourcing

Recruitment Process Outsourcing Recruitment Process Outsourcing Whitepaper : Recruitment Process Outsourcing Auteur : Jacco Valkenburg RPO: Recruitment Process Outsourcing Nu organisaties weer aan groei durven denken kan het aantrekkelijk

Nadere informatie

Alles zelf blijven doen is geen optie

Alles zelf blijven doen is geen optie Alles zelf blijven doen is geen optie L.A. Bosch Beheersen door los te laten NL-ICT Externe Kwaliteitsborging en Systeemgerichte Contractbeheersing Nu ook voor de ICT sector Beheersen door los te laten

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING MENSEN MAKEN HET VERSCHIL Als ze op de juiste plek zitten. In het juiste team. Als zij hun talent kunnen omzetten in toegevoegde waarde. Wij adviseren, ondersteunen

Nadere informatie

Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl

Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl Eerste uitgave: maart 2015-03-14 Copyright 2015 Saskia Steur Druk: www.drukzo.nl Hoewel deze uitgave met zorg is samengesteld aanvaardt de auteur geen enkele aansprakelijkheid voor schade ontstaan door

Nadere informatie

CRM vanuit organisatorisch perspectief

CRM vanuit organisatorisch perspectief Highlights survey CRM in Nederland 2009/2010 CRM vanuit organisatorisch perspectief MarketCap International BV 13 Januari 2010 AGENDA o over de survey en de populatie o actief met en focus op CRM o hulp

Nadere informatie

OpenX Hosting. Opties en Alternatieven

OpenX Hosting. Opties en Alternatieven OpenX Hosting Opties en Alternatieven Versie 1.0 Groningen, 9 juni 2009 Opgesteld door: Copyright 2009 ErikGeurts.com B.V. Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Intern tevredenheidsonderzoek Facilitair Bedrijf. Improve through Reflection

Intern tevredenheidsonderzoek Facilitair Bedrijf. Improve through Reflection Improve through Reflection Intern tevredenheidsonderzoek Facilitair Bedrijf Tevredenheidsonderzoek onder klanten, medewerkers en interne klanten. Advies en verbetermanagement. eindgebruikers. de beleving

Nadere informatie

Jan Jaap Cannegieter Testers? Nu even wel! De varkenscyclus van testen.

Jan Jaap Cannegieter Testers? Nu even wel! De varkenscyclus van testen. Titel, samenvatting en biografie Jan Jaap Cannegieter Testers? Nu even wel! De varkenscyclus van testen. Samenvatting: Ik las in de TNN mijn column van een paar jaar geleden. Toen zag de wereld er heel

Nadere informatie

ODC toont de essentie in vier kleuren: Natuurlijke kracht De natuurlijke kracht is wat iemand van nature goed kan en waar iemand energie van krijgt.

ODC toont de essentie in vier kleuren: Natuurlijke kracht De natuurlijke kracht is wat iemand van nature goed kan en waar iemand energie van krijgt. Optimale inzet en groei van uw talenten en organisatie Wanneer u in uw organisatie teams vormt of ontwikkelt en mensen wilt inzetten vanuit hun natuurlijke kracht, wilt u ongetwijfeld weten wat de werkelijke

Nadere informatie

Geld verdienen in de drukkerij Slimmer werken dankzij Lean Printmanagement

Geld verdienen in de drukkerij Slimmer werken dankzij Lean Printmanagement Geld verdienen in de drukkerij Slimmer werken dankzij Lean Printmanagement Richard van Hoorn & Alex Kunst Geld verdienen in de drukkerij Slimmer werken dankzij Lean Printmanagement Richard van Hoorn &

Nadere informatie

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI getronicspinkroccade.nl Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI Machteld Meijer Zeist, 3 oktober 2006 Inhoud Domeinen en modellen Functioneel beheer en BiSL Rol van BiSL in SPI 1 Goed functioneel

Nadere informatie

Praktijk Werkboek. Retail Trainingen. werkboek met opdrachten en vragen

Praktijk Werkboek. Retail Trainingen. werkboek met opdrachten en vragen werkboek met opdrachten en vragen Onderdeel van de Opleidingen Verkopen in de Gemengde Branche en Verkopen in de Speelgoedbranche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een uitgave van: Vereniging

Nadere informatie

Wat is Lean Six Sigma_01.qxd 26-7-2005 10:35 Pagina 1. Wat is Lean Six Sigma?

Wat is Lean Six Sigma_01.qxd 26-7-2005 10:35 Pagina 1. Wat is Lean Six Sigma? Wat is Lean Six Sigma_01.qxd 26-7-2005 10:35 Pagina 1 Wat is Lean Six Sigma? Wat is Lean Six Sigma_01.qxd 26-7-2005 10:35 Pagina 2 Wat is Lean Six Sigma_01.qxd 26-7-2005 10:35 Pagina 3 Wat is Lean Six

Nadere informatie

opdracht geven, opdracht nemen een wereld van verschil

opdracht geven, opdracht nemen een wereld van verschil opdracht geven, opdracht nemen een wereld van verschil Workshop Derk K. Kremer Derk Kremer Even voorstellen. TUD Civiele Techniek en Bedrijfskunde Directeur Eestum Management, een onafhankelijk adviesbureau

Nadere informatie

Nearshoring in kleine bedrijven. Hoe werkt dat (niet)?

Nearshoring in kleine bedrijven. Hoe werkt dat (niet)? Nearshoring in kleine bedrijven. Hoe werkt dat (niet)? Wat nearshoring voor kleine bedrijven kan betekenen en het stappenplan om hier een succes van te maken. Nearshoring (in het buitenland, dicht bij

Nadere informatie

Léon-Paul de Rouw. De servicedesk. Spin in het facilitaire web. Tweede herziene druk

Léon-Paul de Rouw. De servicedesk. Spin in het facilitaire web. Tweede herziene druk Léon-Paul de Rouw De servicedesk Spin in het facilitaire web Tweede herziene druk B+BVAKMEDIANET b.v., 2015 Inhoud Voorwoord 10 Deel 1 De servicedesk, betekenis en aanpak 13 1 De servicedesk in de facilitaire

Nadere informatie

6.6 Management en informatiebeveiliging in synergie

6.6 Management en informatiebeveiliging in synergie 6.6 Management en informatiebeveiliging in synergie In veel organisaties ziet men dat informatiebeveiliging, fysieke beveiliging en fraudemanagement organisatorisch op verschillende afdelingen is belegd.

Nadere informatie

Wij testen..maar....wat test jij?

Wij testen..maar....wat test jij? Wij testen..maar....wat test jij? Wij testen maar wat test jij? Harm Pul, Busineslinemanager Functioneel Beheer TMAP dag 2015, 29 september 2015 Bussum 2 Herkent u dit? De gebruikers testen dit straks

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei Centrum voor Jeugd en Gezin Bouwstenen voor de groei Moduleaanbod Stade Advies Centrum voor Jeugd en Gezin; Bouwstenen voor de groei Hoe organiseert u het CJG? Plan en Ontwikkelmodulen: Module Verkenning

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

PEOPLE CHANGE GROUP. Het geheim achter een goede outsourcing ligt in betere deal structures en supplier rela0onship management.

PEOPLE CHANGE GROUP. Het geheim achter een goede outsourcing ligt in betere deal structures en supplier rela0onship management. Het geheim achter een goede outsourcing ligt in betere deal structures en supplier rela0onship management. Outsourcing deals zijn langlopende dynamische business rela0es waarvan een onderneming sterk a9ankelijk

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden

Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden Test over resultaatgericht managen en coachend leidinggevenden zeker gedeeltelijk niet 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Voor discussies heb ik geen tijd, ík beslis. Medewerkers met goede voorstellen

Nadere informatie

CURSUS CONTRACTMANAGEMENT OP WEG NAAR EEN PROBLEEMLOZE SAMENWERKING MET EXTERNE PARTIJEN

CURSUS CONTRACTMANAGEMENT OP WEG NAAR EEN PROBLEEMLOZE SAMENWERKING MET EXTERNE PARTIJEN CURSUS CONTRACTMANAGEMENT OP WEG NAAR EEN PROBLEEMLOZE SAMENWERKING MET EXTERNE PARTIJEN HOE VERLOOPT UW SAMENWERKING MET EXTERNE PARTIJEN? Het uitbesteden van bepaalde werkzaamheden komt steeds vaker

Nadere informatie

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten bridging it & users Consultancy Software Training & onderzoek Consultancy CEPO helpt al meer dan 15 jaar organisaties om integraal de kwaliteit van hun informatiesystemen

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

grip houden op de uitbesteding van it

grip houden op de uitbesteding van it Thema: Finance en IT De regieorganisatie en haar niveaus van inrichten grip houden op de uitbesteding van it Onder druk van slinkende doorlooptijden om nieuwe bedrijfsprocessen te realiseren neemt outsourcing

Nadere informatie

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel!

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel! Gaby Remmers: senior onderzoeker Blauw Research Drijfveer: organisaties helpen inzicht te krijgen in de kansen op een nog klantgerichtere dienstverlening Andre Heeling: onderzoeker Blauw Research Drijfveer:

Nadere informatie

V INK MV OOR OPTIMALISA OOP & CONTRA GM INK TIE V C TMANA AN UW CONTRA OOP GEMENT C TEN

V INK MV OOR OPTIMALISA OOP & CONTRA GM INK TIE V C TMANA AN UW CONTRA OOP GEMENT C TEN MVGM INKOOP INKOOP & CONTRACTMANAGEMENT VOOR OPTIMALISATIE VAN UW CONTRACTEN MVGM INKOOP INKOOP & CONTRACTMANAGEMENT VOOR OPTIMALISATIE VAN UW CONTRACTEN Afspraken van inkoop gaan steeds vaker over meer

Nadere informatie

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten HAALT MEER UIT ONDERWIJS Uw partner in Brede School activiteiten Dit is WIJS! WIJS vindt dat leren vooral leuk moet zijn. Vanuit deze gedachte verbinden we educatie en entertainment aan elkaar. Door een

Nadere informatie

Communiceren op basis van Management Drives De wereld van de kleuren onthuld

Communiceren op basis van Management Drives De wereld van de kleuren onthuld Haalt het beste uit uw mensen! Communiceren op basis van Management Drives De wereld van de kleuren onthuld Haalt het beste uit uw mensen! Management Drives? Management Drives is het bedieningspaneel en

Nadere informatie

We know it takes a teamplayer to win. Tijdelijke professionals duurzame resultaten

We know it takes a teamplayer to win. Tijdelijke professionals duurzame resultaten We know it takes a teamplayer to win Tijdelijke professionals duurzame resultaten RSM WMV Interim services 2/3 RSM WMV / Interim Services In de professionele interim-markt is er nadrukkelijk behoefte aan

Nadere informatie

bruikbaarheid is van zijn geleverde dienst in plaats van alleen naar de technische specificaties of het gehonoreerd krijgen van een offerte.

bruikbaarheid is van zijn geleverde dienst in plaats van alleen naar de technische specificaties of het gehonoreerd krijgen van een offerte. Voorwoord Peter Toethuis MBA (CIO DAS): Bedenkt u zich weleens hoe vaak u de rol speelt van opdrachtgever voor belangrijke projecten? Dat zal de meeste mensen maar een beperkt aantal keren in hun carrière

Nadere informatie

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is:

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is: Projectmatig werken Inhoudsopgave Projectmatig werken vs. niet-projectmatig werken... 1 Projectmatig werken... 1 Niet projectmatig werken... 2 Waarom projectmatig werken?... 2 Hoe herken je wanneer projectmatig

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

Betere dienstverlening door eigen verantwoordelijkheid. Stop met procesgericht ICT-beheer!

Betere dienstverlening door eigen verantwoordelijkheid. Stop met procesgericht ICT-beheer! Betere dienstverlening door eigen verantwoordelijkheid Stop met procesgericht ICT-beheer! Agenda 19.00 Welkom 19.05 Terugblik op presentatie Service managersdag 2011 19.30 Gelaagdheid in dienstverlening

Nadere informatie

Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis. Eli de Vries

Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis. Eli de Vries Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis Eli de Vries Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar

Nadere informatie

SPORT FRYSLÂN. Informatiemanager Allard Donker: IK WIL COLLEGA S STIMULEREN ZELF ZAKEN OP TE PAKKEN EN DE VOORDELEN VOOR HUN WERK LATEN ERVAREN.

SPORT FRYSLÂN. Informatiemanager Allard Donker: IK WIL COLLEGA S STIMULEREN ZELF ZAKEN OP TE PAKKEN EN DE VOORDELEN VOOR HUN WERK LATEN ERVAREN. SPORT FRYSLÂN Informatiemanager Allard Donker: IK WIL COLLEGA S STIMULEREN ZELF ZAKEN OP TE PAKKEN EN DE VOORDELEN VOOR HUN WERK LATEN ERVAREN. INHOUDSOPGAVE EEN AGILE PROJECTAANPAK 3 INLEIDING 3 4 EEN

Nadere informatie

Hoe gebruiken professionele serviceproviders architectuur voor een optimale, toekomstvaste deal? Landelijk Architectuur Congres 2010 Martin van den

Hoe gebruiken professionele serviceproviders architectuur voor een optimale, toekomstvaste deal? Landelijk Architectuur Congres 2010 Martin van den Hoe gebruiken professionele serviceproviders architectuur voor een optimale, toekomstvaste deal? Landelijk Architectuur Congres 2010 Martin van den Berg Agenda Inleiding Wat is de rol van de provider architect?

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding Upgrade Functioneel Beheer Leren in de praktijk Benut je werkervaring Opleiding op maat Persoonlijke begeleiding Word in drie maanden functioneel beheerder Upgrade Functioneel Beheer Als je - optimaal

Nadere informatie

CMMI voor acquisitie

CMMI voor acquisitie softwareontwikkeling CMMI i CMMI voor acquisitie Volwassen heidsmodel garandeert goed opdrachtgeverschap Tot voor kort was er geen methodische aanpak om outsourcingprocessen in de praktijk op een gestructureerde

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om.

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. OVER DIT IS WIJS Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. Vanuit deze betrokkenheid maken wij het verschil in aanpak en docenten. En om u nog wijzer te maken, heeft DIT IS WIJS unieke volledig uitgewerkte

Nadere informatie

Positionering functioneel beheer

Positionering functioneel beheer Positionering functioneel beheer Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u inzicht in de opties van het organiseren van functioneel beheer: concentreren (centraal) of niet

Nadere informatie

Resultaatgericht werken

Resultaatgericht werken Resultaatgericht werken Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 De afsprakencyclus...4 Stap 1. De voorbereidingsfase...4 Stap 2. Het planningsgesprek...5 Stap 3. Het voortgangsgesprek...5 Stap 4. Het waarderingsgesprek...5

Nadere informatie