MASTERPLAN INNOPEDIA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MASTERPLAN INNOPEDIA"

Transcriptie

1 MASTERPLAN INNOPEDIA Auteurs: ir. Herbert P.T. Zwanen, SBR Jan Willem van de Groep, SEV Maurice Coen, SEV Datum: 1 november 2011

2 EXTERN SUMMARY EnergieSprong EnergieSprong is een programma dat in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/ WWI wordt uitgevoerd door de SEV, Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting. De looptijd van het programma is van 2010 tot EnergieSprong wil alle partijen in de gebouwde omgeving in beweging zetten om innovatief naar energiegebruik te kijken. Dat moet leiden tot een sprong naar grootschalige toepassing van duurzame energie en een forse reductie van het gebruik van fossiele brandstoffen. Om de doelstellingen van EnergieSprong te halen dient de juiste kennis bij de juiste mensen beschikbaar te zijn. Enerzijds dient EnergieSprong-kennis beschikbaar te zijn, anderzijds dient reeds bestaande kennis beter en door mensen gebruikt te gaan worden. Dit zijn nu taken voor Innopedia. Initiatiefnemer van Innopedia is EnergieSprong. Het een living document waarin alle relevante zaken betreffende Innopedia kunnen worden gebundeld is gezamenlijk opgesteld door Jan Willem van de Groep (programmaregisseur bij SEV en opdrachtgever ), Maurice Coen (projectmanager Innopedia) en Herbert Zwanen (projectmanager SBR). De inhoud van het Masterplan is verzameld door middel van een groot aantal interviews, vijf werksessies en meerdere besprekingen, die hebben plaatsgevonden in de periode van november 2010 tot en met oktober Innopedia Innopedia is de voorlopige werktitel voor een digitale kennisdelingsplek rond energiezuinig bouwen en renoveren met een hoge ambitie (minimaal 45% reductie). Innopedia wil professionals helpen kennis over energiezuinig bouwen met een hoog ambitieniveau te vinden, te delen en te ontwikkelen. Doelstelling van Innopedia is bouwprofessionals met elkaar te verbinden om kennis te ontwikkelen en om kennis te ontsluiten op een zodanig wijze dat er meer innovatie ontstaat gericht op energiezuinig bouwen en het realiseren van, in toenemende mate, energiezuinige gebouwconcepten. Eenieder pakt wat nodig is om knelpunten op te lossen en/ of innovaties te realiseren. Ook kan Innopedia een rol spelen in het realiseren van de verbinding tussen het onderwijs en het bedrijfsleven om kennis over energiezuinig bouwen (door) te ontwikkelen en in te zetten. Innopedia is een wereld, waar mensen, kennis en tools samenkomen. Innopedia als kennissen- en kennisplatform. Innopedia gaat in nauwe samenwerking met de gebruikers verder uitgebouwd worden. De ervaringen en nieuwe inzichten die continu worden opgedaan zijn leidend voor de (door)ontwikkeling van Innopedia. De onderdelen waaruit Innopedia bestaat zijn: 1. Het Framework. Voor wie doen we wat, waarom en met welk doel. 2. De Tools. Deze gaan gebruikt worden voor het ontsluiten, delen, (door)ontwikkelen e.d. van kennis en het verbinden van kennissen. Een flink aantal van die tools kan nu al gerealiseerd worden, zoals een projectendatabase, een scraptool voor 2

3 woningcorporaties, kennis- en informatieportals en zoekmogelijkheden in de Wizerdatabase 3. De Samenhang. Oftewel de infrastructuur. De tools staan niet op zich. Er zijn essentiële verbindingen. De tools zijn verbonden en hebben samenhang. Het betreft zowel technische samenhang als de samenhang vanuit het perspectief van de gebruiker of de kennis. Definitie tool Innopedia: een verzamelnaam voor een digitaal instrument dat via internet bereikbaar en te gebruiken is. En staat voor alle mogelijke verschijningsvormen; voor een website, blog, wiki, forum, rekenhulp, epub-boek, videostream, App en alle andere denkbare en toekomstige vormen. Innopedia bestaat uit nieuw te ontwikkelen en reeds bestaande tools. De nieuw te bouwen tools zijn onder te verdelen in twee groepen, namelijk: 1. tools bestemd voor een specifieke doelgroep met een specifieke functie 2. tools die ontstaan doordat er winst op het gebied van samenhang is te boeken, bijvoorbeeld door kennis en/ of functies van bestaande tools te combineren. In onderstaande figuur staat de bouwtekening van Innopedia. Omgeving Innopedia Innopedia ondersteunt de gehele bouwketen, te weten: 1. Klant/ opdrachtgever 2. Ontwerpend 3. Engineerend 4. Uitvoerend 5. Toeleveranciers 3

4 6. Beherend 7. Financiers 8. Overige betrokkenen, zoals Vereniging Eigen Huis en energiebedrijven Innopedia richt zich primair op de ambitieuze koplopers (innovators) op het gebied van energiezuinig bouwen, zodat potentiële energiezuinig bouwers (early adopters) geïnspireerd raken en gefaciliteerd worden. Het betreft zowel renovatie/ bestaande bouw als woningbouw als utiliteitsbouw als gebiedsontwikkeling. De kennis die door Innopedia ontsloten wordt is afkomstig uit vier verschillende bronnen, namelijk: 1. gevalideerde kennis rechtstreeks afkomstig van experts, kennisleveranciers en/ of Wizer 2. kennis uit EnergieSprong-projecten 3. door EnergieSprong ontwikkelde kennis voor specifieke doelgroepen 4. kennis uit - in-the-cloud - kennis(netwerken) en communities 5. kennis afkomstig van een groot aantal andere relevante websites De kans op succes van Innopedia neemt toe naarmate het meer en betere oplossingen biedt voor bestaande knelpunten op het gebied van energiezuinig bouwen en het ontwikkelen en opleveren van vooruitstrevende energiezuinige concepten en gebouwen. Voor de (door)ontwikkeling van Innopedia is het daarmee van belang dat een oplossing wordt geboden voor de volgende bestaande knelpunten: 1. Gebrek aan samenwerking 2. Verkeerde aansturing 3. Door de bomen is het bos niet meer te zien 4. Gebrek aan feiten en cijfers 5. Gebrek aan ervaringsgegevens 6. Onvoldoende inspiratie 7. Gebruikersperspectief ontbreekt Realisatie Innopedia De realisatie van Innopedia verloopt in vier stappen, te weten: Stap 0: Projectvoorbereiding Stap 1: Voorbereiding vaststellen te ontwikkelen tools en randvoorwaarden en samenhang waarmee rekening moet worden gehouden. Stap 2: Realisatie en oplevering ontwikkelen Framework en tools Stap 3: Gebruik en monitoring borgen invloed van gebruikers op (door)ontwikkeling en identificeren nieuwe initiatieven Om deze vier stappen goed te doorlopen wordt vanzelfsprekend ook invulling gegeven aan algemeen projectmanagement. 4

5 Innopedia richt zich in de beginfase op de koplopers in de markt. Er worden in eerste instantie tools ontwikkeld die EnergieSprong-experimenten ondersteunen en die de kennis die daarin wordt opgedaan, ontsluit. De overige tools zullen voornamelijk rond deze kennis ontwikkeld worden. Het realiseren van Innopedia bestaat zoals gezegd uit het realiseren van het Framework en de afzonderlijke tools. En dat zijn stuk voor stuk projecten op zich. Elke tool kent een eigen doelgroep, eigen functionaliteiten en een eigen toepassingsgebied. Voor elk ontwikkeltraject wordt daarom een project gestart. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een gestandaardiseerde werkwijze. Daarmee wordt de kwaliteit gewaarborgd, en wordt verder de aanwezige samenhang benut en wordt rekening gehouden met de geldende uitgangspunten en randvoorwaarden. Nieuwe tools worden in vijf stappen gerealiseerd, te weten: Stap 0: Projectstart Stap 1: Diagnose Stap 2: Leveranciersselectie Stap 3: Ontwikkeling Stap 4: Nazorg Het inpassen van bestaande tools volgt in principe dezelfde route als het ontwikkelen van een nieuwe tool, maar dan in een sterk vereenvoudigde vorm. Voor het ontwikkelingsproces van Innopedia wordt gewerkt met persona s. Persona s zorgen voor focus, zijn goed te onthouden, bieden een gemeenschappelijk doel en zijn dwingend in het voor ogen houden van de toekomstige gebruiker. Het gebruik van persona s biedt daarmee houvast. Voor de (door)ontwikkeling van Innopedia zijn de volgende zeven persona s gekozen: 1. Projectmanager (intern); klant/ opdrachtgever 2. Architect; ontwerpend 3. Constructeur Concept; engineerend 5

6 4. Installatie engineer; engineerend 5. Hoofdaannemer bouwbedrijf; uitvoerend 6. Fabrikant/ producent; toeleverancier 7. Gebouwbeheerder (corporatie); beherend Groeipad Innopedia Innopedia volgt het volgende groeipad: 1. In eerste instantie is een bètaversie van Innopedia gemaakt waarmee bestaande kennis ontsloten wordt ter ondersteuning van de EnergieSprong-experimenten. Deze versie is in samenwerking met Wizer, van SBR ontwikkeld en op 1 april 2011 gelanceerd, 2. Eind 2011 komt er concrete kennis voort uit de lopende experimenten. Dan is ook een eerste versie van het Framework gereed, waarin tools met deze kennis zijn opgenomen. Vanaf dan kunnen meerdere typen tools in Innopedia worden geplaatst en kan het Framework zich verder ontwikkelen. 3. Halverwege 2012 is Innopedia volledig operationeel. Dan ondersteunt Innopedia ook het creëren van kennis. Het biedt communities die experimenten uitvoeren de mogelijkheid om een virtuele werkplaats in te richten met instrumentarium om het ontwikkelen van kennis, diensten en tools te ondersteunen. 4. Eind 2013 is alle kennis uit de EnergieSprong-experimenten aanwezig en is Innopedia gereed voor de volgende fase. 5. Vanaf 2014 is Innopedia volwassen en wordt het t/m 2015 beheerd en beschikbaar gehouden as it is. De tools die onderdeel zijn van Innopedia kennen elk een eigen toekomst. Sommige tools zijn eigendom van organisaties, waarmee wordt overeengekomen dat zij de fase vanaf 2014 verder invullen. Voor de andere tools is tijdens de ontwikkelfase vastgesteld hoe de toekomst wordt ingevuld. 6. Voor de periode na 2015 moeten aanvullende plannen worden ontwikkeld. Projectorganisatie, planning en budget De projectorganisatie voor de (door)ontwikkeling van Innopedia bestaat uit: opdrachtgever, Jan Willem van de Groep stuurgroep: Jan Willem van de Groep, Maurice Coen projectleider: Maurice Coen projectteam: Maurice Coen, Herbert Zwanen. Op afroep aangevuld met specialisten op het gebied van onder andere techniek, interaction design, e.d. programmateam EnergieSprong: Lex de Boer, Jan Willem van de Groep, Claudia Laumans, Jasper van de Munckhof en Ivo Opstelten. Zoals hiervoor aangegeven verloopt het realiseren van Innopedia via vier stappen. Per stap worden onderstaande deliverables opgeleverd. Deliverables stap 0: Projectvoorbereiding 1., versie 2.0; Projectorganisatie Innopedia; Beschrijving werkwijze en voorwaarden ontwikkeling tools; Afstemming met communicatiemanager EnergieSprong; Budget ontwikkeling tools en Innopedia; Projectplanning t/m juni 2012;

7 Deliverables stap 1: Voorbereiding 1. Geprioriteerde lijst met te realiseren tools; Geprioriteerde lijst met in te passen tools; Richtlijn over samenhang tussen doelgroepen, kennis en tools; Richtlijn over samenhang techniek tussen en voor tools; Deliverables stap 2: Realisatie en oplevering 1. Framework Innopedia; Minimaal 1 nieuwe tool per programmaregisseur; Minimaal 5 ingepaste bestaande tools; Deliverables Stap 3: Gebruik en monitoring 1. Geprioriteerde lijst bestaande tools; Aanpassingen samenhang kennis en doelgroepen; Aanpassingen samenhang gebruikers; Aanpassingen technische samenhang; Redactie en beheer; doorlopend Voor de ontwikkeling van Innopedia, zoals beschreven in dit is benodigd: In onderstaande tabel zijn de bedragen per jaar gespecificeerd Totaal 1. Framework inclusief Innopedia-Wizer 2. Hosting Beheer Redactie Toolontwikkeling Projectmanagement

8 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING TOTSTANDKOMING MASTERPLAN ENERGIESPRONG INNOPEDIA Inleiding Innopedia 0.1 en Wizer Visie en doelstellingen Omgeving Innopedia Vergezicht en perspectieven Randvoorwaarden AANPAK EN REALISATIE Inleiding Ontwikkelvisie Tools en samenhang Model realisatie Innopedia Uitgangspunten realisatie Communicatie Succesvoorwaarden Projectorganisatie, planning en budget CONTACTGEGEVENS BIJLAGE I GEPRIORITEERDE LIJST BESTAANDE TOOLS BIJLAGE II GEPRIORITEERDE LIJST MET TE REALISEREN NIEUWE TOOLS BIJLAGE III IDEEËN VOOR TOOLS INNOPEDIA BIJLAGE IV ZEVEN TOOLS MET DENKRICHTING BIJLAGE V WERKWIJZE EN SJABLONEN REALISATIEPROJECTEN 8

9 1. INLEIDING Het een living document waarin alle relevante zaken betreffende Innopedia kunnen worden gebundeld is gezamenlijk opgesteld door Jan Willem van de Groep (programmaregisseur bij SEV en opdrachtgever ), Maurice Coen (projectmanager Innopedia) en Herbert Zwanen (projectmanager SBR). Innopedia is de voorlopige werktitel voor een digitale kennisdelingsplek rond energiezuinig bouwen en renoveren met een hoge ambitie (minimaal 45% reductie). Innopedia wil professionals helpen kennis over energiezuinig bouwen met een hoog ambitieniveau te vinden, te delen en te ontwikkelen. De doelstelling van dit is drieledig: 1. Een gestructureerde opsomming te geven van alle informatie van belang voor en samenhangend met Innopedia. Evenals het volledige randvoorwaardelijke en inhoudelijk kader voor Innopedia 2. Een planning op hoofdlijnen te geven op basis waarvan Innopedia de komende jaren kan worden gerealiseerd en doorontwikkeld. 3. Het formele living document te zijn waarin alle relevante zaken betreffende Innopedia kunnen worden gebundeld, waardoor de komende jaren op een consistente wijze kan worden gewerkt aan de doorontwikkeling van Innopedia. Centraal in de tot nu toe uitgevoerde activiteiten stond enerzijds het ontwikkelen van een gezamenlijk gedragen en kansrijke visie op Innopedia. Daarnaast is de bètaversie Innopedia ontwikkeld en op 1 april 2011 gelanceerd, De inhoud van dit is tot stand gekomen met belangrijke bijdragen van Monique Fransen, Sanne Roemen, Marrit van der Schaar en Elma Wolschrijn. In het volgende hoofdstuk wordt de totstandkoming van het toegelicht. Hoofdstuk 3 beschrijft het ambitieuze programma EnergieSprong, waaraan Innopedia een bijdrage levert. EnergieSprong beoogt de (markt)condities te scheppen voor een energieneutrale gebouwde omgeving in Nederland. In hoofdstuk 4 staat Innopedia centraal. Hier wordt ingegaan op de visie op en doelstellingen van Innopedia, de zoekmachine en het online kennisplatform voor de bouw Wizer, de omgeving van Innopedia, maar ook een vergezicht op Innopedia vanuit meerdere perspectieven. Hoofdstuk 5 ten slotte beschrijft welke tools beschikbaar komen voor Innopedia, de wijze waarop deze ontwikkeld en gerealiseerd gaan worden inclusief de daarbij behorende planning en het budget. 9

10 2. TOTSTANDKOMING MASTERPLAN De inhoud van dit Masterplan en de daarin opgenomen grondschets van Innopedia is tot stand gekomen door middel van een groot aantal interviews, vijf werksessies en meerdere besprekingen. De interviews, werksessies en besprekingen zijn gehouden in de periode van november 2010 tot en met oktober Er zijn interviews gehouden met stakeholders van de EnergieSprong, te weten: Lex de Boer, directeur SEV Jan Willem van de Groep, programmaregisseur EnergieSprong en projectleider Innopedia, SEV Jasper van den Munckhof, programmaregisseur EnergieSprong, SEV Ivo Opstelten, programmaregisseur EnergieSprong, SEV Daarnaast zijn interviews gehouden met inhoudelijk experts, te weten: Mark Damen, projectmanager Ketensamenwerking, SBR Gerben van Dijk, expert Duurzaam Bouwen, SBR Claudia Laumans, communicatiemanager, EnergieSprong, SEV Sanne Roemen, adviseur social media Perica Savanovic, programmamanager Ketensamenwerking, SBR Aan de vijf werksessies hebben deelgenomen: Wouter Borsboom, TNO Jan Willem Croon, Woonbron Mathijssen van Dijk, Welldesign Geurt Donze, WE Adviseurs Jan Willem van de Groep, SEV Claudia Laumans, SEV Quint Meijer, SEV Jasper van den Munckhof, SEV Conradine de Reus, ToDo 2.0 Sanne Roemen, OOMPH Marrit van der Schaar, SEV Sjoerd Klein Veldeman, BAM André Verschoor, Grontmij Vincent van Zantvoort, Kwerreveld dak 10

11 Aan de overige besprekingen hebben deelgenomen: Lex de Boer, SEV Maurice Coen, SEV Jan Willem van de Groep, SEV Claudia Laumans, SEV Jasper van den Munckhof, SEV Ivo Opstelten, SEV Tessie Vilé, SEV Ten slotte zijn onder andere ook nog de volgende bronnen geraadpleegd: Meerjarenplan EnergieSprong 2011, EnergieSprong Inventarisatie informatiebronnen en netwerken, New-Energy-Works Kansrijke aanpakken in gebouwgebonden energiebesparing, MeerMetMinder Jaarrapport 10-11, Bouwkennis Onderzoek effectiviteit kennisoverdrachtmiddelen 2007, Pego 11

12 3. ENERGIESPRONG EnergieSprong is een programma dat in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/ WWI wordt uitgevoerd door de SEV, Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting. De looptijd van het programma is van 2010 tot EnergieSprong wil alle partijen in de gebouwde omgeving in beweging zetten om innovatief naar energiegebruik te kijken. Dat moet leiden tot een sprong naar grootschalige toepassing van duurzame energie en een forse reductie van het gebruik van fossiele brandstoffen. De noodzaak voor deze energietransitie is een optelsom van vier simpele feiten: 1. De bronnen van fossiele energie zijn eindig. 2. De CO2-uitstoot is in de huidige omvang schadelijk. 3. De gebouwde omgeving benut zo n 41% van het totale energiegebruik. 4. De betaalbaarheid van woningen en andere gebouwen staat zwaar onder druk door de stijgende energielasten. Op weg naar een sectorbreed antwoord Deze feiten zijn algemeen bekend: duurzame energie en energiereductie vormen een maatschappelijk agendapunt. De bouwwereld heeft de afgelopen jaren niet stilgestaan. Verschillende bouwers en opdrachtgevers hebben hun nek durven uitsteken en zijn aan de slag gegaan met nieuwe, energiezuinige technieken en concepten. Toch blijft een adequaat, sectorbreed antwoord uit. In het licht van de huidige economische omstandigheden is het zaak dat veel meer partijen nu de voorsprong pakken in deze innovatieslag. EnergieSprong werkt met die partijen samen en richt zich daarbij zowel op de vraagzijde als op de aanbodzijde van de markt: corporaties, vastgoedeigenaren, beleggers, Verenigingen van Eigenaren (VvE s), particuliere eigenaren, gemeenten, ontwikkelaars, ontwerpers, aannemers en adviseurs. Daarbij beschouwt EnergieSprong integrale samenwerkingsvormen tussen makers en opdrachtgevers én tussen makers onderling als een keiharde voorwaarde voor succes. Learning by doing: EnergieSprong ondersteunt projecten EnergieSprong wordt gekenmerkt door learning by doing. EnergieSprong stimuleert de innovatie allereerst door concrete projecten te ondersteunen, financieel of procesmatig. Die ondersteuning betreft niet zozeer de technische aspecten, maar vooral de innovatie in het proces. Het kan gaan om woningbouw-, utiliteitsbouw- en gebiedsontwikkelingsprojecten, en zowel om nieuwbouw als om renovatie. EnergieSprong is daarmee voortdurend op zoek naar woningbouwprojecten met energieambities vanaf 45% reductie, nieuwbouw of (bij voorkeur) renovatie, geïnitieerd door corporaties, eigenaar-bewoners of VvE s. Daarnaast ondersteunt EnergieSprong een selectie van utiliteitsprojecten en een aantal gebiedsontwikkelingsprojecten. De keuze wordt in belangrijke mate bepaald door de vraag bij welk project vanuit opschalingperspectief de meeste (energie)winst te halen valt. Criteria Naast de eis dat ze een substantiële bijdrage leveren aan energiedoelen, moeten de geselecteerde projecten aan de volgende criteria voldoen: Ze hebben een hoge impact bij het denken over energiegebruik bij specifieke gebouwtypes. Ze zijn vernieuwend en opschaalbaar. 12

13 Na de experimentfase kunnen ze zelfstandig hun weg op de markt vinden. Alle kennis delen In ruil voor de ondersteuning worden de kennis en de ervaring die een project oplevert publiek bezit en landelijk gedeeld. EnergieSprong brengt mensen met kennis, ervaring en ideeën bij elkaar, soms virtueel, soms in levende lijve. Met als doel successen, fouten, mislukkingen en nieuwe inzichten te delen. Aanvullend doet EnergieSprong ook onderzoek en ontwikkelt tools waarmee partijen zelf aan de slag kunnen om energieambities waar te maken. En EnergieSprong probeert met overleg, advies of afspraken organisatorische belemmeringen in de markt weg te nemen. Wat levert EnergieSprong op? Het doel van EnergieSprong is marktrijpe concepten op te leveren die, via een reductie van 45% en vervolgens 60 %, uiteindelijk 80% energiezuiniger zijn dan hun traditionele voorgangers. Wanneer deze concepten worden opgeschaald naar landelijk niveau, zullen zij in 2030 een halvering van het energiegebruik in de gebouwde omgeving ten opzichte van 1990 bewerkstelligen. De bijbehorende paradigmaveranderingen zijn evidente daaraan gekoppelde doelen. Economisch belang energietransitie De economische waarde van deze innovatieslag is evident: de energietransitie biedt Nederlandse bedrijven nieuwe economische kansen. Bedrijven in de bouwsector die een duurzame, economische toekomst willen, moeten nu actie ondernemen en deel uitmaken van deze sprong. Voor bewoners, beheerders en gebruikers betekent de energietransitie dat de energielasten in de toekomst betaalbaar blijven. 13

14 4. INNOPEDIA 4.1 Inleiding Om de doelstellingen van EnergieSprong te halen dient de juiste kennis bij de juiste mensen beschikbaar te zijn. Enerzijds dient EnergieSprong-kennis beschikbaar te zijn, anderzijds dient reeds bestaande kennis beter en door mensen gebruikt te gaan worden. Dit zijn nu taken voor Innopedia. Innopedia een voorlopige werktitel voor een kennisdelingsplek rond energiezuinig bouwen en renoveren met een hoge ambitie (minimaal 45% reductie). Initiatiefnemer van Innopedia is EnergieSprong, In dit hoofdstuk worden alle voor de (door)ontwikkeling van Innopedia relevante onderwerpen behandeld. Eerst wordt kort ingegaan op de inmiddels beschikbare bètaversie van Innopedia die gebruik maakt van de zoekmachine Wizer. In paragraaf 4.3 worden de visie op en doelstelling van Innopedia beschreven. De omgeving en doelgroepen van Innopedia zijn uitgebreid en divers. Dit wordt uitgewerkt in paragraaf 4.4. Omdat Innopedia zich ook richt op het bijdragen aan het realiseren van doelstellingen op de middellange termijn wordt vervolgens een richtinggevend vergezicht met bijhorende verschillende perspectieven uitgewerkt. Ten slotte wordt aan het eind van dit hoofdstuk een opsomming gegeven van de randvoorwaarden die van belang zijn om van Innopedia een succes te maken. 4.2 Innopedia 0.1 en Wizer Inmiddels is in samenwerking met Wizer, van SBR de bètaversie van Innopedia ontwikkeld en op 1 april 2011 gelanceerd, Als bètaversie bevat Innopedia nu nog beperkte functionaliteit en inhoud, die echter steeds verder aangevuld wordt. Momenteel is op Innopedia informatie uit diverse bronnen te vinden. Innopedia bevat een zoekmachine die in diverse - open en besloten - databanken zoekt naar informatie over energiezuinig bouwen en renoveren. Innopedia maakt gebruik van bestaande bronnen. Deze bevatten gevalideerde, Wizer, en niet gevalideerde informatie, zoals websites en forums. Wizer is de zoekmachine van de bouw-, infra- en installatiebranche, die gefundeerde kennis kan vinden van gerenommeerde kennisleveranciers. Je kunt via Wizer zoeken in meerdere kennisbanken tegelijk. Deze zoekmachine heeft een unieke infrastructuur en navigatie, die dwars door de databanken van de aangesloten kennisleveranciers antwoorden kan vinden. Wizer gaat dus dieper dan gewone zoekmachines. Deze vooruitstrevende tool wordt aangeboden door de bouwbranche, zodat alle vakmensen uit de bouw-, infra- en installatiebranche snel de juiste kennis kunnen vinden en gebruiken. Maar Wizer is meer. In het Lab kan geëxperimenteerd worden met nieuwe kennisgroepen. Gebruikers kunnen suggesties doen en ideeën spuien via de feedback buttons op elke pagina. Ook wordt met Wiki s van verschillende kennisleveranciers online kennis ontwikkeld. Wizer is tegelijk een plek, waar kennisgebruikers, kennisleveranciers en het onderwijs samen kennis kunnen maken en doorontwikkelen. Op dit moment vindt Wizer vakkennis van de volgende vooraanstaande kennisleveranciers: Arbouw, Bouwen met Staal, BRIS, Cement&BetonCentrum, CUR, DGBC, IBR, Gietbouwcentrum, PSIBouw, ISSO, Nationale Renovatieprijs, RRBouw, SBR, SEV, STABU, Vernieuwing Bouw en CROW. Wizer vindt ook metaalkennis van onder meer NEN en het Aluminium Centrum via Metanet.nl. Het zoekdomein van Wizer omvat bijvoorbeeld: bouwbesluiten, wetten en regelingen, beoordelings-richtlijnen, gemeentelijke bouwverordeningen, NEN-normbladen, NIBRApublicaties, kennis van de Vereniging Stadswerk, VROM-publicaties, CUR-publicaties, het politiekeurmerk Veilig Wonen, de SBR-referentiedetails, en meer. Andere kennisleveranciers sluiten zich de komende tijd aan. Wizer groeit door en wordt via reacties elke dag beter. 14

15 Voor Innopedia is het de wens in de toekomst ook experts en andere betrokkenen te kunnen vinden en de mogelijkheid te bieden informatie met elkaar uit te wisselen. Innopedia gaat in nauwe samenwerking met de gebruikers verder uitgebouwd worden. Innopedia heeft zich ten doel gesteld om kennis over energiezuinig bouwen en renoveren te delen en mensen te verbinden die zich met dit onderwerp bezig houden. Innopedia zet er op in om mensen met elkaar te verbinden én ze van relevante kennis te voorzien. Innopedia ondersteunt ook het (door)ontwikkelen van kennis. Door mensen en kennis te verbinden en mensen te ondersteunen bij het samenwerken kan er nieuwe kennis ontstaan. Innopedia is een wereld, waar mensen, kennis en tools samenkomen en nieuwe en betere kennis en tools ontstaan. Innopedia als kennissen- en kennisplatform. 4.3 Visie en doelstellingen Op basis van de gehouden interviews met de stakeholders en inhoudelijk experts, de discussies tijdens de werksessies en de informatieanalyse is een gezamenlijk gedragen en kansrijke visie op Innopedia ontwikkeld. De missie van de EnergieSprong is marktcondities te creëren voor een grote sprong richting een energieleverende gebouwde omgeving. Dit zal stapsgewijs gerealiseerd gaan worden. De concrete doelstelling die aan de EnergieSprong ten grondslag ligt is een energiereductie en het gebruik van duurzame energie te realiseren in utiliteitsbouw, woningbouw en gebiedsontwikkeling, zowel in renovatie als nieuwbouw van eerst 45% en via 60% oplopend naar uiteindelijk 80%. Om uiteindelijk in 2030 in Nederland te resulteren in een halvering van het energiegebruik in de gebouwde omgeving ten opzichte van

16 In plaats van de visie op Innopedia in één allesomvattende zin samen te brengen wordt er voor gekozen alle relevante aspecten op te sommen die met elkaar invulling geven aan de visie op Innopedia. Deze opsomming maakt het daarmee praktisch mogelijk de visie te gebruiken bij de (door)ontwikkeling van Innopedia. De aspecten die in onderlinge samenhang invulling geven aan de visie op Innopedia zijn: Facilitator o Innopedia helpt bestaande platforms met het brengen van kennis bij de doelgroep en het met elkaar verbinden van mensen. Wegwijzer o Innopedia is een wegwijzer die toont welke initiatieven en kennisbronnen er te vinden zijn en wat ze te bieden hebben. Kennislocaties- en bronnen o Innopedia verzamelt kennis en bundelt deze in een toegankelijk, op de doelgroep afgestemd formaat, waarbij in ieder geval zichtbaar wordt gemaakt wat de impact van mensen en de populariteit van trefwoorden is. Community o Innopedia verrijkt kennis door op haar platform ondermeer innovatieve totaalconcepten te plaatsen. Bezoekers reageren en voegen eigen informatie toe. Community-managers geven antwoorden op vragen, beheren bijdragen en zorgen regelmatig voor nieuwe concepten. o Innopedia biedt faciliteiten voor communities om digitaal kennis te delen en waar mogelijk die kennis te ontsluiten voor andere communities of bouwprofessionals. Werkplaats o Innopedia ondersteunt groepen mensen bij het (door)ontwikkelen van kennis, diensten en tools. Door een virtuele werkplaats te bieden die gevuld kan worden met instrumenten die helpen bij de (door)ontwikkeling van kennis, diensten en tools. Mash-up intern en extern o Innopedia verzamelt kennis elders op het internet (mash-up), maar slaat ook zelf informatie op. Innopedia toont echte kennis over energiezuinig bouwen. Doelstelling van Innopedia is bouwprofessionals met elkaar te verbinden om kennis te ontwikkelen en om kennis te ontsluiten op een zodanig wijze dat er meer innovatie ontstaat gericht op energiezuinig bouwen en het realiseren van, in toenemende mate, energiezuinige gebouwconcepten. De kennis die door Innopedia ontsloten wordt is afkomstig uit vijf verschillende bronnen, namelijk: 1. gevalideerde kennis rechtstreeks afkomstig van experts, kennisleveranciers en/ of Wizer 2. kennis uit EnergieSprong-projecten 3. door EnergieSprong ontwikkelde kennis voor specifieke doelgroepen 4. kennis uit - in-the-cloud - kennis(netwerken) en communities 5. kennis afkomstig van een groot aantal andere relevante websites Ten slotte, Innopedia herkent een bezoeker. Dit is mogelijk door zijn of haar surf- en zoekgedrag, aan de hand van zijn of haar profiel en locatie. Hierdoor kan Innopedia de vragen van de gebruiker nog beter beantwoorden, namelijk door de kennis en tools te tonen die precies passen bij de functie van de bezoeker. En hierdoor kan Innopedia, ook ongevraagd, aanvullende informatie aanbieden die ook relevant kan zijn voor de betreffende persoon. 16

17 4.4 Omgeving Innopedia Innopedia ondersteunt de gehele bouwketen. Om het mogelijk te maken dat wat gevraagd wordt ook gemaakt kan worden en dat alle partijen in de bouwketen beter leren samenwerken dient Innopedia zich expliciet op alle partijen te richten, die zich bezig houden met de gebouwde omgeving. Innopedia richt zich primair op de ambitieuze koplopers (innovators) op het gebied van energiezuinig bouwen, zodat potentiële energiezuinig bouwers (early adopters) geïnspireerd raken en gefaciliteerd worden. Innopedia richt zich verder op bouwprofessionals en niet op particulieren. In Nederland zijn ongeveer afhankelijk van waar je de grens trekt tot bouwprofessionals actief. Kijkend naar de markten die in de bouwbranche onderscheiden kunnen worden richt Innopedia zich op: Renovatie/ bestaande bouw; dit betreft veruit het grootste volume Woningbouw o Particulieren, woningen o VvE s, woningen o Corporaties, woningen Utiliteitsbouw Gebiedsontwikkeling Nieuwbouw wordt door strenge wet- en regelgeving al dusdanig goed gereguleerd, dat in nieuwbouw al veel bereikt is de afgelopen jaren op het gebied van energiebesparende maatregelen. Ook de komende jaren zal nog veel bereikt worden. Daarbij is de omvang van de nieuwbouwmarkt slechts een fractie van de bestaande bouw. Kijkend naar de mensen waarop Innopedia zich richt kunnen deze in acht verschillende groepen worden verdeeld, namelijk: 1. Klant/ opdrachtgever Beslisser, zoals CEO, directeur en CFO Eigenaar, beheerder VvE Gedelegeerd opdrachtgever Projectmanager in- of extern Belegger 2. Ontwerpend Architect Stedenbouwkundige Landschapsarchitect 3. Engineerend Constructeur Concept Constructeur Details Installatie engineer Klimaat & bouwfysisch adviseur 17

18 Materiaaldeskundige Ergonoom Specialist gebouwtype EPA-adviseur Eco-intermediair 4. Uitvoerend Bouwbedrijf hoofdaannemer Bouwbedrijf onderaannemer Installatiebedrijf hoofdaannemer Installatiebedrijf onderaannemer Afbouwbedrijf, zoals stukadoor en schilder Opzichter Toezichthouder 5. Toeleveranciers Fabrikant/ producent Tussenhandel Consortia 6. Beherend Facilitymanager Bestuurder VvE Schoonmaakbedrijf Onderhoudsbedrijf Gebouwbeheerder, onder andere van corporaties 7. Financiers Hypotheekverstrekker Verzekeraar Makelaar-taxateur NHG 8. Overige betrokkenen Vereniging Eigen Huis Garantie Instituut Woningbouw Energiebedrijf Individuen kunnen grenzen verleggen en daarmee voor innovatie zorgen. Innopedia zal dus juist deze individuele mensen moeten bereiken. Hiervoor zijn al ongeveer 40 verschillende functies/ groepen individuen genoemd. Innopedia zal de genoemde groepen op een verschillende, passende manier dienen te bedienen. De toegang tot en de manier waarop Innopedia gebruikt wordt dient afgestemd te worden op het profiel van de gebruiker. Daarbij is het abstractieniveau een vertrekpunt maar ook het werkveld waarin de professional zich beweegt. Het onderwijs kan ook een belangrijke rol spelen in het behalen van de doelstellingen van EnergieSprong. De verbinding tussen Innopedia en het onderwijs ligt dus eveneens voor de hand. Hierbij kan gedacht worden aan hogescholen die als regionale kennishub kunnen optreden. Maar ook aan studenten, docenten en lectoren die bijdragen aan het ontwikkelen van kennis en tools. Ook kan Innopedia een rol spelen in het realiseren van de verbinding 18

19 tussen het onderwijs en het bedrijfsleven om kennis over energiezuinig bouwen (door) te ontwikkelen en in te zetten. 4.5 Vergezicht en perspectieven EnergieSprong is een meerjarenprogramma, waarbij de uiteindelijk nagestreefde resultaten eerst over vele jaren zichtbaar worden in Nederland. Het is om deze reden dat voor de doorontwikkeling van Innopedia niet alleen een planning van belang is, maar ook een richtinggevend vergezicht noodzakelijk is. Als voorlopig eindpunt van het vergezicht wordt uitgegaan van het jaar Voor 2020, 2016 en 2012 zijn hierna voor Innopedia de essentiële aspecten benoemd. 2020: Visie, ideaalbeeld en droom De pijn van de consumptiemaatschappij voorbij: ruimte voor nieuwe samenleving Energieneutraal is vanzelfsprekend Lange termijn financiële verantwoordelijkheid Verdienmodellen 100% op toegevoegde waarde opdrachtgever/ klant en leverancier Wonen aanbieden Plug-in en -out. Prefab woongebied zelf voorziend Onze kinderen weten wel beter: zij worden en zijn ermee opgevoed Aanbieders: clusters met rollen, geen hiërarchie, ad hoc samengesteld, allianties, e.d. Cocreatie met eindgebruikers Zelflerende systemen Bouw werkt alleen met bestaand materiaal en C2C materialen Duurzame materialen, gezond(heid) en welness Energieconcept bekleed met natuurlijke materialen Aanpasbaar aan gebruiker Demontabele bouw voor hergebruik Experimenten gaan samen in een expertcentrum Onafhankelijke straten vernoemd naar de pioniers van nu Materialen en arbeid in één concept gecheckt voor verandering 2016: Hoe zijn de knelpunten opgelost? Duurzaam = Woonkwaliteit Conglomeraten van creatieve teams Marktgroepen van opdrachtgevers / klanten zijn georganiseerd Inzichten, randvoorwaarden en ervaringen verzameld met feedback mechanismen Systeemgrenzen doorbroken door cocreatie met toeleveranciers Beperkt aantal, maar waardevolle social-vrienden Informatiebutler Projecten en projectmanagement bestaan niet meer; opgaven, vragen en oplossingen Keurmerk voor basisdata opgericht, gevuld met evaluaties Energieprestatiecontracten effectief VvE s coöperatief operationeel Regierol overheid Wetgeving en regels aangepast Samen met de bouwpartners; allen opgeleid door samenwerking 2012: Wat biedt Innopedia? Content: Proceservaringen 19

20 Best passende samenwerkingsvorm Top 10 van concepten en voorbeelden Best practices: o doorbreken systeemgrenzen o gebruikersinteractie o knelpunten in gebruik Contacten Inspiratie Standaard model Zicht op hoe het nieuwe bouwen ingevuld kan worden Opleidingsbeurs voor talentvolle student Communicatiehulp Economische ontwikkelhulp Jaarlijks gala Juridisch kader Functionaliteiten: Uitgebreid en gestructureerd filter Platform/ ontmoetingsplaats voor gelijkgezinden Communities; regie Faciliteren en ontlokken van dialoog Experts identificeren; bedrijven en personen Nieuwe ideeën vinden Verzamelt fundamentele kennis; dé kennisbank van de Bouwkunst Platform voor rating van kennis Open Source innovatiesysteem Maakt bij elke stap de balans op voor de kerndata Kennis push: lerend systeem Faciliteren en verlenen van diensten en service Met het vergezicht als richtinggevend punt wordt voor de realisatie van de genoemde content en functionaliteiten waarover Innopedia in 2012 gaat beschikken een concrete werkplanning opgesteld. De ervaringen en nieuwe inzichten die continu worden opgedaan zijn leidend voor de doorontwikkeling van Innopedia. Tevens wordt tijdens het ontwikkelen van Innopedia het vergezicht continu aangescherpt en verbeterd. 4.6 Randvoorwaarden De kans op succes van Innopedia neemt toe naarmate het meer en betere oplossingen biedt voor bestaande knelpunten op het gebied van energiezuinig bouwen en het ontwikkelen en opleveren van vooruitstrevende energiezuinige concepten en gebouwen. Voor de ontwikkeling van de eerder genoemde tools en voor de doorontwikkeling van Innopedia is het daarmee van belang dat een oplossing wordt geboden voor de volgende bestaande knelpunten: 1. Gebrek aan samenwerking Van dromers naar denkers naar doeners. Dromers bedenken plannen > denkers zien de problemen > doeners maken wat ze kennen. De energieprestaties van een gebouw zijn op dit moment vaak lager dan mogelijk; het klopt op papier, maar niet in werkelijkheid. Omdat de isolatie van het huis niet goed was uitgevoerd, voldeed ook de installatie niet meer. 20

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal Informatiebijeenkomsten Over Energiesprong Praktijkexperimenten voor vernieuwing volkshuisvesting van onderaf Programma s 1. Huren en Kopen 2. Verdichten en Verdunnen

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Maarten Corpeleijn, 6 november 2013. maarten@huurenergie.nl 1 Achtergrond en ambitie Corporaties willen in een aantal jaren een flink aantal woningen

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES Woningcorporaties worden in toenemende mate aangesproken op efficiency en het verlagen van bedrijfslasten.

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

doen Anders denken én De bouwsector is in transitie. We laten keuzes en paradigma s uit het verleden achter ons.

doen Anders denken én De bouwsector is in transitie. We laten keuzes en paradigma s uit het verleden achter ons. Anders denken én doen De bouwsector is in transitie. We laten keuzes en paradigma s uit het verleden achter ons. Sneller, beter, goedkoper en duurzamer werken, met oog voor de eindgebruiker, dat is het

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding Roadmap BIM Loket Versie 7, 1 december 2015 1.1 Inleiding Eind april 2015 is de Stichting BIM Loket opgericht. Afgelopen maanden is de organisatie ingericht en opgestart. Mede op verzoek vanuit de BIR

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol zorgt ervoor dat je je managementtijd halveert en meer rust in je hoofd ervaart. Terwijl je de productiviteit en

Nadere informatie

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen?

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen? Wat is voor ons duurzaam bouwen? Duurzaam bouwen is het op milieubewuste wijze ontwikkelen van de gebouwde omgeving, die de wensen van gebruikers en veranderingen in tijd kan verwerken. Hoe kunnen wij

Nadere informatie

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol zorgt ervoor dat je je managementtijd halveert en meer rust in je hoofd ervaart. Terwijl je de productiviteit en

Nadere informatie

In spring, de bocht gaat in

In spring, de bocht gaat in In spring, de bocht gaat in Programma Energiesprong gebouwde omgeving 2010-2012 SEV - 1 - Omdat het zoveel efficiënter kan Wonen zonder energierekening of geld toe krijgen voor levering van energie. Een

Nadere informatie

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden. Van duurzaam denken naar duurzaam doen Activiteiten ICDuBo Kenniscentrum Inspiratie: Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Marktrijpe innovaties. Huis van Morgen (HvM) Visie Missie. Toepassingsgericht. Innovaties. Energiebesparing. Participanten.

Marktrijpe innovaties. Huis van Morgen (HvM) Visie Missie. Toepassingsgericht. Innovaties. Energiebesparing. Participanten. Huis van Morgen (HvM) Visie Missie Innovaties Participanten Initiatiefnemers Participeren in innovatie Word participant Voordelen participatie Marktrijpe innovaties Toepassingsgericht Energiebesparing

Nadere informatie

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst!

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst! DE BIM-WERKMETHODIEK Stap in de toekomst! Gezocht: BIM-Partners Hoe eerder u klaar bent voor BIM (Bouw Informatie Model), hoe meer u profiteert van de vele voordelen. Word BIM-partner van Schouten Techniek

Nadere informatie

Stuurgroep Nieuw Hydepark

Stuurgroep Nieuw Hydepark Voortgangsrapportage 1 Stuurgroep Nieuw Hydepark Periode januari t/m mei 2013 4 juni 2013 Kleine Synode 21 juni 2013 OZ 13-06 Bestuur Dienstenorganisatie Pagina 3 van 7 Inhoud 1. Inleiding 5 2. Projectkaders

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Multi Enterprise Social Network Platform 10 redenen om mee te doen Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Intranet, Extranet, Social Organiseer mensen en informatie op natuurlijke wijze TransportLAB

Nadere informatie

SAMEN DE BOUW VERDER ONTWIKKELEN

SAMEN DE BOUW VERDER ONTWIKKELEN SAMEN DE BOUW VERDER ONTWIKKELEN Samen de bouw verder ontwikkelen Zelf invloed hebben op de bouw Toegang tot de juiste partijen in de Direct aan de slag met praktische bouwkennis keten is belangrijk om

Nadere informatie

Propositie City/Regio MAEXchange

Propositie City/Regio MAEXchange Maakt de waarde van maatschappelijke initiatieven inzichtelijk en bevordert investeren en participeren daarin Propositie City/Regio MAEXchange Achtergrond City/Regio MAEXchange De MAEXchange is een landelijk

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + =

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Krachten gebundeld... Pionier op het gebied van bodemenergie! Energiezuinige verwarmings- en koelingsproducten Geotherm Energy

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

E-book: over het selecteren van winnende ideeën

E-book: over het selecteren van winnende ideeën E-book: over het selecteren van winnende ideeën Iets voor jou, dit e-book? Op zoek naar vernieuwing & onderscheid van diensten? Vraag jij je ook af hoe je uit een berg ideeën de beste selecteert? Lees

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Wat kan het Watertorenberaad betekenen voor u? en. Antoinette van Heijningen (Urbancore)

Wat kan het Watertorenberaad betekenen voor u? en. Antoinette van Heijningen (Urbancore) Wat kan het Watertorenberaad betekenen voor u? en Wat kunt u betekenen voor het Watertorenberaad? Antoinette van Heijningen (Urbancore) W Wie zijn het? Amvest, Proper Stok Groep, Blauwhoed, Dura Vermeer,

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Prof.dr. Jacqueline Cramer Universiteit Utrecht Opzet lezing Wat zijn de grote opgaven in de bouw op het gebied van duurzaamheid? Hoe kunnen deze opgaven worden

Nadere informatie

Financieringsvoorwaarden ondersteuning regionale allianties 2014-2016

Financieringsvoorwaarden ondersteuning regionale allianties 2014-2016 1. Inleiding In september 2013 is door een groot aantal partijen, waaronder de Rijksoverheid, werkgevers- en werknemersorganisaties, natuur- en milieuorganisaties, financiële instellingen en de VNG, het

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Creativiteit en technologie: online schoonheid

Creativiteit en technologie: online schoonheid Creativiteit en technologie: online schoonheid Whitepaper voor de creatieve industrie Creatieve bureaus staan voor grote uitdagingen in het online domein: klanten stellen hogere eisen aan doelgroep gerichtheid

Nadere informatie

CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR

CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR WONEN IS MEER DAN EEN DAK BOVEN JE HOOFD! CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR Het bedrijf een korte introductie Verrassend creatief met hands-on mentaliteit Actief op het gebied van het ontwikkelen, realiseren,

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Meer Met Minder. Convenant energiebesparing bestaande woningen en gebouwen

Meer Met Minder. Convenant energiebesparing bestaande woningen en gebouwen Meer Met Minder Convenant energiebesparing bestaande woningen en gebouwen Partijen: 1. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te dezen vertegenwoordigd door minister J.W.E. Spies,

Nadere informatie

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving

Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving Aan het college van Burgemeester en Wethouders van Haarlem c.c. leden van de commissie Samenleving Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mail Kopie aan Onderwerp 19 mei 2016 2016/09 S.K. Augustin

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

Ketenscope; slimmer samenwerken in gemeenten Landelijke webcommunity voor en door gemeenten, in verbinding met andere platforms

Ketenscope; slimmer samenwerken in gemeenten Landelijke webcommunity voor en door gemeenten, in verbinding met andere platforms Ketenscope; slimmer samenwerken in gemeenten Landelijke webcommunity voor en door gemeenten, in verbinding met andere platforms Veel gemeenten zijn bezig met het vormgeven van ketensamenwerking. Soms zijn

Nadere informatie

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig?

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig? Vraagstelling 1. Wat vragen opdrachtgevers en gebruikers werkelijk en hoe kunnen aanbieders kansen pakken door hun dromen waar te maken? 2. Hoe ontstaat een win-win situatie door gebruik te maken van elkaars

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED STARTPAKKET RURAAL ERFGOED CHECKLIST Startpakket Ruraal Erfgoed komt tot stand onder auspiciën van Innovatieplatform Duurzame Meierij met een financiële bijdrage van Belvedere, EU (Leader+) en IDM. Projectontwikkeling:

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: PROEFTUIN

INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: PROEFTUIN INNOVATIEPROGRAMMA ONDERWIJS OP MAAT PROJECT: PROEFTUIN ACTIVITEITENPLAN 2015 WWW.SURF.NL/ONDERWIJS Innovatieprogramma Onderwijs op Maat Project: Proeftuin 2 INHOUD 1. Proeftuin 3 1.1 Doelen 3 2. Werkwijze

Nadere informatie

Ervaringen van Duurzaam Beheer en Onderhoud in relatie tot de implementatie nieuwe wetgeving. En dan ook nog duurzame energie en energiebesparing

Ervaringen van Duurzaam Beheer en Onderhoud in relatie tot de implementatie nieuwe wetgeving. En dan ook nog duurzame energie en energiebesparing Ervaringen DBO Praktijkseminar Nieuwe wetgeving Duurzame energie en energiebesparing Consequenties voor installateurs en gebouwbeheerders 11 oktober 2011 Ronald van Nattem Hoofd B&O Vastgoed DH Aart de

Nadere informatie

Sector en keteninitiatieven

Sector en keteninitiatieven Sector en keteninitiatieven Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Auteur(s) Marco Vermeulen Kenmerk 1.D.1_1, 3.D.1_1, 3.D.1_2 en 3.D.2_1 Sector en keteninitiatieven Datum 13 maart 2015 Versie

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Briefing V1. interactieve content

Briefing V1. interactieve content Briefing V1 interactieve content Marianne Meijers m.b.meijer-meijers@hva.nl Wat is interactieve Content?. Definitie Interactieve content is de inhoudelijke bijdrage van een medium die bestaat uit tekst,

Nadere informatie

Veelgemaakte fouten bij de inzet van SharePoint

Veelgemaakte fouten bij de inzet van SharePoint Veelgemaakte fouten bij de inzet van SharePoint Vincent Somers Paul Keijzers Oprichter, directeur Orangehill Online- & IT-professional Oprichter, directeur KbWorks Online Business Consultant Intranet Publieksomgevingen

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

Water, wij halen eruit wat erin zit

Water, wij halen eruit wat erin zit Water, wij halen eruit wat erin zit U ziet papier......wij zien water Samen met u... Als uw afvalwaterzuiveringsinstallatie aan vernieuwing toe is, staat u voor belangrijke keuzes. Strategische, operationele

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT?

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? Onderzoek naar Toerisme & Recreatie in Bedum AANLEIDING VAN HET ONDERZOEK Onderwerp dat door burgers is aangedragen Veel beleidsvrijheid van de gemeente, passend in regionale

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

BRAIN Deelplan: Website

BRAIN Deelplan: Website BRAIN Deelplan: Website Respond BV Sportweg 15 5037 AC TILBURG T +31(0)13 532 10 01 F +31(0)13 544 23 40 info@respond.nl www.respond.nl KvK nummer Tilburg 18035794 Bank (ING-BANK) 68.47.49.203 1 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Het jaarplan is opgebouwd aan de hand van een aantal onderdelen: Een reflectie op de activiteiten in 2014; De visie en doelstellingen binnen het jaarplan voor 2015;

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst!

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst! Dit oriënterende gesprek is geheel vrijblijvend. Bel 0229-291 500 of mail naar bim@schoutentechniek.nl Contactgegevens De Marowijne 47 1689 AR Zwaag Postbus 20 1689 ZG Zwaag T (0229) 29 15 00 F (0229)

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade 2 Voorwoord Beste mensen, voor u ligt de folder over het convenant energiebesparing 2009 2011. Dit is een samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Ketenintegratie veranderende rollen van de verschillende bouwpartners. Woonbedrijf en Ballast Nedam Zuid op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen

Ketenintegratie veranderende rollen van de verschillende bouwpartners. Woonbedrijf en Ballast Nedam Zuid op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen Ketenintegratie veranderende rollen van de verschillende bouwpartners Woonbedrijf en Ballast Nedam Zuid op zoek naar nieuwe samenwerkingsvormen Samen-werken als veranderopgave Waartoe? Veranderrichting

Nadere informatie

courses and programms experience others Formal vs informal learning Objective 2013-2016: Eneco Groep medewerkers dragen actief bij aan de onze duurzame strategie doordat ze hier via een intern digitaal

Nadere informatie

nemen van een e-depot

nemen van een e-depot Stappenplan bij het in gebruik nemen van een e-depot CONCEPT VOOR FEEDBACK Bijlage bij Handreiking voor het in gebruik nemen van een e-depot door decentrale overheden 23 juli 2015 Inleiding Dit stappenplan

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd 1 oktober 2013 (revisie) Versie 2.3 1e Amstelveense Montessorischool Michelina Hoogeveen, Irene Simonis, Frank Versloot Inhoudsopgave Inleiding, doelen en uitgangspunten

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw

NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Management Advies Automatisering Bouw Huisvesting Vastgoed @brinkgroep NEC3 als alternatieve contractvorm in de bouw Als u zoekt naar samenwerking en vertrouwen Specialisten geïntegreerde contracten en

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Een goede jas: schoon, gezond en zuinig. Frank te Poel 10 oktober 2007

Een goede jas: schoon, gezond en zuinig. Frank te Poel 10 oktober 2007 Een goede jas: schoon, gezond en zuinig Frank te Poel 10 oktober 2007 Inhoud 1. Klimaatverandering is een urgent probleem 2. Er zijn drastische maatregelen nodig 3. Waar staat Nederland nu? 4. Spaar Het

Nadere informatie

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Strategisch samenwerken in het bouwproces stichting bouwresearch Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Opdrachtgevers.. en organisatiemodellen Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Nadere informatie

WAT IS EEN CUR-AANBEVELING? Doel, positie en status

WAT IS EEN CUR-AANBEVELING? Doel, positie en status WAT IS EEN CUR-AANBEVELING? Doel, positie en status Inhoud 1 Wat hebt u aan een CUR-Aanbeveling?...3 2 Wat is een CUR-Aanbeveling?...4 3 Opstellen van een CUR-Aanbeveling...6 2 1 Wat hebt u aan een CUR-Aanbeveling?

Nadere informatie

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties Erfgoed is in de nieuwe erfgoednota een breed begrip; de cultuurhistorie

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 1. Aanleiding De BMWE-gemeenten willen zoveel mogelijk gezamenlijk het Centrum Jeugd en Gezin realiseren. Dit plan van aanpak is hierop

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie