Telemonitoring & Telecoaching

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Telemonitoring & Telecoaching"

Transcriptie

1 Telemonitoring & Telecoaching, Opdrachtgever: Saxion Hogeschool Enschede Academie Gezondheidszorg Astrid Veldhuis Anouk de Haan Rene Brunsveld Iris de la Rive Box Projectgroep: Saxion Hogeschool Enschede Academie Gezondheidszorg Fysiotherapie Enschede, Projectbegeleiding/ beoordeling: Hans Dekens, Caroline Oude Essink

2 2 Telecoaching en Telemonitoring Samenvatting Achtergrond: Uit onderzoek blijkt dat de zorgvraag naar fysiotherapie in Nederland tot 2015 met 14 % toeneemt. Dit kan mede worden verklaard door veranderingen in de demografische samenstelling (vergrijzing). Het is hierdoor van belang dat zorgverlening op een efficiëntere manier wordt aangeboden, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg. Telecoaching kan hiervoor een oplossing bieden. Hierbij is het echter wel van belang dat maken. Doel: Het doel van het project Telecoaching en Telemonitoring is bepalen hoe de rol van de fysiotherapeut als telecoach eruit ziet. Tevens wordt daarbij gekeken naar de mogelijkheden Methode: Bij deze studie is explorerend kwalitatief onderzoek gedaan door middel van een literatuuronderzoek, waarbij gebruik is gemaakt van verschillende online databases voor artikelen en een aantal boeken. Omdat dit een vrij nieuw onderzoeksgebied is, is er naast de literatuurstudie kennis meegenomen uit congressen en bijeenkomsten, zoals het congres Zorg 2.0 (REshape 2009, Nijmegen) over de rol van internet binnen de gezondheidszorg. Ook is de oratie van prof. dr. M.M.M. Vollenbroek-Hutten bezocht. Tevens is een mini-symposium over telemedicine georganiseerd, waarbij, onder andere de Russische prof. Oleg Medvedev, expert op het gebied van telemedecine, zijn visie over de toekomst van telemedicine in de gezongheidszorg heeft gegeven. Resultaten: Uit het onderzoek blijkt dat het vakgebied fysiotherapie, als een van de weinige vakgebieden binnen de gezondheidszorg, op dit moment nog weinig gebruik maakt van telecoaching en telemonitoring. Tot nu toe wordt telemonitoring met telecoaching bij andere disciplines vooral gebruikt om de zelfmanagement (de stappen doen en blijven doen ) te beïnvloeden in de thuissituatie. Gesteld kan worden dat het beïnvloeden van zelfmanagement door middel van telecoaching ook door de fysiotherapeut kan worden bereikt. Conclusie en aanbevelingen: Het is wenselijk dat er nog vervolgonderzoek wordt gedaan naar telecoaching en telemonitoring. Ten eerste kan worden onderzocht wat de reden is dat deze vorm van telemedicine nog maar weinig binnen het vakgebied van de fysiotherapie wordt toegepast. Ten tweede kan op het gebied van zelfmanagement en gedragsverandering gekeken worden tijdens welke stappen van gedragsverandering, in welke vorm en door middel van welke communicatiemiddelen telecoaching toepasbaar is. Daarnaast is het van belang dat in een vervolgonderzoek verder wordt ingaan op het meten van.

3 Telecoaching en Telemonitoring 3 Voorwoord In juli 2009 zijn wij, Anouk de Haan, Iris de la Rive Box, René Brunsveld en Astrid Veldhuis, door docent Hans Dekens en innovatieadviseur Nitie Mardjan, van Saxion Hogeschool Enschede, Dit project is van belang omdat telecoaching en telemonitoring nog weinig is onderzocht binnen de fysiotherapie. Bij dit project wordt door middel van een explorerend kwalitatief onderzoek gekeken naar de toepasbaarheid van telecoaching en telemonitoring binnen het vakgebied fysiotherapie. Hierbij afstandelijk wordt indien er gebruik gemaakt wordt van telecoaching en telemonitoring. Dit risico ontstaat doordat het karakter Met dit project wordt een aansluiting gemaakt met de CHEST-studie van het Medisch Spectrum Twente (MST), waarbij wordt onderzocht wat de effecten zijn van een bewegingsprogramma op de inspanningscapaciteit en de kwaliteit van leven van patiënten met zowel COPD als hartfalen (Van der Palen et al. 2009). Vier tweededejaars studenten fysiotherapie onderzoeken tevens wat de meerwaarde is van het meten met een 3- dimensionale accelerometer ten opzichte van de pedometer die wordt gebruikt bij de CHESTstudie. De bruikbaar voor verschillende partijen. Deze partijen zijn onder andere het MST, particuliere fysiotherapiepraktijken, studenten en opleidingen voor fysiotherapie. Hierbij willen wij Caroline Oude Essink en Hans Dekens bedanken voor de begeleiding, met name voor alle tijd die jullie voor ons vrij hebben gemaakt op de meest onmogelijke momenten. Tevens willen wij Nitie Mardjan bedanken voor het uitleggen van de noodzaak van dit project. Daarnaast willen wij Johan G. Beun bedanken voor alle informatie en contactpersonen waar hij ons mee heeft laten kennismaken. Ook zijn wij zeer dankbaar voor de presentatie over telemedicine die professor Oleg Medvedev, van de Moscow State University, op ons mini-symposium heeft willen geven. En ten slotte willen wij Erik Fransen, Marit van de Dijk, Victor Boldewijn, Gert-Jan van Boven, Gerard Davelaar, Jan Vesseur, Jacqueline Fackeldey, Marloes Postel, Doortje Boshuizen en Jacomijn Harmsen bedanken wij voor de informatie en kennis die zij met ons hebben willen delen.

4 4 Telecoaching en Telemonitoring Inhoudsopgave Begrippenlijst Inleiding Methode Inclusiecriteria Uitgevoerde activiteiten Telecoaching versus face-to-face communicatie Middelen voor telecommunicatie Conclusie Zelfmanagement en coachingsmodellen Educatie en gedragsverandering Coachingsmodellen Conclusie Telecoaching in de fysiotherapiepraktijk Competentie 1: Screenen/ diagnosticeren/ plannen Competentie 2 en 3: Therapeutisch en preventief handelen Conclusie Conclusie Conclusie Aanbeveling Literatuur Bijlage 1: Health-Care Climate Questionnaire

5 Telecoaching en Telemonitoring 5 Begrippenlijst In deze literatuurstudie worden begrippen gebruikt die geen duidelijke of eenduidige definitie hebben. Hieronder wordt weergegeven wat in dit verslag onder een bepaald begrip wordt verstaan. Behandeling waarbij geen fysiek contact plaats vindt tussen patiënt en fysiotherapeut Behandeling waarbij fysiek contact plaats vindt tussen patiënt en fysiotherapeut Zorg die als veilig en vertrouwd wordt ervaren door de patiënt Coaching Het bevorderen van het leren; het mensen in staat stellen om ruimte te creëren om na te denken over en te reflecteren op hun leerproces (Law et al. 2007) Face-to-face communicatie De communicatie van de patiënt en de coach in dezelfde ruimte Telecoaching Coachen op afstand waarbij gebruik gemaakt wordt van een communicatiemiddel Telemedicine Een zorgproces of het geheel van zorgprocessen waarbij afstand wordt overbrugd door gebruikmaking van informatietechnologie en telecommunicatie Telemonitoring Het bewaken en meten van de gezondheids- situatie van de patiënt. Het monitoren van lichaamsfuncties vindt plaats in het kader van screenen/ diagnostiseren/ plannen, therapeutisch handelen en preventief handelen door middel van registratie, transport, opslag en analyse van de gegevens buiten de aanwezigheid van (de) zorgverlener(s) om, door op geavanceerde wijze gebruik te maken van medische technologie en ICT Zelfmanagement Het in eigen handen houden van de regie over het leven door de patiënt zelf (NPCF CBO 2009). Zelfregulatie Synoniem voor zelfmanagement (Maes 2005)

6 6 Telecoaching en Telemonitoring 1. Inleiding Uit onderzoek blijkt dat de zorgvraag naar fysiotherapie in Nederland tot 2015 met 14 % toeneemt. Dit kan mede worden verklaard door veranderingen in de demografische samenstelling (vergrijzing). Het is hierdoor van belang dat zorgverlening op een efficiëntere manier wordt aangeboden, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg. Volgens professor dr. M.M.M. Vollenbroek-Hutten kan telecoaching hiervoor een oplossing bieden. De onderzoeksvragen van dit onderzoek zijn: De hierbij opgestelde deelvragen zijn: 1. Wat zijn de voor- en nadelen van communicatie bij telecoaching ten opzichte van face-to-face communicatie? 2. Wat doet een fysiotherapeut in een normale situatie om zelfmanagement bij een patiënt te bevorderen? 3. Welke gedragsmodellen gebruikt een fysiotherapeut om zelfmanagement bij een patiënt te bevorderen? 4. Welke communicatiemodellen gebruikt een fysiotherapeut voor het beïnvloeden van de zelfmanagement? Hoe kan warme zorg worden gemeten? In het volgende hoofdstuk wordt de gebruikte methode weergegeven. In hoofdstuk 3 worden de voor- en nadelen van communicatiemiddelen bij telecoaching ten opzichte van face-to-face communicatie met elkaar vergeleken. Vervolgens wordt ingegaan op wat een fysiotherapeut kan doen om zelfmanagement bij patiënten te beïnvloeden en of zelfmanagement ook te beïnvloeden is, indien er gebruik wordt gemaakt van telecoaching. Tevens wordt hierbij ingegaan op de coachingsmodellen die hierbij gerbuikt kunnen worden. In hoofdstik 5 wordt Hierna wordt in hoofdstuk 7 ingegaan het meten van uk 8 bevat de conclusie, waarin een antwoord wordt gegeven op de vragen hoe de rol van de fysiotherapeut eruit ziet bij telecoaching en hoe telecoaching kan telecoaching door de fysiotherapeut en aanbevelingen voor vervolgonderzoek.

7 Telecoaching en Telemonitoring 7 2. Methode Om de doelstellingen, zoals geformuleerd in de inleiding, te realiseren is gebruik gemaakt van de methode explorerend kwalitatief onderzoek. Dit explorerend kwalitatieve onderzoek bestaat voornamelijk uit literatuuronderzoek en het afnemen van interviews. Voor het literatuuronderzoek is gebruik gemaakt van verschillende online databases voor artikelen en is een aantal boeken gebruikt. De databases, die zijn gebruikt, zijn: Springerlink Pedro PubMed IngentaConnect Google scholar Sciencedirect Picarta Cochrane Onderstaande zoektermen (Tabel 1: Zoektermen) zijn in de reeds genoemde databases en in verschillende zoekmachines gebruikt. De zoektermen zijn in combinatie toegepast, waarbij ook gebruik gemaakt is van de sneeuwbalmethode, om relevante artikelen te vinden in de literatuurdatabases. Tabel 1: Zoektermen Telemedicine Gezondheidsgedrag / Health behav* E-health Coach* Telecoaching Communicatie / communication E-learning Coachingsmodellen Telemonitoring Communicatiemodel E-coaching Chronische ziekte / Chronic disease Zorg op afstand Warme zorg / warm care Fysiotherapie / physiotherapy Social media Chronic Obstructive Hartfalen / Heart failure Vragenlijst / Meetinstrumenten Pulmonairy Disease questionnaire Tevredenheidsonderzoek Evaluatie counseling Ziekte management / Disease management

8 8 Telecoaching en Telemonitoring Overige relevante literatuur is gezocht bij verschillende instanties: NIVEL - Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL) Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) ZorgOnderzoek Nederland en Medische Wetenschap (ZonMW) Nederlandse Onderzoek Databank (NOD) Royal Society of Medicine Press journals (RSMP) 2.1. Inclusiecriteria Binnen het vakgebied van de fysiotherapie is nog maar weinig bekend over telemonitoring en telecoaching. Daarom is er ook gebruik gemaakt van niet wetenschappelijke bronnen. Voor alle gebruikte bronnen gelden de volgende criteria: Nederlands- of Engelstalig onderzoek Gerenommeerde tijdschriften, instanties en wetenschappelijk onderzoek Deskundige personen Recent gepubliceerde literatuur 2.2. Uitgevoerde activiteiten Naast het literatuuronderzoek zijn verschillende activiteiten uitgevoerd, waaronder: ingegaan op een nieuwe, moderne manier van Organiseren van mini-symposium over telemedicine met als gastsprekers J.G. Beun, informatiemanager van vier particuliere fysiotherapiepraktijken en prof. O. Medvedev, expert op het gebied van telemedicine, van de Moscow State University, te Enschede op 17 november 2009 Bijwonen van een oratie over zorg op afstand van prof. dr. M.M.M. Vollenbroek- Hutten, te Enschede op 12 november 2009 Het houden van een peiling over warme zorg bij patiënten met COPD en/of hartfalen op 22 en 23 oktober 2009 Contact opnemen met verschillende personen en instanties, tussen augustus 2009 en november 2009

9 Telecoaching en Telemonitoring 9 Van de volgende instanties zijn contactpersonen benaderd: Nationaal ICT Instituut in de Zorg (Nictiz) European Federation for Medical Informatics (EFMI) Fackeldeyfinds, helpt bedrijven en organisaties resultaat te behalen door ze anders te leren kijken, denken en doen. Tactus, beperken van middelengebruik en verslavingsgedrag Saxion Hogeschool Enschede, Academie Mens & Maatschappij (AMM) Saxion Hogeschool Enschede, Academie Gezondheidszorg (AGZ) Fitclinic, particuliere fysiotherapiepraktijk Vitaphone Telemedicine, houdt zich bezig met innovaties binnen het biomedisch spectrum van telemedicine

10 10 Telecoaching en Telemonitoring 3. Telecoaching versus face-to-face communicatie Telecoaching is het coachen op afstand waarbij gebruik gemaakt wordt van een communicatiemiddel. De communicatiemiddelen die kunnen worden gebruikt, hebben verschillende voor- en nadelen. Deze communicatiemiddelen worden besproken aan de hand van het algemene communicatiemodel (Van der Burgt & Verhulst 1998) (zie figuur 1: Communicatieschema). Dit communicatiemodel laat zien hoe een boodschap tussen zender en ontvanger wordt overgebracht. Ruis van buiten Coderen Decoderen Zender Boodschap Ontvanger Ontvanger Boodschap Zender Decoderen Coderen Ruis van buiten Figuur 1: Communicatieschema 3.1. Middelen voor telecommunicatie Bij telecoaching kunnen verschillende communicatiemiddelen worden toegepast. Telecoaching kan bijvoorbeeld plaatsvinden via de volgende communicatiemiddelen: Telefoon Internet o o Chat o Sociale media Televideo Van deze communicatiemiddelen worden eerst algemene voor- en nadelen in vergelijking met face-to-face communicatie genoemd. Vervolgens wordt ingegaan op de synchrone en asynchrone communicatie. Tenslotte wordt elk bovengenoemd communicatiemiddel besproken.

11 Telecoaching en Telemonitoring Algemene voor- en nadelen telecommunicatie versus face-to-face communicatie Een algemeen voordeel van telecoaching is dat het niet meer noodzakelijk is om naar een bepaalde locatie te reizen, waardoor tijd en reiskosten kunnen worden bespaard (Kwankam, 2004, in Turkensteen 2008). Daarnaast is het voor patiënten vaak moeilijk om hetgeen zij hebben geleerd bij de therapeut, toe te passen in hun thuissituatie. Hierdoor houden patiënten sneller op met het uitvoeren van de opgegeven oefeningen, wat van invloed kan zijn op hun gezondheidstoestand (Hartigan et al, 2000 in Vollenbroek-Hutten 2009). Een algemeen nadeel van telecoaching, indien de communicatie verloopt door middel van geschreven tekst, is dat er een groot beroep op de schrijfvaardigheid van zowel de patiënten als coach moet worden gedaan. Beiden moeten in staat zijn om hun gedachten op een juiste manier te formuleren. Echter, niet alle patiënten of coaches bezitten deze vaardigheid, waardoor bepaalde communicatiemiddelen minder geschikt zijn om te gebruiken (Rochlen et al. 2004) Asynchrone communicatie Met asynchrone communicatie wordt bedoeld dat er een altijd sprake is van een verschillende tijd en plaats (Stokking et al. 2004). en sociale media zijn voorbeelden van asynchrone communicatiemiddelen. Voordelen van asynchrone communicatie zijn dat behandelingen niet meer aan tijd en fysieke afspraken gebonden zijn. Doordat betrokkenen elkaar niet direct hoeven te zien en/of te horen, zijn patiënten sneller en meer open over zichzelf en vertellen makkelijker over hun problemen of gevoelens (Peter et al. 2006). Ook kan de frequentie van de contacten worden verhoogd, omdat de therapeut minder tijd nodig heeft per patiëntcontact (Wright et al. 2005). Tevens biedt asynchrone communicatie zowel patiënten als therapeuten grotere flexibiliteit voor het moment van reflectie over de ontvangen informatie en/of het eigen behandelen (Castelnuovo et al. 2003). Een nadeel van asynchrone communicatie kan zijn dat patiënten geen mogelijkheid om een wederzijdse interactie aan te gaan, waardoor spontane interacties zijn uitgesloten (Castelnuovo et al. 2003). Hierdoor kan het gevoel bij patiënten ontstaan dat zij weinig contact hebben met de therapeut (Turkensteen 2008).

12 12 Telecoaching en Telemonitoring Synchrone communicatie Met synchrone communicatie wordt bedoeld dat er gelijktijdig en plaatsonafhankelijk wordt gecommuniceerd (Stokking et al. 2004). Voorbeelden van synchrone communicatie zijn telefoon, chat, webcame/televideo en sociale media. Voordelen van synchrone communicatie kunnen zijn dat afspraken op een vast tijdstip worden ingepland met mogelijk een tijdslimiet. Hierdoor weten de patiënten en therapeuten beter waar zij aan toe zijn. Tevens is het mogelijk om spontane reacties te geven waardoor de cliënt meer van zichzelf zal kunnen laten zien (Turkensteen 2008). Deze spontane interacties hebben een therapeutische meerwaarde en kunnen de diepgang en het verloop van de therapie beïnvloeden (King & Moreggi 1998). Ook kunnen patiënten de directe aanwezigheid, toewijding en aandacht van de therapeut intenser ervaren (Castelnuovo et al. 2003). Als laatste is het makkelijker om belangrijke aanwijzingen te ontdekken, bijvoorbeeld stiltes of het niet nakomen van afspraken (Yager 2001). Een nadelen van synchrone communicatie zijn dat het moeilijker is om contact met de therapeut te krijgen, omdat er eerst een afspraak moet worden gemaakt (Turkensteen 2008). Ook kan het zijn dat patiënten meer met de gemaakte afspraak bezig zijn dan met zijn of haar behandeling (Castelnuovo et al. 2003) Telefoon Bij het communiceren via de telefoon kan de boodschap van de zender alleen verbaal worden overgebracht. Hierbij ontbreken dus voor de ontvanger de non-verbale signalen en kan de boodschap verkeerd worden geïnterpreteerd (Rochlen et al. 2004). Wanneer de verbale en non-verbale signalen niet met elkaar overeenkomen, geven mensen meer gewicht aan de nonverbale communicatie (Van der Burgt & Verhulst 1998). Bij afwezigheid van non-verbale nadeel van de telefoon voor telecoaching kunnen worden gezien. Daarnaast biedt de telefoon ook geen mogelijkheden om mensen visuele voorbeelden te geven van bijvoorbeeld oefeningen. Ook dit zou voor de fysiotherapie, waarin toch veel oefeningen worden gegeven die patiënten thuis moeten oefenen, een groot nadeel kunnen zijn. Andere nadelen aan de telefoon als communicatiemiddel voor telecoaching zouden kunnen voortkomen uit het apparaat en het gebruik ervan op zich. Zo heeft Vyt (2006) de - het veroorzaken van ruis, die een goede communicatie tussen mensen kan verstoren:

13 Telecoaching en Telemonitoring 13 Slechte telefoonverbinding Omgevingsgeluiden Onwetendheid van de ontvanger over volledigheid van informatie Taalbarrière; de ontvanger hanteert een ander woordgebruik of dialect Deze factoren zijn niet allemaal eigen aan telefoongebruik (omgevingsgeluiden kunnen ook in face-to-face gesprekken communicatie verstoren), maar Vyt (2006) constateert wel dat juist deze factoren bij telefoongesprekken een hoger risico tot communicatiestoornissen opleveren Internet Bij telecoaching via internet kunnen verschillende communicatiemiddelen worden gebruikt. Dit zijn onder andere , chat en sociale media. Hieronder wordt elk genoemd middel besproken Bij communicatie via ontbreekt zowel de non-verbale communicatie, als de vocale communicatie (Rochlen et al. 2004). Hierdoor ontbreekt bij de ontvanger de intonatie. Dit kan kunnen worden weergegeven (Derks et al. 2008), hoewel deze niet zo veelzijdig kunnen en zullen zijn als echte emoties in face-to-face communicatie. Derhalve zal via dus toch een deel van de communicatie kunnen ontbreken. Een ander nadeel van is dat zelfs al kunnen emoticons worden gebruikt voor het uitdrukken van gevoelens, het niet voor iedereen makkelijk is om gevoelens te omschrijven via (Rochlen et al. 2004). Sommige mensen hebben nu eenmaal meer moeite om hun gevoelens op schrift onder woorden te brengen dan om erover te praten. Het gevolg hiervan kan zijn dat de ontvanger van een bericht een verkeerde indruk krijgt, en dat er daardoor dus toch communicatiestoornissen optreden. Een voordeel van is dat het bericht, dat de patiënten of een hulpverlener hebben geschreven, opgeslagen kan worden. Hierdoor is het mogelijk om eerdere berichten terug te lezen. Een ander voordeel van is dat een ontvanger niet direct hoeft te reageren en dus rustig na kan denken voordat hij reageert. Dit kan voor zowel de hulpverlener als de patiënten voordelig zijn, omdat er door de denkperiode wellicht tot betere inzichten of duidelijker omschreven boodschappen kan worden gekomen. De denkpauze die een ontvanger heeft voor

14 14 Telecoaching en Telemonitoring hij reageert kan echter ook met name voor de patiënten die met een dringende vraag zitten nadelig zijn, omdat de patiënten niet weten wanneer hij/zij reactie krijgen van de coach Chatten Bij chatten wordt er gebruik gemaakt van een chatprogramma (bijv. MSN). Chatten is het op hetzelfde moment voeren van een gesprek door het over en weer typen van tekst tussen twee of meerdere gebruikers van computers. Doordat beide personen op hetzelfde moment gebruik maken van de chat, kan er snel op elkaar gereageerd worden. De voor- en nadelen van chatten zijn verder vergelijkbaar met de voor- en nadelen van , ware het niet dat het afspreken van een tijdstip om contact te hebben (tussen patiënt en zorgverlener) weer als nadeel kan hebben dat men toch meer gebonden is dan bij het gebruik van . Een voordeel van chatten is dat de gebruiker de keuze heeft om zijn naam bekend te maken of om anoniem te blijven Sociale media Sociale-media is een verzamelnaam voor alle internettoepassingen waarmee het mogelijk is om informatie met elkaar te delen op een gebruiksvriendelijke wijze (zoals hyves, wikipedia, youtube, MySpace, Twitter en Facebook). Het betreft niet alleen informatie in de vorm van tekst (nieuws, artikelen), maar ook geluid (podcasts, muziek) en beeld (fotografie, video) worden gedeeld via sociale-media websites (Brand 2009). Hierdoor is het dus mogelijk om via verschillende kanalen een bericht te versturen. Deze berichten kunnen opgeslagen blijven op de website, zodat deze later nogmaals gelezen kunnen worden Televideo Als de patiënten en de hulpverlener beschikken over een computer met een webcam, microfoon, luidspreker en een internetverbinding, kan zowel de zender als de ontvanger verbaal en non-verbaal communiceren (televideo). Dit zou in vergelijking met de telefoon als communicatiemiddel dus zeker een voordeel zijn, omdat de kans op communicatiestoornissen dan verminderd wordt en omdat voorbeelden eventueel ook voorgedaan kunnen worden. Nadelen van een webcam, die samenhangen met ruis, zouden kunnen zijn: Slechte webcam/ geluidskwaliteit Omgevingsgeluiden (te) trage computer (te) beperkte bandbreedte

15 Telecoaching en Telemonitoring 15 De kwaliteit van de apparatuur zou echter gegarandeerd kunnen worden en ook internetverbindingen kunnen zo nodig worden aangepast (grotere bandbreedte). En zoals ook genoemd in de sectie onder de telefoon, zijn omgevingsgeluiden ook in face-to-face communicatie niet geheel uit te sluiten. Een webcam, met de daarbij horende benodigdheden, lijkt gezien deze argumenten dus wellicht een goed communicatiemiddel voor telecoaching Conclusie Bij telecoaching kunnen meerdere communicatiemiddelen worden toegepast, onder andere telefoon, webcam, , chat en sociale media. Elk van deze middelen heeft zijn voor- en nadelen met betrekking tot communicatie. Daarnaast hebben de verschillende communicatiemiddelen ook voor- en nadelen ten opzichte van face-to-face communicatie. Voorbeelden van voordelen zijn anonimiteit en de mogelijkheid tot communiceren in een vertrouwde omgeving. Een nadeel kan zijn dat er beroep op de schrijfvaardigheid en digitale vaardigheden van de patiënten wordt gedaan bij middelen zoals , chat en sociale media. De keuze voor een bepaald communicatiemiddel is afhankelijk van de verschillende voor- en nadelen. Hierbij zal de voorkeur van patiënten en de fysiotherapeut van grote invloed zijn. Op welke manier de zelfmanagement kan worden bevorderd en welke coachingsmodellen hiervoor kunnen worden gebruikt, wordt in het volgende hoofdstuk besproken.

16 16 Telecoaching en Telemonitoring 4. Zelfmanagement en coachingsmodellen Om mensen te kunnen stimuleren tot gezond(er) gedrag en om hen te motiveren het gedrag te veranderen, proberen niet alleen fysiotherapeuten patiënten te motiveren, maar proberen allerlei hulpverleners patiënten educatie te geven over de factoren die gedrag kunnen beïnvloeden. Deze educatie heeft als doel zelfmanagement van de patiënten te bevorderen. Het geven van educatie alleen is echter niet voldoende om zelfmanagement te bevorderen. Om verdere gedragsverandering te kunnen bewerkstelligen, zou vooral aandacht moeten Dit wordt verderop in dit hoofdstuk besproken Educatie en gedragsverandering Educatie is een belangrijk aspect van zelfmanagement. Bij de educatie wordt, in tegenstelling tot de reguliere manier van voorlichting en educatie, een aanvulling gemaakt met aspecten die zich specifiek richten op de bevordering van zelfmanagement. Door een combinatie van educatie en gedragsverandering, kunnen vaardigheden worden behaald die leiden tot het verbeteren van zelfmanagement (Moffet 2002). Om een gedragsverandering te laten plaatsvinden, kan een hulpverlener gebruik maken van het stappenplan voor gedragsverandering dat is afgeleid van het stages of change model (Oude Essink 2009). Het stappenplan is gericht op de manier waarop patiënten gedragsverandering ondergaan, waarvoor zes stappen moeten worden doorlopen. De hulpverlener moet, om patiënten zo efficiënt mogelijk te begeleiden, hierbij rekening houden met de persoonsgebonden factoren (Van der Burgt & Verhulst 1998). Van Burken (2002) specifieker kunnen worden uitgelegd. Bij een chronische aandoening is het van belang dat patiënten zich kunnen blijven aanpassen aan een wisselende situatie. Er wordt continu Van Burken (2004) kan het stappenplan voor gedragsverandering worden opgedeeld in twee fasen: de intentiefase en de actiefase. Deze stappen en fasen zijn hieronder weergegeven:

17 Telecoaching en Telemonitoring Openstaan 2. Begrijpen intentieformatiefase 3. Willen 4. Kunnen 5. Doen actiefase 6. Blijven doen Met dit stappenplan kan dus worden weergegeven in welk stadium van gedragsverandering patiënten zich bevinden. Hieronder worden de twee fasen die Van Burken (2004) noemt, toegelicht. Intentieformatiefase Bij de intentieformatiefase ligt de nadruk op het achterhalen van de factoren (determinanten) die ten grondslag liggen aan gedrag. Voorbeelden van deze determinanten worden genoemd in een zogenaamd ASE-model, dat de intentie van gedrag analyseren. (Van der Burgt & Van Mechelen-Gevers 2008): Attitude Sociale invloed Eigen effectiviteit Gedragsverandering kan dus worden bereikt doordat hulpverleners patiënten stimuleren te veranderen, mede door hen bewust te maken van bepaald gedrag en determinanten die dit gedrag beïnvloeden. Naast het ASE-model kan in de intentiefase gebruik worden gemaakt van de zelfdeterminatie theorie (SDT). Deze SDT is een motivatietheorie, die is verdeeld in intrinsieke en extrinsieke motivatie (Tempelaar et al. 2006). Intrinsieke motivatie is de persoonlijke behoefte, waarde en interesse van iemand. De handeling op zich is de motivatie. Extrinsieke motivatie is de druk van buiten af. Hierbij is de beloning of straf, die kan worden ontvangen met de handeling, de motivatie. Aan de intrinsieke motivatie liggen de basisbehoeften competentie, autonomie en verbondenheid ten grondslag (Van Burken 2004). Het is bij het aansturen op een gedragsverandering voor de fysiotherapeut van belang dat de nadruk ligt op de intrinsieke motivatie. De intrinsieke motivatie vormt immers een basis voor. Wel kan het zo zijn dat, wanneer de intrinsieke motivatie aanwezig is en er een extrinsieke motivatie aan toegevoegd wordt, de motivatie om het gedrag

18 18 Telecoaching en Telemonitoring uit te voeren wordt vergroot. Het lijkt dus zinvol om beide, intrinsieke en extrinsieke motivatie, te beïnvloeden om gedragsverandering te bewerkstelligen. Actiefase stappenmodel van gedragverandering. Om deze gedragsverandering te bevorderen kan gebruik worden gemaakt van de zelfregulatie theorie en het cybernetisch procesmodel van zelfregulatie. De zelfregulatie theorie stelt dat de therapietrouw op lange termijn afhankelijk is van drie factoren (Van Burken 2004): Ziekteperceptie Gedragsmogelijkheden Eigen effectiviteit (self efficacy) Deze drie factoren benadrukken de invloed die een persoon kan uitoefenen op zijn eigen gedrag. Volgens de zelfregulatie theorie moeten patiënten in staat zijn zich zelf bewust te worden van hun problemen en van de overtuiging dat hun gedrag moet veranderen. Om als fysiotherapeut inzicht te krijgen hoever patiënten zijn in hun zelfregulatie, bestaat een model: Het cybernetische model van zelfregulatie (Van Burken 2004). Met het cybernetisch model van zelfregulatie kan de fysiotherapeut inzicht geven in het algemene proces van zelfregulatie. Deze inzichten kunnen worden vertaald naar leerdoelen op niveau van attitude, kennis en vaardigheden. Deze leerdoelen zijn noodzakelijk voor adequate zelfregulatie Coachingsmodellen De fysiotherapeut kan de patiënt op verschillende manieren coachen. Om te bepalen welk coachingsmodel het meest geschikt is om zelfmanagement te beïnvloeden, moet er worden kan ruimtegevend of ruimtenemend zijn: wil de coach meer sturen of meer volgen. opbouwend of openmakend zijn. De coach heeft invloed op de constructie van het gesprek, (De Haan & Burger 2004). Deze vier keuzemogelijkheden worden in onderstaand figuur schematisch weergegeven (Figuur 2: Keuzemogelijkheden voor de coach) (De Haan & Burger 2004).

19 Telecoaching en Telemonitoring 19 Figuur 2: Keuzemogelijkheden voor de coach Uit deze vier keuzemogelijkheden volgen vier coachingsmodellen, waarbij verschillende coachingsmethoden kunnen worden toegepast (De Haan 2007): 1. Persoonsgerichte coaching is gebaseerd op de counselingmethode die grotendeels is ontwikkeld door Carl Rogers (1961). Bij dit model probeert de coach de aandacht van patiënten naar binnen te verplaatsten 2. Inzichtgerichte coaching is gebaseerd op het psychodynamisch coachen. De coach probeert samen met de patiënten de vraagstelling van binnenuit te begrijpen. Een aantal andere inzichtgerichte methoden zijn: analytische methode organisatorische methode laddermethode 3. Probleemgerichte coaching, ook wel traditionele benadering genoemd, is vooral directief van aard. De coach probeert de probleemstelling van buitenaf te verbeteren. Coachingsmethodieken kunnen zijn: De GROW-methode Rationeel-emotieve therapie (RET) Neuro-Linguïstisch Programmeren (NLP) De ironische methode De paradoxale methode De provocatieve methode 4. Oplossingsgerichte coaching; er wordt voornamelijk gekeken naar de toekomst en naar momenten waarop het probleem zich juist niet voordoet. De coach probeert problemen te veranderen in positieve voornemens en uitdagingen.

20 20 Telecoaching en Telemonitoring Welk coachingsmodel een fysiotherapeut gebruikt is dus afhankelijk van de richting die een fysiotherapeut aan het gesprek wil geven. In principe kan de fysiotherapeut elk coachingsmodel toepassen bij een coachingsvraag (De Haan 2004) Conclusie Zelfmanagement kan worden bereikt door educatie met gedragsverandering te combineren. Voor de gedragsverandering kan, door de patiënten in samenwerking met de fysiotherapeut, het stappenplan van Van der Burgt & Verhulst worden gebruikt. Dit stappenplan is te verdelen in de intentieformatiefase en de actiefase. De intentieformatiefase is gericht op de -model en het SDT-theorie. Om te bepalen welk coachingsmodel het meest geschikt is om te gebruiken waardoor de zelfmanagement van de patiënten wordt vergroot, is het belangrijk dat er gekeken wordt volgen vier verschillende modellen van coachen die door de fysiotherapeut kunnen worden toegepast: persoonsgerichte coaching, inzichtgerichte coaching, probleemgerichte coaching en oplossingsgerichte coaching. Onder deze modellen vallen verschillende methoden. Uit het onderzoek is gebleken dat er geen eenduidig antwoord kan worden gegeven op de vraag welke coachingsmodellen het beste kunnen worden toegepast om zelfmanagement te vergroten. Wel kan worden gezegd dat elk coachingsmodel in principe kan worden toegepast op elke vraag. Hoe telecoaching en telemonitoring in de eerstelijns fysiotherapiepraktijk kan worden toegepast, wordt in het volgende hoofdstuk beschreven.

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

DOELEN VAN DE WORKSHOP. Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren?

DOELEN VAN DE WORKSHOP. Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren? DOELEN VAN DE WORKSHOP Wat is coaching? Stukje geschiedenis Digitaal coachen Leercoachen Wat voor coach ben jij? Aanzet tot bijleren? W O R K S H O P D E D I G I T A L E D O C E N T 6 J U N I 2 0 1 2 2

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 1 E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 2 Vraagstelling E-health is meer dan het toepassen van technologie. Goede implementatie is een organisatieverandering

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg

Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg Wanneer we de kernelementen van het Chronic Care Model toepassen op de epilepsiezorg dan praten we over de

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

NOBCO Conferentie 2011 Trends en ontwikkelingen in coaching: De coachee in de 21ste eeuw

NOBCO Conferentie 2011 Trends en ontwikkelingen in coaching: De coachee in de 21ste eeuw NOBCO Conferentie 2011 Trends en ontwikkelingen in coaching: De coachee in de 21ste eeuw E-coaching = Coachee 2.0 Anne Ribbers 22 september 2011 PROGRAMMA * Korte introductie * Definitie van e-coaching

Nadere informatie

2-10-2013. ehealth & Sociale media: op naar fysiotherapie2.0 4 oktober 2013, Saskia Timmer

2-10-2013. ehealth & Sociale media: op naar fysiotherapie2.0 4 oktober 2013, Saskia Timmer ehealth & Sociale media: op naar fysiotherapie2.0 4 oktober 2013, Saskia Timmer Ik 2 1 Introductie Passie voor de zorg van Morgen ehealth & Sociale media in de praktijk 3 Agenda 1. Introductie 2. Inleiding:

Nadere informatie

Hoe word ik e-coach? E-vaardigheden voor coaches en HR-professionals

Hoe word ik e-coach? E-vaardigheden voor coaches en HR-professionals E-vaardigheden voor coaches en HR-professionals 2 E E - COACHING SYMPOSIUM: START VAN EEN NIEUW TIJDPERK? E-Coaching Professionals Drs. Alexander Waringa Tilburg University, 12 mei 2011 Opzet Introductie

Nadere informatie

CoCo -zelfm@nagement in beweging

CoCo -zelfm@nagement in beweging CoCo -zelfm@nagement in beweging M. Vollenbroek-Hutten, R. Huis in t Veld 1 CoCo achtergrond Lichamelijke fitheid is een belangrijke peiler in preventie en behandeling van chronisch zieken. Huidige zorg

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Eigen regie in de palliatieve fase

Eigen regie in de palliatieve fase Verwante begrippen Eigen regie in de palliatieve fase zelfmanagement Hanke Timmermans Opdracht film ZM Er volgt zo meteen een korte film van ca. 6 minuten, waarin zes mensen met een chronische ziekte aan

Nadere informatie

Functieprofiel van de fysiotherapeut met aanvullende scholing binnen de BeweegKuur

Functieprofiel van de fysiotherapeut met aanvullende scholing binnen de BeweegKuur Functieprofiel van de fysiotherapeut met aanvullende scholing binnen de BeweegKuur NISB ontwikkelt de BeweegKuur met subsidie van het ministerie van VWS en in samenwerking met NHG, LVG, NVDA, KNGF, LHV,

Nadere informatie

Plan van aanpak Coaching 1

Plan van aanpak Coaching 1 Plan van aanpak Coaching 1 Opdrachtgever: ROC Leiden Ter Haarkade 6a Docent-Mentor ROC Leiden M. Wesseling (m.wesseling@rocleiden.nl) 06-83014442 Opdracht: Het begeleiden/coachen van een eerstejaars student

Nadere informatie

Ontwerpfase 1. Voorlopige vraagstelling bij het project 2. Aanleiding/motivatie/verantwoording van het project

Ontwerpfase 1. Voorlopige vraagstelling bij het project 2. Aanleiding/motivatie/verantwoording van het project Ontwerpfase 1. Voorlopige vraagstelling bij het project Heeft een fysiotherapeutische behandeling gegeven in snoezelruimtes (m.b.v. aanwezig materiaal) aan kinderen en volwassenen met een meervoudige handicap

Nadere informatie

Werkt Guided Care in jouw huisartsenpraktijk? Resultaten van een pilot bij vijf Nederlandse huisartsenpraktijken. multi.

Werkt Guided Care in jouw huisartsenpraktijk? Resultaten van een pilot bij vijf Nederlandse huisartsenpraktijken. multi. Werkt Guided Care in jouw huisartsenpraktijk? Resultaten van een pilot bij vijf Nederlandse huisartsenpraktijken multi morbiditeit Nieuwe werkwijze voor mensen met meerdere chronische aandoeningen Werkt

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand.

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Theoretische achtergrond: - Miller en Rollnick De motivering van cliënten en het verminderen van weerstand zijn centrale thema's.

Nadere informatie

ICT in de gezondheidszorg

ICT in de gezondheidszorg pagina 1 van 6 ICT in de gezondheidszorg Met behulp van de computer is veel mogelijk. Ook in de gezondheidszorg. Voor u als patiënt kan het gebruik van computers ervoor zorgen dat u meer informatie heeft.

Nadere informatie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Januari 12 Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Avans Hogeschool Tilburg Prof. Cobbenhagenlaan 13 5037 DA Tilburg Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Inhoudsopgave: Inleiding Minisymposium LVG en Verslaving De belangrijkste problemen volgens hulpverleners De ervaringen van cliënten De ervaringen van verwanten Vervolgstappen

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Samenvatting. Welk type zorg is PDL?

Samenvatting. Welk type zorg is PDL? Samenvatting In dit proefschrift is de zorgverlening volgens Passiviteiten Dagelijks Leven (PDL) beschreven. PDL wordt in toenemende mate toegepast in de Nederlandse en Vlaamse ouderenzorg en men ervaart

Nadere informatie

BEÏNVLOEDENDE FACTOREN VAN THERAPIETROUW EN ZELFMANAGEMENT BIJ ORALE TKIs: EEN KWALITATIEF ONDERZOEK. Mathieu Verbrugghe Prof. dr.

BEÏNVLOEDENDE FACTOREN VAN THERAPIETROUW EN ZELFMANAGEMENT BIJ ORALE TKIs: EEN KWALITATIEF ONDERZOEK. Mathieu Verbrugghe Prof. dr. BEÏNVLOEDENDE FACTOREN VAN THERAPIETROUW EN ZELFMANAGEMENT BIJ ORALE TKIs: EEN KWALITATIEF ONDERZOEK Mathieu Verbrugghe Prof. dr. Ann Van Hecke INLEIDING THERAPIEONTROUW Een patiënt wordt therapieontrouw

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Longrevalidatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Longrevalidatie PATIËNTEN INFORMATIE Longrevalidatie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het longrevalidatieprogramma. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

De kracht van reflecteren

De kracht van reflecteren 28 test en techniek in beeld Motivational Interviewing deel 5 De kracht van reflecteren Speciaal voor Fysiopraxis schrijven Stijn van Merendonk, Mirjam Hulsenboom en Albertina Poelgeest een vijfdelige

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

E-COACHEN MET PASSIE JOKE VAN DER VEN

E-COACHEN MET PASSIE JOKE VAN DER VEN E-COACHEN MET PASSIE JOKE VAN DER VEN INHOUD Voorwoord 9 Inleiding 11 1 Coachen versus e-coachen 1.1 Ervaringen Interapy 1.2 Eerste evaluatie 1.3 Het ontstaan 1.4 Online therapie versus online coachen

Nadere informatie

Synchroon coachen van docenten in opleiding met een oortje

Synchroon coachen van docenten in opleiding met een oortje Synchroon coachen van docenten in opleiding met een oortje LBbb Congres 2 oktober 2013 Foto: Fred van Diem Paul Dirckx Fontys Pedagogisch Technische Hogeschool Synchroon coachen: watblieft?! Idee 2006

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Disclosure belangen sprekers

Disclosure belangen sprekers Disclosure belangen sprekers (potentiële) Belangenverstrengeling geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven n.v.t. Centrale zorgverlener Welke rol kan zij spelen? dr. ir. Helene Voogdt

Nadere informatie

Let s motivate the patient

Let s motivate the patient LET S MOTIVATE THE PATIENT Melissa.Ooms@Ugent.be Let s motivate the patient 1. Wat is motivatie? 2. Het belang van motivationele gespreksvoering (MG) 3. Theoretische achtergrond 4. Basisprincipes in MG

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

ZORGINKOOP EN E-HEALTH FYSIOTHERAPIE. Presentatie voor rondetafelbijeenkomst 2 oktober 2014

ZORGINKOOP EN E-HEALTH FYSIOTHERAPIE. Presentatie voor rondetafelbijeenkomst 2 oktober 2014 ZORGINKOOP EN E-HEALTH FYSIOTHERAPIE Presentatie voor rondetafelbijeenkomst 2 oktober 2014 Programma 13:00-13:10 uur 13:10-13:30 uur 13:30-13:45 uur 13:45-14:15 uur 14:15-14:30 uur 14:30-14.45 uur 14:45-15:00

Nadere informatie

Brochure voor ouders/verzorgers en begeleiders van kinderen met het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS).

Brochure voor ouders/verzorgers en begeleiders van kinderen met het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS). Brochure voor ouders/verzorgers en begeleiders van kinderen met het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS). Deze brochure richt zich op kinderen met FAS tussen de 4 en 14 jaar. Hierin worden vooral de begeleidingsbehoeften

Nadere informatie

Ondersteuning bij implementatie zelfmanagement

Ondersteuning bij implementatie zelfmanagement Ondersteuning bij implementatie zelfmanagement Implementatie ondersteunde zelfzorg opschalen Chronische zieke mensen helpen aan hun eigen gezondheid te werken, ondersteund door de zorgverlener, ehealth,

Nadere informatie

De voordelen van Quli:

De voordelen van Quli: 0 INLEIDING Dit stappenplan is ontworpen door Anne Dorland, Danique Visschers en Marloes Bongers. Dit zijn studenten van de opleiding Pedagogiek aan de HAN te Nijmegen. Zij hebben als afstudeeropdracht

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg.

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg. Nikki van der Meer. Stage eindverslag Stage Cordaan Thuiszorg. Klas: lv13-4agz2 Student nummer: 500631386 Docentbegeleider: Marieke Vugts Werkbegeleider: Linda Pieterse Praktijkopleider: Evelien Rijkhoff

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Exameneisen NLP Practitioner

Exameneisen NLP Practitioner Exameneisen NLP Practitioner Het examen Onze opleiding wordt afgesloten met een toetsmoment. Wij vinden het belangrijk dat elke deelnemer voor zichzelf helder heeft waar hij/zij staat ten opzichte van

Nadere informatie

Nationale en klinische ontwikkelingen in de psycho-oncologie; kunnen we online?

Nationale en klinische ontwikkelingen in de psycho-oncologie; kunnen we online? Nationale en klinische ontwikkelingen in de psycho-oncologie; kunnen we online? Mecheline van der Linden Afdeling medische oncologie VU medisch centrum 2011 1 Kanker: incidentie en prevalentie Incidentie:

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Toepassing van zorg op afstand in Nederland

Toepassing van zorg op afstand in Nederland Toepassing van zorg op afstand in Nederland Toepassing van zorg op afstand in Nederland Irene van Duijvendijk MSc Adviseur Zorg ICT & Innovatie Nictiz 12 april 2015 Even voorstellen. Verpleegkundige Gezondheidswetenschapper

Nadere informatie

Motivatie. Even voorstellen 11-11-14. Gedragsverandering bij schulden Waarom en hoe?

Motivatie. Even voorstellen 11-11-14. Gedragsverandering bij schulden Waarom en hoe? Gedragsverandering bij schulden Waarom en hoe? Gejo Duinkerken Motivatie 0 10 Op een schaal van 1 tot 10, hoe belangrijk vindt u het om uw achterstand in te lopen? Even voorstellen Wat is de rol van motivatie

Nadere informatie

Waarom Online Schuldhulpverlening?

Waarom Online Schuldhulpverlening? De kracht van Online Schuldhulpverlening Kerckebosch 10 December 2015 Waarom Online Schuldhulpverlening? Huidige schuldhulpverlening Face-to-Face Niet alle mensen willen of kunnen hier bij aansluiten Zeker

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

PRAKTIJKSTAGE EVALUATIEFORMULIER

PRAKTIJKSTAGE EVALUATIEFORMULIER Ψ Maastricht University Faculty of Psychology and Neuroscience PRAKTIJKSTAGE EVALUATIEFORMULIER Naam student:... ID nummer:... Facultaire begeleider:... Naam stage-instelling:... Adres stage-instelling:...

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Peer coaching: Het VIP-model

Peer coaching: Het VIP-model Peer coaching: Het VIP-model Het VIP-model, waarbij de letter V staat voor Video, de I voor Intervisie en de P voor Peer coaching, is ontstaan naar aanleiding van een aantal ervaringen die die opgedaan

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

Welkom. Stichting Zeldzame Ziekten Nederland. Uitslag enquete Nationaal Plan. 15 maart 2012

Welkom. Stichting Zeldzame Ziekten Nederland. Uitslag enquete Nationaal Plan. 15 maart 2012 Welkom Stichting Nederland Uitslag enquete Nationaal Plan 15 maart 2012 Agenda 1. Doel van de bijeenkomst 2. Overzicht reacties op de enquête 3. Conclusies uit de enquête t.b.v. Nationaal Plan 4. Plannen

Nadere informatie

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Leven met epilepsie: Zelfmanagement Loes Leenen, MANP PhD trainee zelfmanagement Inleiding Achtergrond Zelfmanagement Zelfmanagement & Kwaliteit van leven

Nadere informatie

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven Tumult Kick-off Voor wie: Docenten die (voor het eerst) aan de slag gaan met het lesmateriaal van Tumult. NB Ook andere docenten van de school zijn van harte welkom! Samen een goede start van het schooljaar

Nadere informatie

Post-hbo cursus Coachen van zelfregulatie en zelfmanagement van de patiënt

Post-hbo cursus Coachen van zelfregulatie en zelfmanagement van de patiënt Post-hbo cursus Coachen van zelfregulatie en zelfmanagement van de patiënt de bewogen fysiotherapeut Geaccrediteerd door het KNGF Doel De post-hbo nascholingscursus Coachen van zelfregulatie en zelfmanagement

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Trainingsprogramma COPD

Trainingsprogramma COPD Trainingsprogramma COPD Informatie voor patiënten F0947-3064 januari 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

webbased video interview in de Zorg

webbased video interview in de Zorg webbased video interview in de Zorg Ten behoeve van Samengesteld door : Geinteresseerden : CLOOKS b.v. Document : 2011-0002 Datum : 11 januari 2011 Versie : 1.0 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Onderscheid door Kwaliteit

Onderscheid door Kwaliteit Onderscheid door Kwaliteit 2010 Algemeen Binnen de intensieve overeenkomst fysiotherapie 2010 verwachten wij van u 1, en de fysiotherapeuten vallend onder uw overeenkomst, een succesvol afgeronde toets

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Van koffietafel naar Tablet

Van koffietafel naar Tablet Van koffietafel naar Tablet Zelfregie en netwerkversterking 2.0 Maurice Magnée & Sara Mansour Lectoraat Levensloopbegeleiding bij Autisme Kenniscentrum HAN SOCIAAL Inhoud workshop Wat is ehealth? Huidige

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Marloes zuidgeest 2 juni 2010

Marloes zuidgeest 2 juni 2010 Marloes zuidgeest 2 juni 2010 Op weg naar verantwoorde zorg Opzet onderzoek Resultaten Reflectie Conclusie Aanbevelingen NormenvoorVerantwoordeZorg Indicatoren: Zorginhoudelijke(zelf meten) zelfevaluatie

Nadere informatie

Even voorstellen. Anje Korsten Dorine van Nispen. Ergotherapeuten werkzaam in Rivierenland Ziekenhuis Tiel

Even voorstellen. Anje Korsten Dorine van Nispen. Ergotherapeuten werkzaam in Rivierenland Ziekenhuis Tiel Ergotherapie & Even voorstellen Anje Korsten Dorine van Nispen Ergotherapeuten werkzaam in Rivierenland Ziekenhuis Tiel Opbouw presentatie Vermoeidheid en ergotherapie, een intro Health Counseling Praktijk

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Gegevens organisatie Branche Gezondheidszorg Overige gegevens WEP Korte titel functie/wep Onderzoeker/projectleider Overdracht Vestigingsplaats WEP Groningen Ervaring

Nadere informatie

In opdracht van Pameijer Rotterdam

In opdracht van Pameijer Rotterdam Online ondersteuning in het dagelijks functioneren van cliënten met chronisch psychiatrische problematiek of een verstandelijke beperking: een haalbaarheidsstudie in de dagelijkse praktijk. In opdracht

Nadere informatie

Opleidingsprogramma KOP-training

Opleidingsprogramma KOP-training Opleidingsprogramma KOP-training Inhoudsopgave Dit document geeft een korte omschrijving van de achtergrond, inhoud en het programma van de KOPtraining die georganiseerd wordt in het kader van het mirro-keurmerk.

Nadere informatie

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Dr. Marjan Faber IQ healthcare, UMC St Radboud, Nijmegen MijnZorgnet, Nijmegen m.faber@iq.umcn.nl

Nadere informatie

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp.

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. BETERapp pilot plan organisatie X In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. Ervaringen cliënt: BETERapp is trouwe vriend De Beterapp is absoluut een aanvulling op de reguliere behandeling.

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

Kalkdijk. fysio en manuele therapie. algemene informatie

Kalkdijk. fysio en manuele therapie. algemene informatie Kalkdijk fysio en manuele therapie algemene informatie Welkom bij Kalkdijk Fysio en Manuele Therapie U kunt bij ons terecht voor fysiotherapeutische en manueel therapeutische behandelingen en andere gespecialiseerde

Nadere informatie

Handleiding Presentatie t.b.v. informeren en samenwerken met verwijzers

Handleiding Presentatie t.b.v. informeren en samenwerken met verwijzers Handleiding Presentatie t.b.v. informeren en samenwerken met verwijzers Wat is ClaudicatioNet en hoe kunt u gebruik maken van dit netwerk? Wat is het doel van deze presentatie? Deze presentatie is een

Nadere informatie

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft.

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Webtechniek is gespecialiseerd in technische oplossingen voor internet en applicaties. Sinds 2000 is het

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

PROJECT E- HEALTH CAPRI

PROJECT E- HEALTH CAPRI PROJECT E- HEALTH CAPRI E-health: nieuwe mogelijkheden voor gezondheid en zorg Waar staan we? Management in de zorg Reed Business / Nyenrode 23 maart 2015 Liesbeth Meijnckens E- health voor Capri E- health

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

Het Individueel Zorgplan

Het Individueel Zorgplan Het Individueel Zorgplan Bedreiging of Gezamenlijke Kans? Hans in t Veen, longarts STZ Expertise Centrum Astma & COPD h.intveen@sfg.nl Wat is een IZP? Het IZP is de dynamische set van afspraken van de

Nadere informatie

Architecture Governance

Architecture Governance Architecture Governance Plan van aanpak Auteur: Docent: Stijn Hoppenbrouwers Plaats, datum: Nijmegen, 14 november 2003 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. PROBLEEMSTELLING EN DOELSTELLING...

Nadere informatie

Evaluatieverslag mindfulnesstraining

Evaluatieverslag mindfulnesstraining marijke markus spaarnestraat 37 2314 tm leiden Evaluatieverslag mindfulnesstraining 06 29288479 marijke.markus@freeler.nl www.inzichtinzicht.nl kvk 28109401 btw NL 079.44.295.B01 postbank 4898261 14 oktober

Nadere informatie

Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard

Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard Richtlijnen en regels voor het gebruik van social media door leden in relatie tot Reddingsbrigade Heerhugowaard. Augustus 2015 1 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:...

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen

Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken. Groepspraktijk Huizen Door Cliënten Bekeken voor Huisartsenpraktijken Rapportage voor: Groepspraktijk Huizen Dr. C.P. van Linschoten Drs. P. Moorer ARGO Rijksuniversiteit Groningen BV www.argo-rug.nl INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK

Nadere informatie

Samenvatting Zorgstandaard astma

Samenvatting Zorgstandaard astma Samenvatting Zorgstandaard astma Hierbij een samenvatting van de Zorgstandaard astma voor volwassenen namens de COPD-werkgroep van de huisartsenkring Amsterdam. Wij hebben voor u geprobeerd de belangrijkste

Nadere informatie