De rol van sociale media bij innovatie door zzp ers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De rol van sociale media bij innovatie door zzp ers"

Transcriptie

1 De rol van sociale media bij innovatie door zzp ers C. Veldhuis-Van Essen B. van der Linden Zoetermeer, juli 2013

2 ISBN : Rapportnummer : A Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Panteia/EIM. Panteia/EIM aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with Panteia/EIM. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia/EIM. Panteia/EIM does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 2 Definities en dataverzameling Opzet panel Definitie zzp er en ozp er Definitie innovatie Definitie sociale media 8 3 Innovatie en sociale media Innovatie en zzp ers Open innovatie en user-driven innovatie Sociale Media en zakelijk gebruik Sociale media en innovatie 12 4 Sociale media en innovatie door zzp ers Aandeel gebruikers van sociale media Belang sociale media Wat leveren sociale media op? Innovatie en sociale media 21 5 Praktijkvoorbeelden Casestudy: Booij HR Services Casestudy: Son Coaching 26 6 Conclusie 29 Literatuurlijst 31 Bijlagen I Onderzoeksverantwoording 33 3

4

5 1 Inleiding De opkomst van internet heeft een impuls gegeven aan innovatie door gebruikers en producenten. De exponentiële groei van sociale media en netwerken op het internet speelt mogelijk ook een rol in innovatieprocessen. Hier is echter nog geen tot weinig onderzoek naar gedaan. In deze studie onderzoeken we hoe ondernemers sociale media gebruiken om innovaties te realiseren. Sociale media lijken in eerste instantie vooral geschikt te zijn om op indirecte wijze aan de doelstellingen van een bedrijf bij te dragen, bijvoorbeeld door het leggen van nieuwe contacten, actieve deelname aan fora en Twitter om zo bewustwording en interesse te creëren voor een nieuw product of nieuwe dienst. Vanuit de praktijk zijn er echter ook aanwijzingen dat sociale media, zoals Twitter, LinkedIn, Facebook e.d. een meer directe rol kunnen spelen bij open innovatie en het betrekken van gebruikers bij innovatie. Hoe werkt dat in de praktijk? Sociale media, zoals LinkedIn en vooral Twitter verhogen de kans op toeval en creëren zogenaamde windows of opportunity. Denk bijvoorbeeld aan de lage drempel om drukbezette personen aan te kunnen spreken of een afspraak te kunnen maken. Of de mogelijkheid om ideeën te kunnen combineren en het vinden van de juiste experts. Sociale media zorgen voor hyperconnectiviteit en daarmee voor meer kansen voor ideeën en innovatie. Brokjes informatie worden gedeeld en makkelijker gecombineerd tot nieuwe ideeën. Aanpak Voor dit onderzoek is van diverse bronnen gebruikgemaakt. Er is een literatuurstudie verricht naar innovatie en het gebruik van sociale media. Vervolgens zijn er een aantal vragen gesteld in het zzp-panel van Panteia/EIM over het gebruik van sociale media. Er is vervolgens op basis van de vragen over innovatie in het panel een selectie gemaakt van twee contrasterende groepen zzp ers: innovatieve versus niet-innovatieve zzp ers. Vervolgens is met behulp van deskresearch geanalyseerd in hoeverre hun activiteiten op LinkedIn en Twitter van elkaar verschillen. Bij dit alles besteden we aandacht aan hoe gebruikers en/of lidmaatschappen van online gemeenschappen (LinkedIn-groepen, Twitter-volgers e.d.) de totstandkoming van innovaties beïnvloeden. Leeswijzer Het rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 worden de opzet van het zzppanel en de gehanteerde definities van de belangrijkste concepten beknopt beschreven. In hoofdstuk 3 gaan we in op inzichten vanuit de literatuur en eerder onderzoek, waarna we in hoofdstuk 4 de uitkomsten van de enquête laten zien. In hoofdstuk 5 zijn enkele illustratieve voorbeelden uit het bedrijfsleven opgenomen. In hoofdstuk 6 worden de hoofdpunten uit dit onderzoek genoemd. In bijlage I is een korte onderzoeksverantwoording te vinden. 5

6

7 2 Definities en dataverzameling 2.1 Opzet panel Het zzp-panel bestrijkt ondernemers van eenpersoonsbedrijven, onderscheiden in zzp ers, die voornamelijk arbeid aanbieden, en overige ondernemers zonder personeel (ozp ers), die voornamelijk goederen verkopen (de Vries, Bruins en Vroonhof, 2013). Volgens de Vries et al (2013) zijn eenpersoonsbedrijven alle in het handelsregister ingeschreven ondernemers zonder personeel in dienst, zzp ers vormen daar een deelsegment van. Zzp ers zijn solitair opererende zelfstandigen die ongeveer dezelfde werkzaamheden verrichten onder vergelijkbare omstandigheden als personen in loondienst uit dezelfde beroepsgroep. Zij bieden voornamelijk hun eigen arbeid en vaardigheden aan. Enkele voorbeelden van dit type zelfstandigen zijn de zelfstandige stukadoors, kraamhulpen en ook interim-managers, coaches of communicatiedeskundigen. In het panel vormt het aandeel zzp ers ruim 80%. Omgerekend naar de populatie van het ABR zijn dit zzpondernemingen in De resterende groep wordt gerekend tot de groep overige ondernemers zonder personeel (ozp) (de Vries, Bruins en Vroonhof, 2013). Het grootste deel van de ozp ers bestaat uit zelfstandigen die voornamelijk goederen verkopen. Enkele voorbeelden van deze klassieke zelfstandigen zijn veetelers, groenteboeren of cafébazen. In het panel vormt het aandeel ozp ers bijna 20%. Omgerekend zijn dit circa ozp-ondernemingen (de Vries, Bruins en Vroonhof, 2013). 2.2 Definitie zzp er en ozp er Ondernemers van eenpersoonsbedrijven voldoen aan de volgende criteria (de Vries, Bruins en Vroonhof, 2013): 1 de ondernemer voert zelfstandig ondernemende activiteiten uit; 2 heeft geen personeel; 3 werkt minimaal 15 uur per week in de onderneming. Zzp ers voldoen - net als in de voorgaande metingen van het zzp-panel - aan de volgende aanvullende criteria: 1 heeft geen compagnon (medeondernemer of meewerkende partner die vergelijkbare activiteiten uitvoert en substantieel bijdraagt); 2 verkoopt in de eerste plaats eigen arbeid, kennis, vaardigheden en geen goederen, producten of andermans diensten. Ozp ers zijn alle ondernemers van eenpersoonsbedrijven die geen zzp er zijn. Zij voldoen in elk geval ook aan de criteria van ondernemers van eenpersoonsbedrijven (de Vries, Bruins en Vroonhof, 2013). Analyse in deze rapportage betreft zowel zzp ers als ozp ers. Waar relevant, wordt onderscheid gemaakt tussen deze groepen zelfstandigen. 7

8 2.3 Definitie innovatie Er zijn vele definities van innovatie in omloop. Voor deze rapportage hanteren we in overeenstemming met eerdere metingen van het zzp-panel de volgende definitie van innovatie: innovatie is de vernieuwing van producten, diensten of processen, gericht op het behalen van betere resultaten. Daarnaast wordt er in deze rapportage ook aandacht besteed aan innovatie op het gebied van markten en marketing. 2.4 Definitie sociale media Over de definitie van sociale media is nog geen consensus in de wetenschappelijke literatuur, mede doordat het een relatief nieuw fenomeen betreft dat bovendien onder invloed staat van technologische ontwikkelingen. Twee definities die, naar onze mening, samen de kern bevatten van wat sociale media zijn, zijn de volgende: Sociale media zijn middelen voor interactie tussen personen, waarmee zij kunnen creëren, delen, en informatie en ideeën kunnen uitwisselen in virtuele gemeenschappen en netwerken (Ahlqvist, Back, Halonen en Heinonen, 2008). En: Een groep op internet gebaseerde toepassingen die op de ideologische en technische funderingen van Web bouwen, en die het creëren en uitwisselen van door gebruikers gemaakte inhoud (content) faciliteren (Kaplan, 2010). 1 Met de term Web 2.0 wordt de ontwikkeling van internet naar een interactief medium bedoeld. Doorsnee gebruikers kunnen zelf nu ook informatie uploaden en niet slechts downloaden. 8

9 3 Innovatie en sociale media 3.1 Innovatie en zzp ers Innovatie van producten, diensten, processen en markten is van groot belang voor zowel MKB-bedrijven als voor zzp ers. Zzp ers ontplooien activiteiten die zijn gericht op het vernieuwen van producten en diensten, bedrijfsprocessen en markten. De activiteiten kunnen gebaseerd zijn op bestaande ideeën en concepten of zelfs op introductie van volledig nieuwe ideeën en concepten. Het herkennen en ontwikkelen van nieuwe ideeën of het uitvoeren van werkzaamheden op een nieuwe of unieke manier zijn aspecten van innovativiteit (de Vries, Liebregts en Vroonhof, 2012). In eerdere studies onder zzp ers komt naar voren dat zij bovengemiddeld scoren op innovatief gedrag (de Vries, Liebregts en Vroonhof, 2012; de Vries en Vroonhof, 2011; Bel, 2009). Worden zzp ers en MKB-bedrijven volgens de innovatiepiramide (Gibcus en de Jong, 2008; de Vries en Vroonhof, 2011) ingedeeld, dan komt naar voren dat zzp ers ongeveer evenveel innoveren als MKB-bedrijven, maar wel op een andere manier innovatief zijn. Zie figuur 1. Figuur 1 Innovatiepiramide zzp ers versus MKB Bron: Panteia/EIM: zzp-panel 2010 en Monitor Determinanten bedrijfsprestaties

10 De innovatiepiramide maakt onderscheid naar de volgende segmenten in het MKB (Gibcus en de Jong, 2008): 1 Koplopers: zij ontwikkelen zelf product- of procesinnovaties en doen expliciet en systematisch aan R&D. Gerealiseerde productinnovaties zijn nieuw voor hun markt of bedrijfstak. 2 Ontwikkelaars: zij ontwikkelen eveneens zelf product- of procesinnovaties. Ze hebben eigen capaciteit voor de ontwikkeling van prototypes, echter zonder dat innovatie expliciet is georganiseerd door middel van R&D. 3 Toepassers: zij realiseren product- of procesinnovaties waarbij het zowel om eigen ontwikkelingen als om adopties kan gaan. Zij innoveren door het combineren en toepassen van elders beproefde kennis en methoden. Dit komt tot uiting in externe innovatieve samenwerking en/of het gebruik van externe kennisnetwerken. 4 Volgers: bedrijven met bescheiden doch aanwezige innovatieve activiteiten. 5 Niet-innovatieven: bedrijven die in de afgelopen drie jaar geen innovaties hebben gerealiseerd, niet aan R&D doen en geen interactie hebben met andere partijen om te innoveren. Het aandeel koplopers op het gebied van innovatie (3%) en ontwikkelaars (1%) is in vergelijking met het MKB duidelijk kleiner. De groep zzp ers die als toepasser (36%) van innovaties kan worden gezien, is daarentegen een behoorlijk stuk groter dan in het MKB (22%) (de Vries en Vroonhof, 2011). Uit eerder onderzoek komt naar voren dat zzp ers vaker een verbindende rol kunnen spelen op het gebied van innovatie en voor kruisbestuiving zorgen tussen organisaties (de Vries en Vroonhof, 2011); de rol van toepasser past hierbij. Het aandeel zzp ers dat innovatief gedrag laat zien is ongeveer even groot als in het totale MKB wanneer we de koplopers, ontwikkelaars en toepassers bij elkaar optellen (40%). Zzp'ers zijn dus niet zozeer minder innovatief, maar vertonen ander innovatief gedrag. Zij zijn vaker toepasser van vernieuwingen en nieuwe kennis en zorgen voor verspreiding van innovaties (de Vries en Vroonhof, 2011) door als verbinder en doorgeefluik van kennis te fungeren. In de wetenschappelijke literatuur wordt vooral aandacht besteed aan productof procesinnovaties. Productinnovaties omvatten de ontwikkeling en/of implementatie van nieuwe fysieke goederen of diensten die aan klanten worden geleverd. Bij procesinnovatie gaat het om vernieuwing van bedrijfsprocessen, zoals de implementatie van nieuwe of verbeterde productie- of leveringsmethoden, werkmethoden, organisatievormen en dergelijke. Bij procesinnovatie kan ook worden gedacht aan vernieuwing van gebruikte technieken en apparatuur (de Vries en Vroonhof, 2011) of vernieuwing van marketingmethoden. Onderzoek uit 2011 laat zien dat 27% van de zzp ers in de voorafgaande drie jaar een nieuw 1 product/dienst op de markt heeft gebracht. Een tweede meting in 2010 laat vergelijkbare resultaten zien van 25% (de Vries en Vroonhof, 2011). Dit ligt altijd nog lager dan het percentage productinnovaties in het gehele MKB (31%). Voor procesinnovaties ligt dit wat anders. 47% van de zzp ers, in de voorafgaande drie jaar van de meting in 2011, blijkt een vernieuwing in hun bedrijfsprocessen doorgevoerd te hebben, wat twee procentpunt boven het gemid- 1 Nieuw voor de zzp er, en niet noodzakelijk nieuw voor de markt of sector. 10

11 delde van het totale MKB ligt (de Vries en Vroonhof, 2011; de Vries, Liebregts en Vroonhof, 2012). Onderscheidende kenmerken voor innovativiteit zijn opleiding van de zzp er/ondernemer en de sector. Zo zijn zzp ers in de landbouw (7%) en de bouw (15%) minder dan gemiddeld innovatief, wat vergelijkbaar is met MKB-bedrijven uit dezelfde sectoren. In onderwijs en training (49%) en de ICT-sector (39%) zijn zzp ers bovengemiddeld aan het vernieuwen op het gebied van productinnovaties. Op het gebied van procesinnovatie doen deze sectoren het zelfs nog beter. Zo zijn zzp ers uit de ICT in 71% van de gevallen actief met procesinnovatie (de Vries, Liebregts en Vroonhof, 2012). Hoog opgeleide zzp ers zijn ook veel vaker bezig met innovatie dan lager opgeleide zzp ers. Op het gebied van productinnovatie is dit percentage 37% voor hoog opgeleide zzp ers tegen 16% bij de middelbaar en lager opgeleide zzp ers. Op het gebied van procesinnovaties is dit verschil wat kleiner, maar het aandeel procesinnovaties ligt nog altijd hoger bij hoger opgeleide zzp'ers (51% versus 44%). Deze percentages matchen met innovatie in sectoren zoals de ICT en onderwijs en training, waar een groter aandeel hoger opgeleiden werkt (de Vries, Liebregts en Vroonhof, 2012). 3.2 Open innovatie en user-driven innovatie De laatste decennia is er een verschuiving zichtbaar van gesloten innovatie tussen de vier muren van een bedrijf naar een meer open en toegankelijke vorm van innoveren (Gulshan, 2011), waarbij samenwerking, ook met eindgebruikers en klanten, van groot belang is. Eric von Hippel (2005) beargumenteert dat er een algemene trend zichtbaar is naar zogenaamde democratisering van innovatie: ondersteund door technologische ontwikkelingen in rekencapaciteit en communicatie (Von Hippel, 2005). Von Hippel (2005) signaleert dat gebruikers steeds meer in staat zijn om zelf te innoveren door voort te bouwen op innovaties, ideeën en informatie die vrijelijk door anderen worden gedeeld ( user driven innovation ). Bedrijven en zelfstandigen kunnen hier hun voordeel mee doen. Een mooi voorbeeld is dat van Lego, dankzij input en verzoeken van hun klanten is dit bedrijf ook lego voor meisjes gaan ontwikkelen. User-driven innovaties komen vaak voort uit eigen frustraties van gebruikers waar nog geen oplossing in de markt voor is. Men wil simpelweg een oplossing voor een probleem en niet verkoper of producent van een product worden. Veel van dit soort innovaties komen dan ook niet op de markt terecht, terwijl er wel veel mogelijke maatschappelijke baten en kostenbesparingen door gerealiseerd kunnen worden Faciliteren van user-driven innovatie De overheid voert beleid om innovatie te stimuleren omdat dit een drijver voor concurrentiekracht en welvaart is. Dit beleid is echter vooral op het gebruikelijke gesloten model voor innovatie gericht, waarbij eventuele samenwerking vooral met kennisinstellingen en andere bedrijven wordt gestimuleerd. Het verschil met gebruikelijk innovatiebeleid is dat beleid voor open en user-driven innovatie zich meer op de gebruiker moet richten in plaats van alleen op kennisinstellingen en bedrijven. 1 Presentatie User driven innovation, door Jeroen de Jong, 23 maart 2012, Panteia. 11

12 Een belangrijke conditie bij het stimuleren of bevorderen van user-driven innovatie is de mogelijkheid tot netwerken door gebruikers. Via internet en sociale media kunnen gebruikers informatie delen en tot slimme combinaties komen, waardoor men dan tot een oplossing van een probleem kan komen. In de praktijk zijn er ook al diverse (online) ongeorganiseerde en georganiseerde gemeenschappen van gebruikers die elkaar of bedrijven helpen bij innovatie (Von Hippel, 2005). Ontwikkelingen die user-driven innovatie makkelijker maken zijn bijvoorbeeld de opkomst van Twitter, YouTube en netwerken zoals LinkedIn. Door het ontstaan van functies zoals #DTV (Durf Te Vragen) op Twitter en discussiegroepen op LinkedIn is het voor zoekende gebruikers eenvoudiger de juiste persoon te vinden, om feedback te vragen of simpelweg van gedachten te wisselen over problemen of ideeën. Daarnaast worden er ook steeds meer hulpmiddelen ontwikkeld die user-driven innovatie ondersteunen, zoals de 3D-printer. 3.3 Sociale Media en zakelijk gebruik Uit eerder onderzoek (van der Poel, 2011), waar het gebruik van sociale media door MKB-bedrijven eind 2010 is gemeten, bleek ongeveer 30% van de bedrijven al gebruik te maken van sociale media. Uit hetzelfde onderzoek komt naar voren dat sociale media op indirecte wijze kunnen bijdragen aan het generen van omzet. Bijvoorbeeld door het leggen van nieuwe contacten en interesse te wekken in nieuwe producten of diensten. Tussen sectoren zit wel veel verschil in het gebruik van sociale media. Vooral zakelijke dienstverleners waren in 2010 veel aanwezig (49%), terwijl met name de bouw veel minder aanwezig was (13%) op sociale media en online netwerken. De top drie van redenen die worden genoemd om geen sociale media te gebruiken voor het bedrijf is (van der Poel, 2011): 1 geen toegevoegde waarde voor het bedrijf (67%) 2 kost teveel tijd en geld (22%) 3 privacy (19%) Dit is toch jammer, omdat hetzelfde onderzoek impliceert dat er een relatie lijkt te bestaan tussen innovatie en het gebruik van sociale media (van der Poel, 2011). Zo gaf een derde van de op sociale media actieve bedrijven aan het opdoen van nieuwe ideeën als doelstelling te hebben voor het gebruik van sociale media. 85% van deze groep gaf vervolgens aan deze doelstelling ook behaald te hebben. Sociale media zijn dus een zeer geschikt medium voor het opdoen van kennis en ideeën. Vanwege de laagdrempeligheid qua kosten en toegang lijken sociale media bij uitstek handige gebruiksmiddelen te zijn voor zzp ers. 3.4 Sociale media en innovatie Vanuit de wetenschap en het bedrijfsleven komt naar voren dat samenwerking met andere mensen van belang is om grip te krijgen op gezamenlijke behoeften, ideeën en gedachten om op die manier succesvol de markt te kunnen benaderen (Gulshan, 2011). Het in contact komen met de juiste mensen die ook open staan voor samenwerking is echter een uitdaging voor bedrijven en zzp ers. Sociale media en online netwerken, zoals LinkedIn en Twitter, vormen echter bij uitstek 12

13 een verbindende factor tussen mensen die ook openstaan voor contact en interactie. De exponentiële groei van een aantal socialemedianetwerken laat zien dat de gebruikers ook bereid zijn om informatie en ideeën te delen en uit te wisselen (Gulshan, 2011). Sociale media zoals LinkedIn, Twitter, YouTube en Facebook worden inmiddels niet alleen meer gezien als middelen voor sociale contacten, maar ook als middel voor individuen, bedrijven, organisaties en overheden om te communiceren met elkaar. Deze nieuwe vormen van verbinden kunnen zeer informatief zijn en op serieuze of amusante wijze aandacht genereren (Badawy, 2009). Het proces van diffusie van kennis via sociale media en online netwerken heeft zowel een economische als een sociale rol met betrekking tot de effectiviteit van het innovatiesysteem (Tseng, Lan, Wang, Chiu en Cheng, 2011). Zo kan het laagdrempelige contact met consumenten via sociale media leiden tot diepere inzichten in wat de consument van producten vindt en wat hun behoeften zijn. Verhalen, vragen en ervaringen van consumenten kunnen leiden tot een betere klantenservice, betere producten en diensten, en vernieuwing van bedrijfsprocessen en de organisatie (Gorry en Westbrook, 2011), en zo in economische zin bijdragen aan de bedrijfsvoering. De eerste resultaten van een onderzoek naar de relatie tussen sociale media en de vijf krachten van M.E. Porter, door Andrew Shipilov en Quy Huy, laten zien dat het gebruik van sociale media kan leiden tot meer concurrentie in een sector en een grotere mate van vervanging van producten en diensten in een sector 1. Hoe kunnen sociale media voor innovatie ingezet worden? Internet en de nieuwe interactieve vormen van online netwerken hebben gezorgd voor mogelijkheden voor bedrijven om de creativiteit van (potentiële) gebruikers van hun producten en diensten te benutten (Dahan en Hauser, 2002). Bedrijven kunnen hierdoor een continue dialoog aangaan met gebruikers en zo innoveren. Van groot belang is hierbij het identificeren van zogenaamde lead users, gebruikers die vooroplopen qua producten en trendsettend zijn (Hung, Chou en Dong, 2011; Von Hippel, 1986). Het gaat hierbij niet alleen om het verkrijgen van input voor productinnovatie; invloedrijke gebruikers kunnen ook een grote rol spelen bij de verspreiding en marketing van nieuwe producten (Hung, Chou en Dong, 2011). Deze relatie kan overigens twee kanten op gaan. Lead users zoeken ook naar aandacht online om hun eigen publiek van volgers verder uit te breiden, want vooruitlopen door kennis over nieuwe producten of diensten te verspreiden kan bijdragen aan de reputatie van de gebruiker/ lead user. Sociale media worden vaak gebruikt voor het maken van reclame voor nieuwe of aangepaste producten. Onderzoek van Feng en Papatla (2012) naar marketing in de auto-industrie laat zien dat bestaande automodellen die vernieuwd zijn meer online mond-op-mondreclame via sociale media krijgen, dan de lancering van compleet nieuwe modellen door fabrikanten. De mening van experts op de vernieuwde automodellen kan van grote invloed zijn op de hoeveelheid online aandacht van consumenten. Ook genereren vernieuwingen aan producten waar al veel van is verkocht meer aandacht online, dan compleet nieuwe producten, doordat consumenten al over het product praten (Feng en Papatla, 2012)

14 Sociale media hebben ook voor grote veranderingen gezorgd in sectoren waar direct selling zonder vaste winkellocatie gebruikelijk is. Bij directe verkoop spelen sociale netwerken van de verkopers en referenten een belangrijke rol. De opkomst van sociale media is door deze sectoren omarmd en heeft tot een nieuwe strategie en benadering van consumenten geleid (Ferrell en Ferrell, 2012). Vooral sociale media zoals Facebook, YouTube en Twitter blijken het goed te doen in consumentgerichte sectoren. Ruim drie kwart van de door Ferrell en Ferrell (2012) onderzochte direct sellers blijken sociale media voor promotionele activiteiten te gebruiken; 55% voor het rekruteren van distributeurs en 42% als kanaal om vragen en opmerkingen van consumenten te beantwoorden. Voor deze sectoren zijn sociale media een drijver van strategie en innovatie geworden, die naar verwachting aan belang verder zal toenemen in de toekomst. Redenen zijn (Ferrell en Ferrell, 2012): de verbeterde relaties met consumenten door betere interactie en reactie op problemen en zorgen van consumenten, wat tot input voor productverbeteringen kan leiden en het ontstaan van merktrouwe communities van gebruikers; en het opbouwen van vertrouwen in het bedrijf door consumenten door toegenomen transparantie. Door de hoge mate van interactiviteit en het sociale karakter van online netwerken zijn sociale media en online netwerken bij uitstek geschikt voor het stimuleren van innovatie. Het gaat dan om bijvoorbeeld de volgende ondersteunende aspecten 1 : Het identificeren van nog niet (duidelijk) benoemde behoeften/gevoelens van klanten; via de sociale media kan een bedrijf of zelfstandige monitoren hoe over het eigen merk, product, dienst, bedrijf en dat van concurrenten wordt gedacht. Er kan gekeken worden naar welke zaken de klanten bezighouden, welke problemen ondervindt men, welke klachten heeft men etc. Feedback van klanten via sociale media kan ook worden gestimuleerd via wedstrijden en beloningen bijvoorbeeld. Het aftappen van nieuwe kennis en expertise; denk hierbij aan het identificeren van experts en mogelijke partners voor innovatie, het vinden van jong talent voor je organisatie, deelnemen aan discussies, het openen van discussies door onderwerpen online te zetten etc. Het verzamelen van verschillende inputs en informatie; bijvoorbeeld door het volgen van concurrenten, stimuleren van reacties op blogs e.d., regelmatig stellen van vragen aan de achterban (klanten en eindgebruikers), deelnemen aan sociale netwerken waarin relevante vraagstukken worden behandeld etc. Het bevorderen van innovatieve samenwerking; creëren van een online gemeenschap waar klanten ideeën met elkaar kunnen delen (eventueel afgesloten), volgen van sociale media voor willekeurige input/ideeën, delen van concepten en ideeën met collega s voor feedback, publiceren van ideeën, discussies en concepten online voor een brede feedback, creëren van netwerken en discussiefora binnen het bedrijf, organiseren van face-to-face ontmoetingen naar aanleiding van online ontmoetingen etc. 1 M. Brown, 2010, 14

15 Oplossen van complexe problemen; Stel experts en expertise uit het bedrijf beschikbaar om bijvoorbeeld bij te dragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen of sectorspecifieke problemen. Zorg voor meerdere online media en kanalen waar de klant klachten kwijt kan, en biedt klanten van concurrerende bedrijven ook een gewillig oor via deze kanalen. Gebruik foto s, video s via Flickr en YouTube om communicatie rond early stage innovaties te bevorderen. 15

16

17 4 Sociale media en innovatie door zzp ers 4.1 Aandeel gebruikers van sociale media 43% van de zzp ers maakt volgens eigen zeggen gebruik van sociale media en online netwerken in Onderzoek eind 2010 onder MKB-bedrijven liet een percentage van 30% aan MKB-bedrijven zien die gebruikmaakten van sociale media (van der Poel, 2011). Twee jaar later ligt dit percentage dus 13% hoger onder zzp ers. Dit kan een simpel tijdseffect zijn, of wellicht speelt mee dat zzp ers vaker actief zijn op sociale media, omdat sociale media een laagdrempelige en goedkope reclamemogelijkheid vormen. Tussen zzp ers uit de enge definitie (aanbod arbeid/diensten: 44%) en ozp ers (verkoop goederen: 39%) zit een klein verschil van 5% als het gaat om het percentage zelfstandigen dat gebruik maakt van sociale media. Qua sectoren liggen de verhoudingen ongeveer hetzelfde als in 2010 onder bedrijven het geval was. Ook onder zzp ers is het gebruik van sociale media het hoogste in de ICT, de zakelijke dienstverlening en andere dienstverlenende sectoren. De bouw en de sector vervoer, opslag en communicatie staan onderaan beide lijsten. Onder zzp ers zijn sociale media vooral populair in de sectoren ICT, verhuur en zakelijke dienstverlening en onderwijs en training. In deze sectoren is 60% of meer van de zzp ers aanwezig op sociale media. In de landbouw ligt het percentage zzp ers dat sociale media gebruikt het laagst met 14%, gevolgd door de bouwnijverheid met 23%. Tabel 1 Aandeel gebruikers van sociale media naar sector Sector Aandeel zzp ers ICT 65% Onderwijs en training 64% Verhuur en zakelijke dienstverlening 60% Overige dienstverlening 48% Zorg en welzijn 38% Handel en reparatie consumentenartikelen/horeca 38% Industrie 36% Vervoer, opslag en communicatie 34% Bouwnijverheid 23% Landbouw 14% Totaal 43% Bron: Panteia, De sociale media die het meest populair zijn onder zzp ers zijn: Facebook (28%), LinkedIn (26%) en Twitter (16%). Pinterest en Google+ worden nog heel weinig gebruikt, maar zijn ook nog relatief nieuw. Zie tabel 2. 17

18 Tabel 2 Aandeel zzp'ers naar online netwerk Aandeel actief Facebook 28% LinkedIn 26% Twitter 16% Hyves 4% YouTube 2% Pinterest 1% Google+ 1% Anders 5% Bron: Panteia, meting 2012.*Meerdere antwoorden mogelijk. In de categorie anders wordt een scala aan andere sociale media en online netwerken genoemd, veelgenoemde antwoorden zijn: een eigen blog, Yammer, specifieke fora (branche e.d.), Foursquare, Tumbler e.d. 4.2 Belang sociale media Op de vraag hoe belangrijk de inzet van sociale media voor de bedrijfsvoering is, antwoordt 25% van de socialemediagebruikers: groot tot zeer groot. 19% van de zzp ers antwoordt geen belang te hechten aan sociale media voor de bedrijfsvoering, zie figuur 2 op de volgende pagina. ATOS en Nyenrode (2012) hebben in hetzelfde jaar aan interim-managers gevraagd of zij toegevoegde waarde ervaren van sociale media, waaruit naar voren kwam dat slechts 14% van deze specifieke groep managers geen toegevoegde waarde ervoer (Atos en Nyenrode, 2012). Naast verschillen tussen sectoren zijn er dus ook duidelijke verschillen naar beroepsgroep en opleidingsniveau waar het aanwezigheid en activiteit op sociale media betreft. Tussen zzp ers uit de enge definitie (aanbod arbeid/diensten) en ozp ers (verkoop goederen) zit een duidelijk verschil als het gaat om het percentage zelfstandigen dat op dit moment een (zeer) groot belang hecht aan sociale media voor de bedrijfsvoering. Bij zzp ers is dit slechts 23% van de op sociale media actieve zelfstandigen, en voor ozp ers is dit 35% van de zelfstandigen. Dit impliceert dat sociale media op dit moment vooral een rol spelen bij de verkoop van goederen, meer dan bij de verkoop van arbeid/diensten. Zzp ers in de bouw die actief zijn op sociale media hechten het minste belang aan het gebruik van sociale media voor de bedrijfsvoering, zie figuur 2. Ook voor de toekomst wordt niet verwacht dat dit belang zal toenemen, zie figuur 3. In de sector handel en reparatie consumentenartikelen en horeca ligt het percentage zzp ers dat een groot of klein belang hecht aan sociale media voor de bedrijfsvoering het hoogste met 90%. 18

19 Figuur 2 Belang dat zzp'ers nu hechten aan sociale media voor hun bedrijfsvoering naar sector (%). Totaal 24 Bouwnijverheid 7 Landbouw Industrie Zorg en welzijn Overige zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening ICT Onderwijs en training Handel en reparatie consumentenartikelen/horeca Vervoer, opslag en communicatie % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Groot Klein Geen belang Bron: Panteia, Gevraagd naar de toekomst, komt naar voren dat veel zzp ers verwachten dat het belang van sociale media voor de bedrijfsvoering verder zal gaan toenemen. Op de vraag: zal het belang van het gebruik van sociale media voor uw bedrijfsvoering in de komende jaren sterk toenemen, gelijk blijven of afnemen? antwoord bijna een vijfde van de socialemediagebruikers dat zij verwachten dat het belang van sociale media voor de bedrijfsvoering zelfs sterk zal toenemen in de toekomst. Zie figuur 3 op de volgende pagina. Tussen zzp ers uit de enge definitie (aanbod arbeid/diensten) en ozp ers (verkoop goederen) zit echter wel een verschil. In beide groepen verwacht een grote meerderheid van de zelfstandigen dat het belang van sociale media in de toekomst sterk of enigszins zal toenemen. Bij zelfstandigen die bestaan van aanbod van arbeid of diensten is dit 65%, en bij zelfstandigen die vooral bestaan van verkoop van goederen is dit 10% hoger (75%). Dit blijkt ook uit het hoge percentage zzp ers/ozp ers dat deze verwachting heeft in de sector handel en reparatie consumentenartikelen, waarin veel ozp ers actief zijn. Zie figuur 3. 19

20 Figuur 3 Aandeel zzp'ers dat verwacht dat het belang van sociale media voor de bedrijfsvoering in de toekomst zal toenemen. Totaal 19 Landbouw 7 Bouwnijverheid 8 Vervoer, opslag en communicatie 10 Overige dienstverlening 15 Overige zakelijke dienstverlening 17 Zorg en welzijn 20 Onderwijs en training 22 ICT 25 Industrie 26 Handel en reparatie consumentenartikelen/horeca 38 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Sterk toenemen Enigszins toenemen Gelijk blijven Afnemen Bron: Panteia, Wat leveren sociale media op? Actief zijn op sociale media kost tijd, en dus geld. Uiteindelijk zal deze tijdsinvestering toch ook wat moeten gaan opleveren. Drie kwart van de zzp ers die aangeven actief te zijn op sociale media geeft aan dat deze aanwezigheid hen wat heeft opgeleverd. Bijna een derde vindt bijvoorbeeld nieuwe klanten, 29% ziet een toename in naamsbekendheid; wat bijvoorbeeld tot uitdrukking komt in meer verkeer naar hun website via de sociale media. Ook op het gebied van innovatie levert het gebruik van sociale media wat op. Zo geeft 16% van de sociale media gebruikende zzp ers aan dat zij via sociale media recentelijk aan nieuwe ideeën, inspiratie, kennis of antwoorden op vragen is gekomen. 11% noemt ook specifiek nieuwe kennispartners als bate van gebruik van sociale media. Zie tabel 3. 20

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Wat drijft MKB-ondernemers?

Wat drijft MKB-ondernemers? Wat drijft MKB-ondernemers? Ontwikkeling doelstellingen 2004-2013 ISBN : 978-90-371-1109-5 Rapportnummer : A201403 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb Een innovatieve blik op de toekomst Verwachtingen van het innovatieve mkb ISBN : 978-90-371-2135-3 Rapportnummer : A201429 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Smering voor de nering

Smering voor de nering M201102 Smering voor de nering Zzp'ers als smeermiddel voor innovaties in het MKB drs. N.E. de Vries Zoetermeer, januari 2011 Smering voor de nering Zzp'ers vervullen een belangrijke rol bij innovatie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter

LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter 1 Huidig gebruik van social media LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter Huidig gebruik van social media % van respondenten, meerdere antwoorden

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Hoe bedrijven social media gebruiken

Hoe bedrijven social media gebruiken Hoe bedrijven social media gebruiken SMO_214 Powered by Pondres Onderzoek Rob van Bakel Auteurs Milou Vanmulken Sjors Jonkers Beste lezer, Ook in 214 publiceren Pondres en MWM2 het Social Media Onderzoek.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok

Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok Veel gemeenten zijn inmiddels actief op sociale media kanalen, zoals ook blijkt uit het onderzoek dat is beschreven in hoofdstuk 1. Maar

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren

Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren drs. P. Fris Zoetermeer, april 2014 ISBN : 978-90-371-1122-4 Rapportnummer : A201416 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Ondernemen zonder personeel

Ondernemen zonder personeel Ondernemen zonder personeel Resultaten zzp-panel meting I van 2012 drs. A. Bruins drs. N.E. de Vries drs. P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, december 2012 ISBN: 978-90-371-1048-7 Bestelnummer: A201215 Prijs:

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Sociale media en Sociale innovatie

Sociale media en Sociale innovatie 1 Sociale media en Sociale innovatie Een innovatief duo Ivo van Ham Syntens 11-5-2011 2 Veranderingen in onze arbeidsmarkt de afgelopen 50 jaar Typering van werk: Transformatie: omzetten van grondstoffen

Nadere informatie

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren dr. Y.M. Prince Zoetermeer, februari 2014 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) ISBN 978-90-371-1112-5

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

MKB Monitor Onderzoek. Leer ondernemers echt kennen en weet wat er speelt in ondernemend Nederland!

MKB Monitor Onderzoek. Leer ondernemers echt kennen en weet wat er speelt in ondernemend Nederland! MKB Monitor Onderzoek Leer ondernemers echt kennen en weet wat er speelt in ondernemend Nederland! Waarom Mkb onderzoek? Ondernemers echt kennen en weten wat er speelt. Weten wat hen drijft en waarvoor

Nadere informatie

Utrecht Innoveert in 2014. Hoe innovatief zijn bedrijven in de provincie Utrecht?

Utrecht Innoveert in 2014. Hoe innovatief zijn bedrijven in de provincie Utrecht? Utrecht Innoveert in 2014 Hoe innovatief zijn bedrijven in de provincie Utrecht? Petra Gibcus en Ro Braaksma Zoetermeer, januari 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Start getting Social, Networker!

Start getting Social, Networker! Start getting Social, Networker! Tom Zoethout Internet Marketing Specialist 2 1 Wat gaan we doen? ) Internet Marketing: the bottom line + Wanneer gaan we zaken doen? & Wat moet je met Web2.0? % Basisregels

Nadere informatie

Social Employee Platform

Social Employee Platform SUCCESVOL GEREALISEERD VOOR Social Employee Platform Een nieuw platform voor interne communicatie en kennisdeling 1 Social media in een corporate context Het internet is niet langer een plek waar we alleen

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

LinkedIn als marketingtool gebruiken, zo doet u dat!

LinkedIn als marketingtool gebruiken, zo doet u dat! LinkedIn als marketingtool gebruiken, zo doet u dat! Social media en content marketing gaan tegenwoordig hand in hand. Waar Facebook veel gebruikt wordt voor B2C-marketing, is LinkedIn juist meer geschikt

Nadere informatie

MKB en ontslagrecht. Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen

MKB en ontslagrecht. Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen MKB en ontslagrecht Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen ISBN : 978-90-371-1136-1 Rapportnummer : A201431 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Innoveren met sociale netwerken

Innoveren met sociale netwerken Sociale media Bedrijvenvereniging Leek Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innoveren met sociale netwerken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

Diaspora-links van. migrantenondernemers in Nederland. Een verkenning. drs. A. Bruins

Diaspora-links van. migrantenondernemers in Nederland. Een verkenning. drs. A. Bruins Diaspora-links van migrantenondernemers in Nederland Een verkenning drs. A. Bruins Zoetermeer, april 2013 ISBN: 978-90-371-1062-3 Rapportnummer: A201317 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Innovatiebenchmark Noord-Nederland. Overzichtsrapport. Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl

Innovatiebenchmark Noord-Nederland. Overzichtsrapport. Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl Innovatiebenchmark Noord-Nederland Overzichtsrapport Prof.Dr. Dries Faems d.l.m.faems@rug.nl 1. Inleiding 1.1 Project Innovatie Benchmark Noord-Nederland Dit rapport is opgesteld in kader van het project

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Opleiding en scholing van zzp'ers

Opleiding en scholing van zzp'ers Opleiding en scholing van zzp'ers Resultaten zzp-panel meting I van 2013 ISBN : 978-90-371-1090-6 Rapportnummer : A201355 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Begrijp je doelgroep en connect Search en Social voor de opbmale klant beleving

Begrijp je doelgroep en connect Search en Social voor de opbmale klant beleving Begrijp je doelgroep en connect Search en Social voor de opbmale klant beleving Speaking Publishing Consulting Training European Search Personality 2015 www.stateofdigital.com - www.basvandenbeld.com -

Nadere informatie

Social Media Marketing

Social Media Marketing Social Media Marketing Get Social But, How? And Where? Tom Zoethout KvK Netwerkevent 23 nov 09 2 1 Moet je sociaal meedoen op het internet? 3 Social Media Marketing Quiz Wat weet ik eigenlijk al over Social

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Gebruikersinnovatie in het MKB

Gebruikersinnovatie in het MKB Gebruikersinnovatie in het MKB ISBN : 978-90-371-2108-7 Rapportnummer : A201402 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia BV Panteia

Nadere informatie

Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie

Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie Nationale monitor Social media in de Interne Communicatie VRAGENLIJST Dit is de vragenlijst zoals we die aangeboden hebben. Veel vragen worden door zogenaamde LIkert schalen aangeboden, bij ons op een

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Resultaten internetpanel Dienst Regelingen

Resultaten internetpanel Dienst Regelingen Resultaten internetpanel Dienst Regelingen Resultaten peiling 15: gebruik social media juli 2012 1. Inleiding Tussen 1 juni en 10 juni konden panelleden van het internetpanel Dienst Regelingen een peiling

Nadere informatie

Linkedin; nut en gebruik. 19 april 2011. Frits Gubbels

Linkedin; nut en gebruik. 19 april 2011. Frits Gubbels Linkedin; nut en gebruik 19 april 2011 Frits Gubbels Programma De ontvangen vragen Social media Linkedin; wat heb ik eraan? Linkedin als Public Relations en reclame Wat zet je erop? Hoe kom ik erop? Bekijken

Nadere informatie

Alles flex, is dat een mismatch? (Impliciete) voorkeuren van zzp ers voor een externe werklocatie

Alles flex, is dat een mismatch? (Impliciete) voorkeuren van zzp ers voor een externe werklocatie Alles flex, is dat een mismatch? (Impliciete) voorkeuren van zzp ers voor een externe werklocatie drs. N.E. de Vries (Panteia/EIM) R. van den Besselaar MBA (KvK Rotterdam) Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer:

Nadere informatie

Utrecht Innoveert. Hoe innovatief is het bedrijfsleven in de provincie Utrecht? Ro Braaksma

Utrecht Innoveert. Hoe innovatief is het bedrijfsleven in de provincie Utrecht? Ro Braaksma Utrecht Innoveert Hoe innovatief is het bedrijfsleven in de provincie Utrecht? Ro Braaksma Zoetermeer, 2 oktober 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door Kamer van Koophandel Midden-Nederland, Taskforce

Nadere informatie

LIVE PERFORMANCE. Bijlage Onderzoek Social Media. Sander van de Rijt PTTM22

LIVE PERFORMANCE. Bijlage Onderzoek Social Media. Sander van de Rijt PTTM22 LIVE PERFORMANCE Bijlage Onderzoek Social Media Sander van de Rijt PTTM22 Inhoudsopgave Social Media onderzoek Heesakkers & Daniels bestrating 3 Wat is social media? 3 Voor- en nadelen social media 3 Voordelen

Nadere informatie

Social media stappenplan voor gemeenten

Social media stappenplan voor gemeenten Social media stappenplan voor gemeenten Door Gert Goossens Gemeenten moeten de eerste echte stappen in de social media nog zetten. Het sociale media stappenplan voor gemeenten, met praktische tips voor

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie