Profiel van de forensic accountant: noodzakelijke vaardigheden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Profiel van de forensic accountant: noodzakelijke vaardigheden"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR Profiel van de forensic accountant: noodzakelijke vaardigheden Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de bedrijfseconomie Liesbeth Deprez onder leiding van Prof. Ignace De Beelde

2

3 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR Profiel van de forensic accountant: noodzakelijke vaardigheden Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de bedrijfseconomie Liesbeth Deprez onder leiding van Prof. I. De Beelde

4 Permission Ondergetekende verklaart dat de inhoud van deze masterproef mag geraadpleegd en/of gereproduceerd worden, mits bronvermelding. Deprez Liesbeth

5 Woord vooraf In de eerste plaats wil ik de mensen bedanken die bereid waren mee te werken aan dit onderzoek. Ik denk hierbij aan de heren Albers, De Bie, Van der Hulst, Janssoone, Lammers en Verhasselt. Zonder hen had ik deze masterproef niet tot een goed einde kunnen brengen. Ook de respondenten die bereid waren de enquête in te vullen, verdienen hier een plaats. Mijn dank gaat daarnaast uit naar mijn promotor Prof. I. De Beelde. Bedankt voor uw raad, hulp en commentaar tijdens het proces dat met de uitwerking van mijn masterproef gepaard ging. Verder wil ik nog mijn ouders, Kenny en Joris bedanken. Ik wens jullie allen veel leesplezier toe. I

6 Inhoudsopgave Woord vooraf...i Inhoudsopgave...II Lijst gebruikte afkortingen... V Lijst van tabellen, figuren, kaarten,...vi Inleiding... 1 Hoofdstuk 1: Theoretische bepalingen Forensic accountant Definitie Organisaties in België IFA ACFE Belgium Wetgeving Private sector Publieke sector Conclusie Fraude Definitie Oorzaken van fraude Soorten fraude Fasen in de fraudebeheersing Inventarisatie Preventie Detectie Onderzoek Conclusie Profiel Probleemstelling Onderzoeksvraag Conclusie Hoofdstuk 2: Literatuurstudie en verkennende interviews Methodologie Literatuurstudie II

7 1.2. Verkennende interviews Steekproef Vragenlijst Obstakels Bevindingen Forensische auditor versus interne auditor Multidisciplinair Kennis Accounting Auditing Fraude Regelgeving Bedrijfsleven Computertechnieken Bekwaamheden/Vaardigheden Leergierige/Open geest Kritische ingesteldheid Communicatieve vaardigheden Onafhankelijkheid en objectiviteit Flexibiliteit en stressbestendigheid Organisatorische vaardigheden Ervaring Conclusie Hoofdstuk 3: Methodologie empirisch onderzoek Operationalisering van kernbegrippen Relevant gelijkaardig onderzoek Steekproef Enquête Vragenlijst Aanpak Obstakels Hoofdstuk 4: Resultaten empirisch onderzoek Aantal respondenten Eerste deel enquête III

8 2.1. Opzet Samenstelling respondenten Analyse Publieke sector Private sector Vergelijking publieke en private sector Totale groep Conclusie Tweede deel enquête Opzet Samenstelling respondenten Analyse Conclusie Profiel van de forensische auditor Vergelijking met Nederlandse studie Conclusie Hoofdstuk 5: Algemene conclusie Bibliografie...I Bijlage 1... i Bijlage 2...ii Bijlage 3... iv Bijlage 4...ix Bijlage 5... xv IV

9 Lijst gebruikte afkortingen ACFE Association of Certified Fraud Examiners ACFE Belgium Association of Certified Fraud Examiners Belgian chapter BBI Bijzondere Belastingsinspectie CDGEFID Centrale Dienst ter bestrijding van de Georganiseerde Economische en Financiële Delinquentie CFE Certified Fraud Examiner CFI Cel voor Financiële Informatieverwerking IT Informatietechnologie IFA Institute of Forensic Auditors IFO Interne Fraude Onderzoek IIA Institute of Internal Auditors PP IFO Profiel voor Professioneel Interne Fraude Onderzoek RFA Registered Forensic Auditor V

10 Lijst van tabellen, figuren, kaarten, Figuur 1. Verdeling respondenten (eerste deel enquête) Figuur 2. Eerste keuze per categorie (publieke sector) Figuur 3. Tweede keuze per categorie (publieke sector) Figuur 4. Eerste keuze per categorie (private sector) Figuur 5. Tweede keuze per categorie (private sector) Figuur 6. Belangrijkste competenties (publieke sector) Figuur 7. Belangrijkste competenties (private sector) Figuur 8. Eerste keuze per categorie (totale groep) Figuur 9. Tweede keuze per categorie (totale groep) Figuur 10. Belangrijkste competenties (totale groep) Figuur 11. Verdeling respondenten (tweede deel enquête) Figuur 12. Belangrijkste kennis, vaardigheden en ervaring Figuur 13. Profiel van de forensische auditor Figuur 14. Profiel voor Professioneel IFO (Nederlandse studie) Figuur 15. Overzicht beide profielen VI

11 Inleiding De laatste tientallen jaren is de maatschappelijke aandacht voor fraude en onregelmatigheden sterk toegenomen. Globalisering en internationalisering van het economisch leven hebben grootschalige fraudepraktijken mogelijk gemaakt. Bovendien heeft de complexheid, die de gegevensverwerking, productieprocessen en commerciële circuits tegenwoordig kenmerkt, voor steeds nieuwe fraudetechnieken en -methoden gezorgd. Het aantal economische misdrijven is dramatisch gestegen, maar ook het algemeen bewustzijn van het probleem is toegenomen. Fraude werd lange tijd aanzien als een slachtofferloos misdrijf, maar hier is ondertussen verandering in gekomen. De interesse voor dit onderwerp werd door grootschalige schandalen steeds meer aangewakkerd. De groeiende bewustwording van de potentiële impact van fraude-incidenten ligt mede aan de basis van het ontstaan van de forensische auditpraktijk. De forensische auditor houdt zich beroepshalve bezig met fraudebeheersing. Naast een onderzoeksfunctie heeft hij ook een adviesfunctie te vervullen die zeker niet minder belangrijk is. De forensic accountant doet aan dienstverlening door zowel huidige als eventuele toekomstige problemen aan te pakken. Dit onderzoek richt zich uitsluitend op de forensische auditor als fraudeonderzoeker zonder afbreuk te willen doen aan de minstens even belangrijke adviserende taken. Vaak wordt aangehaald dat het beheersen van fraude een specialisme is en dat daarvoor specifieke kennis, bekwaamheden en ervaring nodig zijn. Men kan zich bijgevolg afvragen waarover een forensische auditor noodzakelijk dient te beschikken om fraudeonderzoek op een goede manier te kunnen doen. Vooral in de Angelsaksische literatuur vindt men een aantal noodzakelijke eigenschappen terug, maar hoe denken mensen in het Belgische werkveld er over? Deze masterproef gaat op zoek naar wat de vaardigheden/bekwaamheden, kennis en/of ervaringen zijn die door de forensische auditoren zelf relevant geacht worden voor het uitvoeren van fraudeonderzoek op een adequate wijze. Aan de hand van een praktijkonderzoek dat Belgische forensische auditoren bevraagt naar deze zaken, wordt een profiel van de forensic accountant in België opgesteld. Hoofdstuk 1 zorgt in de eerste plaats voor een afbakening van de belangrijkste begrippen die een rol spelen in het kader van deze masterproef. Een duidelijke omkadering van de kernbegrippen is noodzakelijk om de kwaliteit van het onderzoek te waarborgen. Bij de theoretische bepalingen komen achtereenvolgens de termen forensic accountant, fraude en 1

12 profiel uitgebreid aan bod, zodat geen twijfel meer bestaat over wat exact bedoeld wordt. De forensische auditor wordt besproken aan de hand van de bestaande definitie en enkele organisaties die belangrijk zijn voor de forensische auditoren in België. Ook wordt kort ingegaan op de wetgeving die relevant is voor het uitvoeren van het forensisch auditwerk. Het onderdeel over fraude bespreekt de bestaande definitie, de oorzaken van fraude en de soorten fraude. Daarnaast komen de vier fasen van fraudebeheersing aan bod. Tot slot wordt uitgelegd wat men onder het profiel kan begrijpen aan de hand van de probleemstelling en de onderzoeksvraag. Telkens wordt een voor dit onderzoek werkbare omschrijving van het begrip geformuleerd. Hoofdstuk 2 handelt over de literatuurstudie en de verkennende gesprekken die gedurende de exploratieve fase van dit onderzoek uitgevoerd werden. Na een uiteenzetting van de methodologie waarmee deze werkwijze gepaard ging, volgt een uitgebreide beschrijving van de bevindingen. Ook wordt kort ingegaan op het idee van de interne auditor als fraudeonderzoeker en wordt de nadruk gelegd op de multidisciplinariteit waarover een forensische auditor dient te beschikken. Nadien worden de specifieke kennis, vaardigheden en ervaring elk afzonderlijk uitgebreid besproken. Het gaat in dit onderdeel uitsluitend om wat in de academische literatuur gevonden werd, aangevuld met de informatie die uit de verkennende gesprekken naar voor kwam. Hoofdstuk 3 bevat de methodologie waarmee het praktijkonderzoek gepaard ging. Er wordt van start gegaan met de operationalisering van de kernbegrippen om vervolgens te verwijzen naar het relevant gelijkaardig onderzoek van N. den Hartigh, namelijk Frauditing. De steekproeftrekking en de enquête zelf worden omstandig besproken. Er wordt afgesloten met een overzicht van enkele obstakels. In hoofdstuk 4 worden uiteindelijk de resultaten van het empirisch onderzoek voorgesteld en geanalyseerd. Eerst en vooral wordt een korte schets gegeven van het aantal respondenten dat aan het onderzoek deelnam. Vervolgens wordt de enquête in twee delen verdeeld voor de verdere analyse van de antwoorden. Per deel komen eerst de opzet en de samenstelling van de respondenten aan bod waarna de gegevens grondig geanalyseerd worden. Bij het eerste deel van de enquête wordt een onderscheid gemaakt tussen de antwoorden uit de publieke sector en deze uit de private sector alvorens een overzicht te geven voor de totale respondentengroep. Zodoende kunnen beide sectoren met elkaar vergeleken worden. Op het einde van dit 2

13 hoofdstuk wordt de doelstelling bereikt door het profiel van de forensische auditor op te stellen en wordt een vergelijking gemaakt met het Profiel voor Professioneel Interne Fraude Onderzoek dat opgesteld werd in het gelijkaardig Nederlands onderzoek Frauditing. Het beschrijvend karakter, waarmee dit onderzoek te kampen heeft, vormt een belangrijke beperking voor deze masterproef en komt vooral naar boven in dit hoofdstuk. De verkregen resultaten laten om diverse redenen helaas geen statistische testen toe. Er kan dan ook niet bepaald worden of de verschillen tussen enerzijds de publieke en private sector en anderzijds dit onderzoek en het Nederlandse onderzoek werkelijk significant van elkaar afwijken. Om deze masterproef op een kwaliteitsvolle manier af te sluiten volgt in hoofdstuk 5 een algemene conclusie. Gelieve tijdens het doorlezen van deze masterproef in het achterhoofd te houden dat telkens waar de mannelijke voornaamwoorden hij, hem of zijn worden gebruikt, er evengoed zij of haar kan gelezen worden. 3

14 Hoofdstuk 1: Theoretische bepalingen Alvorens een onderzoek te verrichten is het noodzakelijk een duidelijke begripsomschrijving te geven. Bijgevolg start dit eerste hoofdstuk met het afbakenen van enkele kernbegrippen. Achtereenvolgens wordt stil gestaan bij de forensic accountant in het algemeen, de voor dit onderzoek relevante facetten van fraude en het profiel dat zal opgesteld worden tijdens dit onderzoek. 1. Forensic accountant Voor een goed begrip van wat een forensic accountant juist is, wordt in de eerste plaats de bestaande definitie onder de loep genomen. Vervolgens wordt gekeken naar de belangrijkste organisaties in België die zich inzetten voor de kwaliteit van de forensische audit en komt ook de relevante wetgeving aan bod. Tot slot wordt een voor dit onderzoek werkbare definitie geformuleerd Definitie De forensische accountancy werd in eerste instantie gezien als de expertise die accountants ten dienste stellen van het gerecht. (Pheijffer, 2000, p.3) De term forensisch stamt af van het Latijnse woord forum. Dit verwijst naar de marktplaats waar in de Romeinse tijd strafrecht werd gesproken en dus rechtsgedingen plaatsvonden. (ten Wolde, 1997, p.101) Tegenwoordig heeft dit begrip soms nog maar weinig te maken met de strafrechtelijke doelstelling. De forensische accountancy heeft zich inmiddels verder ontwikkeld en moet veel ruimer gezien worden. (Pheijffer, 2000, p.4) Het kan immers evengoed gaan om burgerrechtelijke, arbeidsrechtelijke, vennootschapsrechtelijke, enz. aspecten. (gesprek met de heren De Bie en Van der Hulst, 28 februari 2010, Dendermonde) De term accountancy verraadt als het ware de Angelsaksische oorsprong. Er was voor de eerste keer sprake van forensische accountancy in landen zoals Canada en de Verenigde Staten. Daar is het ontstaan vanuit het accountantsberoep. Het had oorspronkelijk dus niets te maken met opsporings- en vervolginstanties. Daarna drong het fenomeen via Engeland uiteindelijk ook Nederland binnen, waar het zich in de eerste plaats in de publieke sector verspreidde om zich daarna ook binnen de private sector sterk te ontwikkelen. (Pheijffer, 4

15 2000, p.4-5) Hoewel het bij ons nog in de kinderschoenen staat, krijgt het tegenwoordig steeds meer vaste voet. (gesprek met de heer Albers, 1 maart 2010, Brussel) Hoewel de begrippen forensische accountancy en forensische auditing in wezen hetzelfde betekenen, heeft men er in België de voorkeur aan om forensische auditing te gebruiken. (Lammers, 2001, p.21) Uit de verkennende gesprekken kwam ook duidelijk naar voor dat accountant en auditor niet als evenwaardig worden beschouwd. Er is een pertinente voorkeur voor de term auditor. Het begrip forensisch accountant ervaart men als een verenging van de activiteit, omdat meteen de link wordt gelegd met het domein van de accountancy. Het gaat om zoveel meer dan dat. (gesprek met de heren De Bie en Van der Hulst, 28 februari 2010, Dendermonde) Hoewel de term auditor te verkiezen is boven die van accountant en zij eigenlijk niet helemaal dezelfde lading dekken, wordt ervoor gekozen om deze doorheen dit onderzoek als gelijk te beschouwen en door elkaar te gebruiken. Het is hierbij belangrijk steeds in het achterhoofd te houden dat de forensische auditor met heel wat meer bezig is dan alleen maar boekhoudkundige onregelmatigheden. Verschillen in cultuur en wetgeving hebben ervoor gezorgd dat in verschillende landen een andere definitie voor forensische audit bestaat. Dit onderzoek beperkt zich tot de forensische auditor in België. Daarom wordt uitgegaan van de Belgische definitie, zoals deze gehanteerd wordt door het Institute of Forensic Auditors (infra, p.6). Forensic audit is the activity that consists of gathering, verifying, processing, analyzing of and reporting on data in order to obtain facts and/or evidence - in a predefined context - in the area of legal/financial disputes and or irregularities (including fraud) and giving preventative advice. (IFA, 2010a) Opvallend hierbij is dat er sprake is van een activiteit. Forensische audit wordt eerder ervaren als een specialiteit dan een beroep. Het beroep ziet er dan ook anders uit naargelang de omgeving waarin de forensic accountant werkzaam is. (Lammers, 2000) Forensische accountancy wordt vooral gezien als een combinatie van onderzoek en advies. Enerzijds gaat men binnen een bepaald wettelijk kader onderzoek doen naar onregelmatigheden. Anderzijds gaat men niet alleen op zoek naar de waarheid, maar geeft men ook advies op dat gebied. (gesprek met de heer Lammers, 25 februari 2010, Gent) Het moet duidelijk zijn dat forensisch auditwerk zich niet enkel beperkt tot het eigenlijke onderzoek van fraude. Vooral in de private sector gaat het om dienstverlening en tracht men in de eerste plaats problemen op te lossen 5

16 zowel in het heden als naar de toekomst toe. (gesprek met de heren De Bie en Van der Hulst, 28 februari 2010, Dendermonde) Hoewel het werk van een forensisch auditor in werkelijkheid dus zoveel meer inhoudt dan fraudeonderzoek, worden de grenzen binnen deze masterproef wel uitgezet rond het onderzoek naar fraude en onregelmatigheden. Het gaat om een weloverwogen keuze die ervoor moet zorgen dat zinvolle onderzoeksresultaten verkregen worden. Het heeft geen zin om alle taken van de forensische auditor te gaan betrekken want dit zou enkel en alleen tot onduidelijkheid leiden. Dit onderzoek pretendeert daarom zeker geen volledigheid, maar hoopt enkel de vooropgestelde doelstelling te bereiken, met name het opstellen van een profiel van de forensic accountant aan de hand van de noodzakelijke kennis, vaardigheden en ervaring. (infra p.17) 1.2. Organisaties in België In België zijn er meerdere organisaties te vinden die een rol spelen op het gebied van de forensische accountancy. Hier worden enkel de twee belangrijkste besproken. Het gaat om organisaties die uitsluitend voor de forensische auditor van belang zijn. Enerzijds is er het Institute of Forensic Auditors als Nationale Beroepsfederatie in België. Anderszijds verdient ook de Belgische afdeling van de Association of Certified Fraud Examiners hier een plaats IFA In 2001 werd het Institute of Forensic Auditors (IFA) opgericht in België als een professionele organisatie van forensische auditoren. Meteen was het de bedoeling de kwaliteit van de forensische audit te verbeteren door standaarden te ontwikkelen en de opvolging ervan te controleren. Hun missie bestaat uit het ontwikkelen en verbeteren van de kwaliteit van de forensische audit. Zodoende wensen zij een bijdrage te leveren aan een rechtvaardige en veilige samenleving. (IFA, 2010a) Tot grote vreugde van het IFA wordt deze vzw sinds 2009 ook erkend als Nationale Beroepsfederatie. (IFA, 2009) Men kan zich afvragen waarom deze erkenning als beroepsfederatie zo belangrijk was en nog steeds is voor het IFA. Vanuit het werkveld wordt immers zelf aangegeven dat de activiteit van forensische accountancy eerder een specialiteit is dan een beroep. Deze zet lijkt dan ook volledig overbodig en onlogisch. (gesprek met de heer Verhasselt, 9 maart 2010, Brussel) 6

17 Het zou in de eerste plaats de bedoeling geweest zijn om de gemeenschappelijke kenmerken te benadrukken en op die manier een basis te vestigen. Zodoende wil men vooral de kwaliteit en zorgvuldigheid van de forensische audit gaan stimuleren en bewerkstelligen. Hiervoor werd een gedragscode opgesteld waaraan leden van de beroepsorganisatie zich dienen te houden. Dat er heel wat variatie zit in de concrete praktijken van verschillende forensische auditoren, blijkt alleen al uit het feit dat men er niet in geslaagd is om een concrete richtlijn voor het functioneren ervan uit te werken. Het voordeel van een gedragscode is dat die behoorlijk vaag blijft. Het gaat om algemene uitgangspunten die iedereen vrij laten deze in hun eigen context op een bepaalde manier in te vullen. (gesprek met de heer Lammers, 25 februari 2010, Gent) Het IFA speelt een belangrijke rol in de training en de continue professionele opleiding van forensische auditoren. Om dit te verwezenlijken, kennen zij de titel van Registered Forensic Auditor (RFA) toe aan al wie aan bepaalde voorwaarden voldoet. (IFA, 2010a) Een RFA verbindt er zich toe de deontologische regels, opgesteld door het IFA, te volgen. Het is ook belangrijk dat een RFA de opdrachten die aan hem toevertrouwd worden op een compleet onafhankelijke wijze uitvoert. Bovendien moeten RFA s een permanente vorming volgen. (IFA, 2008) Door het gebrek aan wettelijke verankering van de term, mag voorlopig iedereen zich RFA noemen zonder dat dit gevolgen heeft. Eenmaal de registratie rond zal zijn, zal dit niet meer kunnen. Dan zal de term onlosmakelijk verbonden zijn met het IFA en zal het begrip niet meer te pas en te onpas gebruikt kunnen worden. Hoewel de titel tot nu toe vrij onbeschermd is, begint het kwaliteitslabel wel stilaan door te dringen in de professionele wereld. (gesprek met de heer Lammers, 25 februari 2010, Gent) Alle specialisten op het gebied van fraudeonderzoek dienen gegroepeerd te worden binnen het IFA. Het IFA wil als het ware deskundigen creëren en aanbieden door kennis te gaan uitwisselen en opleidingsprogramma s te voorzien. Hierbij dienen zaken als onafhankelijkheid, objectiviteit, eerlijkheid en beroepsernst voorop te staan. (IFA, 2010b) Eén van de grote verdiensten van het IFA is dat ze zowel publieke als private forensische auditoren vertegenwoordigt en deze actoren met andere woorden samenbrengt. Het biedt een platvorm aan waarbij je in contact kan komen met mensen uit beide sectoren. Naast het aanleveren van kennis en expertise vormt het dus een gelegenheid om aan netwerking te doen. (gesprek met de heer Janssoone, 8 maart 2010, Brussel) 7

18 Zowel de publieke als de private sector kunnen voordeel halen uit een echte operationele samenwerking. Samen kunnen ze een complementaire taak vervullen in de strijd tegen bepaalde criminaliteitsvormen. (Holsteyn, 2001, p.49) De vraag naar publiek-private samenwerking in de praktijk wordt dan ook steeds groter. Er is duidelijk nood aan concrete invulling. Nieuwe structuren en specifieke maatregelen moeten hier redding brengen. (IFA, 2008) Er moet gestreefd worden naar een situatie waarbij de private en publieke sector complementair werken, want afzonderlijk kunnen ze onmogelijk het gewenste niveau van veiligheid en integriteit waarborgen. Het is noodzakelijk dat een regeling wordt opgesteld omtrent de verhouding tussen private en publieke opsporing. (De Bie, 2001a, p.13) Om hun rol in deze ontwikkelingen te kunnen spelen, heeft het IFA een Commissie Publiek-private samenwerking opgericht. Het is de bedoeling na te denken over mogelijke samenwerkingsvormen en indien nodig te gaan normeren. (IFA, 2008) Hierbij dient in elk geval rekening te worden gehouden met het feit dat hun onderzoeksbevoegdheden totaal verschillend zijn. (IFA, 2010b) Tegenwoordig is er van echte publiek-private samenwerking eigenlijk helemaal nog geen sprake. Het uit zich enkel in het delen van informatie met zowel publieke als private actoren. (gesprek met de heer Albers, 1 maart 2010, Brussel) Er worden met andere woorden allerlei evenementen, seminaries, congressen, enz. georganiseerd waarbij leden uit beide sectoren worden uitgenodigd. In de praktijk, operationeel dus, moet alles gebeuren binnen de wettelijk voorziene kaders die geen ruimte geven voor samenwerking. (gesprek met de heer Janssoone, 8 maart 2010, Brussel) Juridisch staat niets in de weg dat onderzoekselementen die privaatrechtelijk verzameld zijn, overgedragen worden aan de publieke autoriteiten. Tenzij de opdrachtgever dit om één of andere reden niet zou willen. Omgekeerd geldt dit niet, omdat het publieke onderzoekstraject gebonden is aan het geheim van het onderzoek. De private forensische auditor heeft formeel geen inzagerecht in het publieke onderzoeksdossier. (gesprek met de heren De Bie en Van der Hulst, 28 februari 2010, Dendermonde) Het is uiteraard mogelijk dat een private speurder door het gerecht aangesteld wordt als deskundige, maar ook hier gaat het niet om echte samenwerking. (gesprek met de heer Janssoone, 8 maart 2010, Brussel) ACFE Belgium De Association of Certified Fraud Examiners (ACFE) claimt de grootste anti-fraude organisatie ter wereld te zijn. Zij bieden trainingen en opleidingen aan in het kader van de 8

19 fraudebestrijding en trachten zo de bedrijfsfraude in te perken. Daarnaast is het ook de bedoeling om de publieke opinie te overtuigen van de integriteit en objectiviteit waarmee fraudebestrijding gepaard gaat. (ACFE Belgium, 2009a) Het ACFE vertegenwoordigt experten die werkzaam zijn in de verschillende fasen van de fraudebestrijding, namelijk fraudepreventie, fraudedetectie en fraudeonderzoek. Vooral mensen uit deze laatste fase zijn bij het ACFE aangesloten want het gaat tenslotte om examiners of onderzoekers. (gesprek met de heer Albers, 1 maart 2010, Brussel) Deze organisatie heeft in heel wat landen een afdeling en dit sinds 2006 ook in België 1. De verschillende afdelingen in de verscheidene landen werken zowel met elkaar als met lokale organisaties samen. Door kennis te delen en netwerkmogelijkheden te creëren trachten zij hun steentje bij te dragen. (ACFE Belgium, 2009b) Het ACFE heeft een eigen kwaliteitslabel gelijkaardig aan de titel van RFA, namelijk dat van Certified Fraud Examiner (CFE). Deze titel getuigt dat de fraude expert op vier domeinen heeft bewezen over voldoende kennis te beschikken. De vier gebieden waarop men zich moet bewijzen, zijn frauduleuze financiële transacties, fraudeonderzoek, legale elementen van fraude en criminologie en ethiek. (ACFE, 2008) Net zoals de erkenning als RFA geeft het aan dat je de reglementering kent en ervaring hebt. Hoewel dit op internationale schaal een gekende titel is geworden, betekent dit in België nog slechts weinig tot niets. De titel van CFE heeft als voordeel dat het buiten België wel degelijk betekenis heeft, in tegenstelling tot de titel van RFA. (gesprek met de heer Albers, 1 maart 2010, Brussel) In veel Angelsaksische landen is de titel van CFE immers een standaardvereiste geworden binnen de industrie van de fraudebestrijding. Het wordt aanzien als een teken van professionaliteit. (Meservy, Romney & Zimbelman, 2006) De meerwaarde van ACFE Belgium voor België in het algemeen zou dan ook het internationale karakter zijn. België is nog steeds geen leider op het gebied van forensische auditing in tegenstelling tot Angelsaksische landen die al een veel langere traditie hebben. Doorheen de vele jaren is op internationale schaal bijgevolg heel veel kennis verzameld en België kan hiervan profiteren als het ware. Uiteraard kan de gedocumenteerde kennis niet zomaar gekopieerd worden binnen de Belgische context. Er dienen aanpassingen gemaakt te worden om de kennis te kunnen toepassen op de lokale omstandigheden. (gesprek met de heer Albers, 1 maart 2010, Brussel) 1 Hiernaar zal verwezen worden als ACFE Belgium. 9

20 Een van de grote verwezenlijkingen van het ACFE is hun Report to the Nation on Occupational Fraud and Abuse dat sporadisch verschijnt. Het verscheen voor de eerste maal in 1996 opgevolgd door edities in 2002, 2004, 2006 en Tegenwoordig is Report to the Nation uitgegroeid tot één van de meest gebruikte statistische bronnen over beroepsfraude. Oorspronkelijk ontstond dit onderzoek vanuit het idee dat bedrijfsfraude een significant en grotendeels verkeerd begrepen probleem was voor organisaties. Hoewel men niet wist hoe groot het probleem was, werd het toen al stilaan duidelijk dat fraude een enorme impact had op bedrijven en organisaties in alle sectoren van de economie. Door deze studie om de zoveel tijd opnieuw uit te voeren, wil men dan ook zorgen voor een beter begrip van het fenomeen. Daarnaast kan de informatie die verzameld wordt ook dienen ter ondersteuning van zij die fraude trachten te voorkomen, detecteren en onderzoeken. (Ratley, 2008) 1.3. Wetgeving De forensische auditor raakt aan heel wat verschillende wetgeving bij het uitvoeren van zijn taken. Om een blik te werpen op de wetgeving die relevant is voor de forensic accountant dient een onderscheid gemaakt te worden tussen de publieke en private sector Private sector In de private sector is er geen éénduidige wetgeving te vinden die specifiek van toepassing is op de activiteiten die de forensic accountant onderneemt. Een overzicht van de relevante wetgeving voor de forensische audit werd opgemaakt door de heer De Samblanx. (De Samblanx, 2008) Een uitgebreide bespreking van deze wettelijke en reglementaire context zou ons hier te ver leiden. Deze studie beperkt zich bijgevolg enkel tot het vermelden van de meest belangrijke regelgeving en verwijst de lezer voor een vollediger beeld graag naar het werk van De Samblanx. De selectie baseert zich op wat aangegeven werd tijdens de verkennende gesprekken. Het verzamelen van de feiten mag in de eerste plaats niet ten koste gaan van de privacy. Men kan niet zomaar informatie over iemand verzamelen en opslaan zonder hiermee rekening te houden. (gesprek met de heren De Bie en Van der Hulst, 28 februari 2010, Dendermonde) De regels in verband met de privacy liggen vervat in de wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens. (De Samblanx, 2008, p.411) 10

21 Daarnaast is het ook de moeite om het voorontwerp van wetsvoorstel voor de private opsporing hier te vermelden. Tegenwoordig is hier immers heel wat commotie rond ontstaan. Deze nieuwe wet zou de opvolger zijn van de wet van 19 juli 1991 tot regeling van het beroep van privé-detective (De Samblanx, 2008, p.383) en de wet van 10 april 1990 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid (De Samblanx, 2008, p.390). Het gaat om een nieuwe regeling die vooral tot stand is gekomen vanuit de zorg om de privacy van de mensen die voorwerp zijn van het onderzoek en daarom zit er heel veel goeds in het voorstel zoals het nu op tafel ligt. (gesprek met de heer Lammers, 25 februari 2010, Gent) Bovendien zou de onderzoeker zelf niet meer strafrechtelijk aansprakelijk gesteld kunnen worden. Enkel nog administratieve boetes zouden mogelijk zijn en die zijn natuurlijk gemakkelijker te aanvaarden dan een straf. (gesprek met de heer Albers, 1 maart 2010, Brussel) Helaas gaat het voorontwerp aan een aantal belangrijke zaken zomaar voorbij. Zo heeft de wetgever ervoor gekozen om de onderzoeksfunctie radicaal te scheiden van de adviesfunctie. De wetgever wil hiermee voorkomen dat een forensic accountant onderzoek gaat doen, daar waar hij het jaar ervoor advies gegeven heeft. Dat zou betekenen dat hij onderzoek moet doen naar zijn eigen fouten. (gesprek met de heer Lammers, 25 februari 2010, Gent) Er wordt over het hoofd gezien dat als men binnen een privaatrechtelijke context onderzoek doet, men automatisch ook adviseur is. De forensische auditor werkt vaak in opdracht van een klant waaraan hij na het onderzoek ook advies moet verlenen. (gesprek met de heren De Bie en Van der Hulst, 28 februari 2010, Dendermonde) Een ander pijnpunt is de meldingsplicht, waarbij dat wat men wil onderzoeken onmiddellijk en onvoorwaardelijk gemeld moet worden aan de Procureur des Konings. Dit zorgt voor onnodige publiciteit waardoor organisaties of bedrijven helemaal geen forensische auditor inschakelen. Zo komt er helemaal geen onderzoek tot stand, want men gaat de zaken intern en met veel minder transparantie gaan regelen. Dit kan vast op een andere manier beter geregeld worden en dit voorjaar startte dan ook op verzoek van staatssecretaris Carl Devlies een onderzoek naar de mogelijkheden betreffende een meldpunt. (gesprek met de heer Lammers, 25 februari 2010, Gent) Publieke sector Ook in de publieke sector is er geen wet die het beroep van de forensische auditor concreet bepaalt of omschrijft. De actieve forensische auditor moet terugvallen op het wettelijk kader van de organisatie waartoe hij behoort. (gesprek met de heer Janssoone, 8 maart 2010, Brussel) Een overzicht geven van de relevante wetgeving heeft hier bijgevolg weinig zin. 11

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

van de verwerking van persoonsgegevens (hierna WVP), inzonderheid artikel 31bis;

van de verwerking van persoonsgegevens (hierna WVP), inzonderheid artikel 31bis; 1/7 Sectoraal comité van het Rijksregister Beraadslaging RR nr 02/2015 van 21 januari 2015 Betreft: Machtigingsaanvraag van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) voor toegang tot het Rijksregister in het

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 1. Inleiding Dit verslag bevat de informatie zoals bepaald in artikel 15 van de wet van 22 juli 1953 houdende de oprichting van een Instituut van de Bedrijfsrevisoren, aangepast

Nadere informatie

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing.

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing. Deontologische Code INLEIDING Het doel van de Deontologische Code van het Instituut is het stimuleren van een ethische cultuur binnen het geheel van de professionele uitoefening van interne audit. Interne

Nadere informatie

MASTERCLASS FRAUD AUDITING

MASTERCLASS FRAUD AUDITING DETAILED CURRICULUM MASTERCLASS FRAUD AUDITING ANTIFRAUDEBELEID IN PRIVATE EN PUBLIEKE ORGANISATIES Zowel private als publieke organisaties hebben een toenemende aandacht voor fraude en antifraudebeleid.

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2. INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ Dit intern reglement maakt integraal deel uit van het Corporate Governance Charter van de Vennootschap. Deze bijlage is een aanvulling op de toepasselijke

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

Compliance Charter ERGO Insurance nv

Compliance Charter ERGO Insurance nv Compliance Charter ERGO Insurance nv Inleiding Op basis van de circulaire PPB/D. 255 van 10 maart 2005 over compliance aan de verzekeringsondernemingen werd een wettelijke verplichting opgelegd aan de

Nadere informatie

De vragenlijst van de openbare raadpleging

De vragenlijst van de openbare raadpleging SAMENVATTING De vragenlijst van de openbare raadpleging Tussen april en juli 2015 heeft de Europese Commissie een openbare raadpleging gehouden over de vogel- en de habitatrichtlijn. Deze raadpleging maakte

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

Privacy Impact Assessment

Privacy Impact Assessment Privacy Impact Assessment Privacy risico s en inschattingen Privacybescherming staat in toenemende mate in de belangstelling. Voor een groeiend aantal bedrijven is het zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens

Nadere informatie

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag VERSIE WIJZIGING GOEDGEKEURD RMW GEPUBLICEERD 0-23-06-2015 1. Doel OCMW Maldegem respecteert de integriteit van de gebruiker en neemt maatregelen om deze te waarborgen. OCMW Maldegem neemt in het bijzonder

Nadere informatie

ASSESSMENT CENTER FOCUSED ASSESSMENT DEVELOPMENT CENTER

ASSESSMENT CENTER FOCUSED ASSESSMENT DEVELOPMENT CENTER DEELNEMEN AAN EEN ASSESSMENT CENTER FOCUSED ASSESSMENT DEVELOPMENT CENTER U wordt binnenkort bij Quintessence verwacht voor een evaluatie volgens de assessment center methode. In deze brochure vindt u

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Advies- en ingenieursbureaus DEONTOLOGISCHE CODE

Advies- en ingenieursbureaus DEONTOLOGISCHE CODE DEONTOLOGISCHE CODE 1. INLEIDING De gedragscode heeft tot doel: de kwaliteit van de dienstverlening, de onpartijdigheid, de sociale en milieugebonden verantwoordelijkheid, de eerlijke mededinging, de goede

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA)

Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA) (VGBA) Geldend per 1 januari 2014 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants De ledenvergadering van de Nederlandse beroepsorganisatie van accountants, Gelet op artikel 19, tweede lid, aanhef en

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-5 Voorwaarden voor het aanvaarden van de opdracht als groepsauditor...

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting Aanleiding voor het onderzoek Het nationale bestuursrecht is van oudsher verbonden met het territorialiteitsbeginsel. Volgens dat beginsel is een autoriteit alleen bevoegd op het grondgebied

Nadere informatie

Deontologische code - Commissie Projectsourcing

Deontologische code - Commissie Projectsourcing Deontologische code - Commissie Projectsourcing 1. Algemene bepalingen 1.1. Doel van deze gedragscode is het bepalen van de regels waartoe de leden zich verbinden ze na te leven. Ze moet bijdragen tot

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten Systeemdenken De wereld waarin ondernemingen bestaan is bijzonder complex en gecompliceerd en door het gebruik van verschillende concepten kan de werkelijkheid nog enigszins beheersbaar worden gemaakt.

Nadere informatie

Gedragscode Persoonlijk Onderzoek. 21 december 2011

Gedragscode Persoonlijk Onderzoek. 21 december 2011 Gedragscode Persoonlijk Onderzoek 21 december 2011 Inleiding Verzekeraars leggen gegevens vast die nodig zijn voor het sluiten van de verzekeringsovereenkomst en die van belang zijn voor het nakomen van

Nadere informatie

6.6 Management en informatiebeveiliging in synergie

6.6 Management en informatiebeveiliging in synergie 6.6 Management en informatiebeveiliging in synergie In veel organisaties ziet men dat informatiebeveiliging, fysieke beveiliging en fraudemanagement organisatorisch op verschillende afdelingen is belegd.

Nadere informatie

Befimmo NV. Reglement van de interne audit

Befimmo NV. Reglement van de interne audit Befimmo NV Inhoud Article 1 - Opzet... 1 Article 2 - Opdracht, doelstellingen en activiteiten... 2 Article 3 - Jaarprogramma... 3 Article 4 - Rapportering... 3 Article 5 - Autoriteit... 4 Article 6 - Onafhankelijkheid...

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ BIJLAGE 2 BIJ HET CORPORATE GOVERNANCE CHARTER INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITÉ OPGESTELD DOOR DE RAAD VAN BESTUUR INHOUDSOPGAVE Algemeen... 3 1. Samenstelling... 3 2. Verantwoordelijkheden... 3 3.

Nadere informatie

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Legal insight, inside Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Het beroep van bedrijfsjurist is relatief jong. De wet die dit beroep erkende en het Instituut voor bedrijfsjuristen

Nadere informatie

CHARTER VAN HET AUDITCOMITE

CHARTER VAN HET AUDITCOMITE CHARTER VAN HET AUDITCOMITE INLEIDING 2 I. ROL 2 II. VERANTWOORDELIJKHEDEN 2 1. Financiële reporting 3 2. Interne controle - risicobeheer en compliance 3 3. Interne audit 4 4. Externe audit: de commissaris

Nadere informatie

Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten»

Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten» Department Legal Affairs Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten» 1. Inleiding Overeenkomstig de bepalingen van de wet van 30 juli 2013 tot versterking

Nadere informatie

Transactieland Koppelzone concept

Transactieland Koppelzone concept Transactieland Koppelzone concept Vooraf Het koppelzone 1 concept is een bepaalde manier van samenwerken Het samenwerken wordt daarbij ondersteund door c.q. in die samenwerking wordt gebruik gemaakt van

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N HANDELSPRAT - Fitness A04 Brussel, 29 september 2010 MH/SL/AS A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE FITNESS- EN WELLNESSCONTRACTEN

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Marktonderzoek

Hoofdstuk 7 Marktonderzoek Hoofdstuk 7 Marktonderzoek Leerdoelen Uitleggen hoe belangrijk informatie is voor het bedrijf, om inzicht te krijgen in de markt. Het marketinginformatiesysteem definiëren en de onderdelen daarvan bespreken.

Nadere informatie

HOOFDSTUK I. Definities. Artikel 1. Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder :

HOOFDSTUK I. Definities. Artikel 1. Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder : Koninklijk besluit van 20 januari 2003 betreffende het programma, de voorwaarden en de examenjury voor het praktisch bekwaamheidsexamen van de erkende boekhouders en erkende boekhouders-fiscalisten Bron

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 13 JANUARI 2015 P.14.0564.N/l Hof van Cassatie van België Arrest Nr. P.14.0564.N inverdenkinggestelde, eiseres, met als raadsman mr. toor te kiest,. _ advocaat bij de balie te Gent, met kan - waar de eiseres

Nadere informatie

Corporate Governance Charter

Corporate Governance Charter Corporate Governance Charter Dealing Code Hoofdstuk Twee Euronav Corporate Governance Charter December 2005 13 1. Inleiding Op 9 december 2004 werd de Belgische Corporate Governance Code door de Belgische

Nadere informatie

Huishoudelijk Reglement Technische Commissies

Huishoudelijk Reglement Technische Commissies Centre d Information sur les Médias A.S.B.L. Centrum voor Informatie over de Media V.Z.W.. Huishoudelijk Reglement Technische Commissies Goedgekeurd door de Raad van Bestuur van 06/09/2011. Artikel 1 -

Nadere informatie

Dag 1. IAB-opleiding Onafhankelijk bestuurder maart-mei 2015

Dag 1. IAB-opleiding Onafhankelijk bestuurder maart-mei 2015 IAB-opleiding Onafhankelijk bestuurder maart-mei 2015 Dag 1 Brussel 12/3/2015 Gent 19/3/2015 Module 1 - Corporate governance JOZEF LIEVENS 6u30 Deze module behandelt corporate governance in het licht van

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN FEDICT DIENSTEN

ALGEMENE VOORWAARDEN FEDICT DIENSTEN ALGEMENE VOORWAARDEN FEDICT DIENSTEN Doel van het document: De algemene voorwaarden voor Fedict diensten bevatten de standaardvoorwaarden voor het gebruik van alle Fedict diensten. Ze worden aangevuld

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN NA/60009382 ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN Profielschets Adviesgroep Bestuurlijke Vraagstukken 1 Algemeen 1.1 Leidend voor het functioneren van de Adviesgroep Bestuurlijke

Nadere informatie

Lean Six Sigma Black Belt

Lean Six Sigma Black Belt POST- GRADUAAT Lean Six Sigma Black Belt Ben je geïnteresseerd in het verbeteren van bedrijfsprocessen? Wil je graag aan de slag met procesverbeteren binnen je bedrijf? Laat je onderdompelen in Lean Six

Nadere informatie

Commissie voor de toegang tot en het hergebruik van bestuursdocumenten

Commissie voor de toegang tot en het hergebruik van bestuursdocumenten Commissie voor de toegang tot en het hergebruik van bestuursdocumenten Afdeling openbaarheid van bestuur 13 februari 2012 ADVIES 2012-8 met betrekking tot de openbaarheid van voorbereidende documenten

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Professioneel facility management Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Inhoud Voorwoord Professionele frontliners 1. Theoretisch kader 2. Competenties en

Nadere informatie

Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren?

Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren? Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren? Inleiding De vorige edities van Construction Rights geeft uitleg over wat een octrooi is, hoe dergelijk document is opgebouwd, waar men in databases

Nadere informatie

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 5 april 2000 (17.04) (OR. en) 7316/00 LIMITE EUROPOL 4 NOTA van: Europol aan: de Groep Europol nr. vorig doc.: 5845/00 EUROPOL 1 + ADD 1 + ADD 2 + ADD 3 Betreft: Artikel

Nadere informatie

Goedgekeurd op 11 februari 2011

Goedgekeurd op 11 februari 2011 GROEP GEGEVENSBESCHERMING ARTIKEL 29 00327/11/NL WP 180 Advies 9/2011 betreffende het herziene voorstel van de industrie voor een effectbeoordelingskader wat betreft de bescherming van de persoonlijke

Nadere informatie

ZONDER. MEER. Voorwaarden Online Bankieren nibc direct

ZONDER. MEER. Voorwaarden Online Bankieren nibc direct ZONDER. MEER. Voorwaarden Online Bankieren nibc direct ZONDER. MEER. Inhoudsopgave Toelichting gebruikte begrippen 1. Elektronische diensten 2. Gebruiksvoorschriften en/of aanwijzingen 3. Zorgplicht NIBC

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

inzicht in uw bedrijf

inzicht in uw bedrijf Niet zomaar cijfers inzicht in uw bedrijf accounting - auditing - consulting Kennis en maatwerk voor uw business Over Baker Tilly Belgium Baker Tilly Belgium is de merknaam van een groep vennootschappen

Nadere informatie

Beleid tegen mensenhandel en slavernij

Beleid tegen mensenhandel en slavernij Beleid tegen mensenhandel en slavernij Inhoud Doel Bereik Beleidsverklaring onderzoek en naleving auditbeleid Verwante documenten en processen 2 B e l e i d t e g e n m e n s e n h a n d e l en s l a v

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek: Diversificatiestrategieën van accountantskantoren

Samenvatting onderzoek: Diversificatiestrategieën van accountantskantoren UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 2010 2011 Samenvatting onderzoek: Diversificatiestrategieën van accountantskantoren Frederik Verplancke onder leiding van Prof. dr. Gerrit

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 1 Publieke versus private audit Gelijkenissen en verschillen een persoonlijke-ervaringsgebaseerde toelichting Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 2 2 1 Context

Nadere informatie

Instituut van Interne Auditoren België vzw. Huishoudelijk Reglement

Instituut van Interne Auditoren België vzw. Huishoudelijk Reglement Instituut van Interne Auditoren België vzw Huishoudelijk Reglement 1. De Raad van Bestuur Conform art. 24 van de statuten heeft de Raad van Bestuur (RvB) de meest uitgebreide bevoegdheden. Hij is verantwoordelijk

Nadere informatie

SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE. De leden van het Auditcomité worden benoemd voor een hernieuwbare termijn van twee jaar.

SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE. De leden van het Auditcomité worden benoemd voor een hernieuwbare termijn van twee jaar. SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE I. SAMENSTELLING VAN HET AUDITCOMITÉ 1. Aantal leden - Duur van de mandaten Het Auditcomité telt minstens vier leden. De leden van het Auditcomité

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer Nr. 910 Brussel, 12 januari 2010 BETREFT: MOGELIJKHEID VOOR MEERDERE WERKGEVERS TOT OPRICHTING VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJKE INTERNE DIENST VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING OP HET WERK (GIDPBW). 1. Wetgeving

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, 1 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 19 / 94 van 6 juni 1994 ------------------------------------------- O. ref. : A / 94 / 011 BETREFT : Ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en

ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en ernationale - Advocaten gespecialiseerd in sociaal recht - Dis Individueel arbeidsrecht - Collectieve arbeidsrelaties - Alternatief loon en fiscaliteit - Herstructureringen en overgang van ondernemingen

Nadere informatie

5 maart 2009. Criminaliteit in ziekenhuizen

5 maart 2009. Criminaliteit in ziekenhuizen 5 maart 2009 Criminaliteit in ziekenhuizen Inhoud Voorstelling van de studie 1. Context en doelstellingen 2. Methodologie 2.1. bevragingstechniek 2.2. beschrijving van de doelgroep 2.3. steekproef 2.4.

Nadere informatie

Voor deze enquête bevragen jullie minstens 25 personen

Voor deze enquête bevragen jullie minstens 25 personen TIPS VOOR ENQUÊTES 1. Opstellen van de enquête 1.1 Bepalen van het doel van de enquête Voor je een enquête opstelt denk je eerst na over wat je wil weten en waarom. Vermijd een te ruime omschrijving van

Nadere informatie

Financieel rechercheren

Financieel rechercheren SI-EUR-reeks, deel 18 Financieel rechercheren Verbetering van samenwerking door integratie van disciplines Redactie: Prof. mr. H. de Doelder Dr. A.B. Hoogenboom Erasmus Universiteit Rotterdam sander H

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Lerend Netwerk. Coachingavond Draaiboek Plan B. Case Caermerklooster Firma Denys NV. Proactief handelen

Lerend Netwerk. Coachingavond Draaiboek Plan B. Case Caermerklooster Firma Denys NV. Proactief handelen Lerend Netwerk Coachingavond Draaiboek Plan B Case Caermerklooster Firma Denys NV Proactief handelen 30 november 2010 1 Coachingsessie thema 3: Proactief handelen (Plan B) Structuur van de avond: Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist op het gebied van werving & selectie en de

Nadere informatie

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Jos de Groot, Assurance Organisaties van openbaar belang (OOBs) dienen een auditcommissie in te stellen of als alternatief hiervoor

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kinrooi Breeërsesteenweg 146 Postcode en plaats Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Kinrooi/W65B-SFGE/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

Registratie-eisen en toetsingsprocedure Humane DNA-analyse en -interpretatie 001.1. Versie 1.1 (Juli 2010)

Registratie-eisen en toetsingsprocedure Humane DNA-analyse en -interpretatie 001.1. Versie 1.1 (Juli 2010) Humane DNA-analyse en -interpretatie 001.1 Versie 1.1 (Juli 2010) Registratie-eisen en toetsingsprocedure Humane DNA-analyse en - interpretatie De kwaliteitseisen geformuleerd in het tweede lid van artikel

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten. Ontwerpadvies van 9 september 2015

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten. Ontwerpadvies van 9 september 2015 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten Ontwerpadvies van 9 september 2015 In het kader van een individuele vraagstelling omtrent

Nadere informatie

Functioneel beheer in Nederland

Functioneel beheer in Nederland Functioneel beheer in Nederland Achtergrond Op initiatief van Marjet Smits (ad Matres), Martijn Buurman (Functioneel-beheerder.com) en Günther Nijmeijer (inmezzo) is eind 2012 de eerste verkiezing voor

Nadere informatie

N Financiële planners A2 Brussel, 27 maart 2014 MH/SL-EDJ/AS 717-2014 ADVIES. over

N Financiële planners A2 Brussel, 27 maart 2014 MH/SL-EDJ/AS 717-2014 ADVIES. over N Financiële planners A2 Brussel, 27 maart 2014 MH/SL-EDJ/AS 717-2014 ADVIES over EEN ONTWERP VAN WET INZAKE HET STATUUT VAN EN HET TOEZICHT OP DE ONAFHANKELIJK FINANCIËLE PLANNERS EN INZAKE HET VERSTREKKEN

Nadere informatie

Informatiebrochure voor de verzekeringsnemer

Informatiebrochure voor de verzekeringsnemer Informatiebrochure voor de verzekeringsnemer Uw bescherming wanneer u een verzekeringscontract afsluit in overeenstemming met de deontologische MiFiD-regels. Welkom bij Arces Arces is de beste verzekeringsmaatschappij

Nadere informatie

Coach Profession Profile

Coach Profession Profile Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Profession Profile AUTEUR PROF. DR. HELMUT DIGEL / PROF. DR. ANSGAR THIEL VERTALING PUT K. INSTITUUT Katholieke Universiteit

Nadere informatie

IAB-Info. Inhoud. Beroep. Economie

IAB-Info. Inhoud. Beroep. Economie Nummer 4 16 29 februari 2004 IAB-Info Inhoud 16e jaargang Beroep c Bestuur en aandeelhouderschap van erkende professionele vennootschappen Deze bijdrage strekt ertoe een overzicht te bieden van zowel de

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 29 / 95 van 27 oktober 1995 ------------------------------------------- O. ref. : 10 / A / 95 / 029 BETREFT : Ontwerp van koninklijk

Nadere informatie

Brussel, De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

Brussel, De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hallepoortlaan 5-8, B-1060 Brussel Tel. : +32(0)2/542.72.00 E-mail : commission@privacy.fgov.be Fax.: : +32(0)2/542.72.12 http://www.privacy.fgov.be/ COMMISSIE VOOR DE

Nadere informatie

INTERVIEWVRAGEN Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid

INTERVIEWVRAGEN Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid INTERVIEWVRAGEN Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid INTERVIEWVRAGEN MANTELZORGVRIENDELIJK PERSONEELSBELEID Korte omschrijving: Dit is een overzicht van mogelijke interviewvragen voor een semi-gestructureerd

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Transparantie Public Affairs is een vak dat volgens de beroepsvereniging in alle openheid bedreven wordt.

Transparantie Public Affairs is een vak dat volgens de beroepsvereniging in alle openheid bedreven wordt. HANDVEST 1. Inleiding Wat kunnen en mogen politici, ambtenaren en journalisten verwachten van leden van de Beroepsvereniging voor Public Affairs (BVPA) die het vak van Public Affairs uitoefenen? En waarop

Nadere informatie

Revalidatie & MS Centrum vzw. V. Cuyvers Uitgavedatum: 12.05.2015 Pagina: 1 van 5

Revalidatie & MS Centrum vzw. V. Cuyvers Uitgavedatum: 12.05.2015 Pagina: 1 van 5 Pagina: 1 van 5 Het ondervragen van patiënten in het kader van een eindwerk voor het bekomen van een graad van bachelor of bachelor na bachelor komt neer op een prospectieve verzameling van gegevens met

Nadere informatie

Hoe integriteitsinbreuken (beter) voorkomen, detecteren en onderzoeken? 27-10-2015 Bart De Bie i-force

Hoe integriteitsinbreuken (beter) voorkomen, detecteren en onderzoeken? 27-10-2015 Bart De Bie i-force Hoe integriteitsinbreuken (beter) voorkomen, detecteren en onderzoeken? 27-10-2015 Bart De Bie i-force Wie zijn wij? Een onafhankelijke dienstverlener in België ten behoeve van : het bedrijfsleven de publieke

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.517 ----------------------------- Zitting van donderdag 16 juni 2005 -------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.517 ----------------------------- Zitting van donderdag 16 juni 2005 ------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.517 ----------------------------- Zitting van donderdag 16 juni 2005 ------------------------------------------- Wetsvoorstel tot oprichting van een Fonds voor de asbestslachtoffers x

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

VOORWOORD 11. Deel I. Wetenschappelijk werk en informatie 13

VOORWOORD 11. Deel I. Wetenschappelijk werk en informatie 13 I N H O U D VOORWOORD 11 INLEIDING Deel I. Wetenschappelijk werk en informatie 13 HOOFDSTUK 1. Kenmerken van wetenschappelijk werk 19 1. Internet, informatie en onderzoek 19 2. Kenmerken en verwachtingen

Nadere informatie

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening 1 INHOUD PRESENTATIE I. Belgisch drugbeleid II. O.M. en problematisch druggebruik III.De rechtbank en problematisch

Nadere informatie

Professionalisering. Beroepscode. Datum: 20-11-2013. Versie: 1.0

Professionalisering. Beroepscode. Datum: 20-11-2013. Versie: 1.0 Professionalisering Beroepscode Datum: 20-11-2013 Versie: 1.0 Inhoudsopgave Omschrijvingen... 3 Algemeen... 3 Aspecten met betrekking tot de beroepsuitoefening... 3 Aspecten met betrekking tot de houding

Nadere informatie

1819 B EL ONS. Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! ALLE INFO OM TE ONDERNEMEN IN BRUSSEL

1819 B EL ONS. Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! ALLE INFO OM TE ONDERNEMEN IN BRUSSEL Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! U hebt beslist een onderneming op te starten. Gefeliciteerd! Voor u ligt een gids in de vorm van een interactieve «checklist». Hierin worden een reeks

Nadere informatie