World Wide Web. Lang niet zo wereldwijd. Een interdisciplinaire studie over de verspreiding van moderne communicatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "World Wide Web. Lang niet zo wereldwijd. Een interdisciplinaire studie over de verspreiding van moderne communicatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika"

Transcriptie

1 World Wide Web Lang niet zo wereldwijd Een interdisciplinaire studie over de verspreiding van moderne communicatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika Chantal van Dijk ( ), Sabrina Verheul ( ) en Lianne 1 Versluis ( )

2 Inhoudsopgave Inleiding...3 Sociale Geografie: De sociaaleconomische positie uitgelicht....6 Informatiekunde: Het nut van moderne communicatiemiddelen Taalwetenschap: Het Engels als taalbarrière Integratie van de inzichten Common ground Integratie van de disciplines Conclusie Bibliografie

3 Inleiding Sub-Sahara Afrika: een regio die wij in het Westen voornamelijk kennen door de beelden die ons dagelijks voorgeschoteld worden door de media. Hongersnoden, natuurrampen, vluchtelingenkampen en AIDS bereiken, via de televisie of het internet, ons netvlies. Wanneer het over Afrika gaat, zijn dit dan ook de beelden waarmee het continent als eerste geassocieerd wordt. Met behulp van televisie- en smsacties doneren wij geld om op deze manier bij te dragen aan de verbetering van de slechte toestand waarin de Afrikaanse regio verkeert. De meeste mensen die ons geld ontvangen, hebben waarschijnlijk nog nooit de beelden gezien van de rijke Westerling met overgewicht, die ondanks de economische crisis het geld doneert. Deze regio is namelijk voor een groot deel ontsloten van de buitenwereld: het hebben van een televisie of een computer is voor de meeste mensen in Sub-Sahara Afrika ondenkbaar. De kans dat de meeste mensen in deze regio binnenkort toegang hebben tot moderne communicatiemiddelen zoals het internet, is zeer klein. Het Westen daarentegen lijkt haar tijd ver vooruit op het gebied van moderne communicatiemiddelen: een leven zonder internet en mobiele telefonie lijkt hier haast ondenkbaar, voor de meeste mensen wellicht ondragelijk. Het is dan ook haast niet meer voor te stellen hoe het is om in de trein te zitten zonder de mobiele telefoongesprekken van medepassagiers te moeten aanhoren of het per ongeluk meelezen van een privémailtje van degene naast je. Het lijkt het wel of de moderne mens vergroeid is met zijn/ haar mobiele telefoon en het internet: een dag zonder informatie uitwisselen lijkt onmogelijk. Wij westerlingen leven dan ook in een informatiemaatschappij. Deze informatiemaatschappij is volgens Wikipedia, de wereldwijd gebruikte online encyclopedie (en daarmee ook de meest onbetrouwbare), een maatschappij waarin de productiefactor kennis, een steeds belangrijkere plaats in neemt ten opzichte van arbeid, natuur en kapitaal (de drie traditionele productiefactoren). 1 Uit deze definitie kan verondersteld worden dat de kenniseconomie zich vooral voltrekt in landen die economische- en technologische vooruitgang kennen. Vanzelfsprekend zijn de Westerse landen hét voorbeeld voor de overdracht van kennis via moderne communicatiemiddelen. Het is niet voor niets dat deze landen tot de machtigste van de wereld behoren. Het probleem is echter dat deze kennisoverdracht mondiaal ongelijk verdeeld is en 1 Wikipedia

4 dat de digitalisering van de wereld helaas niet universeel te noemen is. Daarnaast leven wij in een wereld waarin tijd en ruimte steeds kleiner worden: het globaliseringproces vereist dat wij vierentwintig uur per dag verbonden zijn met de rest van de wereld. Helaas geldt dit niet voor de landen in Sub-Sahara Afrika: de verspreiding van moderne communicatiemiddelen is hier alles dan gelijk te noemen. Deze regio lijkt dan ook buitengesloten te worden als het gaat om informatieoverdracht, waardoor de achterstand op de rest van de wereld alleen maar groter dreigt te worden. De vraag die centraal staat, luidt dan ook: Op welke wijze kan de verspreiding van moderne communicatiemiddelen de sociaaleconomische positie van Afrika beïnvloeden? Vanuit ons oogpunt vormt het ontbreken van toegang tot dergelijke communicatiemiddelen in de Afrikaanse maatschappij een groot probleem voor de toekomst van het land. Immers, kennis is macht en de hedendaagse kennis wordt uitgewisseld op een moderne wijze. Wij zullen in dit onderzoek proberen een advies te geven om dit probleem te verhelpen. Onze onderzoeksvraag is zo complex dat er meerdere disciplines aan te pas moeten komen om een bevredigend antwoord hierop te kunnen formuleren. Daarom hebben we een aantal relevante disciplines geïdentificeerd, die ons verder kunnen brengen in ons onderzoek. De disciplines die we hiervoor hebben geïdentificeerd zijn: sociale geografie, informatiekunde en taalwetenschap. De discipline sociale geografie probeert een verklaring te geven voor de achterstand van Sub-Sahara Afrika op het gebied van de verspreiding van moderne communicatiemiddelen. Aan de hand van de deelvraag Op welke manier draagt de sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika bij aan de verspreiding en het gebruik van moderne communicatiemiddelen? wordt belicht waarom Sub-Sahara Afrika geen, of slechte toegang heeft tot communicatiemiddelen, zoals het internet. Daarnaast zal ook het belang van moderne communicatiemiddelen voor de verbetering van de toekomstige sociaaleconomische positie worden onderzocht. De discipline informatiekunde verdiept zich in het fenomeen de informatiekloof. Dit begrip is algemeen bekend in de informatiekunde, en beeldt de ongelijke verdeling van communicatiemiddelen in de wereld uit. Informatiekunde behandeld de deelvraag: Op welke manier kan betere verspreiding van moderne communicatiemiddelen nut hebben voor Sub- Sahara Afrika? Bij het beantwoorden van deze deelvraag wordt eerst de huidige spreiding van communicatiemiddelen onderzocht. Daarna wordt gekeken hoe deze spreiding kan 4

5 worden gestimuleerd. Vervolgens wordt bekeken welke voordelen het stimuleren van deze spreiding voor Sub-Sahara Afrika heeft. De discipline taalkunde kan onderzoeken of er naast een informatiekloof op het gebied van ICT ook op het gebied van taal een kloof gaapt. Vaak vormt namelijk het slecht tot niet beheersen van de talen waarin informatie wordt aangeboden, met name het Engels, een barrière tot het gebruiken van communicatiemiddelen. Ook kunnen de gevolgen van de taalbarrière worden onderzocht. De vraag die wij hier willen beantwoorden is dan ook hoe de Engelse taal als medium de toegang tot informatie op het internet beïnvloedt. Naast de relevante disciplines zijn er ook drie potentieel relevante disciplines, die wij na nader onderzoek, niet belangrijk genoeg achten een mogelijke oplossing voor het probleem. Deze potentieel relevante disciplines zijn: culturele antropologie, economie en politiek. Binnen de culturele antropologie wordt onderzocht in hoeverre Afrikaanse culturen beïnvloed worden door moderne communicatiemiddelen en welke betekenis hieraan door deze culturen wordt toegekend. Omdat wij ons niet op de cultuur van Afrika willen toespitsen, is deze discipline niet relevant genoeg voor onze onderzoeksvraag en wordt dus verder buiten beschouwing gelaten. Een tweede mogelijke invalshoek is die van de economie: hiermee kunnen we dieper ingaan op de economische status van Sub-Sahara Afrika. Vanuit de sociale geografie wordt echter op de economische, en op de sociale positie van de regio ingegaan. Het gebruik van deze discipline maakt het gebruik van de economische visie dus overbodig. Een laatste mogelijke discipline die bij het onderzoek betrokken zou kunnen worden, is die van de politiek. Deze discipline kan onderzoeken in hoeverre Afrikaanse overheden de toegang tot digitale communicatiemiddelen in hun land bevorderen door een bepaald beleid te voeren. Wij houden ons echter niet bezig met beleidsprocessen. De drie disciplines sociale geografie, informatiekunde en taalwetenschap vinden wij het meest relevant voor ons onderzoek en vanuit deze disciplines zullen wij dan ook het probleem benaderen. Door deze interdisciplinaire blik trachten wij het probleem inzichtelijk te maken, waarbij de uitkomsten van ons onderzoek voornamelijk gezien moeten worden als adviezen hoe een mogelijk grotere achterstand op de rest van de wereld te voorkomen. Het doel van ons onderzoek is dan ook om het probleem zo inzichtelijk mogelijk te maken door het raadplegen van disciplinaire literatuur en actuele bronnen. 5

6 Sociale Geografie: De sociaaleconomische positie uitgelicht. Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and import information and ideas through any media and regardless of frontiers. 2 De vrije toegang tot informatie en het uitwisselen van ideeën en gedachten door moderne communicatiemiddelen, zoals het internet, is een recht dat door de moderne mens als vanzelfsprekend beschouwd zal worden. De moderne mens leeft dan ook in een informatiemaatschappij, waarin het vergaren van informatie als een nieuwe levensbehoefte gezien kan worden. Immers, informatie is mede door het globaliseringproces meer toegankelijk geworden: uitvindingen van dit proces, zoals het internet en mobiele telefonie, verkleinen de afstanden en vergroten de relaties tussen mensen van over heel de wereld. De wereld ligt voor de meeste mensen letterlijk binnen handbereik. Helaas is het recht om deel te nemen aan het informatieproces niet universeel te noemen: een compacte wereld door de overdaad aan moderne communicatiemiddelen is vooral weggelegd voor gemoderniseerde westerse landen, terwijl voor Sub-Sahara Afrika deze wereld nog mijlen ver weg lijkt. 3 Het feit dat de wereld voor Sub-Sahara Afrika nog niet binnen handbereik ligt, is te verklaren aan de hand van de moderniseringstheorie, welke ondersteund kan worden door Rostow s fasemodel van economische groei. De moderniseringstheorie gaat uit van het principe dat iedere traditionele samenleving door de introductie van moderniteit zich kan ontwikkelen tot een moderne geïndustrialiseerde samenleving: moderne communicatiemiddelen kunnen een bijdrage leveren aan deze ontwikkeling. Het fasemodel van Rostow biedt een verdere uitwerking van de deze theorie door te stellen dat ieder land volledig kan moderniseren door een vijftal fases te doorlopen. De ontwikkeling begint bij de traditionele samenleving met landbouw als drijfkracht achter de economische Rostow s fasemodel van economische groei. Bron: GeoCase grootste 2 The Universal Declaration of Human Rights Norris 1999, 5. 6

7 groei. Door de verspreiding van moderne technologieën worden achtereenvolgens de fases van mechanisatie, vroege industriële samenleving en volwassen industriële samenleving bereikt. Wanneer de verspreiding van deze technologieën gelijkmatig plaatsvindt, zal de economische groei toenemen en over worden gegaan op andere vormen van productie. Als een land in staat is om de economische groei vast te houden en te innoveren, zal uiteindelijk de laatste fase bereikt worden: de traditionele samenleving is nu een volwassen kenniseconomie met massaconsumptie geworden. 4 Of en hoe een land de vijf fases doorloopt is afhankelijk van de middelen waarover het beschikt om de verspreiding van moderniteit effectief te maken: duidelijk is dat de westerse wereld beschikt over de juiste hulpmiddelen, terwijl Sub-Sahara Afrika het voorbeeld is van het tegenovergestelde. Dit hoofdstuk zal zich dan ook bezig houden met de beantwoording van de vraag op welke manieren de sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika bijdraagt aan de verspreiding van moderne communicatiemiddelen. De Afrikaanse regio heeft namelijk een gebrek aan de juiste middelen om de verspreiding van moderniteit op grote schaal tot een succes te maken. De positie die Sub-Sahara Afrika op dit moment inneemt, is er een van absolute armoede. Waar aan de ene kant de informatiemaatschappij in het Westen de afgelopen twintig jaar door toenemende modernisering is gegroeid, vond in Sub-Sahara Afrika een heel andere groei plaats, namelijk een toename in het aantal mensen dat moet zien te overleven met minder dan een dollar per dag. 5 Dit deel van de wereld behoort dan ook tot de armste regio s ter wereld, waar in plaats van de verspreiding van Blackberries en laptops, de verspreiding van hongersnoden en AIDS domineren. De achterstand die de deze arme regio heeft op de rest van de wereld wordt duidelijk wanneer gekeken wordt naar de sociaaleconomische verschillen tussen het Westen en de Afrikaanse regio. Met behulp van Human Development Index (HDI) wordt waarom de verspreiding van moderne communicatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika achterblijft op die van de rest van de wereld. Deze index berust zich op een aantal indicatoren welke Wereldkaart HDI Bron: Human Development Report 2007 nodig zijn om de ontwikkeling van een land succesvol te maken : de levensverwachting bij geboorte, mate van alfabetisme, mate van registratie in het lager onderwijs en het Bruto National Product, bepalen of een land de status ontwikkeld of onderontwikkeld zal 4 Potter et al 2008, Potter et al. 2008,

8 krijgen. 6 Wanneer gekeken wordt naar de indexen van de meeste landen in Sub-Sahara Afrika dan valt op dat een groot deel een veel lagere index heeft dan de meeste westerse landen. 7 De HDI laat duidelijk zien dat Sub-Sahara Afrika zich in een andere fase van het moderniseringsproces bevindt dan de ontwikkelde Westerse landen: de regio bevindt zich ergens tussen de eerste en de derde fase. Het ontbreken van een gezonde bevolking, het uitblijven van economische groei en het gebrek aan kennis, zorgen ervoor dat de verspreiding van moderne communicatiemiddelen niet tot nauwelijks in gang is gezet. De fase waar het moderniseringsproces van Sub-Sahara Afrika zich nu nog in bevindt, zal door de vicieuze cirkel van armoede moeilijk verder te ontwikkelen zijn. Daarnaast loop de regio de kans om nog verder buitengesloten te raken van het globaliseringproces: de toegang en het gebruik van bijvoorbeeld het internet wordt bemoeilijkt door de genoemde achterstand van onder andere geld en kennis. Volgens UNESCO zullen de verschillen tussen landen met een sterke - en zwakke sociaaleconomische positie alleen maar toenemen in de huidige informatiemaatschappij: The network society is creating parallel communication systems: one for those with income, education and literally connections, giving plentiful information at low cost and high speed; the other for those without connections, blocked by high barriers of time, cost and uncertainty and depend upon outdated information. Echoing these concerns, UNESCO emphasizes that most of the world s population lack basic access to a telephone, let alone a computer, producing societies in increasingly marginalized at the periphery of communication networks. 8 De achterstanden die de regio heeft op het gebied van economische groei, gezondheid en onderwijs vergroten de informatiekloof tussen het Westen en Sub-Sahara Afrika. Immers, voor de technologische ontwikkeling en de gelijke verspreiding van moderne communicatiemiddelen is een sterke innovatie-economie nodig: middelen waar de ontwikkelde Westerse landen in overvloed over beschikken. 9 Daarnaast zullen de Westerse landen hun leidende positie op het gebied van moderne communicatiemiddelen willen behouden, waardoor zij zich de komende jaren nog meer moeten innoveren: een fase waarbij de voorsprong op Sub-Sahara Afrika nog groter zal worden. Naast deelname aan de informatiemaatschappij brengt de verspreiding en het gebruik van moderne 6 Potter et al. 2008, Potter et al. 2008, Norris 2001, 5. 9 Hargittai 1999, 2. 8

9 communicatiemiddelen andere belangrijke gevolgen met zich mee, die de toekomst van Sub- Sahara Afrika een stuk voorspoediger zullen maken. Een belangrijke gevolg van de verspreiding en inzet van bijvoorbeeld het internet is een mogelijke verbetering in de sociaaleconomische situatie van de regio. Het inzetten van dit medium draagt bij aan de versterking van het menselijk vermogen. De toegang tot het internet brengt een aantal mogelijkheden met zich mee, zoals educatie. Deze mogelijkheden brengen weer een aantal aaneengeschakelde gevolgen met zich mee, zoals een hogere mate van intelligentie van de bevolking, een hogere mate van alfabetisme en een betere gezondheid. 10 Deze gevolgen zullen hun uitwerking hebben op de sociaaleconomische situatie. De economische groei kan alleen doorzetten en stabiliteit opbouwen met een gezonde en geschoolde bevolking. Daarnaast zal de verspreiding van het moderniseringsproces de bevolking van de regio meer keuzes en vrijheden geven, zodat zij het gevoel krijgen deel te nemen aan de wereld: alleen dan zal Sub-Sahara Afrika deel uit kunnen maken van de informatiemaatschappij. Het globaliseringproces is lang niet mondiaal te noemen: het lijkt of het proces zich tot nu toe voornamelijk concentreert in de ontwikkelde Westerse landen. De informatiekloof die er bestaat tussen het rijke Westen en het arme Sub-Sahara Afrika lijkt groter dan ooit en de toekomst voor deze arme regio ziet er dan ook niet al te best uit. Het ontbreekt Sub-Sahara Afrika gewoonweg aan de juiste sociaaleconomische middelen om de verspreiding van moderniteit tot een succes te maken. De regio is dan ook te zwak om de eigen positie te verbeteren en hulp zal dan ook moeten komen uit het moderne Westen, waarbij de focus moet liggen op het stimuleren van innovatie, zodat Sub-Sahara Afrika zich uiteindelijk zelf kan voorzien van moderne communicatiemiddelen. Alleen dan is het recht om toegang te hebben tot moderne communicatiemiddelen en informatie, een universeel recht. 10 Human Development Report 2005, 35. 9

10 Informatiekunde: Het nut van moderne communicatiemiddelen Tegenwoordig leven we in een kennis- of informatiemaatschappij. Hierin zijn moderne communicatiemiddelen erg belangrijk. Voornamelijk het internet en de mobiele telefonie spelen een grote rol in de moderne samenleving: als je geen internet of mobiele telefoon hebt, dan hoor je er niet bij. Het stadium waarin het internet nu is, wordt in de informatiekunde Web 2.0 genoemd. In dit Web 2.0 draait alles om interactie: het is een soort platform waar gebruikers onder andere met elkaar kunnen praten en bestanden uitwisselen: In the last few years a new class of Web applications, known as Web 2.0 (or Service-Oriented Applications), has emerged. These applications let people collaborate and share information online in seemingly new ways examples include social networking sites such as myspace.com, media sharing sites such as youtube.com, and collaborative authoring sites such as wikipedia. 11 Naast het internet maakt ook de mobiele telefoon een groei in populariteit door. Je kunt er tegenwoordig niet alleen mee bellen, maar ook mee internetten. Je kunt dus even snel iets opzoeken, zonder dat je daar een computer voor nodig hebt. Mobile phones may soon challenge personal computers as the dominant platform for accessing the Web/Internet. According to a survey by Ipsos (2006), 28% of mobile phone owners worldwide browsed the Internet on a wireless handset in 2005, up from 25% in Mobiele telefoons worden dus steeds belangrijker en kunnen voor steeds meer dingen worden gebruikt. Het gebruik van moderne communicatiemiddelen is dus erg nuttig voor de tegenwoordige samenleving. Zo kunnen tegenwoordig transacties veel sneller worden gemaakt en verwerkt; denk hierbij aan pinnen of online bankieren. Er worden nieuwe diensten aangeboden, zoals online cursussen en opleidingen. Er zijn ook nieuwe opleidingen nodig om met ICT te kunnen werken, denk daarbij aan informatica. Ook kun je door open access tegenwoordig heel makkelijk bij informatie. Dit is terug te zien in de informatie-uitwisseling op het Web 2.0. En door het grootschalige gebruik van ICT zijn de kosten om ICT te gebruiken veel lager geworden. Het is tegenwoordig gemeengoed geworden en wordt bijna overal gebruikt Murugesan 2008, Ibidem, United Nations , 25/26 10

11 Bijna overal, want niet alle landen zijn informatiemaatschappijen. Er bestaat namelijk een brede kloof tussen informatierijke en informatiearme landen. Informatierijke landen hebben het geld en de middelen om het gebruik van digitale communicatiemiddelen voor iedereen mogelijk te maken. In Europa wordt veel gebruik gemaakt van het internet: wel mensen in Europa zijn internetgebruikers. 14 Dit is ongeveer een kwart van het totaal aantal internetgebruikers wereldwijd: zo n mensen. 15 Informatiearme landen, vaak derde wereldlanden, hebben niet het geld en de middelen om het gebruik van digitale communicatiemiddelen voor iedereen mogelijk te maken. Sub-Sahara Afrika moet aan de informatiearme kant van de kloof worden geschaard. Hier kan namelijk niet iedereen gebruikmaken van digitale communicatiemiddelen. Het aantal mensen dat in Afrika gebruik van internet kan maken is Dit is significant minder dan het aantal internetgebruikers in Europa. Er is echter een groei in het gebruik van digitale communicatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika. Neem als voorbeeld Oeganda. Om het gebruik van internet te stimuleren zijn hier door organisaties telecentres geplaatst, publieke punten waar mensen kunnen internetten, faxen, of van bepaalde software gebruik kunnen maken. En dit heeft gewerkt: In 1994, 95% of the population of Uganda had yet to experience analogue technology, much less anything digital. There were no service providers and no cell phones. One could communicate with Europe and the US by sending a fax at $9 a page. Eight years later, things have changed radically. Cell phones have swept the country, offering moderately affordable communication for the masses. Internet connectivity has progressed from a rare luxury for the rich to a felt need for the middle class. Internet cafes flourish throughout the capital city of Kampala, with prices for a minute s use falling to less than one-tenth of the cost from 3 years ago. 17 Het internet wordt dus steeds vaker gebruikt in Sub-Sahara Afrika. Maar ook mobiele telefoons worden steeds populairder. De mobiele telefoon is namelijk het ideale middel voor bijvoorbeeld vissers en boeren om snel actuele marktinformatie te krijgen. De kosten van een mobiele telefoon zijn redelijk laag, en een mobiele telefoon is niet moeilijk in gebruik. Daarnaast werkt mobiele telefonie op een vooraf betaalde basis. Mobile telephony services are often provided on a prepayment basis, which helps to avoid problems of non-payment. 14 Internet World Stats Ibidem 16 Ibidem 17 Kasusse 2005,

12 This is important in regions where large groups of the population are poor and are thus unbankable. 18 Dit maakt de mobiele telefoon een goed middel om de informatieschaarste in Sub-Sahara Afrika aan te pakken. Hoewel de situatie in Sub-Sahara Afrika is verbeterd, is de informatiekloof hier nog niet overbrugd. Internet is namelijk alleen toegankelijk voor mensen in stedelijke gebieden. Internet access, though certainly affordable to the middle class in the urban area of Kampala, is still mostly non-existent for the 90% of Ugandans who live away from Kampala. 19 Een manier om deze situatie te verbeteren wordt aangereikt door Metrocomia, een Scandinavisch bedrijf dat in Sub-Sahara Afrika actief is. Zo heeft het verschillende internetprojecten in Oeganda gedaan. Metrocomia heeft een eigen emerging markets strategy geformuleerd, die drie stappen in het verbeteren van de informatie-infrastructuur in Oeganda onderscheidt. De eerste stap is het bouwen van een lokale Internet industrie, naar universele standaard. Daarbij is het zaak gebruik te maken van lokaal talent. De tweede stap is het stoppen van de brain drain in de Derde Wereld, door mensen vooruitzichten op een goede baan in de nieuwe internet-industrie te bieden. De derde stap is het verbeteren van de export opportunities voor Derde Wereld landen door het gebruik van internet. 20 Om te kijken of het moderne communicatiemiddelen ook echt gebruikt zullen gaan worden, maken we gebruik van het Technology Acceptance Model. Dit model onderzoekt de intentie tot acceptatie en de feitelijke acceptatie van nieuwe technologieën. Het Technology Acceptance Model gebruikt twee variabelen: waargenomen nuttigheid (perceived usefulness) en het waargenomen gebruiksgemak (perceived ease of use). 21 De waargenomen nuttigheid wordt omschreven als de mate waarin een innovatie als beter wordt gezien dan het idee dat er eerst was, dus in hoeverre de acceptatie van een nieuwe technologie de gebruiker voordelen Het Technology Acceptance Model Bron: Davis et al (1989), Venkatesh et al (2003) 18 United Nations , Kasusse 2005, Ibidem, Kuiper 2006, 12 12

13 oplevert. Het waargenomen gebruiksgemak wordt omschreven als de mate waarin een individu verwacht dat het werken met een bepaald nieuw technologisch product simpel zal zijn. Over de nuttigheid van moderne communicatiemiddelen voor Sub-Sahara Afrika kan niet worden getwijfeld. Er zijn namelijk een aantal zaken die door het gebruik van deze middelen drastisch verbeterd kunnen worden. Het internet kan de geïsoleerde positie van plattelandsgebieden in Sub-Sahara Afrika danig reduceren. Door internet wordt immers communicatie mogelijk gemaakt. Niet alleen communicatie binnen een bepaald gebied of land, maar ook communicatie tussen landen, dus grensoverschrijdend. Het internet zou het voor de lokale bevolking mogelijk kunnen maken te participeren in belangrijke beslissingen. Ook kan de coördinatie van ontwikkelingshulp verbeterd worden door het gebruiken van internet. En natuurlijk wordt er via het internet kennis en informatie verspreid. Er kan dus gesteld worden dat het internet talloze barrières overkomt. 22 Het gebruiksgemak van moderne communicatiemiddelen voor Sub-Sahara Afrika kan wel voor problemen zorgen. Voornamelijk het internet: omdat dit grotendeels in het Engels is, wordt het gebruiksgemak voor de lokale bevolking erg klein. Er zal onderwijs nodig zijn om te zorgen dat er voldoende beheersing is van het Engels, zodat mensen van het internet gebruik kunnen maken. Een andere oplossing is dat er meer aanbod van Afrikaanse internetsites komt. De informatiekloof is dus niet alleen een hardware-kloof, met een ongelijke verdeling in telefoonlijnen en computers. Het is ook een mentale kloof, waarin analfabetisme, onvoldoende beheersing van het Engels, en omgang met de technologie een grote rol spelen. Toch groeit het gebruik van digitale communicatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika gestaag. Dit brengt allerlei voordelen met zich mee: zoals betere communicatie en coördinatie van bijvoorbeeld ontwikkelingshulp. Door het hanteren van bepaalde strategieën kan spreiding van moderne communicatiemiddelen worden gestimuleerd. Daarnaast is het ook erg belangrijk dat deze middelen worden geaccepteerd, en dus echt in gebruik worden genomen. Om dit te bereiken moet het duidelijk zijn welk nut moderne communicatiemiddelen hebben voor de lokale bevolking. Ook moet er onderwijs komen dat gericht is op een betere beheersing van het Engels. Als aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan met zekerheid gesteld worden dat moderne communicatiemiddelen nuttig zijn voor Sub-Sahara Afrika. 22 Agbeja & Salawu 2007,

14 Taalwetenschap: Het Engels als taalbarrière De oplossing om Afrika met de rest van de wereld te verbinden lijkt duidelijk: zorg voor voldoende computers en een goede internetverbinding. Toch is hiermee het probleem nog niet opgelost. Zoals in het bovenstaande hoofdstuk is aangegeven zijn fysieke middelen niet voldoende er moet ook een mentale kloof overbrugd worden. Hoewel Afrikanen wel toegang tot internet kunnen hebben, wil dit niet zeggen dat zij hier ook gebruik van kunnen maken. Het internet is immers een grotendeels Engelstalige omgeving, hetgeen een barrière kan vormen voor mensen die deze taal niet machtig zijn. De vraag die wij hier dan ook stellen is hoe de Engelse taal als medium de toegang tot informatie op het internet beïnvloedt. Om deze te beantwoorden zullen wij eerst ingaan op de linguïstische situatie in Sub-Sahara Afrika. Sub-Sahara Afrika is een gebied met veel linguïstische variatie. Aan de ene kant zijn er de talen van de vroegere koloniale overheersers, namelijk Engels, Frans, Spaans en Portugees. En aan de andere kant zijn er de Afrikaanse talen waarvan het aantal door La Société Internationale de Linguistique (SIL) tussen de 1500 en de 2000 geschat wordt. 23 De koloniale talen zijn vaak de officiële landstalen terwijl het vaak de tweede of derde taal van de Afrikaanse bevolking is en slechts vijf tot tien procent van hen deze talen op behoorlijk niveau beheerst. 24 Toch vindt het onderwijs vaak in één van deze talen plaats. Vooral het Engels heeft over het algemeen een hogere status dan andere talen, doordat het over de hele wereld als lingua franca wordt gebruikt. 25 In haar artikel Language of instruction and student performance: New insights from research in Tanzania and South Africa schrijft Birgit Brock- Utne over de gevolgen voor het Afrikaanse onderwijs, wanneer dit in het Engels gegeven wordt. Leerlingen en leraren hebben vaak een slechte beheersing van het Engels, waardoor het niveau van onderwijs niet optimaal is. Leerlingen presteren onder hun niveau doordat zij onvoldoende kennis hebben van de instructietaal. Brock-Utne zegt dan ook: It may benefit a very small group of students who have well to-do parents who take them to English speaking countries, have English speaking guests and a lot of books, videos and games for their children in English. Frequently these children are also given extra tuition in English. The use of an unfamiliar language as the 23 Acalan Brock-Utne 2007, Wasserman 2002,

15 language of instruction appears therefore as a strategy to keep the masses down, to stupidify them and make it difficult for them to rise out of poverty. 26 Dit betekent dat alleen leerlingen met een goede (sociaaleconomische) achtergrond mee kunnen komen in het onderwijs, terwijl leerlingen die door hun achtergrond de officiële taal niet goed beheersen achterblijven waardoor ongelijkheid tussen welvarende en minder welvarende Afrikanen in stand blijft. Hetzelfde vindt eigenlijk plaats door het gebruik van internet. Men zou kunnen zeggen dat op het internet submersie plaatsvindt, ook wel de sink-or-swim methode genoemd. Hiermee wordt het onderwijs aan kinderen aangeduid die van huis uit een minderheidstaal spreken en op school als het ware ondergedompeld worden in de taal van de dominante groep in de samenleving die zij slecht beheersen en vaak meer status heeft dan hun eigen taal. Het gevolg hiervan is dat zij niet optimaal presteren. 27 Zoals al eerder gezegd heeft het Engels een hoge status. Deze wordt verder vergroot doordat het de dominante taal op het internet is. 28 Afrikanen die gebruik willen maken van het internet hebben minder toegang tot informatie, doordat het Engels een taalbarrière vormt. Onder andere op het gebied van onderwijs zou het internet een grote rol kunnen spelen als informatiebron, denk bijvoorbeeld aan alle wetenschappelijke artikelen die op het web verzameld staan. Studenten in afgelegen gebieden kunnen op die manier bereikt worden. Daarnaast kan de kwaliteit van het onderwijs verbeterd worden, waardoor Afrikaanse studenten niet naar het buitenland hoeven te vertrekken. Op dit moment is dit niet mogelijk, omdat het niveau van het Engels van de meeste Afrikanen te laag is om gebruik te kunnen maken van de potentie die het internet heeft. Hierdoor kan net als Birgit Brock-Utne voor het onderwijs doet de conclusie worden getrokken dat de huidige vorm van het internet leidt tot ongelijkheid: ontwikkelde (westerse) landen waarvan de bevolking Engels op een goed niveau beheerst, beheersen in principe het internet. Zij hebben toegang tot de informatie die het biedt, terwijl in Afrikaanse landen alleen die vijf tot tien procent van de bevolking er profijt van heeft. Alleen het Engelssprekende deel van de wereld kan meekomen in het snel ontwikkelende tempo van het internet, de rest blijft achter. Hierdoor wordt de informatiekloof tussen Sub-Sahara Afrika en de rest van de wereld steeds groter. 26 Brock-Utne 2007, Appel & Vermeer 2008, Wasserman 2002,

16 Daarnaast wordt het internet ook wel gezien als een bedreiging voor de Afrikaanse culturele identiteit. Door de hoge status van het Engels en het gebrek aan Afrikaanse talen als medium op het internet kunnen sprekers van een minderheidstaal of een taal met minder status ervoor kiezen deze niet langer te gebruiken. Dit terwijl iemands taal een belangrijk onderdeel is van, dan wel de culturele identiteit van iemand vormt. 29 Hoewel dit misschien niet direct invloed heeft op de sociaaleconomische positie van de Afrikanen, moet dit wel meegerekend worden in de beslissing hoe digitale communicatiemiddelen in Afrika gepresenteerd moeten worden. Voor de oplossing voor het gebrek in diversiteit in talen als medium op het internet zouden automatische vertaalprogramma s een rol kunnen spelen, zoals Google Translation. 30 Met één druk op de knop zou het in de toekomst mogelijk kunnen zijn om informatie op het internet in iedere gewenste taal te vertalen. Een hindernis hierbij is dat nog lang niet alle Afrikaanse talen in kaart zijn gebracht. Op dit moment loopt er een project waarbij onderzoekers een atlas proberen samen te stellen van alle verschillende Afrikaanse talen. Vaak is de grens tussen taal en dialect vaag en goed onderzoek is belangrijk. 31 Daarnaast moet men zich afvragen of het haalbaar is om een vertaling te bieden in iedere mogelijke Afrikaanse taal, aangezien het zoals eerder aangegeven om zeer veel verschillende talen gaat. Toch kan dit een stap zijn in de goede richting. Door Afrikaanse talen als medium op het internet te gebruiken, spelen Engelssprekende landen niet langer een dominante rol en zijn informatiebronnen voor Afrikanen toegankelijk. Daarnaast hoeven Afrikanen het hebben van een Afrikaanse taal als moedertaal niet langer als belemmering te zien tot aansluiting op de rest van de wereld. Eén ding is zeker: het gebruik van internet heeft potentie in Sub-Sahara Afrika, onder andere op het gebied van onderwijs, maar zolang Engels een belemmering blijft vormen, zal slechts een klein groepje Afrikanen hiervan profiteren. 29 Wasserman 2002, Goswami, De, Datta 2009, Acalan,

17 Integratie van de inzichten Deelvragen Onze onderzoeksvraag was: Op welke wijze kan de verspreiding van moderne communicatiemiddelen de sociaaleconomische positie van Afrika beïnvloeden? Deze vraag hebben wij in deelvragen opgesplitst. Hieronder worden deze deelvragen nog even op een rijtje gezet. Tabel 1: Overzicht van deelonderwerpen per discipline Discipline Deelvraag Onderwerpen Sociale Geografie Op welke manier draagt de sociaaleconomische 1) waarom Sub-Sahara Afrika positie van Sub-Sahara geen/slechte toegang heeft tot Afrika bij aan de verspreiding en het communicatiemiddelen. gebruik van moderne communicatie- 2) het belang van moderne middelen? communicatiemiddelen voor verbetering van de sociaaleconomische positie Informatiekunde Op welke manier kan betere 1) huidige spreiding van verspreiding van moderne communicatiemiddelen communicatiemiddelen nut hebben voor 2) hoe deze spreiding kan worden Sub-Sahara Afrika? gestimuleerd. 3) welke voordelen het stimuleren van deze spreiding voor Sub- Sahara Afrika heeft. Taalwetenschap Hoe beïnvloedt de Engelse taal als 1) waarom de Engelse taal een medium de toegang tot informatie op het barrière vormt op het internet internet? 2) wat voor gevolgen heeft dit voor Sub-Sahara Afrika 3) hoe dit opgelost zou kunnen worden Inzichten Onze disciplines hebben allemaal een antwoord op hun deelvragen en de daarbij behorende onderwerpen geformuleerd. De inzichten die hieruit zijn voortgekomen, zijn hieronder nog 17

18 even kort vermeld. Deze inzichten zijn bedoeld als een advies voor de verbetering van de sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika. Volgens de sociale geografie is de huidige sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika een logische verklaring voor het achterblijven van de verspreiding van moderne communicatiemiddelen. Het ontbreekt de regio aan adequate middelen om de verspreiding van moderniteit tot een succes te maken: economische groei en kennis zijn hiervoor nodig. De achterstand die Sub-Sahara Afrika op de rest van de wereld oploopt, zal zonder hulp alleen maar verslechteren. Het advies dat de discipline dan ook geeft, is dat de focus van ontwikkelingshulp moet liggen op het stimuleren van innovatie in de regio. Op deze manier krijgt de bevolking de juiste handvaten aangereikt om deel te kunnen nemen aan de informatiemaatschappij. De informatiekunde constateert dat het gebruik van moderne communicatiemiddelen in Sub- Sahara Afrika groeit, hoewel deze middelen nog niet voor iedereen toegankelijk zijn. Er bestaat dus nog steeds een informatiekloof tussen rijke en arme landen. Deze kloof kan in drie stappen worden overbrugd. Eerst moet een lokale Internet industrie worden bewerkstelligt. Daarna is het noodzakelijk de brain drain in de Derde Wereld te stoppen. Ook moeten de export opportunities voor Derde Wereld landen worden verbeterd. Als dit is bereikt, moeten de nieuwe technologieën ook nog worden geaccepteerd. Hiervoor moet de lokale bevolking het nut van moderne communicatiemiddelen inzien en ermee om kunnen gaan. Hierbij is het zaak betere scholing in het Engels te bieden. Als laatste concludeert de taalwetenschap dat Engels een barrière vormt op het internet doordat de meeste Afrikanen de taal niet machtig zijn. Het gevolg hiervan is dat Sub-Sahara Afrika niet kan profiteren van de enorme hoeveelheid informatie die voor handen ligt op het internet. Zolang dit probleem niet wordt opgelost, komt er een steeds grotere informatieongelijkheid tussen Sub-Sahara Afrika en landen die het Engels wel machtig zijn. Verbanden De adviezen die wij geven, staan allemaal met elkaar in verband: ze volgen elkaar immers in logische volgorde op. Wanneer de taalbarrière in Sub-Sahara Afrika wordt opgelost, zullen meer mensen gebruik kunnen maken van moderne communicatiemiddelen. Als de vraag naar deze communicatiemiddelen groter wordt, zal ook het aanbod van deze middelen groter 18

19 moeten worden. Wanneer er meer communcatiemiddelen in Sub-Sahara Afrika zijn, zal er betere communicatie met het buitenland mogelijk worden. Hierdoor kan Sub-Sahara Afrika meedoen in de globale markt. De sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika zal hierdoor verbeteren. En met een verbeterde sociaaleconomische positie is er meer geld om de verspreiding van moderne communicatiemiddelen te stimuleren. Een schema van deze verbanden is hieronder te vinden. Diagram 1: verbanden tussen de onderzoeksgebieden 1. Met een slechte sociaaleconomische positie zijn er niet voldoende middelen om de verspreiding van digitale communicatiemiddelen te financieren. 2. Moderne communicatiemiddelen kunnen de sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika verbeteren, door bijvoorbeeld het creëren van een grotere afzetmarkt voor een product. 3. Moderne communicatiemiddelen creëren mogelijkheden tot het leren van een taal, door bijvoorbeeld online scholing. 4. De Engelse taal vormt een barrière om moderne communicatiemiddelen te gebruiken, omdat niet iedereen deze taal voldoende beheerst. 5. Beheersing van taal bevordert interactie op maatschappelijk, maar ook op politiek niveau. Dit kan relaties en onderhandelingen stimuleren en zo de sociaaleconomische positie van Sub-Sahara Afrika ten goede komen. 6. Met een betere sociaaleconomische positie zijn er meer middelen om het leren/beheersen van een taal te stimuleren. Gezien de vele verbanden tussen de inzichten, is het duidelijk dat de disciplines sociale geografie, informatiekunde en taalwetenschap veel met elkaar gemeen hebben en dus uiterst geschikt zijn naast elkaar onderzoek te doen in een interdisciplinair kader. 19

20 Common ground Wij zijn in ons onderzoek aangekomen bij het bepalen van de common ground, welke gezien kan worden als het gezamenlijke raamwerk waarop ons onderzoek is gebaseerd. Om tot een duidelijke definiëring van dit beginsel te komen, zullen wij allereerst toelichten welke concepten gebruikt zijn in het onderzoek en of deze overeenkomen binnen de disciplines van sociale geografie, informatiekunde en taalwetenschap. Vervolgens zullen wij eventuele gevonden conflicten bespreken om zo uiteindelijk de common ground te kunnen definiëren. Het concept globalisering kent vele definities en verklaringen, maar aangezien wij ons met name richten op de informatiemaatschappij en informatiekloof, volstaat een definitie die de lading van deze twee concepten dekt: globalisering is de intensivering van mondiale verbondenheid en het vervagen van grenzen van ruimte en tijd en het besef dat gebeurd. 32 Dit concept wordt de alle drie de disciplines hetzelfde gedefinieerd en kan gezien worden als het basis concept waarop ons onderzoek is gebaseerd. Het tweede concept dat zeer vaak aanbod komt in het onderzoek is het concept informatiekloof. De betekenis van dit concept is voor alle drie de disciplines in grote lijnen hetzelfde, namelijk: de kloof tussen mensen met toegang tot moderne communicatiemiddelen en mensen met beperkte- of geen toegang tot dergelijke middelen. Alleen de taalwetenschap breidt deze definitie verder uit door het gebrek aan kennis eraan toe te voegen. Naast informatiekloof is ook het concept van de informatiemaatschappij belangrijk voor het onderzoek: een maatschappij waarin de productiefactor kennis een steeds belangrijkere plaats in neemt ten opzichte van arbeid, natuur en kapitaal (de drie traditionele productiefactoren). Ook dit concept wordt weer door sociale geografie, taalwetenschap en informatiekunde eensgezind geaccepteerd, hoewel het concept met betrekking op de sociaaleconomische positie voornamelijk een rol speelt binnen het onderzoek van sociale geografie. Het concept dat wellicht het meest genoemd is in ons onderzoek, is dat van moderne communicatiemiddelen : alle technologische middelen om met elkaar te communiceren, zoals radio, televisie, internet, mobiele telefonie en fax. Wij hebben ervoor gekozen om ons voornamelijk te richten op het internet en mobiele telefonie, zodat het focusgebied kleiner is. Ook dit concept wordt weer eenduidig door de drie disciplines gebruikt. Een concept dat 32 Steenbeek

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Invloed van digitaal op ons business model

Invloed van digitaal op ons business model Invloed van digitaal op ons business model Waarom Social media? Wat vinden onze doelgroepen? Wat kun je zelf/wat mag je zelf Wat en hoe kun je online vinden en wat doe je ermee? NVFG Ronald Pastor 22 januari

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015. Onlinegeletterdheid. Mini-masterclass Jeroen Clemens

Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015. Onlinegeletterdheid. Mini-masterclass Jeroen Clemens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Onlinegeletterdheid Mini-masterclass Jeroen Clemens WWW.CPS.NL 25 sept. 2015 competent op internet? Digital natives nieuwe geletterdheid Kinderen moeten

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Abstract Waaier van Merken Een inventarisatie van branding in de Nederlandse gesubsidieerde theatersector Margriet van Weperen

Abstract Waaier van Merken Een inventarisatie van branding in de Nederlandse gesubsidieerde theatersector Margriet van Weperen Abstract Waaier van Merken Een inventarisatie van branding in de Nederlandse gesubsidieerde theatersector Margriet van Weperen Bachelorscriptie Kunsten, Cultuur en Media Rijksuniversiteit Groningen Begeleider:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Marketing De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Vorige week: wat is een product 2 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Goed om te weten omdat: 3 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Vorige week: kernstrategie

Nadere informatie

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres CIRM & SSC Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres Inhoud Voorwoord Corporate Infrastructure Resource Management 1. People, Process, Place 2. Veranderingen

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Leger des Heils en Social Business

Leger des Heils en Social Business Leger des Heils en Social Business (Elke) verandering vraagt om een begin Hornbach reclame 2011 Wie ben ik? Friso E.C. van den Berg Hoofd ICT Leger des Heils Nederland en Tsjechië 41 jaar, getrouwd, 4

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Wie is Tensing? ± 75 ervaren specialisten Financieel gezond, vooruitzichten 2011

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

THE LANGUAGE SITUATION IN SUB-SAHARAN AFRICA: HISTORICAL ROOTS, MEASUREMENT, AND DEVELOPMENT IMPACTS

THE LANGUAGE SITUATION IN SUB-SAHARAN AFRICA: HISTORICAL ROOTS, MEASUREMENT, AND DEVELOPMENT IMPACTS THE LANGUAGE SITUATION IN SUB-SAHARAN AFRICA: HISTORICAL ROOTS, MEASUREMENT, AND DEVELOPMENT IMPACTS De taalsituatie in Sub-Saharisch Afrika: historische wortels, meettechnieken en ontwikkelingseffecten

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English

Handleiding beheer lijst.hva.nl. See page 11 for Instruction in English Handleiding beheer lijst.hva.nl See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Hogeschool van Amsterdam Iedereen met een HvA-ID kan maillijsten aanmaken bij lijst.hva.nl. Het

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

$%& ' ( $) $) * + " $) "

$%& ' ( $) $) * +  $) !" !" %& ' ( ) ) * " ) ", ) %& - *./ 0 1%% ) 34!5)!56 3 4 7 )!85 95: )!95;55:!" ) < ) ) ) ) = !5 > '. '>& 43! )3. %?= = = % > * 1 % ) = .) " & & @9558 /"AA AA57;598BC77;!9!;;@550 '! 7: & " Figure 1 DE

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Dat zoeken we op! NIOC 2011. Paul.Jansen@tiobe.com

Dat zoeken we op! NIOC 2011. Paul.Jansen@tiobe.com Dat zoeken we op! NIOC 2011 Paul.Jansen@tiobe.com Wat komen gaat... Wie ben ik? Wat doe ik? Wat is het probleem? Basisschool - Geschiedenis, Nederlands en Aardrijkskunde Middelbare school - Informatica

Nadere informatie

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Presentatie 21 maart 2013 Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Luc Kleijnen Food2Market Innovatie training 1 Bouwen aan Innovatie - Over Altuïtion (1) Opgericht in 1997: 30 engagement

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1980 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021. Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers

Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021. Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021 Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers http://www.maastrichtuniversity.nl/ Christine Majelle (international relations officer) maakt je wegwijs in het

Nadere informatie

Open Access en je carrière VU, 21 april 2011 Strategisch gebruik van auteursrecht

Open Access en je carrière VU, 21 april 2011 Strategisch gebruik van auteursrecht Open Access en je carrière VU, 21 april 2011 Strategisch gebruik van auteursrecht Prof. dr. Martin Senftleben Vrije Universiteit Amsterdam Bird & Bird, Den Haag Inleiding Digitale omgeving dream of the

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

Open source VoIP Networks

Open source VoIP Networks Open source VoIP Networks Standard PC hardware inexpensive add-in vs. embedded designs Ing. Bruno Impens Overview History Comparison PC - Embedded More on VoIP VoIP Hardware VoIP more than talk More...

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen Informatiekaart 08 leren vernieuwen Mediawijsheid Mediawijsheid is actueel in het onderwijs. Kinderen worden geconfronteerd met steeds meer verschillende media; naast de krant en de televisie worden kinderen

Nadere informatie

It s time for us to do something about the health of our nation

It s time for us to do something about the health of our nation It s time for us to do something about the health of our nation april 2013 Aanleiding We maken ons zorgen over de verslechterende gezondheid van onze jeugd Percentage overgewicht jongeren blijft stijgen

Nadere informatie

Stichting Socionext te Amsterdam. Jaarverslag 2013. Toelichting

Stichting Socionext te Amsterdam. Jaarverslag 2013. Toelichting Stichting Socionext te Amsterdam Jaarverslag 2013 Toelichting 1. Bestuursverslag 1.1 Doelstellingen, strategie en beleid 1.2 De Challenges 1.3 Organisatie en Bestuur 1.4 Fondsenwerving 1.5 Bestedingsverslag

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Organiseren van de Gezondheidszorg in International Perspectief. NVAG Nieuwjaarsbijeenkomst 22 januari 2015

Organiseren van de Gezondheidszorg in International Perspectief. NVAG Nieuwjaarsbijeenkomst 22 januari 2015 Organiseren van de Gezondheidszorg in International Perspectief NVAG Nieuwjaarsbijeenkomst 22 januari 2015 ! Kernbegrippen Deze Inleiding! Belangrijke thema s in internationale gezondheidszorg! Innovatie

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie