Aansprakelijkheid bij psychisch letsel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aansprakelijkheid bij psychisch letsel"

Transcriptie

1 Lexlumen Studiemiddag Aansprakelijkheid bij psychisch letsel 25 november 2014, van tot uur Wyndham Apollo Hotel Amsterdam Abstract Verslag van de door Lexlumen georganiseerde studiemiddag met het onderwerp aansprakelijkheid bij psychisch letsel op 25 november 2014, opgesteld door Felice van Noort. Keywords Smartengeldvergoedingen, werkgerelateerde psychische ziekten, (proportionele) aansprakelijkheid, zorgplicht, bewijslastverdeling, psychiatrische equivalenten Inhoud In de Actualiteitencursus Aansprakelijkheid voor psychisch letsel behandelt Rob Kottenhagen allereerst het algemeen juridisch kader van deze problematiek. Vervolgens geven John Roth en Derk- Jan van der Kolk, ieder vanuit hun eigen expertise, tips voor de belangenbehartiger respectievelijk aansprakelijke partij, waarbij speciale aandacht wordt geschonken aan psychisch letsel ontstaan tijdens de werksituatie. Tot slot gaat Hal Drooglever Fortuyn in op de wijze waarop psychiaters met deze materie omgaan.

2 1. Rob Kottenhagen Erasmus Universiteit Rotterdam Angstschade Stolker heeft in 1996 in zijn artikel Aids-phobia 1 het begrip angstschade in Nederland geïntroduceerd. In de periode daarna is men begonnen met procederen om deze schadesoort vergoed te krijgen. Angstschade houdt in: angst als gevolg van een blootstelling aan een virus, een kankerverwekkende stof of radioactieve straling, waardoor er bij een persoon een reële kans bestaat op het ontstaan van een ernstige aandoening. Tegen de vergoeding van angstschade bestaat oppositie. Allereerst wordt gesteld dat het bij geestelijk letsel ten gevolge van angst voor een ziekte vaak zou gaan om tijdelijk of gering letsel. Ten tweede bestaat het gevaar van simulatie. Voorts wordt beargumenteerd dat de vaststelling van de aard en de duur van het letsel lastig is en de geestelijke predispositie van het slachtoffer een rol speelt. Tenslotte noemt de oppositie het floodgate argument (ook wel hellendvlak-argumentatie genoemd). Er zijn echter ook andere argumenten. Angstschade kun je je hele leven behouden en bovendien is het maar de vraag wat er verstaan wordt onder tijdelijk. Het gevaar van simulatie kan zich voorts ook voordoen bij lichamelijk letsel. Daarnaast staat het argument van de persoonlijke predispositie haaks op het oordeel van de Hoge Raad in het Renteneurose-arrest 2 waarin werd geoordeeld dat de rechter het slachtoffer moet nemen zoals hij is en dat alle extra schade voor rekening van de schadeveroorzaker komt. Tenslotte lijkt de vraag waar de grens ligt geen typisch argument tegen de vergoeding van angstschade. Op het gebied van medische aansprakelijk komt angstschade ook voor. Ter illustratie wordt het Aidsarrest 3 genoemd waarbij het slachtoffer mogelijk besmet is geraakt met HIV. Hierdoor is een enorme angst ontstaan bij het slachtoffer. In deze zaak is geoordeeld dat het wegnemen van bloed van de aansprakelijk gestelde slechts een geringe ingreep is, en dat het belang van het leven in angst en onzekerheid in dergelijke situaties doorslaggevend moet worden geacht. Het een beroep op lichamelijk integriteit werd afgewezen. Voorts dient nog vermeld te worden dat wanneer vergoeding gevorderd wordt van psychische schade ontstaan uit angst, dit wel aannemelijk gemaakt moet worden. De Hoge Raad heeft in een uitspraak van 6 april 2001 bepaald dat de angst reëel moet zijn en dat het slachtoffer ook daadwerkelijke moet meewerken aan de bewijsvoering dat deze angst reëel is. 4 In een uitspraak van 7 maart 2003 (Prikincident) 5 geeft de rechtbank eveneens in haar oordeel aan dat men wel moet meewerken aan de bewijsvoering van deze psychische schade. In 2008 kwam het Hof Den Bosch met een baanbrekend arrest. 6 In deze zaak bepaalt het Hof dat de angststoornis ten dele aan andere factoren te wijten kan zijn. Voor de aansprakelijkheidsstelling telt de persoonlijke predispositie niet mee, maar hiermee moet wel rekening worden gehouden bij het vaststellen van de omvang van de schadevergoeding. Kort gezegd houdt dit in: de angst hoeft dus niet reëel te zijn, het is van doorslaggevend belang hoe de patiënt deze angst zelf ervaart. 1 C.J.J.M. Stolker en D.E. Levine, AIDS-phobia, Schadevergoeding voor angst, NJB l Juni 1996, afl Henderson/Gibbs (HR , NJ 1986, 137). 3 HR 12 december 2003, ECLI:NL:PHR:2003:AL HR 6 april 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB Rb Den Haag 7 maart 2003, ECLI:NL:RBSGR:2003:AK Hof Den Bosch 6 mei 2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BD5666.

3 Comateuze slachtoffers Ten aanzien van dit onderwerp is het arrest van de Hoge Raad van 20 september 2002 (Comateuze timmerman-arrest) belangrijk. 7 Hierbij ging het om een arbeidsongeval waarbij de werknemer in coma geraakte. Hiervoor werd de werkgever aansprakelijk gesteld. Een week voor het overlijden van de werknemer lijkt de timmerman iets van zijn omgeving te begrijpen (de zogenaamde soporeuze toestand ). In deze zaak werd smartengeld toegekend. Dit arrest heeft stof doen opwaaien, wat er toe heeft geleid dat er twee stromingen zijn ontstaan in de literatuur. Schadevergoeding is toegekend vanwege het moment van bewustzijn óf schadevergoeding is toegekend vanwege de ernstige aantasting van de menselijke waardigheid. In de laatste visie dient schadevergoeding ook toegekend te worden als het slachtoffer in coma blijft tot het overlijden. Deze laatste visie wordt ook toegepast door rechtbank Midden-Nederland. 8 In deze zaak was er op geen enkele wijze normaal bewustzijn bij het slachtoffer na een verkeersongeval. De rechtbank oordeelde dat hier een smartengeldvergoeding tegenover moest staan. De rechtbank stelde namelijk dat er geen duidelijkheid hieromtrent wordt gegeven in het Nederlandse recht en dat er geen enkel precedent aan te wijzen is. Omdat het Nederlandse recht geen uitsluitsel biedt, kijkt de rechtbank over de grens naar het Engelse en Duitse recht. Aangezien in deze rechtssystemen een substantieel bedrag werd toegekend in vergelijkbare situaties, is de rechtbank hierin meegegaan en heeft de comateuze patiënt euro toegekend. Naar het oordeel van de rechtbank heb je ook als je niet meer bijkomt tóch recht op een smartengeldvergoeding. Tenslotte wordt het verschil tussen een comateuze toestand en overlijden aan de hand van een citaat van Tjittes op een mooie manier verwoord: Het bijzondere van de mens, en daarmee de kern van zijn persoonlijkheid en waardigheid, is zijn bewustzijn. De (vrijwel) onmiddellijke dood geeft een slachtoffer naar mijn mening geen recht op vergoeding van ander nadeel dan vermogensschade, terwijl een bewusteloos slachtoffer daar wel recht op heeft. 9 Schadevergoeding voor derden Een derde heeft slechts recht op schadevergoeding op grond van de artikelen 6:107, 6:107a en 6:108 BW. Door het samenspel van deze artikelen komt psychische schade ten aanzien van derden niet voor vergoeding in aanmerking. De ratio van dit systeem is de beperking van de aansprakelijkheid en het scheppen van duidelijkheid. De bespreking van deze artikelen volgt hierna. Artikel 6:107 BW ziet op verplaatste schade. Echter, wat verstaat men nu precies onder verplaatste schade? Kort gezegd is dit de schade (in de vorm van kosten) die door een derde geleden wordt ten bate van het slachtoffer en die het slachtoffer zelf had kunnen vorderen. Artikel 6:108 BW ziet op de kosten voor lijkbezorging en het op peil houden van de levensstandaard (het behoeftigheidsprincipe). Er wordt gewezen op een bijzondere uitspraak, namelijk de uitspraak Kip en Sloetjes. 10 Dit echtpaar heeft hun hele leven gewerkt aan een supermarktconcern en beschouwen dit als hun geesteskind. Zij worden onder druk gezet door de bank en gedwongen om hun aandelen in hun eigen bedrijf te verkopen aan de bank, maar ver onder de marktwaarde. Vervolgens is Kip een procedure gestart op 7 HR 20 september 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE Rb. Utrecht (thans Midden-Nederland) 6 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ R.J.P. Kottenhagen, Letsel & Schade 2013 nr. 2, Smartengeld voor een comateus slachtoffer, een belangwekkend vonnis, p HR 2 mei 1997, NJ 1997, 662 (Kip en Sloetjes/Rabobank).

4 grond van artikel 6:162 BW. Kip stelt dat het bedrijf het geesteskind is geweest en dat de bank dus ook een onrechtmatige daad jegens het echtpaar heeft begaan. Kottenhagen gaat terug naar de artikelen 6:107 en 6:108 BW en legt de relevantie van het verhaal uit. Stel nu dat niet het geesteskind wordt vernietigd maar een kind van vlees en bloed. Hiertegen kunnen Kip en Sloetjes niets doen naar Nederlands recht. Dit komt door het restrictieve stelsel van artt. 6:107 en 6:108 BW (affectieschade kennen wij namelijk nog niet in Nederland). De enige doorbrekingsmogelijkheid van dit systeem is shockschade, zie hieronder. Geconcludeerd kan worden dat het in Nederland merkwaardig is gesteld nu een vernietiging van een geesteskind wél voor vergoeding in aanmerking komt en affectieschade niet. Shockschade In geval van shockschade bestaat het recht op een smartengeldvergoeding wel. In het Taxibus-arrest heeft de Hoge Raad factoren ontwikkeld waaraan een beroep op shockschade moet voldoen. 11 Samengevat moet er sprake zijn van een schending van een verkeers- en/of veiligheidsnorm. Het mag dus niet gaan om een schending van een algemene norm. Daarnaast moet er voldaan zijn aan het zogeheten confrontatievereiste, een in de psychiatrie erkend ziektebeeld en heeft de Hoge Raad vastgesteld dat shockschade zich in het bijzonder zal voordoen bij naasten. Aan bovenstaand arrest kleven beperkingen, onder meer: het confrontatievereiste. Je moet óf directe getuige zijn óf vrijwel direct geconfronteerd worden met de beelden. In lagere rechtspraak wordt het confrontatievereiste ruimer geïnterpreteerd, aangezien lagere rechters van oordeel zijn dat men niet direct geconfronteerd hoeft te worden om een beroep op shockschade te laten slagen. Naarmate de normschending ernstiger is zouden er minder hoge eisen aan het confrontatievereiste gesteld dienen te worden gesteld. In het Vilt-arrest heeft de Hoge Raad de kans gekregen om minder hoge eisen te stellen aan het confrontatievereiste en daarmee het beroep op shockschade eerder te laten slagen. In het Vilt-arrest was namelijk sprake van ernstige normschending, maar de Hoge Raad heeft deze kans niet gegrepen en houdt strikt vast aan het confrontatievereiste. Deze uitspraak kan beschouwd worden als een tweede duidelijke vingerwijzing van de Hoge Raad. Dit betekent dat er sprake is van een merkwaardige situatie, die omschreven kan worden als een soort loterij. Een aantal instanties blijft - ook na het Vilt-arrest - het confrontatievereiste strikt toepassen terwijl anderen dit juist niet doen. Zo kan het al dan niet toekennen van schadevergoeding afhankelijk zijn van de rechtbank waar geprocedeerd wordt, de samenstelling van de kamer of de mate van creativiteit die een rechter gebruikt in zijn redenering. Ook vanuit de klinische psychologie bezien zijn de criteria van de Hoge Raad onhoudbaar. Aangetoond is dat shockschade kan ontstaan door indirecte confrontatie en dat psychische schade ook kan ontstaan door het waarnemen van een ongeluk van iemand buiten de affectieve relatie. 12 Dit leidt tot rechtsongelijkheid. De ernst van de schade kan in dergelijke gevallen even groot en soms zelfs groter zijn. Wat blijft er over van de vereisten en waarom houdt de Hoge Raad vast aan zijn eigen vereisten? Deze criteria waren immers ook al bekend voordat het Vilt-arrest werd gewezen. 11 HR 22 februari 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD E.F.D. Engelhard & I.M. Engelhard, Schokschade, In: I. Giessen, A.J. Verheij & W.H. van Boom (Eds.), Gedrag en Privaatrecht, Den Haag: Boom Juridische Uitgevers 2008.

5 Wetsvoorstel zorg- en affectieschade Met het Wetsvoorstel zorg- en affectieschade probeert de wetgever met een oplossing te komen tot onder meer de bovengenoemde problemen met betrekking tot affectie- en shockschade. Om in aanmerking te komen voor de vergoeding van affectieschade moet er sprake zijn van een affectieve band, ernstig en blijvend letsel of overlijden. Dit voorstel is te realiseren door uitbreiding van artikelen 6:107 en 6:108 BW. Naar komend recht zal bijvoorbeeld op grond van verplaatste schade krachtens artikel 6:107 BW ook eventueel hoger inkomensverlies voor vergoeding in aanmerking komen. Beslissend is steeds de redelijkheid. Aan lid 2 van artikel 6:96 BW wordt een nieuw onderdeel toegevoegd. Dat het wetsvoorstel toch niet de zekerheid biedt die het behoort te bieden, wordt nader bekritiseerd door Hartlief T. Hartlief, NJB 2014/1270, afl. 26, p

6 2. Derk-Jan van der Kolk - Advocaat en partner bij Van Traa advocaten Cijfers van het CBS laten zien dat van belang is om binnen een organisatie aandacht te hebben voor burn-outklachten aangezien deze veel voorkomen in Nederland. Uit de cijfers 14 blijkt dat 1 op de 8 werknemers burn-outklachten heeft. Dit komt neer op negenduizend Nederlanders. Hoe hoger de werkdruk, des te groter de kans is op een burn-out. Werkgeversaansprakelijkheid Het Burgerlijk Wetboek kent een bijzondere bepaling voor werkgeversaansprakelijkheid, namelijk artikel 7:658 BW. De werkgever heeft een zorgplicht ten opzichte van zijn werknemers. Deze houdt in dat de werkgever maatregelen moet nemen om schade die de werknemer in zijn functie lijdt te voorkomen. Schiet hij te kort in die zorgplicht dan wordt hij aansprakelijk gehouden. Deze schadeplichtigheid komt alleen te vervallen indien de werkgever aantoont dat hij zijn zorgplicht is nagekomen of indien hij aantoont dat de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid. Dit is een strenge norm die niet of nauwelijks te bewijzen is. Arbeidsrechtelijke omkeringsregel Vervolgens wordt ingegaan op de bewijslastverdeling. In het kort luidt deze regel: wie eist bewijst. De werknemer dient te stellen en zo nodig te bewijzen dat hij schade heeft geleden tijdens de uitvoering van zijn werkzaamheden. Wel bestaat er voor de bewijsvoering een arbeidsrechtelijke omkeringsregel. In de jurisprudentie hebben we die omkeringsregel vooral nodig bij beroepsziekten (een ziekte die voortkomt uit het werk) en minder bij de klassieke arbeidsongevallen. Het is namelijk niet makkelijk om bewijs te leveren bij beroepsziekten aangezien het ontstaansmoment van de ziekte vaak niet duidelijk is vast te stellen. Er is meestal sprake een lange(re) tijd van ontwikkeling van een ziekte, zoals bijvoorbeeld bij asbest. Wanneer die ziekte precies veroorzaakt is, is niet makkelijk vast te stellen. Hetzelfde geldt voor psychische klachten of een burn-out; deze ontstaan vaak in de loop van de tijd. Om dit bewijsprobleem tegemoet te komen, bestaat er de in artikel 7:658 lid 2 ontwikkelde omkeringsregel. Deze regel is nader uitgewerkt in onder meer de arresten Unilever/Dikmans 15 en Havermans/Luycks. 16 De omkeringsregel houdt het volgende in. Ten eerste dient de werknemer te stellen en te bewijzen dat hij werkzaamheden heeft moeten verrichten onder omstandigheden die schadelijk zijn. Ten tweede moet hij aannemelijk maken dat hij lijdt aan gezondheidsschade die daardoor veroorzaakt zou kunnen zijn (enkele blootstelling is niet voldoende). In het kader van de betwisting door de werkgever dient hij aan te tonen dat hij zich wel aan zijn zorgplicht heeft gehouden door dusdanige maatregelen te treffen om schade te voorkomen. Naast de arbeidsrechtelijke omkeringsregel bestaat er ook een algemene omkeringsregel. Deze mag je echter alleen gebruiken wanneer er normen geschonden zijn ten aanzien van specifieke gevaren en is om die reden teruggeduwd in zijn hok. Van der Kolk adviseert dan ook: houd je vast aan de arbeidsrechtelijke omkeringsregel. Bewijsregime Het bewijsregime wordt uitgelegd aan de hand van het Unilever/Dikmans-arrest. 1. De werknemer hoeft niet te bewijzen dat hij werkzaamheden heeft moeten verrichten onder omstandigheden die schadelijk zijn maar die schadelijk kunnen zijn; 2. De gezondheidsklachten die daardoor kunnen zijn veroorzaakt, hoeven dus niet onomstotelijk 14 Cijfers Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit het jaar HR 17 november 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA HR 23 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AW6166.

7 vastgesteld te zijn. Kunnen is vaak medisch (subjectief) ingekleurd. 3. In het kader van de betwisting van het door de werknemer gestelde en aannemelijk gemaakte causaal verband dient de werkgever tegelijkertijd met stap 2 aan te tonen dat hij zijn zorgplicht jegens de werknemer is nagekomen. 4. De werkgever kan vervolgens nog stellen dat er geen sprake is van een causaal verband tussen het niet-nakomen van de zorgplicht en de ontstane schade. Dit is vooral een vangnet dat de Hoge Raad heeft willen opnemen. De 7-juni arresten Dit geschetste bewijsregime geldt vóór 7 juni De vraag is of er iets is veranderd na 7 juni 2013 en zo ja, wat is er dan precies veranderd. Immers, op 7 juni 2013 heeft de Hoge Raad twee belangrijke arresten gewezen die nader vorm geven aan de arbeidsrechtelijke omkeringsregel. In het eerste arrest, Lansink/Ritsma 17, rapporteren de deskundigen dat er een algemene kans van 17% bestaat dat de ziekte van Ritsma veroorzaakt is door de werkzaamheden. Is dit percentage een zodanige kans? Het Hof concludeert dat er geen juridische ondergrens is. Dat er sprake is van een kleine kans, betekent niet dat niet aannemelijk is dat de klachten door blootstelling kunnen zijn veroorzaakt. Het Hof stelt dat Lansink is aansprakelijk jegens Ritsma. In het tweede arrest, SVB/Van de Wege 18, constateert een deskundige dat de arbeidsomstandigheden bij SVB voor 75% de oorzaak zijn van de RSI van de werkneemster. Deze kans acht het Hof voldoende om causaal verband aan te nemen en stelt daarmee de SVB aansprakelijk. De Hoge Raad overweegt in beide zaken dat de arbeidsrechtelijke omkeringsregel het vermoeden uitdrukt dat de gezondheidsschade van de werknemer is veroorzaakt door de omstandigheden waarin deze zijn werkzaamheden heeft verricht. Dat vermoeden wordt gerechtvaardigd door hetgeen in het algemeen bekend is omtrent de ziekte en haar oorzaken, alsook door de schending door de werkgever van de veiligheidsnorm die beoogt een en ander te voorkomen. Gelet op het voorgaande is voor dit vermoeden geen plaats in het geval het verband tussen de gezondheidsschade en de arbeidsomstandigheden te onzeker of te onbepaald is. Resumerend bestaat er een grens en deze mag niet te onzeker of te onbepaald zijn. Met betrekking tot de proportionele aansprakelijkheid benadrukt de Hoge Raad dat niet slechts die omstandigheden voor rekening van de werknemer komen waarvan hem een verwijt kunnen worden gemaakt, maar dat ook buiten de uitoefening van de werkzaamheden gelegen omstandigheden, die de werknemer niet kunnen worden verweten, in de verhouding tot de werkgever voor zijn risico komen. Hierbij moet worden gedacht aan genetische aanleg, veroudering en van buiten komende oorzaken. Hier lijkt een geheel nieuwe discussieruimte open te liggen. Opgemerkt wordt dat er op enigerlei wijze een drempel is waar de werknemer overheen moet stappen om in aanmerking te komen voor een schadevergoeding (een ondergrens). Ingevolge de uitspraak in eerste aanleg in de zaak Lansink/Ritsma bleek 17% niet voldoende. Waar die grens wel ligt weten we niet precies. Waar het de vaststelling van een concreet percentage betreft, is de recente uitspraak van de Rechtbank Rotterdam van 27 augustus 2014 toepasselijk. 19 Hierbij betrof het de vraag of er een causaal verband bestond tussen de epilepsieaanvallen van de eiser en de mishandeling door de gedaagde. De neuroloog achtte het verband denkbaar, waarbij de kans werd 17 HR 7 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ HR 7 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ Rb Rotterdam 27 augustus 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:7276.

8 geacht tussen de 40% en 60%. In dit geval oordeelde de rechtbank dat deze kans onvoldoende aannemelijk was om de omkeringsregel toe te passen. Vertaald naar een concreet percentage betekent dat de aansprakelijkheidsdrempel dus in ieder geval hoger ligt dan de recent door de Rechtbank Rotterdam genoemde 40%. Een lager percentage is wellicht ook voldoende maar 40% is dat zeker. Het essentiële verschil is dat het gelijktijdigheidsbeginsel uit het arrest Unilver/Dikmans verdwenen is. In de komende tijd zullen we dit moeten uitvinden. Ten aanzien van het bewijsregime kan men een lijn trekken tussen stap 2 en 3. De rechter moet eerst oordelen over de stappen 1 en 2 (of de werknemer over de drempel komt). Is dat het geval, dan zijn we direct bij stap 3 beland. Het is de vraag of de zorgplicht van invloed kan zijn op de eerste stappen. De omstandigheden veranderen als zodanig niet en de zorgplicht (of die nu wel of niet geschonden is) blijft hetzelfde. Er zijn echter verschillende interpretaties van lagere rechters hieromtrent. Daarom is het wachten totdat de Hoge Raad hierover meer duidelijkheid schept. Concluderend brengen de 7 juni-arresten geen verzwaring van het bewijsregime met zich mee maar eerder een concretisering. Met name de ondergrens en de volgorde van het te leveren bewijs zijn nader geconcretiseerd. Het nieuwe regime zorgt wel voor een verslechtering van de positie van de werknemer aangezien het veel moeilijker zal zijn om het bewijs te leveren. Het leerstuk van de proportionele aansprakelijkheid De Hoge Raad heeft dit leerstuk voor het eerst toegepast in het arrest Nefalit/Karamus. 20 Proportionele aansprakelijk houdt in dat de aansprakelijkheid door meerdere gebeurtenissen of omstandigheden veroorzaakt kan zijn. Proportionele aansprakelijkheid maakt het mogelijk om een deel van de schade te vergoeden. Het gaat om een afweging van risico s en verantwoordelijkheden aan zowel de kant van de werkgever als werknemer. De Hoge Raad overweegt dat het in dergelijke gevallen voor de hand ligt om een deskundige in te schakelen om zich te laten voorlichten over de grootte van de kans dat de gezondheidsschade van de werknemer is veroorzaakt in de uitoefening van zijn werkzaamheden. Proportionele aansprakelijkheid kan leiden tot betere uitkomsten (meer acceptabel) dan heel zuiver juridisch procederen. De schade kan ook veroorzaakt zijn door werkzaamheden in verschillende bedrijven. Wat men dan kan doen is het laatste bedrijf aanspreken (op grond van artikel 6:99 BW) en dit bedrijf moet zich dan verhalen op de vorige dienstverleners. De heer Van der Kolk is echter van mening dat deze eerdere dienstverbanden ingeval van proportionele aansprakelijkheid niet op het bordje van de veelal laatste werkgever kunnen worden geschoven. Het gaat er om dat díe werkgever tekortgeschoten is jegens zijn werknemer in zijn bedrijf. Het lijkt onredelijk om die werkgever een groter deel te laten betalen dan waarvoor hij eigenlijk zelf aansprakelijk is. Deze eerdere dienstverbanden als risicofactor moeten namelijk ondergebracht worden onder de door de Hoge Raad benoemde van buiten komende oorzaken en deze komen nu juist voor risico van de werknemer. Duidelijk is immers dat de arbeidsomstandigheden bij een andere werkgever buiten het dienstverband van de onderhavige werkgever liggen. Dit is echter nog geen uitgemaakte zaak, de rechter zal moeten uitmaken hoe om te gaan met dit punt. 20 HR 31 maart 2006, ECLI:NL:HR:2006:AU6092.

9 3. John Roth Advocaat bij Sap Letselschade Advocaten te Amersfoort Aansprakelijkheid werkgever voor psychisch letsel Psychisch letsel kan in veel gevallen niet onafhankelijk van fysiek letsel worden gezien. In de zaak ABN/Nieuwenhuis heeft de Hoge Raad bepaald of psychisch letsel ook onder artikel 7:658 BW valt. Het begint vaak met fysiek letsel en eindigt dan in psychisch letsel. Met betrekking tot beroepsziekten bij werknemers waren er volgens het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten in oktober van dit jaar 3 belangrijke categorieën, namelijk: psychische aandoeningen, RSI (repetitive strain injury) en gehoorschade. Een groot deel van deze ziekten wordt veroorzaakt door overspannenheid en burn-out. Psychosociale arbeidsbelasting is in de Arbowetgeving neergelegd en de werkgever is hiervoor primair verantwoordelijk. Er zijn verschillende oorzaken van werkgerelateerde psychische schade zoals schokkende gebeurtenissen (onder andere agressie en overvallen), angstschade voor ernstige ziekte(s), werkdruk- en overbelasting, seksuele intimidatie, pesten en personeelsbejegening. Blijkens de jurisprudentie dient bij schokkende gebeurtenissen nazorg geleverd te worden. Zeker als de werkgever de zorgplicht niet is nagekomen doordat een eigen protocol (c.q. een duidelijke norm) niet heeft nageleefd. De werkgever is bij schokkende gebeurtenissen dus aansprakelijk als hij zijn zorgplicht op dit punt niet nakomt. 21 In een andere zaak werd door het Hof geoordeeld dat er geen sprake was van schending van de zorgplicht aangezien er werd voorzien in voldoende personeel en trainingen. 22 Ook bij angstschade kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de arresten die ook de heer Kottenhagen al heeft genoemd. 23 Zo kan de werkgever aansprakelijk worden gehouden voor angstschade in het geval van asbest, waarbij het causaal verband echter wel duidelijk moet zijn. Voor aansprakelijkheid van de werkgever is de vaststelling van de feiten ook bij beroepsziekten belangrijk, zeker in geval van seksuele intimidatie, pesten of discriminatie. Hier zijn ook getuigenverklaringen van belang. 24 Personeelsbeslissingen en bejegeningen raken de rand van het aansprakelijkheidsrecht. De heer Roth geeft mee dat altijd nagedacht dient te worden over alternatieve manieren zoals ontbinding van de arbeidsovereenkomst of kennelijk onredelijk ontslag. Soms is aansprakelijkheidstelling van de werkgever namelijk net een stap te ver. In een zaak van de Rechtbank Gelderland was de reactie van de werkgever op het incident onzorgvuldig. Dit resulteerde in een ontbinding van de arbeidsovereenkomst met forse vergoeding. 25 De juni 2013-arresten In tegenstelling tot het standpunt van Van der Kolk vormen stap 1, 2 en 3 samen het causaliteitsvermoeden. Werkdruk kan een burn-out veroorzaken. Tegelijkertijd weet je dat die werkgever een zorgplicht heeft. Volgens de heer Roth moet je dat samen nemen. Uiteraard moet de werkgever flink aan de bak voor stap 1 en 2. 17% is te weinig, 40% is voldoende. Maar stel dat het 21 Hof Amsterdam 29 september 2009, ECLI:NL:GHAMS:2009:BL Hof Leeuwarden 11 januari 2011, ECLI:NL:GHLEE:2011:BP Hof Den Bosch 6 mei 2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BD HR 27 mei 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP Rb Gelderland 3 juli 2014, ECLI:NL:RBGEL:2014:6000.

10 26% is, dan moet er toch ergens een omslagpunt zitten. Als je gaat twijfelen is het daarom van belang om toch die zorgplicht te laten meespelen. Daarbij is het van belang wat een werkgever heeft gedaan om het letsel te voorkomen dan wel te beperken. Proportionele aansprakelijkheid Het is belangrijk om te achterhalen of het door privé of door het werk komt dat iemand door een burnout uitvalt. Er moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt met de predispositie. Bij psychische klachten is proportionele aansprakelijkheid moeilijker vast te stellen, maar dit betekent niet dat hierover geen discussie kan ontstaan. Zorgplicht bij psychische ziekten / burn-out Een burn-out is geen psychiatrische diagnose: het komt namelijk niet voor in de DSM-IV en DSM-V. Het is een aanpassingsstoornis en is sinds 1998 erkend als beroepsziekte. Voor werkgevers is het van belang dat zij hun werknemers goed in de gaten houden. Dit kan bijvoorbeeld door middel van functioneringsgesprekken. Wanneer werkgevers dit niet doen, dan kan dat een schending van de zorgplicht opleveren. De werkgever bepaalt immers de arbeidsomstandigheden. Sommige gebeurtenissen zijn inherent aan het werk. Nazorg is belangrijk maar ook met adequate nazorg kun je niet alles uit de weg ruimen. Het is belangrijk om te weten in welke sector de cliënt werkzaam is. Vaak gelden er per sector andere regelingen. Het is zaak om je te verdiepen in de cliënt, zijn achtergrond en het beroep dat hij uitoefent. 26 Uiteraard wordt er ook initiatief van de werknemers verwacht. Ter illustratie worden twee voorbeelden uit de jurisprudentie genoemd. In de zaak van het Hof Amsterdam van 20 september 2011 (WAN/ABN AMRO) komt naar voren dat het belangrijk is dat de werknemer de werkdruk voldoende kenbaar maakt. 27 Eenzijdige mededelingen waren in dit geval onvoldoende en zelfs te weinig om een deskundige te benoemen. Dit betekent dat de werknemer vóór die stap al voldoende informatie moet aanleveren. In de zaak van het Hof Den Haag van 27 september 2011 (Armstrong / Rivas) werd aansprakelijkheid wél aangenomen. 28 In deze zaak heeft de werkneemster voldoende geklaagd over piekbelasting en aangegeven dat er dringend behoefte is aan administratieve ondersteuning. Zij heeft zelfs gedreigd met de arbeidsinspectie. Ook een huisarts en een cardioloog beamen dit. Ondanks al deze signalen gaat Rivas niet in op de aandacht voor de werkdruk. Aangezien deze werkdruk voldoende kenbaar was voor Rivas vond het Hof een deskundigenbericht niet nodig. Rivas is aansprakelijk op grond van artikel 7:658 BW. 29 Daarnaast speelt het niveau van een functie van de werknemers een rol. Van werknemers met een hogere functie wordt meer verwacht, in die zin dat zij zelf aan de bel trekken als de werkdruk als te hoog wordt ervaren. Bij werknemers met een lagere functie moet de daarentegen de werkgever pro actiever optreden. 26 Kijk bijvoorbeeld op voor informatie die van belang kan zijn. 27 Hof A dam 20 sept 2011, JAR 2011/274 (WAN/ABN AMRO). 28 Hof Den Haag 27 september 2011 (Armstrong/Rivas).

11 4. Hal Droogleever Fortuyn - Psychiater n.p. (ex) het Radboudumc Wat is stress? Tegenwoordig komt overal het woord stress naar voren. Er zijn allerlei soorten vormen van stress: infecties, fysieke trauma s en emotionele trauma s. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen stress (iets dat zich in het individu afspeelt; in het lijf) en de stressor; een externe factor, bijvoorbeeld de werkstress ( voorbeeld van fout gebruik van de term stress: gebruikelijk het zo te noemen, maar moet zijn werkstressor ).. Er dient een onderscheid te worden gemaakt tussen medische causaliteit en juridische causaliteit. Bij medische causaliteit is er vaak sprake van minder eenduidig vast te stellen oorzaken. Er wordt gekeken naar meerdere factoren die gerelateerd zijn aan het ziektebeeld. Hoe denkt de psychiater? Een psychiater die een diagnose stelt werkt met patroonherkenning. Het gaat hierbij niet alleen om de verbaal inhoudelijke communicatie. De psychiater weegt wat de patiënt hem vertelt. Hij of zij meet wát iemand zegt af ten opzichte van hóe iemand iets zegt, de psychiater kijkt aldus met een klinische blik naar de patiënt. Vaak is het antwoord op een vraag al van iemands gezicht af te lezen voordat diegene iets gaat zeggen. Psychiaters gaan ervan uit dat mensen die in een keuringssituatie ten behoeve van een letselschadezaak zitten enigszins aggraveren. De meeste psychiaters calculeren dat in. Een beetje aggraveren is soms best logisch. Psychiaters beschikken vanuit hun klinische ervaring over een soort data pool waarmee een nieuwe patiënt vergeleken wordt. Patroonherkenning is een redelijk automatisch proces. Als er sprake is van een atypisch geval dan wordt er goed bekeken waar men mee te maken heeft. Het kan ook zijn dat mensen simuleren (mensen doen soms bewust alsof ze een ziekte hebben om een bepaald voordeel te kunnen behalen). Hiervoor zijn echter goede psychologische testjes ontwikkeld. Tegenover simuleren staat dissimuleren. Bepaalde mensen kunnen ook doen alsof ze geen stoornis hebben, omdat ze bijvoorbeeld niet willen laten blijken dat ze kampen met psychische problemen. Voor een burn-out bestaan er drie clusters: - oververmoeid en emotioneel uitgeput - cynisme en distantie ten opzichte van het werk - inschatting eigen competentie in werk duidelijk gedaald Het is jammer dat de definitie van het begrip burn-out wetenschappelijk matig is dichtgetimmerd. De burn-out is niet opgenomen in de Diagnostical and Statistical Manual of Psychiatric Disorders (DSM-5) en geldt in Nederland niet als een algemeen geaccepteerde psychiatrische diagnose. In DSDM-5 termen kan de psychiater de burn-out wel in de categorie aanpassingsstoornissen classificeren. Verzekeringsartsen mijden vaak ook de term burn-out en stellen in plaats daarvan een alternatieve diagnose. PTSS en shockschade PTSS en shockschade vallen niet onder dezelfde noemer. Shockschade is namelijk geen psychiatrische stoornis. In het juridische jargon gebruikt men de termen shockschade en affectieschade. Op psychiatrisch terrein spreekt men over bijvoorbeeld - PTSS en rouw. Bij mensen die PTSS ontwikkelen kan alles wat geassocieerd wordt met het oorspronkelijke trauma een spanningsbron worden of aanleiding geven tot een herbeleving. Niet alleen de gebeurtenis zelf maar ook de context

Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken. mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013

Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken. mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013 Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013 Agenda Inleiding Bewijs Causaliteit Praktische aanpak Deskundigen Zorgplicht werkgever

Nadere informatie

Aansprakelijkheid voor psychisch letsel op de voet van artikel 7:658 BW

Aansprakelijkheid voor psychisch letsel op de voet van artikel 7:658 BW Aansprakelijkheid voor psychisch letsel op de voet van artikel 7:658 BW Hoge Raad 11 maart 2005, LJN AR6657, JAR 2005, 84 Mw. mr. drs. M.S.A. Vegter Feiten en beslissing kantonrechter en hof Werknemer

Nadere informatie

Gerechtshof s-hertogenbosch 23 februari 2016, nr. 200.159.263_01, ECLI:NL:GHSHE:2016:637 (J.M. Brandenburg, H.A.W. Vermeulen en P.P.M.

Gerechtshof s-hertogenbosch 23 februari 2016, nr. 200.159.263_01, ECLI:NL:GHSHE:2016:637 (J.M. Brandenburg, H.A.W. Vermeulen en P.P.M. Gerechtshof s-hertogenbosch 23 februari 2016, nr. 200.159.263_01, ECLI:NL:GHSHE:2016:637 (J.M. Brandenburg, H.A.W. Vermeulen en P.P.M. van Reijsen) M. (Melissa) de Groot, student-assistent, sectie Burgerlijk

Nadere informatie

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen prof dr mr A.J. Akkermans Beroepsziekten en bedrijfsongevallen vanuit juridisch perspectief Werkgeversaansprakelijkheid Bron: W.E. Eshuis e.a. (2011), Werkgeverskosten

Nadere informatie

AANSPRAKELIJKHEID & BEDRIJFSUITJES

AANSPRAKELIJKHEID & BEDRIJFSUITJES AANSPRAKELIJKHEID & BEDRIJFSUITJES 28 maart 2014 Margot van Beurden S filmpje Grondslagen voor aansprakelijkheid Art 7:658 BW : zorgplicht werkgever Art 7:611 BW : goed werkgeverschap Art. 7:658 BW Zorgplicht

Nadere informatie

Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen)

Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen) Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen) Noot I. van der Zalm Overlijdensschade. Schadeberekening. Inkomensschade.

Nadere informatie

Stelplicht en bewijslast bij werkgeversaansprakelijkheid

Stelplicht en bewijslast bij werkgeversaansprakelijkheid partij die volgens de hoofdregel de bewijslast zou hebben gehad. Een andere bewijslastverdeling kan voorts voortvloeien uit de eisen van redelijkheid en billijkheid. 2 In een concreet geval kan de redelijkheid

Nadere informatie

Rb. Utrecht, sector kanton, 4 september 2002, JAR 2002, 220

Rb. Utrecht, sector kanton, 4 september 2002, JAR 2002, 220 rift voor eding nschade WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR PSYCHISCH LETSEL Rb. Utrecht, sector kanton, 4 september 2002, JAR 2002, 220 Feiten en beslissing Een machinist van de NS is ernstig psychisch ziek

Nadere informatie

Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken.

Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken. Letsel & Schade 2009 nr. 2 18 I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken. J.F. Roth Mr. J.F. Roth is hoofdredacteur van dit blad en advocaat bij SAP Letselschade Advocaten

Nadere informatie

De zaak Kelly in het perspectief van het personenschaderecht

De zaak Kelly in het perspectief van het personenschaderecht rob ko t t e n h ag e n De zaak Kelly in het perspectief van het personenschaderecht i n l e i di ng Over de juridische aspecten van de zaak Kelly is reeds het nodige gezegd. 1 Daarnaast wordt mede in

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 257 Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht teneinde de vergoeding van affectieschade

Nadere informatie

Ongelijkheidscompensatie bij stelplicht en bewijslast in het civiele arbeidsrecht en het ambtenarenrecht

Ongelijkheidscompensatie bij stelplicht en bewijslast in het civiele arbeidsrecht en het ambtenarenrecht Ongelijkheidscompensatie bij stelplicht en bewijslast in het civiele arbeidsrecht en het ambtenarenrecht Naar een eenvormig stelsel? Mr.H.JW.AÜ Kluwer - Deventer - 2009 Lijst van gebruikte afkortingen

Nadere informatie

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183 Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Auteurs: mr. M. Verheijden en mr. L. Stevens Samenvatting In maart 2009 vindt een

Nadere informatie

Pagina 15 Klachtplicht art. 6:89 BW en letselschade. (Lansink/Ritsma) LJN BZ1721 en (SVB/Van de Wege) LJN BZ1717

Pagina 15 Klachtplicht art. 6:89 BW en letselschade. (Lansink/Ritsma) LJN BZ1721 en (SVB/Van de Wege) LJN BZ1717 PIV Bulletin 4 Inhoud Pagina 1 2 x Hoge Raad 7 juni 2013 Pagina 10 Beschouwing Hof Den Bosch 20 januari 2013 Pagina 15 Klachtplicht art. 6:89 BW en letselschade Pagina 18 Leergang Zwaar Letsel (ZL) Pagina

Nadere informatie

De stand van zaken. I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. Letsel & Schade 2009 nr. 2. J.F. Roth

De stand van zaken. I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. Letsel & Schade 2009 nr. 2. J.F. Roth I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken. J.F. Roth Mr. J.F. Roth is hoofdredacteur van dit blad en advocaat bij SAP Letselschade Advocaten te Amersfoort. Na de verschillende

Nadere informatie

Proportionele aansprakelijkheid. Prof.mr. E. Bauw Universiteit Utrecht

Proportionele aansprakelijkheid. Prof.mr. E. Bauw Universiteit Utrecht Proportionele aansprakelijkheid Prof.mr. E. Bauw Universiteit Utrecht Opbouw 1. Het vereiste van causaal verband 2. Bewijs van causaal verband 3. Remedies bij onzeker causaal verband 4. Proportionele aansprakelijkheid

Nadere informatie

www.avansplus.nl Welkom

www.avansplus.nl Welkom Welkom Tot 1 oktober 2006 kon werknemer niet instemmen met einde dienstverband zonder verlies WW-rechten. Heeft geleid tot pro-forma praktijk. Vanaf 1 oktober 2006 is deze mogelijkheid er wel. Voorwaarde

Nadere informatie

Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade

Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade M.P.G. Schipper & I. van der Zalm Published in AV&S 2010/3, nr. 15,

Nadere informatie

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Algemeen Als u vermoedt dat een beroepsbeoefenaar uw rechten heeft geschonden, kunt u hem of de zorginstelling waarbinnen hij werkt aansprakelijk stellen. Volgens

Nadere informatie

Stellen en bewijzen in procedures over verplichtstelling

Stellen en bewijzen in procedures over verplichtstelling Stellen en bewijzen in procedures over verplichtstelling 9 september 2015 Alex Ter Horst Advocaat pensioenrecht Achtergrond Indien verplichtstelling van toepassing is leidt dat voor wg en bpf tot allerlei

Nadere informatie

Immateriële schadevergoeding:

Immateriële schadevergoeding: Immateriële schadevergoeding: aansprakelijkheid jegens indirecte slachtoffers Corry Enting Masterscriptie in het kader van de opleiding Nederlands Recht Open Universiteit Nederland Corry Enting Studentnummer:

Nadere informatie

http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ecli:nl:rbove...

http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ecli:nl:rbove... Rechtspraak.nl Print uitspraak 1 of 5 071215 09:02 Zoekresultaat inzien document ECLI:NL:RBOVE:2013:1448 Permanente link: http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ecl Instantie Rechtbank Overijssel

Nadere informatie

Nieuwsbrief Aansprakelijkheid & Verzekering

Nieuwsbrief Aansprakelijkheid & Verzekering Nieuwsbrief Aansprakelijkheid & Verzekering Utrecht, 1 september 2014 In deze nieuwsbrief treft u de volgende onderwerpen aan: Smartengeld in beweging Shockschade Concept wetsvoorstel Zorg- en Affectieschade

Nadere informatie

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS De heeft in december 2008 wederom drie interessante arresten gewezen inzake werkgeversaansprakelijkheid voor verkeersletsel

Nadere informatie

Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever

Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever Een onderzoek naar de mogelijkheden voor de werknemer met psychisch letsel Marianne Stoel Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever Een onderzoek

Nadere informatie

Rechtbank Rotterdam 27 april 2011; pitbull bijt vierjarig kind in het gezicht. Smartengeld 7.000,00

Rechtbank Rotterdam 27 april 2011; pitbull bijt vierjarig kind in het gezicht. Smartengeld 7.000,00 Rechtbank Rotterdam 27 april 2011; pitbull bijt vierjarig kind in het gezicht. Smartengeld 7.000,00 Een jongetje van 4 jaar oud wordt door een pitbull terriër in het gezicht en in de arm gebeten. Zijn

Nadere informatie

FHI HRM Actualiteitenseminar. 4 november 2009. Michiel van Dijk

FHI HRM Actualiteitenseminar. 4 november 2009. Michiel van Dijk FHI HRM Actualiteitenseminar 4 november 2009 Michiel van Dijk Actualiteiten Arbeidsrecht (ofwel: show me the money ) Kick off: twee belangrijke actualiteiten Kennelijk onredelijke ontslagen (k.o.o.): ABC

Nadere informatie

De goede werkgever. G.J.J. Heerma van Voss Leiden Vereniging voor arbeidsrecht - 26 mei 2011. Leiden University. The university to discover.

De goede werkgever. G.J.J. Heerma van Voss Leiden Vereniging voor arbeidsrecht - 26 mei 2011. Leiden University. The university to discover. Programma 13.30 uur ontvangst 14.00 uur opening prof. mr. W. (Willem) Bouwens 14.05 uur prof. mr. E. (Evert) Verhulp 14.15 uur prof. mr. G. (Guus) Heerma van Voss 15.00 uur stellingen 15.30 uur pauze 16.00

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

Protocol Hulp aan leerling en personeel

Protocol Hulp aan leerling en personeel Protocol Hulp aan leerling en personeel IV PROTOCOL Agressie, geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten binnen de school (Dit protocol is gebaseerd op het beleidsplan in bijlage I) Hieronder

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Medische aansprakelijkheid: actuele en toekomstige ontwikkelingen

Medische aansprakelijkheid: actuele en toekomstige ontwikkelingen DOSSIERS GEZONDHE1DSRECHT Medische aansprakelijkheid: actuele en toekomstige ontwikkelingen prof. mr. T. Hartlief (eindred.) mw. prof. mr. W.R. Kastelein (eindred.) mr. Chr.H. van Dijk mw. mr. E. de Kezel

Nadere informatie

Ervaringen van rechters met whiplash M R. H. D E H E K 3 0 M A A R T 2 0 1 2

Ervaringen van rechters met whiplash M R. H. D E H E K 3 0 M A A R T 2 0 1 2 Ervaringen van rechters met whiplash M R. H. D E H E K 3 0 M A A R T 2 0 1 2 Stereotypering van een whiplashzaak: - dik en voorspelbaar - rituele dans om de deskundige(n) en de vraagstelling - vaste standpunten

Nadere informatie

Samenvatting masterclass Arbeidsrecht

Samenvatting masterclass Arbeidsrecht Samenvatting masterclass Arbeidsrecht Samenvatting masterclass Arbeidsrecht Auteur: Jack Damen en Gerrit Jan Mulder Personeel & Organisatie Avans +, dé specialist in het ontwikkelen van mensen en organisaties.

Nadere informatie

HET REGIONAAL TUCHTCOLLEGE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG TE EINDHOVEN

HET REGIONAAL TUCHTCOLLEGE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG TE EINDHOVEN HET REGIONAAL TUCHTCOLLEGE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG TE EINDHOVEN heeft het volgende overwogen en beslist omtrent de klacht van: 1. A, in zijn hoedanigheid van hoofdinspecteur voor de geestelijke Gezondheidszorg

Nadere informatie

Noot bij ktr. Utrecht 16 september 2008, BF0857

Noot bij ktr. Utrecht 16 september 2008, BF0857 Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Noot bij ktr. Utrecht 16 september 2008, BF0857 Z.H. Duijnstee-van Imhoff Published in WR 2009/109, p. 388-390. 1 Noot bij ktr. Utrecht 16 september

Nadere informatie

Is het BYOD concept wenselijk voor werkgever en werknemer?

Is het BYOD concept wenselijk voor werkgever en werknemer? Universiteit Utrecht Paper voor het vak informatietechnologie & recht Is het BYOD concept wenselijk voor werkgever en werknemer? Auteur: Nick Verboom Docenten: Tina van de Linde Studentnummer: 3844870

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 41 d.d. 22 februari 2011 (mr. B.F. Keulen, voorzitter, mw. mr. E.M. Dil-Stork en prof. mr. M.L. Hendrikse) Samenvatting Natura-uitvaartverzekering.

Nadere informatie

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging?

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? september 2009 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch

Nadere informatie

DE RIJDENDE RECHTER. Bindend Advies

DE RIJDENDE RECHTER. Bindend Advies Zaaknummer: S19-06 Datum uitspraak: 24 februari 2012 Plaats uitspraak: Zaandam DE RIJDENDE RECHTER Bindend Advies in het geschil tussen: de heer B. Ramjiawan en mevrouw R. Shamlall te Berkel en Rodenrijs

Nadere informatie

Letselschade. Vermande Studiedagen. Verdiepingscursus. Donderdag 18 oktober 2007 Donderdag 1 november 2007 Donderdag 15 november 2007

Letselschade. Vermande Studiedagen. Verdiepingscursus. Donderdag 18 oktober 2007 Donderdag 1 november 2007 Donderdag 15 november 2007 Vermande Studiedagen Verdiepingscursus Bij aanmelding voor de hele cursus krijgt u bijna 400,- korting. Letselschade Donderdag 18 oktober 2007 Donderdag 1 november 2007 Donderdag 15 november 2007 Hotel

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen

Registratie-richtlijnen BEROEPSGEBONDEN BURNOUT/OVERSPANNING (niet in Europese Lijst van Beroepsziekten) (CAS: Burnout P611 en Overspanning P619) 1 Achtergrondinformatie Van burnout wordt gesproken indien sprake is van een langdurige

Nadere informatie

Hof 's-gravenhage, 19 september 2006; shockschade of affectieschade? Op grond van de billijkheid volledige schade vergoeden.

Hof 's-gravenhage, 19 september 2006; shockschade of affectieschade? Op grond van de billijkheid volledige schade vergoeden. Hof 's-gravenhage, 19 september 2006; shockschade of affectieschade? Op grond van de billijkheid volledige schade vergoeden. Vrouw vijf maanden zwanger, wacht samen met echtgenoot bij oversteekplaats op

Nadere informatie

MEINDERT OOSTERHOF, in zijn hoedanigheid van gerechtsdeurwaarder, kantoorhoudende te Drachten,

MEINDERT OOSTERHOF, in zijn hoedanigheid van gerechtsdeurwaarder, kantoorhoudende te Drachten, Vonnis RECHTBANK LEEUWARDEN Sector kanton Locatie Heerenveen zaak-/rolnummer: 371218 CV EXPL i 1-5231 vonnis van de kantonrechter d.d. 14 maart 2012 inzake X wonende te eiser. procederende met toevoeging.

Nadere informatie

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Mr. Bert Kabel (1) Inleiding In het hedendaagse verkeer komt het regelmatig voor dat verkeersdeelnemers elkaar geen voorrang verlenen. Gelukkig

Nadere informatie

Artikel 9 Herplaatsing

Artikel 9 Herplaatsing Artikel 9 Herplaatsing 1. Bij de beoordeling of binnen de onderneming van de werkgever een passende functie beschikbaar is voor een werknemer die voor ontslag in aanmerking komt, worden arbeidsplaatsen

Nadere informatie

de bank ambtshalve onderzoek de bank Definitieve Bevindingen

de bank ambtshalve onderzoek de bank Definitieve Bevindingen POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20 TEL 070-381 13 00 FAX 070-381 13 01 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN de bank DATUM 17 maart 2006 CONTACTPERSOON

Nadere informatie

Ontslag na doorstart faillissement

Ontslag na doorstart faillissement Ontslag na doorstart faillissement december 2006 mr De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch kan aansprakelijk worden

Nadere informatie

Artikel 185 WW. Spoorboekje

Artikel 185 WW. Spoorboekje Artikel 185 WW Spoorboekje Wanneer is art. 185 WVW van toepassing? Er moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan wil art. 185 WVW van toepassing zijn. Allereerst zal er sprake moeten zijn van een ongeval

Nadere informatie

Analyse proceskansen. Geachte heer R

Analyse proceskansen. Geachte heer R te Per e-mail Ministerie van Financiën uw ref. - inzake Analyse proceskansen 10 juli 2015 Geachte heer R 1 Inleiding 1.1 Vandaag, op 10 juli 2015, heeft de tweede aandeelhoudersvergadering van de N.V.

Nadere informatie

JURISPRUDENTIE AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT

JURISPRUDENTIE AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT JURISPRUDENTIE AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT samengesteld door mr. F. Stadermann, mr. W.A. Luiten, mr. M. Keijzer-de Korver en mr. A. Koopman derde, geheel herziene druk Inhoudsopgave DEEL I: AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling 2014000336 Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het College van Bestuur van Saxion Hogeschool Overwegende: dat het College van Bestuur verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit

Nadere informatie

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht Louis Visscher Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Communicerende vaten 1 1.2 De rechtseconomische

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling 2. Gevolgen van kindermishandeling voor kind en omgeving De emotionele, lichamelijke en intellectuele ontwikkeling van een kind berust op genetische mogelijkheden

Nadere informatie

De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out

De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out M.E.A. Vaessen 6 juni 2011 De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out M.E.A. Vaessen 6 juni 2011 Scriptiebegeleiding door

Nadere informatie

De zaak Haanstra (2) De zaak Haanstra (3) Definitie beroepsziekte. Voorbeelden van beroepsziekten

De zaak Haanstra (2) De zaak Haanstra (3) Definitie beroepsziekte. Voorbeelden van beroepsziekten 1 Presentatie 1. Enkele zaken van BBZ 2. Wat zijn beroepsziekten? 3. en aansprakelijkheid 4. Werkwijze Bureau FNV 5. Rol BBZ bij re-integratie Bijeenkomst reïntegratieconsulenten FNV Bondgenoten Jan Warning

Nadere informatie

Instantie. Onderwerp. Datum

Instantie. Onderwerp. Datum Instantie Hof van Cassatie Onderwerp Overeenkomst - Bestanddelen - Toestemming - Gebrek - Geweld - Morele dwang - Gebrekkige wil - Voorwaarde - Artt. 1109 en 1112, BW Datum 23 maart 1998 Copyright and

Nadere informatie

Zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-29691. beschikking ex artikel 1019w Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in

Zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-29691. beschikking ex artikel 1019w Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in Zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-29691 beschikking RECHTBANK ROTTERDAM Sector kanton Locatie Rotterdam zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-2969 uitspraak: 21

Nadere informatie

RECLAME CODE COMMISSIE

RECLAME CODE COMMISSIE / RECLAME CODE COMMISSIE Dossier 2014/00365 Beslissing van de Reclame Code Commissie in de zaak van : Alternatief Voor Vakbond (AW), gevestigd te Utrecht, klager tegen : De Vereniging Payroll Ondernemingen

Nadere informatie

30 juni 20. et Werk & Zekerheid. ntslag op staande voet. rof. Mr S.F. Sagel

30 juni 20. et Werk & Zekerheid. ntslag op staande voet. rof. Mr S.F. Sagel et Werk & Zekerheid ntslag op staande voet rof. Mr S.F. Sagel et ontslag op staande voet: afschaffen of behouden? e meningen waren verdeeld 30 juni 20 e kosten van een terecht ontslag op staande voet "Het

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0691 (013.06) ingediend door: hierna te noemen klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

NIS-bijeenkomst 17 januari 2013. Herstelcoach Actualiteiten. Arlette Schijns

NIS-bijeenkomst 17 januari 2013. Herstelcoach Actualiteiten. Arlette Schijns NIS-bijeenkomst 17 januari 2013 Herstelcoach Actualiteiten Arlette Schijns Wat ga ik met jullie bespreken? Herstelcoach: de juridische inbedding Actualiteiten - Verkeersongevallenjurisprudentie: 7:611

Nadere informatie

Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen

Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen Doel Door een goede opvang en nazorg bij schokkende gebeurtenissen wordt het risico op psychische overbelasting verminderd. Er is sprake van een schokkende

Nadere informatie

Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken

Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken Beleidsregel subsidiëring medisch haalbaarheidsonderzoeken in letselschadezaken Directie Toegang Rechtsbestel/5362391/05/DTR/12 juli 2005 5362391 Bijlage De Minister van Justitie, Gelet op artikel 4:23,

Nadere informatie

WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID

WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID door Mariken Peters sectie aansprakelijkheid, verzekeringen en (letsel)schade STELLING 1 Als de werknemer een arbeidsongeval op de werkplek overkomt, is de werkgever altijd

Nadere informatie

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu?

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Arjan Kuik, tandarts, lid sinds 1983 VAN EEN ZORGPROFESSIONAL Een claim Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Een patiënt stelt u aansprakelijk. Wat nu? Informatie voor zorgprofessionals

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij stages

Aansprakelijkheid bij stages Aansprakelijkheid bij stages Algemeen Artikel 6:170 BW bepaalt dat een werkgever aansprakelijk is voor een ondergeschikte. Door expliciet te spreken over een ondergeschikte heeft de wetgever beoogd dat

Nadere informatie

Turbo-liquidatie en de bestuurder

Turbo-liquidatie en de bestuurder Turbo-liquidatie en de bestuurder Juni 2012 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel is noch de auteur noch Boers Advocaten

Nadere informatie

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Vastgesteld door het College van Bestuur Inwerking getreden op 7 oktober 2013 Artikel 1: Begripsbepalingen 1. Agressie en geweld: voorvallen waarbij

Nadere informatie

18 Shockschade. E.F.D. Engelhard en I.M. Engelhard. Samenvatting

18 Shockschade. E.F.D. Engelhard en I.M. Engelhard. Samenvatting 18 Shockschade E.F.D. Engelhard en I.M. Engelhard Samenvatting Het recht op vergoeding van shockschade, de schade die verband houdt met psychisch letsel na schending van een verkeers- of veiligheidsnorm,

Nadere informatie

Jurisprudentie. HR 9 oktober 2009, LJN BI8583, RvdW 2009, 1154 (Kleijnen c.s./reaal Schadeverzekeringen)

Jurisprudentie. HR 9 oktober 2009, LJN BI8583, RvdW 2009, 1154 (Kleijnen c.s./reaal Schadeverzekeringen) Jurisprudentie Shockschade HR 9 oktober 2009, LJN BI8583, RvdW 2009, 1154 (Kleijnen c.s./reaal Schadeverzekeringen) Inleiding In het Taxibus-arrest uit 2002 heeft de Hoge Raad aangegeven onder welke omstandigheden

Nadere informatie

Vergoeding van werkgerelateerd psychisch letsel door de werkgever

Vergoeding van werkgerelateerd psychisch letsel door de werkgever Vergoeding van werkgerelateerd psychisch letsel door de werkgever In hoeverre hebben werknemers recht op schadevergoeding van de werkgever bij werkgerelateerde psychische schade? Masterscriptie Auteur:

Nadere informatie

Regiobijeenkomst NVRD Noord-Nederland

Regiobijeenkomst NVRD Noord-Nederland JPR ADVOCATEN www.jpr.nl @JPRadvocaten Deventer Doetinchem 0570-61 40 80 0314-37 23 11 Pascal Hulsegge hulsegge@jpr.nl Regiobijeenkomst NVRD Noord-Nederland Integriteit 1 Agenda Integriteit bij screening

Nadere informatie

Aansprakelijkheid in het algemeen en meer specifiek aansprakelijkheid van de wegbeheerder.

Aansprakelijkheid in het algemeen en meer specifiek aansprakelijkheid van de wegbeheerder. Aansprakelijkheid in het algemeen en meer specifiek aansprakelijkheid van de wegbeheerder. ANWB en verkeersslachtoffers Naast de inzet voor meer verkeersveiligheid is de ANWB ook betrokken bij de afwikkeling

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

KNMG-SYMPOSIUM Arts en strafrecht 16 FEBRUARI 2012 KOMT EEN AGENT BIJ DE DOKTER

KNMG-SYMPOSIUM Arts en strafrecht 16 FEBRUARI 2012 KOMT EEN AGENT BIJ DE DOKTER KNMG-SYMPOSIUM Arts en strafrecht 16 FEBRUARI 2012 KOMT EEN AGENT BIJ DE DOKTER DE ARTS ALS SLACHTOFFER VAN EEN STRAFBAAR FEIT - WAT (NIET) TE DOEN Marie-José Blondeau Sector Juridische Zaken, Erasmus

Nadere informatie

groot belang in de Wet werk en zekerheid (WWZ)

groot belang in de Wet werk en zekerheid (WWZ) Zorg voor arbeidsomstandigheden van groot belang in de Wet werk en zekerheid (WWZ) Datum: 1 juli 2015 Auteur: Drs. Roelof Heidema, bedrijfsarts en directeur kwaliteit 1 juli 2015 Nieuw ontslagrecht per

Nadere informatie

Thema-avond deskundigheidsbevordering

Thema-avond deskundigheidsbevordering Thema-avond deskundigheidsbevordering 16 maart 2009 P.C. (Peter) Knijp Postwhiplash syndroom De realiteit van het postwhiplashsyndroom staat niet ter discussie (PEP-lezing Kalb en Van Wingaarden d.d. 10

Nadere informatie

Bewijslastverdeling in het Nederlandse en Belgische arbeidsrecht

Bewijslastverdeling in het Nederlandse en Belgische arbeidsrecht Bewijslastverdeling in het Nederlandse en Belgische arbeidsrecht Mr. C. Bosse KLUWER Deventer - 2003 Voorwoord V Lijst van afkortingen XIII 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond van het onderzoek 1 1.2 Recente

Nadere informatie

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten Monografieën Privaatrecht 13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten S.D. Lindenbergh Tweede druk ï Kluwer a Wolters Kluwer business Kluwer- Deventer - 2009 INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 Inleiding /1 1 Het thema

Nadere informatie

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo,

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling; Gelet op het bepaalde in art. 1.21 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling HZ. Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling HZ. Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling; Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling HZ Het college van bestuur van de Stichting HZ University of Applied Sciences; Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;

Nadere informatie

LWV Voorprogramma. Het nieuwe werken. Rob Brouwer, 8 mei 2012. Voor de inhoud van deze presentatie, wordt geen aansprakelijkheid aanvaard

LWV Voorprogramma. Het nieuwe werken. Rob Brouwer, 8 mei 2012. Voor de inhoud van deze presentatie, wordt geen aansprakelijkheid aanvaard LWV Voorprogramma Het nieuwe werken Rob Brouwer, 8 mei 2012 1 Het nieuwe werken Ontwikkelingen > Hoger opgeleid > Deeltijd > Thuiswerken > Work/life balance > Andere eisen aan het werk 2 Het nieuwe werken

Nadere informatie

VERGOEDINGEN EN SANCTIES PROF. MR. WILLEM BOUWENS

VERGOEDINGEN EN SANCTIES PROF. MR. WILLEM BOUWENS VERGOEDINGEN EN SANCTIES PROF. MR. WILLEM BOUWENS STELLING 1 Het nieuwe stelsel van ontslagvergoedingen is niet uit te leggen! 2 SOORTEN VERGOEDING 1. Vergoeding in verband met het voortijdig eindigen

Nadere informatie

Kinderen hebben de toekomst ; ernstig gekwetste kinderen ook?

Kinderen hebben de toekomst ; ernstig gekwetste kinderen ook? VAN DORT Letselschade Kinderen hebben de toekomst ; ernstig gekwetste kinderen ook? Raoul M.J.T. van Dort 26 november 2009 Aansprakelijkheid: Normschending Nee: benadeelde draagt in beginsel zelf zijn

Nadere informatie

Het criterium van de redelijk handelend verzekeraar. Nu5g hulpmiddel of belemmering bij verzwijgingszaken?

Het criterium van de redelijk handelend verzekeraar. Nu5g hulpmiddel of belemmering bij verzwijgingszaken? Het criterium van de redelijk handelend verzekeraar. Nu5g hulpmiddel of belemmering bij verzwijgingszaken? K. Engel, LLM, BA ACIS Symposium 20 maart 2015 Inleiding (1/2) Inleiding verzwijging. Oud recht:

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen?

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Feiten In 2007 vindt een ongeval plaats tussen twee auto s. De ene wordt

Nadere informatie

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 OVERZICHT Wanneer werd het Fonds opgericht? Waarom werd het Fonds opgericht? Huidige situatie Bijzonderheden en doelstellingen

Nadere informatie

Concurrentiebeding - werkgevers

Concurrentiebeding - werkgevers Concurrentiebeding - werkgevers Waarom een concurrentiebeding opnemen? Met een concurrentiebeding wordt een werknemer beperkt in zijn bevoegdheid om na het einde van de arbeidsovereenkomst op zekere wijze

Nadere informatie

Zaaknummer: 2000/026 en 2000/026.1 Rechter(s): mr. Olivier Datum uitspraak: 22 mei 2000 X tegen het college van bestuur van de Universiteit Leiden

Zaaknummer: 2000/026 en 2000/026.1 Rechter(s): mr. Olivier Datum uitspraak: 22 mei 2000 X tegen het college van bestuur van de Universiteit Leiden Zaaknummer: 2000/026 en 2000/026.1 Rechter(s): mr. Olivier Datum uitspraak: 22 mei 2000 Partijen: X tegen het college van bestuur van de Universiteit Leiden Trefwoorden: Algemeen verbindend voorschrift,

Nadere informatie

Inlener aansprakelijk voor beloning uitzendkracht?

Inlener aansprakelijk voor beloning uitzendkracht? Auteur: Michelle Maaijen a r b e i d s r e c h t Inlener aansprakelijk voor beloning uitzendkracht? De onderneming die uitzendkrachten inleent (inlener), kan op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk

Nadere informatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Sint Clemensschool School

Nadere informatie

zaaknummer / rolnummer: C/09/428013 / HA ZA 12-1153 Partijen zullen hierna Stichting de Thuiskopie en [X] genoemd worden.

zaaknummer / rolnummer: C/09/428013 / HA ZA 12-1153 Partijen zullen hierna Stichting de Thuiskopie en [X] genoemd worden. vonnis RECHTBANK DEN HAAG Team handel Zittingsplaats Den Haag zaaknummer / rolnummer: C/09/428013 / HA ZA 12-1153 Vonnis in incident van in de zaak van de stichting STICHTING DE THUISKOPIE, gevestigd te

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2005 2006 28 781 Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie