De mogelijke effecten van het boren naar en het winnen van schaliegas op de Nederlandse leefomgeving Robin Hummel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De mogelijke effecten van het boren naar en het winnen van schaliegas op de Nederlandse leefomgeving Robin Hummel"

Transcriptie

1 De mogelijke effecten van het boren naar en het winnen van schaliegas op de Nederlandse leefomgeving Robin Hummel R.C.A. Hummel. Alle rechten voorbehouden.

2 Overzicht Doel van het onderzoek Wat is schalie(gas) Wat is Fracken Schaliegas wereldwijd, in Europa en Nederland Methodiek Effecten (Wereldwijd) Wat wordt verstaan onder de Nederlandse leefomgeving Verschillen tussen de buitenlandse situatie en Nederlandse situatie Effecten (Nederland) Conclusie

3

4 Doel van het onderzoek Het doel van dit onderzoek is het inzichtelijk krijgen van de effecten van de boringen naar en de winning van schaliegas en de daaraan gerelateerde activiteiten in de Nederlandse situatie.

5 Wat is schalie(gas) Schalie is een sedimentair gesteente dat bestaat uit geharde klei. De doorlatendheid van schalie is zeer slecht. Typische olie en gas reservoir formaties zijn meer dan keer beter doorlatend. Schalie Zandsteen

6 Wat is Fracken Injectie van water Hoge druk Zand, water en chemicaliën Creëren van breuken Meertraps fracken Bron: (Pro Publica Inc., 2010)

7 Schalie gas wereldwijd, in EU en NL De schaliegas productie in de VS is 20% van de totale gas productie. Ook in Canada, Australië, Engeland en Polen wordt schaliegas gewonnen of vinden proefboringen plaats. 160 miljard m 3 schaliegas 180 miljard m 3 conventioneel aardgas (EIA, 2013).

8 Schalie gas wereldwijd, in EU en NL De schaliegas productie in de VS is 20% van de totale gas productie. Ook in Canada, Australië, Engeland en Polen wordt schaliegas gewonnen of vinden proefboringen plaats. 160 miljard m 3 schaliegas 180 miljard m 3 conventioneel aardgas (EIA, 2013).

9 Schalie gas wereldwijd, in EU en NL De schaliegas productie in de VS is 20% van de totale gas productie. Ook in Canada, Australië, Engeland en Polen wordt schaliegas gewonnen of vinden proefboringen plaats. 160 miljard m 3 schaliegas 180 miljard m 3 conventioneel aardgas (EIA, 2013).

10 Methodiek

11 Methodiek

12 Effecten (Wereldwijd)

13 Boorput integriteit Lekkage van methaan

14 Boorput integriteit (Corrosie) Casing voor corrosie Casing na corrosie

15 Boorput integriteit (Corrosie) Casing voor corrosie Casing na corrosie

16 Ecosysteem effecten

17 Wat wordt er verstaan onder de Nederlandse leefomgeving De Nederlandse ondergrond Het pleistocene landschap (zand- en leemgronden) Het rivierenlandschap (rivierkleigronden) Het kust- en zeekleilandschap (zeekleigronden) Het veenlandschap (veengronden)

18 Casusgebieden Wat wordt er verstaan onder de Nederlandse leefomgeving De Nederlandse ondergrond Het pleistocene landschap (zand- en leemgronden) Het rivierenlandschap (rivierkleigronden) Het kust- en zeekleilandschap (zeekleigronden) Het veenlandschap (veengronden)

19 Verschillen tussen de buitenlandse situatie en Nederlandse situatie Watergebruik: 18 miljoen liter per boorput Boorputten: hetzelfde in Nederland Effecten op ondergrond: niet te vertalen Oppervlakte effecten: wel te vertalen. Landgebruik is te verschillend

20 Effecten (Nederland) Boorput lekkage Watergebruik Afvalwater Oppervlakte en grondwater effecten Ruimtegebruik Geluidsoverlast

21 Aantal potentiële schaliegas boorputten Minimaal 500 meter ten opzichte van bebouwing 1 boorvloer per vierkante kilometer. 3 boorputten per boorvloer. Niet in natura 2000, vogel en habitatrichtlijn gebieden schalie gas boorputten mogelijk in Nederland

22 Boorput lekkage effecten De doorlatendheid in Pennsylvania: 0,05 meter per dag Grondwater legt 1 kilometer af in 55 jaar In Nederland is de doorlatendheid van de lagen over het algemeen veel beter. Meer risico in Nederland Globale horizontale doorlatendheid grondsoort doorlatendheid (m/dag) zware klei 0,0001 potklei 0,001 matig zware klei 0,01 zandige klei 0,05 keileem 0,05 veen 0,001 0,1 kleiig veen 0,005 sterk zandig veen 0,05 leem/löss 0,05 zandige leem 0,3 lichte zavel 0,5 teelaarde 5 schelpen 30 fijn zand 1-10 duinzand 7 grof zand 30 zeer grof zand 80 uiterst grof zand 200 fijn grind 1,000 10,000 grof grind 10, ,000

23 Watergebruik Totaal waterverbruik (oppervlakte water en grondwater) is 16 miljard m3 Elektriciteitscentrales: 11 miljard m 3 Industrie: 4 miljard m 3 8% 1% 0% 23% Waterleidingbedrijven Landbouw, bosbouw, visserij Schaliegas activiteiten verbruiken 0,02 miljard m 3 water 68% Industrie, raffinaderijen en delfstoffenwinning Elektriciteitscentrales In het buitenland zijn alternatieven: CO 2, stikstof en perfluorpropaan Overige bedrijven en huishoudens

24 Watergebruik Te Veenwouden verbruiken 102 boorputten 1,83 miljard liter water Bergumermeer Diepte: 1,5 meter Oppervlak: 3,6 vierkante kilometer

25 Geproduceerd afvalwater (1) Chemische verbinding en indicatoren (mg/l) Fracking vloeistof Afvalwater Nederlandse drinkwater norm Bromide ,001 (bij desinfectie 0,005) Chloride Amerikaanse drinkwater norm 0, Radium 226 (Pci/l) Radium 228 (Pci/l) Sulfaat

26 Geproduceerd afvalwater (2) De volgende boorvloeistof typen zijn verboden; Boorvloeistof die op dieselolie is gebaseerd OPF-vloeistoffen De fracking vloeistof zoals deze in Amerika wordt gebruikt voldoet dus niet.

27 Oppervlakte en grondwater effecten Verzilting en vergiftiging zijn de belangrijkste effecten De hoge concentratie aan chemicaliën kunnen leiden tot sterfte, verminderde groei, verminderde reproductie en misvormingen bij onder andere vissen en andere macrofauna (Verdonschot, Keizer-Vlek, & Verdonschot, 2013). Droogval van beken en meren kan voorkomen bij gebruik van oppervlakte water voor fracken.

28 Ruimtegebruik De voetafdruk van de boorvloer zelf plus de verstoring is gemiddeld 2,7 hectare, met een brede range van 0,1 tot 19 hectare. De verstoring zal in Nederland minder effect hebben. De verstoring komt hoofdzakelijk door geluidsoverlast en horizon vervuiling

29 Ruimtegebruik De voetafdruk van de boorvloer zelf plus de verstoring is gemiddeld 2,7 hectare, met een brede range van 0,1 tot 19 hectare. De verstoring zal in Nederland minder effect hebben. De verstoring komt hoofdzakelijk door geluidsoverlast en horizon vervuiling Boortoren in Pennsylvania op 800 meter afstand

30 Ruimtegebruik De voetafdruk van de boorvloer zelf plus de verstoring is gemiddeld 2,7 hectare, met een brede range van 0,1 tot 19 hectare. De verstoring zal in Nederland minder effect hebben. De verstoring komt hoofdzakelijk door geluidsoverlast en horizon vervuiling Boortoren bij t Faan (Groningen), op 150 meter afstand

31 Geluidsoverlast Geluidsoverlast heeft nadelige effecten op zangvogels en broedvogels (Natura 2000). Studies tonen over het algemeen aan dat de aanwezigheid van wegen een nadelig effect heeft op de populatiedichtheid van broedvogels maar tevens dat niet alle soorten nadelig worden beïnvloed (Kleijn, 2008).

32 Geluidsoverlast Afstand tot geluidsbron (meter) Compressor Geluidsoverlast heeft nadelige (db) effecten op zangvogels en broedvogels (Natura 2000) Grens waar de soort niet meer voorkomt Geen van de bekende soorten komt voor Studies tonen over het algemeen aan dat de aanwezigheid van wegen Meerkoet een nadelig effect heeft op de populatiedichtheid van broedvogels maar Graspieper tevens dat niet alle soorten nadelig worden beïnvloed (Kleijn, 2008) Fazant, Houtsnip en Gaai Boompieper, Zomertaling en Slobeend Ekster, Winterkoning en Kievit Grutto, Veldleeuwerik en Houtduif Fitis Koekoek

33 Conclusie (1) Negatieve effecten Drinkwaterbronnen zullen bij lekkage verontreinigd raken met de chemicaliën Geluidsoverlast heeft een negatief effect op zangvogels en broedvogels, en zorgt voor versnippering van leefgebieden Transport van afvalwater: tankwagens (Nederland:12.000, Duitsland vrachtwagens) Bij omgekeerde osmose systemen blijft een geconcentreerde en niet te zuiveren afvalwater stroom over. De effecten van meerdere kleine grondwater onttrekkingen dicht bij elkaar is onbekend.

34 Conclusie (2) Voordelen in de Nederlandse situatie Waterverbruik mits verspreid heeft een gering effect. Het afvalwater kan gezuiverd worden on-site, zodat transport van afvalwater haast niet nodig is.

35 R.C.A. Hummel. Alle rechten voorbehouden. Vragen?

Schaliegas in Europa. Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron

Schaliegas in Europa. Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron Schaliegas in Europa Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron Agenda Introductie schaliegas Wat is het eigenlijk & hoe wordt het gewonnen Wat zijn de risico s De Schaliegas Revolutie

Nadere informatie

Geachte mevrouw Franke,

Geachte mevrouw Franke, Retouradres:, Aan de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw & Innovatie T.a.v. mevrouw drs. M.C.T.M. Franke Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 2500EA Onderwerp Rondetafelgesprek inzake

Nadere informatie

Onderzoek naar houding en kennis van Nederlandse burgers ten aanzien van schaliegas

Onderzoek naar houding en kennis van Nederlandse burgers ten aanzien van schaliegas Onderzoek naar houding en kennis van Nederlandse burgers ten aanzien van schaliegas Inhoudsopgave 1. Doelstelling 2. Onderzoeksverantwoording 3. Samenvatting 4. Resultaten 5. Bijlagen (open antwoorden,

Nadere informatie

SPREKER DR. HENK DUYVERMAN, DIRECTEUR CUADRILLA

SPREKER DR. HENK DUYVERMAN, DIRECTEUR CUADRILLA SPREKER DR. HENK DUYVERMAN, DIRECTEUR CUADRILLA PROFIEL CUADRILLA Belangen in Engeland, Nederland en Polen Specialist in boren naar schaliegas 200 jaar ervaring State of the art apparatuur Start met boren

Nadere informatie

LEZING SCHALIEGAS,NEW EMMERGY, EMMEN, HENK DUYVERMAN, CUADRILLA NL

LEZING SCHALIEGAS,NEW EMMERGY, EMMEN, HENK DUYVERMAN, CUADRILLA NL LEZING SCHALIEGAS,NEW EMMERGY, EMMEN,30.10.2013 HENK DUYVERMAN, CUADRILLA NL IN HET NIEUWS!! IN HET NIEUWS!!! PROFIEL CUADRILLA Belangen in Engeland, Nederland en Polen Specialist in boren naar schaliegas

Nadere informatie

Basisinformatie aardgaswinning uit schalie in Nederland

Basisinformatie aardgaswinning uit schalie in Nederland Basisinformatie aardgaswinning uit schalie in Nederland H1. Aardgas in Nederland Een Nederlandse energiebron Aardgas is de belangrijkste energiebron van Nederland. Het voorziet in bijna de helft van onze

Nadere informatie

Infomoment Schaliegas 16 juni 2014

Infomoment Schaliegas 16 juni 2014 Infomoment Schaliegas 16 juni 2014 Infomoment schaliegas Agenda Inleiding Wat is schaliegas? Wat is mogelijke impact bij opsporing en winning? Standpunt ikv. Limburg gaat klimaatneutraal Het Nederlands

Nadere informatie

SteenkoolgaS uit de achterhoek een vergissing?

SteenkoolgaS uit de achterhoek een vergissing? SteenkoolgaS uit de achterhoek een vergissing? hoezo SteenkoolgaS? eind 2009: Concessie voor exploratie verleend aan Australische maatschappij Queensland Gas Co. Queensland is eigendom van BG (British

Nadere informatie

09B: Energie in de toekomst

09B: Energie in de toekomst 09B: Energie in de toekomst Dr. Boris Jansen Universiteit van Amsterdam Universitair Docent Aardwetenschappen Opleidingsdirecteur Future Planet Studies Coördinator 1 e jaars vak Energietransities 1 FPS

Nadere informatie

De effecten van schaliegaswinning op aqua4sche systemen

De effecten van schaliegaswinning op aqua4sche systemen De effecten van schaliegaswinning op aqua4sche systemen Ralf Verdonschot 1), Hanneke Keizer- Vlek 1), Piet Verdonschot 1,2) 1) Alterra Wageningen UR 2) IBED, Universiteit van Amsterdam Sinds de winning

Nadere informatie

Henry Hub Gas Prijs Ontwikkeling 24/04/14. De Pers. Gasproductie in Nederland. Wat is Schaliegas en Hoe wordt het Gewonnen?

Henry Hub Gas Prijs Ontwikkeling 24/04/14. De Pers. Gasproductie in Nederland. Wat is Schaliegas en Hoe wordt het Gewonnen? Gasproductie in Nederland Wat is Schaliegas en Hoe wordt het Gewonnen? Rien Herber Marknesse 15 April 2014 Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie centrales

Nadere informatie

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 Notitie Contactpersoon Wietske Terpstra Datum 25 oktober 2011 Kenmerk N001-4817394TER-mfv-V01-NL Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 1 Inleiding Autobedrijf Van den

Nadere informatie

Schaliegas: vies, veilig, voordelig?

Schaliegas: vies, veilig, voordelig? Lesbrief GeoGids september 2013 Schaliegas: vies, veilig, voordelig? Kinderen moeten levenslang zwijgen over schaliegas Twee Amerikaanse kinderen van 7 en 10 jaar mogen de rest van hun leven nooit meer

Nadere informatie

geografi e Schaliegas in Nederland: potenties en risico s

geografi e Schaliegas in Nederland: potenties en risico s geografi e Schaliegas in Nederland: potenties en risico s Aanscherping accountancyregels EU Durfkapitaal blijft in de Randstad Stadstuinen: dorp op de Kop van Zuid Columbus en de platte aarde Wereldoriëntatie

Nadere informatie

RAPPORT A09-032-I Archeologisch onderzoek aan de Loostraat 20 te Aerdt (gemeente Rijnwaarden)

RAPPORT A09-032-I Archeologisch onderzoek aan de Loostraat 20 te Aerdt (gemeente Rijnwaarden) RAPPORT A09-032-I Archeologisch onderzoek aan de Loostraat 20 te Aerdt (gemeente Rijnwaarden) Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek met boringen - - - - - - - - - - - - - - - Legenda

Nadere informatie

Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen. MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015

Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen. MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015 Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015 PROGRAMMA 20.00 uur Opening 20.10 uur Presentatie 21.15 uur Vragen 22.00 uur Afsluiting 2 Inhoud Introductie:

Nadere informatie

Gasproductie in Nederland

Gasproductie in Nederland Schaliegas Winning in Nederland Een Introductie Rien Herber KNAW Minisymposium 12 Juni 2013 Gasproductie in Nederland Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie

Nadere informatie

Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015

Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Aardbevingen in Groningen Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

Schaliegas in Nederland: op zoek naar draagvlak!

Schaliegas in Nederland: op zoek naar draagvlak! Schaliegas in Nederland: op zoek naar draagvlak! Presentatie bewonersavond De Mortel Frank de Boer Eindhoven, donderdag 23 oktober 2014 1 Profiel Cuadrilla Engels bedrijf, opgericht in 2007 Specialist

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Memo. PBC Risicobeheer Bronnen Risico's van de winning onconventioneel gas. Klaasjan Raat, Gijsbert Cirkel (KWR)

Memo. PBC Risicobeheer Bronnen Risico's van de winning onconventioneel gas. Klaasjan Raat, Gijsbert Cirkel (KWR) Memo PBC Risicobeheer Bronnen Risico's van de winning onconventioneel gas Klaasjan Raat, Gijsbert Cirkel (KWR) Datum: 1 maart 2011 Bestemd voor: Betreft: Kopie / afschrift: Van: Delen van deze notitie

Nadere informatie

Betreft Herbouw Lidl te Hoensbroek. Ons kenmerk HEE141.0001. Datum 19 november 2013. Behandeld door Bert Hage

Betreft Herbouw Lidl te Hoensbroek. Ons kenmerk HEE141.0001. Datum 19 november 2013. Behandeld door Bert Hage Toelichting Betreft Herbouw Lidl te Hoensbroek Ons kenmerk HEE141.0001 Datum 19 november 2013 Behandeld door Bert Hage Inleiding en doel In opdracht van Lidl Nederland GmbH heeft Kragten opdracht gekregen

Nadere informatie

Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014

Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014 Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling 20 november 2014 Wat kunt u vanavond verwachten? De resultaten van het onderzoek naar bodemdaling gaswinning De achtergrond van de resultaten De

Nadere informatie

2. Bij herziening van bestemmingsplannen beschermde maatregelen tegen proefboringen en winning van schaliegas opnemen. F. Buijserd burgemeester

2. Bij herziening van bestemmingsplannen beschermde maatregelen tegen proefboringen en winning van schaliegas opnemen. F. Buijserd burgemeester A U, Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders BUI 1111111111 III mui G' 3.1463 nieuwkoop raadsvoorstel portefeuillehouder G.A.H. Eikhuizen opgesteld door Ruimtelijke Ontwikkeling S Grondbedrijf

Nadere informatie

Schaliegas: Wat is het? Hoe werkt het?

Schaliegas: Wat is het? Hoe werkt het? Schaliegas: Wat is het? Hoe werkt het? Rien Herber Ruimte voor Ondergrond, 14-02-2013 Gasproductie in Nederland Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie centrales

Nadere informatie

Betreft: Zienswijze Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau planmer structuurvisie schaliegas.

Betreft: Zienswijze Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau planmer structuurvisie schaliegas. Aan: Bureau Energieprojecten, Inspraakpunt conceptnotitie structuurvisie schaliegas, Postbus 23, 2290 AA Wateringen. Bijlage 1: Belangrijkste breuken in Zuid Nederland Afzender: Datum: Betreft: Zienswijze

Nadere informatie

Schaliegas: onzekerheden in geologie, economie, milieu en klimaat. Ko van Huissteden Vrije Universiteit

Schaliegas: onzekerheden in geologie, economie, milieu en klimaat. Ko van Huissteden Vrije Universiteit Schaliegas: onzekerheden in geologie, economie, milieu en klimaat Ko van Huissteden Vrije Universiteit Inhoud Energie en economie Milieu en Klimaat Wetenschappelijke onzekerheden schaliegas/olie Ko van

Nadere informatie

Een proefboring op zee, wat houdt dat in?

Een proefboring op zee, wat houdt dat in? Een proefboring op zee, wat houdt dat in? GDF SUEZ E&P Nederland B.V. voert regelmatig proefboringen uit naar gas op zee. Deze proef boringen worden uitgevoerd op een milieu- en veiligheidstechnisch verantwoorde

Nadere informatie

Raadsmemo. Datum: 29 oktober 2013. Gemeenteraad van Hof van Twente. Kopie aan: mr. ing. B.J. Sijbom. Steenkoolgas en schaliegas

Raadsmemo. Datum: 29 oktober 2013. Gemeenteraad van Hof van Twente. Kopie aan: mr. ing. B.J. Sijbom. Steenkoolgas en schaliegas Raadsmemo Datum: 29 oktober 2013 Aan: Gemeenteraad van Hof van Twente Kopie aan: Van: Voor informatie: Onderwerp: mr. ing. B.J. Sijbom R. Hazenkamp Steenkoolgas en schaliegas 1. Aanleiding In het vragen

Nadere informatie

Mededeling. Onderwerp Resultaten onafhankelijk onderzoek schauegas

Mededeling. Onderwerp Resultaten onafhankelijk onderzoek schauegas PROVINCIE FLEVOLAND Mededeling Onderwerp Resultaten onafhankelijk onderzoek schauegas Doel van deze mededeling: Afdoen van de toezegging dat de staten zullen worden geïnformeerd over de uitkomsten van

Nadere informatie

Juridische en Milieubezwaren tegen de Exploratie van Schaliegas

Juridische en Milieubezwaren tegen de Exploratie van Schaliegas Juridische en Milieubezwaren tegen de Exploratie van Schaliegas Jonathan Eyal 3094596 Vak: Water en Infrastructuur 1. Inleiding Schaliegas is helemaal hot in de VS. Men heeft wel eens betoogd dat een dergelijke

Nadere informatie

Opdracht Wat is schaliegas? Fossiel methaan: dubbel slecht voor het klimaat

Opdracht Wat is schaliegas? Fossiel methaan: dubbel slecht voor het klimaat Opdracht Noem alle benamingen van leidingen, gecombineerd met telkens de benaming van het materiaal en het transportmiddel. Bereken zo mogelijk de maximale debietgrootte. 2.11 Schaliegas Wat is schaliegas?

Nadere informatie

2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst nog niet! Maak eerst deze vraag: Wat weet je van de aardbevingen in Groningen? Schrijf het op in de linkerkolom. Wat weet ik van de aardbevingen? Wat ben ik te weten gekomen?

Nadere informatie

Ontdek de ondergrond. 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu

Ontdek de ondergrond. 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu Ontdek de ondergrond 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu Geologische Dienst Nederland Onderdeel van TNO Doel: geowetenschappelijke data beheren en beschikbaar stellen,

Nadere informatie

GAS BLIJVEN GEVEN PROGNOSE ENERGIEVOORZIENING

GAS BLIJVEN GEVEN PROGNOSE ENERGIEVOORZIENING PROGNOSE GAS BLIJVEN GEVEN ENERGIEVOORZIENING Het Nederlandse aardgas raakt op. Dit ondermijnt de schatkist en maakt ons afhankelijk van import. Maar als we schaliegas uit eigen bodem halen, biedt dat

Nadere informatie

MEMO DHV B.V. Logo. : SAB Arnhem : Michiel Krutwagen. : St Elisabethgaarde Winterswijk : Watertoetsnotitie. Datum : 13 januari 2012

MEMO DHV B.V. Logo. : SAB Arnhem : Michiel Krutwagen. : St Elisabethgaarde Winterswijk : Watertoetsnotitie. Datum : 13 januari 2012 DHV B.V. Logo MEMO Aan Van Dossier Project Betreft : SAB Arnhem : Michiel Krutwagen : BA94-5- : St Elisabethgaarde Winterswijk : Watertoetsnotitie Ons kenmerk : LW-DE227 Datum : 3 januari 22 Classificatie

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011 Routekaart 2011 Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Welkom op het Frysk Fûgelpaad 2011 Deze vogelspotwandeling wordt gehouden in Nationaal

Nadere informatie

Q&A (ultradiepe) geothermie in Utrecht

Q&A (ultradiepe) geothermie in Utrecht Q&A (ultradiepe) geothermie in Utrecht Algemeen Wat is (ultradiepe)geothermie? Bij geothermie (aardwarmte) wordt de warmte die in de aarde is omhoog gehaald en gebruikt. Door een boring onttrekken we die

Nadere informatie

Betreft: k-waarde bepaling Molenweg 2 te Epe 1/3

Betreft: k-waarde bepaling Molenweg 2 te Epe 1/3 Kruse Milieu BV Bezoekadres: Huyerenseweg 33 7678 SC Geesteren Internet: info@krusegroep.nl www.krusegroep.nl Ad Fontem T.a.v. de heer J. Klompmaker Hoofdstraat 43 7625 PB Zenderen Postadres: Postbus 51

Nadere informatie

Hierbij zenden wij u de rapportage betreffende een project aan het Oppad te Oud-Loosdrecht.

Hierbij zenden wij u de rapportage betreffende een project aan het Oppad te Oud-Loosdrecht. Gemeente Wijdemeren T.a.v. mevrouw Koelemeij Postbus 190 1230 AD Loosdrecht Almelo, 4 september 2012 Onderwerp: project aan het Oppad te Oud-Loosdrecht Geachte mevrouw Koelemeij, Hierbij zenden wij u de

Nadere informatie

in nederland weten we niets Van schaliegas

in nederland weten we niets Van schaliegas in nederland weten we niets Van schaliegas Door lucia van geuns CieP PaPer 2013 04 CIEP is affiliated to the Netherlands Institute of International Relations Clingendael. CIEP acts as an independent forum

Nadere informatie

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1).

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). Afbeelding I.1. Vorming stuwwal Nijmegen en stuwwal Reichswald Zandige

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

Schaliegas, beheersing van de risico s voor ons grondwater

Schaliegas, beheersing van de risico s voor ons grondwater Delft University of Technology Schaliegas, beheersing van de risico s voor ons grondwater Prof. dr. ir. T.N. Olsthoorn Delft, 24 december 2013 In opdracht van de VEWIN i Schaliegas, Beheersing van de

Nadere informatie

ZX- ronde 7 oktober 2012

ZX- ronde 7 oktober 2012 ZX- ronde 7 oktober 2012 Energietransitie De huidige fossiele energiebronnen raken en keer op in het huidige tempo waarop de mens er gebruik van maakt. Doordat er wordt uitgegaan van een onbeperkte groei

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Bioethanol in den Niëderlanden

Bioethanol in den Niëderlanden Bioethanol in den Niëderlanden Nationale Ziele und Bioethanol für Mobilität Age van der Mei 13 december 2007 DUINN Age van der Mei. Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Niets uit dit stuk mag worden

Nadere informatie

Geothermie. Wat is Geothermie? 1. Hoe het werkt en hoe veilig het is. 2. Mogelijkheden in de regio Helmond. Flank van de Roerslenk zit onder Helmond

Geothermie. Wat is Geothermie? 1. Hoe het werkt en hoe veilig het is. 2. Mogelijkheden in de regio Helmond. Flank van de Roerslenk zit onder Helmond Geothermie Wat is Geothermie? 1. Hoe het werkt en hoe veilig het is 2. Mogelijkheden in de regio Helmond Flank van de Roerslenk zit onder Helmond Er is veel interesse voor energie met een konstante prijs:

Nadere informatie

Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: project aan de Aubade en de Vurehout te Zaandam. Opdrachtnr. : HA /

Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: project aan de Aubade en de Vurehout te Zaandam. Opdrachtnr. : HA / Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: project aan de Aubade en de Vurehout te Opdrachtnr. : HA-010270/20105441 Datum rapport : 2 november 2012 Veldrapport betreffende grondonderzoek ten

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Bijlagen. Bijlage 1: Profielbeschrijvingen

Bijlagen. Bijlage 1: Profielbeschrijvingen Bijlagen Bijlage 1: Profielbeschrijvingen Projectcode: 24678-DEMP Opdrachtgever: Vermilion Oil & Gas Netherlands B.V. Projectnaam: Onderzoek dempingen De Hoeve Boring: 1 Boring: 11 humeus, donkergrijs

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Factsheet: NLGW0015. Naam: Wadden Rijn-Noord Code: NLGW0015 Stroomgebied: Rijn-Noord

Factsheet: NLGW0015. Naam: Wadden Rijn-Noord Code: NLGW0015 Stroomgebied: Rijn-Noord Factsheet: -DISCLAIMER- De informatie die in deze factsheet wordt weergegeven is bijgewerkt tot en met 1 april 2013. Deze factsheet dient gezien te worden als een werkversie ten behoeve van het opstellen

Nadere informatie

Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken?

Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken? Winnen van brak grondwater om brakke kwel te beperken? symposium zoetwatervoorziening in zilte delta's KWR, Nieuwegein, 4 april 2013 Amsterdam, 9 april 2013 Dienst Waterbeheer en Riolering Waterschap Amstel,

Nadere informatie

Schaliegas in Nederland

Schaliegas in Nederland Schaliegas in Nederland door Mart Zijp, Geologische Dienst Nederland - TNO mart.zijp@tno.nl Schaliegas is aardgas dat opgesloten zit in kleisteenlagen in de ondergrond, ook wel schalies genoemd. Uit een

Nadere informatie

BROEDVOGELINVENTARISATIE GOLFBAAN BENTWOUD WIJNAND VAN DEN BOSCH KO KATSMAN

BROEDVOGELINVENTARISATIE GOLFBAAN BENTWOUD WIJNAND VAN DEN BOSCH KO KATSMAN BROEDVOGELINVENTARISATIE GOLFBAAN BENTWOUD 2016 WIJNAND VAN DEN BOSCH (wijnand.vandenbosch@ziggo.nl) KO KATSMAN (ko.katsman@ziggo.nl) Inleiding: In de winter van 2015-2016 bereikte ons het verzoek om de

Nadere informatie

Geotechnisch rapport

Geotechnisch rapport Geotechnisch rapport betreffende een project aan de Oude Gracht 8 te Veenhuizen Opdrachtnummer Datum rapport 9 februari 2016 Opdrachtgever Fledderus Ingenieurs De Wouden 78 9405 HL Assen Versie Datum Omschrijving

Nadere informatie

Schaliegas, vervuiling of energiedrank voor de economie? Ko van Huissteden Stichting Schaliegasvrij Nederland

Schaliegas, vervuiling of energiedrank voor de economie? Ko van Huissteden Stichting Schaliegasvrij Nederland Schaliegas, vervuiling of energiedrank voor de economie? Ko van Huissteden Stichting Schaliegasvrij Nederland Inhoud Energie en economie Milieu en Klimaat Ko van Huissteden Bio: 1992-heden Docent Aardwetenschappen

Nadere informatie

AARDBEVINGEN IN NEDERLAND

AARDBEVINGEN IN NEDERLAND AARDBEVINGEN IN NEDERLAND ONGEMAKKELIJK EN ONVERWACHT KNAG Onderwijsdag 11 nov 2016 Dr Bernd Andeweg Aardwetenschappen VU Amsterdam In nummer mei 2016 in 1. Presentatie staat (bijna) op www.falw.vu/~andb/knagdag

Nadere informatie

1 Inleiding en projectinformatie

1 Inleiding en projectinformatie Project: Groenhorst College te Velp Onderwerp: hemelwater infiltratieonderzoek Datum: 9 november 2011 Referentie: 25.515/61341/LH 1 Inleiding en projectinformatie Het Groenhorst College, gelegen aan de

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

FODI Federatie van Oppervlakte Delfstoffenwinnende Industrieën

FODI Federatie van Oppervlakte Delfstoffenwinnende Industrieën FODI Federatie van Oppervlakte Delfstoffenwinnende Industrieën Koepel van het Nederlandse grondstofwinnende bedrijfsleven De leden van FODI zijn in principe brancheorganisaties. Zand (beton, wegfundering)

Nadere informatie

BIJLAGE 1 REGIONALE LIGGING ONDERZOEKSLOCATIE + KADASTRALE GEGEVENS

BIJLAGE 1 REGIONALE LIGGING ONDERZOEKSLOCATIE + KADASTRALE GEGEVENS BIJLAGE 1 REGIONALE LIGGING ONDERZOEKSLOCATIE + KADASTRALE GEGEVENS Uittreksel Kadastrale Kaart Uw referentie: 11347 839 2a 37 641 162 39 Oranjestraat 41 642 2b 643 158 159 45 43 4351a 436 434 1 3 433

Nadere informatie

Milieutoets ten behoeve van de Structuurvisie ondergrond 2.0 provincie Drenthe

Milieutoets ten behoeve van de Structuurvisie ondergrond 2.0 provincie Drenthe Milieutoets ten behoeve van de Structuurvisie ondergrond 2.0 provincie Drenthe Provincie Drenthe 18 december 2012 Definitief rapport 9X1641 Milieutoets structuurvisie ondergrond 2.0 - i - 9X1641/R00002/IHA/Gron

Nadere informatie

Delft Aardwarmte Project (DAP) & Nieuwe Putconstructie Technieken

Delft Aardwarmte Project (DAP) & Nieuwe Putconstructie Technieken Delft Aardwarmte Project (DAP) & Nieuwe Putconstructie Technieken Tom Bakker, BECi BV Presentatie voor KIVI 20 mei 2008 Kivi 20 mei 2008 Spelers Founding Fathers Onderzoek Stimulatie Geothermie Sponsors

Nadere informatie

Mogen wij. de St. Milieuwerkgroep KEMPENLAND, u vriendelijk vragen de bijlagen aan de desbetreffende personen toe te doen komen?

Mogen wij. de St. Milieuwerkgroep KEMPENLAND, u vriendelijk vragen de bijlagen aan de desbetreffende personen toe te doen komen? pagina 1 van 1 info - Schaliegaswinnine & & _., m _ 11 ik.4692 Van: "Henk van Kampen" Aan: Datum: Dinsdag 4 Oktober 2011 15:17 Onderwerp: Schaliegaswinning Bijlagen: Geachte Griffier van de Gemeente Bladel,

Nadere informatie

Geohydrologisch onderzoek Aldenhofpark. Te Hoensbroek In de gemeente Heerlen. Projectnr.: Datum rapport: 17 december 2012. Postbus 1 6400 AA Heerlen

Geohydrologisch onderzoek Aldenhofpark. Te Hoensbroek In de gemeente Heerlen. Projectnr.: Datum rapport: 17 december 2012. Postbus 1 6400 AA Heerlen Geohydrologisch onderzoek Aldenhofpark Te Hoensbroek In de gemeente Heerlen Opdrachtnummer: Versie: Uw referentie: Projectnr.: GA-120338-2 V01 Definitief HL091704901 79A Datum rapport: 17 december 2012

Nadere informatie

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. 9 000 actieve mkb/kmo s bijna 500 000 banen JOUW MENING TELT Met het waterbeleid en de maatregelen van de EU krijgt iedereen inspraak door middel

Nadere informatie

Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten

Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten 1 Nut en noodzaak van het herstellen van scheidende lagen in boorgaten Bijeenkomst Boren zonder zorgen Martin van der Schans, Martin Bloemendal 2 Wie maakt zich druk om boorgatafdichting? Deep Water Horizon

Nadere informatie

Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: Project aan de Looweg te Uden. Opdrachtnr. : HA

Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: Project aan de Looweg te Uden. Opdrachtnr. : HA Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: te Opdrachtnr. : HA- Datum rapport : oktober Veldrapport betreffende grondonderzoek ten behoeve van: te Opdrachtnr. : HA- Datum rapport : oktober

Nadere informatie

RAPPORT A13-169-I Archeologisch onderzoek aan de Graafweg 2c te Lopik, gemeente Lopik

RAPPORT A13-169-I Archeologisch onderzoek aan de Graafweg 2c te Lopik, gemeente Lopik RAPPORT A13-169-I Archeologisch onderzoek aan de Graafweg 2c te Lopik, gemeente Lopik Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek met boringen - - - - - - - - - - - - - - 27

Nadere informatie

Waterafhankelijke economie

Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Industrie en Water Chemie Raffinaderijen

Nadere informatie

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels)

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Bronvermelding Deze voorlopige verspreidingskaarten zijn gebaseerd op de huidige atlastellingen (vanaf 1-3-2013), aangevuld met informatie uit

Nadere informatie

Behoud van schoonwater door afgifte aan de bodem. the green label in watermanagement

Behoud van schoonwater door afgifte aan de bodem. the green label in watermanagement Behoud van schoonwater door afgifte aan de bodem the green label in watermanagement Er zijn lokale subsidies beschikbaar Vanwege geplande EU-wetgeving inzake regenwaterafvoer bieden veel lokale overheden

Nadere informatie

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels)

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Bronvermelding Deze voorlopige verspreidingskaarten zijn gebaseerd op de huidige atlastellingen (vanaf 1-3-2013), aangevuld met informatie uit

Nadere informatie

Bestemmingsplan "Partiele herziening verbod voor winning van schaliegas en schalie-olie, gemeente Zwijndrecht"

Bestemmingsplan Partiele herziening verbod voor winning van schaliegas en schalie-olie, gemeente Zwijndrecht Bestemmingsplan "Partiele herziening verbod voor winning van schaliegas en schalie-olie, gemeente Zwijndrecht" Gemeente: Zwijndrecht Datum: februari 2015 Fase: vastgesteld bestemmingsplan TOELICHTING HOOFDSTUK

Nadere informatie

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007 14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw 06-12-2007 Notitie Concept Contactpersoon Maaike Bevaart Datum 6 december 2007 Geohydrologie Zuidbuurt Eemnes 1 Inleiding Ter voorbereiding op de ontwikkeling van

Nadere informatie

Ondergrondse opslag van aardgas. Locaties Grijpskerk en Langelo

Ondergrondse opslag van aardgas. Locaties Grijpskerk en Langelo Ondergrondse opslag van aardgas Locaties Grijpskerk en Langelo Ondergrondse opslag van aardgas Elke dag voldoende aardgas voor iedereen. Het lijkt de normaalste zaak van de wereld, maar dat is het niet.

Nadere informatie

BRON VAN ONZE ENERGIE

BRON VAN ONZE ENERGIE NAM Aardgas + Martin de Boer, projectleider Henk Heeringa, communicatieadviseur Dinsdag BRON VAN ONZE ENERGIE 1 Agenda - Wie is NAM - Introductie in het Aardgas+ project - Film - Uitdagingen en (initiële)

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels)

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Bronvermelding Deze voorlopige verspreidingskaarten zijn gebaseerd op de huidige atlastellingen (vanaf 1-3-2013), aangevuld met informatie uit

Nadere informatie

Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen

Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen Alle bij de NGF aangesloten clubs worden jaarlijks uitgenodigd deel te nemen aan een vogelteldag. De bedoeling is op dezelfde dag eind april

Nadere informatie

Behoort bij ontwerpbesluit van B&W

Behoort bij ontwerpbesluit van B&W Geohydrologisch onderzoek T.b.v. Zorgcentrum Campagne Aan de Medoclaan te Maastricht Opdrachtnummer: GC150500 Rapportnummer: R01 Versie: v1.0 Datum rapport: 23 maart 2016 Opdrachtgever: Van Wijnen Sittard

Nadere informatie

GIS LEIDT TOT ENERGIE

GIS LEIDT TOT ENERGIE GIS LEIDT TOT ENERGIE Jack Verouden Chief Surveyor Shell International Copyright of Royal Dutch Shell plc 1 ROYAL DUTCH SHELL - PROFIEL Wij zijn actief in meer dan 90 landen Wereldwijd, hebben we meer

Nadere informatie

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets december 2011 1 Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets aan de opwarming moeten doen. 2 Wij zijn

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52456 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels)

Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Voorlopige verspreidingskaarten Atlasproject (broedvogels) Bronvermelding Deze voorlopige verspreidingskaarten zijn gebaseerd op de huidige atlastellingen (vanaf 1-3-2013), aangevuld met informatie uit

Nadere informatie

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Pieter Jongerius De Mijnbouwwet 2 1 De Mijnbouwwet Invloedssfeer Wat is de diepe ondergrond? 100 m 500 m ~ 5 km 3 De Mijnbouwwet Vergunningen

Nadere informatie

BMP rapport. Gat van Pinte 2014. Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014

BMP rapport. Gat van Pinte 2014. Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014 BMP rapport Gat van Pinte 2014 Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014 1 van 10 BMP Gat van Pinte 2014 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Gebiedsbeschrijving Gat van Pinte... 3 3. De telronden...

Nadere informatie

DOORLATENDHEID BARTOK TE ARNHEM

DOORLATENDHEID BARTOK TE ARNHEM FUGRO GEOSERVICES B.V. Geo-Advies Oost-Nederland Briefrapport betreffende DOORLATENDHEID BARTOK TE ARNHEM Opdrachtnummer: 6014-0266-000 Opgesteld door : M. van Dijk adviseur Projectleider : drs. O. Duizendstra

Nadere informatie

De grond onder onze voeten

De grond onder onze voeten Schatgraven in de ondergrond Sprekers: Astrid Slegers en Ron Nap Datum: 21 mei 2013, ruimteconferemtie PBL De grond onder onze voeten Vormt al tweehonderdduizend jaar de bodem onder ons bestaan Is de belangrijkste

Nadere informatie

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren,

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren, Toespraak van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de ondertekening van de waterovereenkomst Vechterweerd op Vrijdag 20 januari 2012 van 14.00 16.00 uur in t Boerhoes, Koepelallee 8 te Dalfsen HET GESPROKEN

Nadere informatie

Rapportage Geotechnisch Bodemonderzoek te Lelystad

Rapportage Geotechnisch Bodemonderzoek te Lelystad Rapportage Geotechnisch Bodemonderzoek te Opdrachtnummer : 61140249 Project :, Warande Deelgebied 1 en 2 Nieuwbouw Opdrachtgever : Gemeente t.a.v. Crediteuren administratie Postbus 91 Stadhuisplein 2 8200

Nadere informatie

CVS_0160_GWL_1. Stroomgebiedbeheerplan - informatie per grondwaterlichaam. Karakteristieken

CVS_0160_GWL_1. Stroomgebiedbeheerplan - informatie per grondwaterlichaam. Karakteristieken Stroomgebiedbeheerplan - informatie per grondwaterlichaam naam grondwaterlichaam naam grondwatersysteem naam stroomgebied Pleistocene Afzettingen (freatisch) Centraal Vlaams Systeem Schelde Karakteristieken

Nadere informatie

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I Dertien vragen

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I  Dertien vragen RWE Power RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I www.rwe.com CCS Werbeagentur 10/07 Dertien vragen Een nieuwe elektriciteitscentrale op kolen en biomassa in Eemshaven RWE bouwt van 2008 tot 2013 een elektriciteitscentrale

Nadere informatie