- 4. Foto: Kees C. Keuch. communicatie bejegening

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "- 4. Foto: Kees C. Keuch. communicatie bejegening"

Transcriptie

1 communicatie bejegening

2 - 2 -nummer 4, mei/juni nummer is een cliëntgestuurd project van de Jellinek Cliëntenraad. De cliëntenkrant is ge-maakt voor en door (ex-) cliënten van de Jellinek. Begin juni een Extra 0-nummer. 0-nummer 5 verschijnt in september 2005 c o l o f o n Met dank aan: Jellinek Cliëntenraad Jellinek Werk & Scholing Redactie: Bani da Lima Kees C. Keuch Medewerkenden: Hilke de Roy van Zuydewijn Christian Krappel, Marc Torringa Ingrid van Alphen, Yolanda Bongers Maarten Smeerdijk Richard Klawer, Tony Raedecker Manodj Brouwn Taalwerkplaats-Werk & Scholing Pre-press en druk: Grafisch Buro Haarlem Redactieadres: Redactie 0-nummer p/a Jellinek Cliëntenraad Postbus AS Amsterdam E: i n h o u d 2 Van de redactie 3-4 Leo en bejegening 5-6 Afkicken via internet 7 Gedachten 8-9 Ervaringsverhaal Richard 10 A - Ω, Jelly Quack 11 Strafrecht 12 Jellinek Cliëntenraad 13 Yolanda 14 Bij de psycholoog, Kurk 15 Taalwerkplaats 16 Gedicht van Marc Torringa Voor reacties en ingezonden brieven en voor toestemming voor het geheel of gedeeltelijk overnemen van berichten en/of artikelen uit het 0-nummer kunt u kontakt opnemen met de redactie via ons adres. van de redactie We praten veel. We schrijven brieven. We verspreiden memo s of notities. We bellen met elkaar, steeds vaker mobiel. En met ster gestegen: we verzenden en ontvangen dagelijks s. Betekent dit nu ook dat we beter en vaker met elkaar communiceren? Volgens het woordenboek is communicatie: met elkaar in verbinding staan, contact houden door overdracht van informatie of gedachten. Deze betekenis gaat ervan uit dat er sprake is van iets wederzijds. Wanneer bij het overdragen van een boodschap deze niet bij de ontvanger is aangekomen, dan is dus eigenlijk sprake van communicatiestoornis. Of op z n minst van een misverstand. Dit nummer gaat onder andere over communicatie. En soms over juist het achterwege blijven van informatieoverdracht. Ook leest u over bejegening, de houding die de brenger van de boodschap aanneemt jegens de ontvanger. Want, zo blijkt keer op keer uit verhalen van Jellinek-cliënten, daar schort het wel eens aan. Probeer maar eens je kalmte te bewaren bij het verhaal van Leo, die beland leek in een bijna surrealistisch verhaal toen hij als medicijnverslaafde onterecht werd beschuldigd van bijgebruik. Instelling en behandelaar lijken niet in staat om wederzijds vertrouwen en een goede verstandhouding met de cliënt boven mogelijk gezichtsverlies te stellen. Verlies lijkt ook het kernwoord als we de laatste tijd worden geconfronteerd met belangrijke ontwikkelingen in de verslavingszorg in het algemeen en bij de Jellinek in het bijzonder. Bezuinigingen of herschikking van gelden, die tot gevolg hebben dat behandelmethoden worden gekortwiekt, panden (mogelijk) worden afgestoten of dat bepaalde vormen van nazorg - zoals ArbeidsMarktToeleiding bij Werk & Scholing - zelfs helemaal gaan verdwijnen. Er heerst een tamelijk onrustige sfeer in de gebouwen van de Jellinek. Laten we hopen dat de Raad van Bestuur haar beleid en de daarin besloten voornemens tijdig en duidelijk weet over te brengen aan alle betrokkenen. Maar laten we vooral met iets positiefs eindigen. De Jellinek biedt sinds kort via het internet zelfhulpprogramma s aan. Het gaat hier weliswaar om de lichtste vorm van behandeling, maar toch. Als je besluit een programma te ontwikkelen op het wereldwijde web voor een groep verslaafden die met de reguliere verslavingszorg niet wordt bereikt, dan geef je als instelling aan dat je je misschien toch wel bezighoudt met communicatie. (BdL) C o m m u n i c e r e n d e v a t e n : Communiceren betekent o.a. het in verbinding staan. Communicerende vaten staan ook met elkaar in verbinding. Ongeacht de grootte en de vorm van de vaten is het kenmerkende dat als er een vloeistof in wordt gedaan het peil in de verschillende vaten even hoog komt te staan. We kunnen dus spreken van een evenredigheid, iets wat we in de onderlinge contacten tussen mensen ook graag zouden willen zien. Voor het maken van de foto is dank verschuldigd aan het Fons Vitae lyceum m.n. de heren Pohlman en Carlo Obispo. Gele kaart, u heeft bijgebruikt door Kees C. Keuch met dank aan Leo van Maren Alweer sinds een aantal jaren wordt er in de Jellinek middel-onafhankelijk behandeld. Verslaving wordt gezien als een op zichzelf staand probleem met allerlei facetten, wát je ook gebruikt. Alcohol, drugs in diverse variaties en liefst alles tegelijk maar ook gokken en pillen worden in een moeite door ter hand genomen. Het viel koud op m n dak toen ik als rechtgeaarde alcoholproblematicus geconfronteerd werd met een zogenaamde medicijnverslaafde. Dat was nieuw voor me toen ik in 2002 op de JOS* verbleef. Na een paar weken kwam linea recta van de Detox* Leo op de afdeling. Mij was gevraagd zijn mentor te zijn voorzover dat wat inhield. Een moeilijke, stugge man maar niet onsympathiek. Zo n type op huiskamerslippers dat in de stoel altijd z n benen onder z n kont trekt. Hieronder het verhaal van Leo. Een sterk staaltje van bejegening. Sport en beeld Bij medicijnverslaving is drie weken Detox bijna standaard. Het ontgiften is immers een langdurig proces. Maar voordat je je weer enigszins op je gemak voelt, ben je zeker een jaar verder. Voorzover je weet wat normaal is. Normaal je zelf zijn. Hoe dat voelt, is heel lang geleden. In 1980 werd ik door een vrachtwagen van achteren aangereden, waarbij ik een whiplash* kreeg. Constante hoofdpijn was hiervan het vervelende gevolg.. Het RIAGG, waar ik al vanaf mijn jeugd contact had vanwege angstgevoelens en grote onzekerheid, zou dit proberen op te lossen. Te beginnen met pillen. Ik dacht verder niet na over waar dat nou vandaan zou kunnen komen, want door de pillen was het feitelijk zo erg niet meer. Zo is in een kleine dertig jaar m n pillengebruik opgebouwd. Steeds ietsje meer totdat ik op een gegeven moment zonder pil niets meer kon, me niet meer kon concentreren en zo. Verdoofd door de Benzo s* gebeurde er niet veel meer. Reageren op iets was er ook niet meer bij. Als ik op visite ging moest ik wel m n pillendoos bij me hebben anders ging ik weer rechtsomkeert. Wat jij zegt zoals een alcoholist een zakflacon op de borst heeft, de angst dat je je middel niet hebt. M n huwelijk was geen sport en beeld meer. M n vrouw stelde voor samen met de huisarts te gaan praten. Dat komt goed uit want ik moet toch m n recept verlengen, zei ik nog. Bij de huisarts ging het lampje branden. Hij zei dat het zo niet langer kon en nam het zichzelf min of meer kwalijk te hebben meegewerkt aan te makkelijk voorschrijven. En het was op zijn initiatief dat ik in augustus 2002 voor een intakegesprek bij de Jellinek aanklopte. Eerst praten, alsmaar veel praten en ik begreep er steeds minder van. Moest ik nu tussen die verslaafden en junks m n pillengebruik minderen? Helemaal stoppen is de bedoeling als u nog wat langer wilt leven, kreeg ik te horen. Half december kwam ik op de Detox. Alles moest ik inleveren, kreeg geen pil meer. Dat is me niet makkelijk vergaan. Moe op bed liggen, angsten, zweten, trillen. M n ritme totaal verstoord, zag ik het niet meer zitten en wilde weg. Ik wilde pillen. Na drie weken werd ik overgeplaatst naar de JOS, waar ik 4 maanden zou blijven. Halverwege de rit werd er verhuisd naar de nieuwe kliniek aan de Vlaardingenlaan. Naar creatief hoefde ik niet want daar werd ik te nerveus. Hoewel het me geen reet interesseerde en het ook enigszins aan me voorbij ging, volgde ik wel de groepen. Voorlichting over gebruik, maar dan alleen over drank en drugs. Over medicijnen werd geen woord gerept. Assertiviteit en therapiegroepjes, rollenspel over het nee kunnen zeggen. Een medepatiënt dacht mijn harde nee opstelling te kunnen breken. Nou, vergeet het maar! Verder kreeg ik met regelmaat zogenaamde tien minuten gesprekjes. Daar waren ze op de Detox reeds mee begonnen. Paul en Ans, en ook Joke hadden bij mij de voorkeur met deze motiverende gespreksvoering zoals ze dat noemen. Omstreeks half januari 2003 kreeg ik te horen dat m n vrouw een punt achter ons 33-jarig huwelijk wilde zetten. Bij de gezinstherapeut kwam de aap uit 3

3 4 de mouw: kappen ermee, echtscheiding. Ik had geen idee dat het al zover was. Pas veel later realiseerde ik dit. Lijmpogingen waren niet meer nodig. Gezegd moet worden dat Joke en andere begeleiders van de Jellinek dit proces goed hebben begeleid. Second-opinion Op een gegeven moment wordt Leo op kantoor geroepen, maar nu voor een andersoortig tien minuten gesprek. Bijge-bruikt!, krijgt hij van de coördinerend groepswerker te horen. Het lab had gemeld dat in zijn urine benzo s waren gevonden. Positief dus. Een gele kaart plus een week binnen blijven vindt Leo niet leuk. Hij is kwaad en komt onmiddellijk in actie. Voor 50,-- kan er een second opinion door een onafhankelijk laboratorium worden gedaan. Komt daar een andere uitslag uit dan krijgt hij de 50,- terug. De volgende ochtend dient Leo een bezwaarschrift in bij de directie. Deze antwoordt keurig na twee dagen dat het weliswaar vervelend is, maar dat de interpretaties van het lab als heilig worden beschouwd. Nu staat het lab van de Jellinek als zeer betrouwbaar en nauwkeurig te boek, maar de contra-expertise blijkt voor Leo in zijn voordeel uit te pakken. Waarom Leo een paar weken heeft moeten wachten op deze uitslag is niet duidelijk.. Bejegening Quasi nonchalant en met een gezicht van het moet maar komt de groepsleider de huiskamer binnen en legt op een onbeholpen manier een biljet van 50,- op tafel. Zegt niets, geen enkele uitleg of verklaring over wat er nu precies is gebeurd. Zelfs niet een klein excuusje. Wat natuurlijk nu wel raar blijft, is dat er geen enkele rapportage op papier aan Leo is gegeven. De Jellinek geeft dus feitelijk toe ongelijk te hebben gehad, maar was het niet vriendelijker geweest dit gewoon eerlijk te bepraten en uit te leggen. Misschien is er helemaal geen rapportage, misschien is die second opinion wel nooit uitgevoerd? Gezien het feit dat er vaker getwijfeld wordt aan de uitslagen zou het een goede zaak zijn als er gewoon goed technisch inzicht wordt gegeven. Een leerzame les! Vervelende gevolgen Is het duidelijk dat de laboratoriumuitslagen en het wèl of niet becommentariëren, uiterst vervelende gevolgen voor de patiënt kan betekenen?, Of staat men hier niet zo bij stil? Los van de vraag waar het gelijk ligt, slaat het een bres in het vertrouwen, en daarmee in de verstandsverhouding tussen patiënt en behandelaar. Ook ondergetekende heeft aan den lijve de gevolgen ondervonden van een in eerste instantie niet te verklaren positieve laboratoriumuitslag. Zelf geen gebruiker van benzo- s. maar deze wel voorgeschreven gekregen tijdens de afkick, bleek ik na ruim zes weken nog sporen ervan in de urine te hebben. Hiervoor kreeg ik dan ook een officiële waarschuwing en moest ook een weekend voor straf binnen blijven. Als je bovendien al afspraken hebt gemaakt voor dat weekend dan is het niet zo gek dat je je kwaad maakt over een onterecht opgelegde straf. En dat kun je niet hebben. Zeker niet zo in het begin van het clean worden. Mensen met een medicijnverslaving komen er over het algemeen na flink doorbijten wel van af. Inmiddels 2 jaar later gaat het goed met Leo. Op de Detox had hij niet gedacht dat het allemaal zo lang zou gaan duren. Het is de moeite zeker waard geweest. En hij heeft er ook nog een hoop rare mensen leren kennen. *JOS: naam van de afdeling vernoemt naar de Jacob Obrechtstraat. *Detox: Detoxificatie afdeling, ontgiften. *whiplash: beschadiging in en rondom de cervicale (hals of de nek) wervelkolom. *RIAGG: Regionale instelling voor ambulante geestelijke gezondheidszorg *Benzo s: benzodiazepinen- groep van medicijnen met een o.a. angstdempende en spierverslappende werking. Afkicken via internet? Jellinek biedt zelfhulpprogramma s aan op het internet door Maarten Smeerdijk, ingeleid door Kees C. Keuch. EMH Eind vorig jaar bezocht ik een congres over nieuwe media en hulpverlening via internet voor GGZ* instellingen. Het eerste speciaal zo genoemde EMH (E Mental Health) congres. Aanvankelijk ging ik er met gemengde gevoelens naartoe, maar dat draaide snel bij. Op mij heeft het een goede indruk achtergelaten. De ontwikkelingen met EMH gaan zowel hier als ook in het buitenland snel. Naast behandeling voor (overmatig) alcoholgebruik zijn er inmiddels soortgelijke programma s op het net, zoals kleurjeleven en gripopjedip, een zelfhulpcursus omgaan met depressieve klachten. Getrapt proces De doelgroep zijn niet de zware drinkers maar de categorie drinkers in het voorportaal, zoals we dat noemen. Veelal mensen die zich zorgen maken over hun drinkgewoonte en die willen voorkomen dat het uit de hand loopt. Mensen die zelfstandig iets willen doen aan hun drinkgedrag. Eenmaal (anoniem) aangemeld gaat de behandeling in fasen, een trappenproces waar de cliënt bij geholpen wordt. Via links wordt technische voorlichting gegeven, dus wat alcohol doet met je lichaam en hersenen of welke onderdelen specifiek beschadigd raken. Wat nu de goede kant aan dit elektronisch afkicken zou kunnen zijn, is wat ik al enigszins dacht en me ook goed kan voorstellen, namelijk: voor veel mensen is de drempel tot de hulpverlening, en zeker in de verslavingszorg, te hoog. Schaamte, angst voor stigmatisering, verlies van privacy, wellicht nog het idee hebben weer gewoon sociaal drinken te leren, en bedenk er zo nog maar een paar. Tenslotte is het erg lekker voor velen, voor sommigen té lekker! Dat is nu eenmaal het vervelende van genotsartikelen. Hieronder de gebruiksaanwijzing volgens Maarten Smeerdijk, stafmedewerker bij de afdeling K&I (Kwaliteit en Innovatie)van de Jellinek.. De laatste jaren maken steeds meer Nederlanders gebruik van de diverse mogelijkheden die het internet te bieden heeft. De ontwikkelingen op het internet zijn bij de Jellinek niet onopgemerkt gebleven. Aanvankelijk was de website voornamelijk gericht op het geven van informatie over middelengebruik en verslaving. Al snel echter werd duidelijk dat een groot deel van de bezoekers meer behoefte had aan persoonlijk advies en ondersteuning bij het onder controle krijgen van hun gebruik. Dit heeft in 2002 ertoe geleid dat de Jellinek van start is gegaan met het aanbieden van zogenaamde zelfhulpprogramma s. Ondersteuning Het doel van de zelfhulpprogramma s is om advies en ondersteuning te geven bij het zelfstandig stoppen of minderen met het gebruik. 5

4 6 Momenteel heeft de Jellinek aparte programma s voor alcohol, cannabis, cocaïne, gokken en roken. Alle programma s bestaan uit een aantal verschillende oefeningen die de deelnemers in hun eigen tijd en tempo kunnen doen. Door een van de zelfhulpprogramma s aan te klikken kan iedereen geheel anoniem een eigen inlognaam en wachtwoord aanmaken. Als de eerste vijf stappen ofwel oefeningen zijn gedaan, is men aangemeld en worden de ingevoerde gegevens opgeslagen. Vanaf dan kan men op ieder gewenst moment in- en uitloggen op het programma. Zolang men het programma volgt wordt gevraagd het eigen gebruik of de trek om te gaan gebruiken bij te houden op een registratieformulier. Na minimaal twee weken het gebruik en de trek te hebben geregistreerd, kan men in een grafiek aflezen of men gedurende het programma meer of minder is gaan gebruiken. Zodoende kan men de eigen voortgang evalueren. Risicosituaties Een ander belangrijk voordeel van het registeren is dat de deelnemer hiermee meer inzicht krijgt in situaties waarin het moeilijk is om niet te gebruiken, de zogenaamde risicosituaties. In een andere oefening kan men dan eigen maatregelen noteren om met de risicosituaties om te kunnen gaan. Ook zijn er oefeningen die de deelnemer helpen om een terugval in gebruik te voorkomen en om met een eventuele terugval om te kunnen gaan. Op verschillende punten in het programma zijn leesopdrachten aangebracht, die de deelnemer ondersteuning en tips geven voor het uitvoeren van de opdrachten. Mocht een deelnemer tegen moeilijkheden aanlopen, dan bestaat de mogelijkheid om op bepaalde tijden een chat aan te vragen met een hulpverlener van de Jellinek. Deze kan dan persoonlijk advies en ondersteuning geven. Persoonlijk contact Ik wil hem kwijt Overigens kunnen alle bezoekers van de Jellinek website éénmalig een persoonlijke chat aanvragen met een van de hulpverleners van de Jellinek. De chat is enkel bedoeld voor het geven van persoonlijke tips en adviezen. Onlangs zijn de zelfhulpprogramma- s uitgebreid met een forum, waarin deelnemers onderling tips en hun ervaringen kunnen uitwisselen. De zelfhulpprogramma s blijken een groot succes te zijn: sinds de start in 2002 hebben zich al meer dan 2000 bezoekers aangemeld voor één van de programma s. Voorlopige resultaten wijzen erop dat het deelnemers lukt om gedurende het programma hun gebruik te verminderen. Momenteel onderzoekt de Jellinek nog de precieze resultaten van de zelfhulpprogramma s. Tot slot is er de discussie of al deze ontwikkelingen op den duur de face-to-face behandelingen in de verslavingszorg gaan vervangen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat dit ooit zal gebeuren. Eerder kunnen de behandeldiensten op het internet gezien worden als een laagdrempelige voorziening voor een doelgroep die met de reguliere verslavingszorg niet wordt bereikt. Daarnaast is het belangrijk te beseffen dat het bij de internetprogramma s om de lichtste vorm van behandeling gaat die de Jellinek momenteel biedt. Ernstig langdurig verslaafden wordt deze vorm van internetbehandeling dan ook sterk ontraden en geadviseerd om persoonlijk contact op te nemen met de verslavingszorg voor een behandeling die meer rekening houdt met de persoonlijke omstandigheden. Voor vragen, opmerkingen of tips kunt u via contact opnemen met: medewerker op de afdeling Kwaliteit en Innovatie (K&I) Jellinek. *GGZ: Geestelijke Gezondheids Zorg Toehoorder door Christian Krappel Communicatie en bejegening, het zijn belangrijke thema s. Voor mij persoonlijk, maar ook voor de Jellinek als zorginstelling met zoveel medewerkers en nog veel meer cliënten. Ik maak er dan ook een punt van te willen weten wat er zoal leeft bij de medewerkers op de werkvloer en bij de cliënten, voor wie we er per slot van rekening zijn. Toen ik hier net kwam, en praktisch niemand me kende, werd ik door bijna iedereen zomaar aangesproken. Die spontaniteit is nu wel verdwenen. Velen vinden dat ze nu voorzichtiger, serieuzer met mij moeten omgaan. Wat dat betreft is het voor mij wel een beetje eenzamer geworden. Deze veranderde houding heeft als gevolg, dat ik zelf veel actiever ben geworden in het onderhouden van contacten. Dat gaat me redelijk goed af. Ik ben gelukkig in staat met mensen van verschillende niveaus, leeftijden, achtergronden en culturen te communiceren en kan me goed verplaatsen in de situatie van degene die ik tegenover me vind. En omdat ik hier bovendien niet mijn moedertaal spreek, ben ik minder dominant dan gewoonlijk. Het bevalt me eigenlijk wel. Dat wil niet zeggen dat ik niets aan mijn Nederlands hoef te doen. Ik krijg dan ook conversatielessen. Hoewel die goed gaan, zijn situaties in de realiteit van alledag vaak complexer. Ik weet dat ik gewend ben snel te denken en te praten, maar dat gaat niet echt samen met het niveau waarop ik het Nederlands beheers. Daar valt dus wel het een en ander te verbeteren. Zeker. Het contact met (ex-)cliënten loopt langs twee belangrijke lijnen: op de eerste plaats ben ik psychiater bij de Jellinek en praat in die hoedanigheid vaak met cliënten, en ten tweede wordt ik via de Cliëntenraad geïnformeerd. En juist dat laatste is niet alleen organisatorisch belangrijk, maar ook functioneel heel nuttig. Via de CR hoor ik regelmatig over hoe de communicatie tussen (ex-)cliënt en behandelaar verloopt. Een vaak gehoorde klacht is bijvoorbeeld dat men de indruk krijgt niet altijd voor vol te worden aangezien. Of dat nou gaat over juiste medicatie of over een gangdeur die al dan niet gesloten moet blijven, het is lastig als je als cliënt denkt dat je niet serieus wordt genomen. Me die informatie kan ik dan aan de slag. Als bestuurder en als eerste geneeskundige van de Jellinek trek ik me dit namelijk zeer aan. Het zou dus goed zijn om structureel een paar keer per jaar als toehoorder bij de verga dering van de Cliëntenraad aanwezig te zijn. Niet om ter ple ke allerlei beslissingen te nemen want dat kan pas nadat i kwesties heb teruggebracht naar de circuitmanagers of behandelaars maar juist om voeling te houden met wat voor de (ex-)cliënten belangrijk is en om zó in staat te zijn meer nuance aan te brengen in het beeld dat we als behandelaars van de cliënt hebben. Ook wordt mij door de Cliëntenraad regelmatig voorgehoude dat de Jellinek vaak onduidelijk, zo nu en dan slecht of soms helemaal niet met haar (ex-)cliënten communiceert. Hoe kun nen we dit verbeteren? In elk geval door te blijven praten me alle betrokkenen en open te staan voor suggesties. Een van die suggesties was om bij tijd en wijle via het 0-nummer de (ex-)cliënten, maa ook andere belangstellenden, te vertellen over het wel en wee binnen de Jellinek. Over nieuwe situaties of over belangrijke ontwikkelingen die de behandelingen betreffe Laat ik dan meteen de kans nemen om te vertellen dat we bijvoorbeeld nadenken over het starten van een medicatiepoli; voor een cliënt is, na een behandeling van drie maanden, gedurende een periode van een, twee of zelfs drie jaar inloop moge lijk voor een onderhoudsdosis. Of dat het in mijn ogen voor sommige cliënten zeer interessant is dat wij ons oriënteren op een behandeling gebaseerd op de Twaalf Stappen. Wat zijn hiervan de voor- en de nadelen? Hoe verhoudt een dergelijke behandeling zich tot wat wij evidence based gedragstherapie noemen? En er is meer. Zo is het belangrijk dat de Jellinek een duidelijke positie inneemt als het gaat om de toepassing van en grenzen aan gedwongen opname : zouden we iemand tegen zijn wil moeten opnemen voor behandeling? En wat zijn de gevolgen als we dit niet doen? Natuurlijk hebben alle veranderingen ook financiële gevolgen. Ook op dat vlak is goede, duidelijke communicatie belangrijk. Met gemeente, VWS, zorgkantoor, GG&GD en andere instellin gen in de geestelijke gezondheidszorg zijn we in gesprek en hopen dat op die manier ons beleid transparant is en blijft. Ook voor de cliënten. Al met al is er sprake van interessante ontwikkelingen met mogelijk grote gevolgen voor iedereen. Ik hou jullie op de hoogte. 7

5 Tweede pubertijd door Richard Tja, daar zit ik dan achter m n computertje me suf te prakkiseren wat ik in God s naam wil schrijven. Het grootste writersblock is de drang om zo goed mogelijk te schrijven, want anderen gaan dit lezen en dus moet het perfect zijn. Zie hier een van mijn grootste angsten, de faalangst. Volgens mij is dit er met de paplepel ingegoten, vroeger thuis, het was nooit goed genoeg en als je het niet perfect kon doen, dan maar helemaal niet. Ik werd er al vroeg mee geconfronteerd, in plaats van mij te complimenteren met mijn briljante pianospel werd er geroepen of die herrie niet wat zachter kon etc. Mijn mavo diploma heb ik niet gehaald simpelweg door totale black out op het moment dat ik kennis moest produceren, mijn rijbewijs idem dito, totale paniek toen de examinator naast me kwam zitten in de auto, 2 keer gezakt en mijn rijinstructeur begreep er niets van. Ik reed immers fantastisch tijdens de lessen! Bijna mezelf zijn Enfin, om een lang verhaal wat korter te maken, ik had genoeg redenen om al op jonge leeftijd te ontdekken dat met een glaasje van het een of ander alcohol, ik veel minder last had van die onzekerheden, sterker nog, ik kon met een slok op bijna mezelf zijn zonder in angstzweet uit te barsten. Wat een ontdekking, wat een wondermiddel, een medicijn om eindelijk mijn diepst verborgen gehouden gevoelens omhoog te laten borrelen, mijn allergrootste geheim, waar ik jarenlang mee worstelde, mijn verlangen om jongens lief te hebben! En God vergeef me, wat heb ik veel liters van dit medicijn gedronken om even zoveel jongens lief te hebben! Het leven was mooi, ik kwam in de theaterwereld terecht, heb bijna alle buurthuizen, clubs, theaters en schouwburgen van Nederland van binnen gezien, heb furore gemaakt in Carre met vleermuizen, die ik op wondebaarlijk wijze over het toneel liet vliegen. Het leven lachte me tegemoed aan de buitenkant, er was echter niemand die wist en voelde wat er binnenin mij woelde, een brandende eenzaamheid, een overlevingsstrijd die zijn weerga niet kent en ik was niet in staat om daar met iemand over te praten. Gewoon maar doorgaan dan?! Mijn beide ouders waren inmiddels overleden, goede kennisen en vrienden sneuvelde bij bosjes aan de nieuwe gevreesde ziekte Aids. Niet meer te verdoven Ik had inmiddels het ultieme medicijn tegen verlegenheid ontdekt: Cocaine! Gelijk op met het gebruiken van al die middelen had ik weer anti-middelen nodig om de paniekaanvallen en claustrofobien tegen te gaan, kortom de innerlijke pijn en strijd waren bijna niet meer te verdoven en het was tijd voor mijn eerste nederlaag. De gang naar de hulpverlening, het CAD. De eerste poging om inzicht te krijgen waarom ik zoveel gebruikte. Met behulp van pillen die mij ziek zouden maken in geval van het nuttigen van alcolholische dranken, lukte het mij om een korte periode niet te drinken. Verder veranderde ik niet veel aan mijn levensstijl, behalve de dingen die ik absoluut niet durfde te doen zonder iets te gebruiken. De periode van onthouding was slechts van korte duur. Al snel kwam de verveling om de hoek kijken en ik voelde me weer wat beter, dus besloot ik deze keer gecontroleerd te gaan gebruiken!? Dat lukte meestal 2 of 3 dagen, want al snel was er wel weer een of ander excuus om de afgesproken hoeveelheid ineens niet meer van belang te vinden en compleet uit mijn dak te gaan. wel mee toch? Uiteindelijk kon het natuurlijk niet uitblijven dat ik lichamelijk, geestelijk en spiritueel dusdanig naar de knoppen was, dat ik in de detox van de Jellinek ben beland. Daar tot de conclusie gekomen dat 12 dagen detox hoogstwaarschijnlijk niet genoeg was om mijn sterk verziekte persoontje weer enigszins te laten functioneren, dus 4 maanden afdeling JOS* er achteraan. In die periode van 4 maanden waarin het steeds een beetje helderder werd in mijn hoofd, kwam ik er achter dat ik zeker op emotioneel gebied een grote achterstand had opgelopen. De vogeltjes floten zo hard Toen ik dan ook weer in de buitenwereld kwam, had ik vaak het gevoel dat ik aan een tweede pubertijd was begonnen, alles was zo nieuw, zo indrukwekkend maar ook angstig. Het licht was zo fel, de vogeltjes floten zo hard en wat een herrie op straat met al die mensen, trams, fietsen, auto s, brommers Die uitkomende planten en bomen, wat waren ze mooi groen, wat voelde dat lentezonnetje ontzettend lekker! Nu 8 jaar later er op terug kijkend, verbaas ik me er over hoe ik dat vol gehouden heb, 4 maanden intern op een zaaltje met 3 andere snurkende, scheten latende lotgenoten. Ik denk dat dit aangeeft hoe ik er aan toe was, hoe graag ik wilde herstellen, hoe hongerig ik was naar een leven zonder al die ellende. Ik heb iemand eens horen zeggen dat godsdienst is voor mensen die bang zijn om naar de hel te gaan en spiritualiteit voor mensen die uit de hel zijn gekomen en geloof me, het was een hel waar ik in leefde. Ik ben erg blij en dankbaar dat die periode van mijn leven achter me ligt. Men kan veel kritiek uiten over de behandeling in de Jellinek en die kritiek heb ik zelf ook gehad, echter zonder die behandeling zou ik nu niet de persoon zijn geweest die dit nu zit te schrijven. De Jellinek heeft mij geholpen om te stoppen met gebruiken, de zelfhulp groepen hebben mij geholpen om gestopt te blijven. Als ik alleen gestopt zou zijn met gebruiken en verder niets aan mijn leven hebben veranderd, dan zou ik waarschijnlijk nu een hoopje botten zijn six feet under. Foto: Dick Kok 12 dagen Detox Zo ben ik nog jaren doorgegaan met vallen en opstaan. De valkuilen werden steeds dieper en het werd steeds moelijker om er weer uit te krabbelen, het overleven werd steeds zwaarder. Wonder boven wonder bleef ik wel in staat om te blijven werken, uiteraard in een door mij gezochte werkomgeving waar het niet vreemd was om te gebruiken. Ik had nog een dak boven mijn hoofd, kon zelfs nog een autootje rijden, dus wat bedoel je, verslaafd?! Ik woonde toch niet in een kartonnen doos of liep niet op straat met een C-1000 karretje volgestouwd met troep een uur in de wind stinkend! Nee hoor, ik gebruikte wat veel, dat wel ja, maar verder, ach dat viel *JOS: Jacob Obrechtstraat. Tot 2003 waren er in het Jellinekhuis drie behandelafdelingen: Heinzegroep, Vrouwen VKL, en dus de JOS groep. 8 9

6 A Ω REACTIES BRIEVEN MEDEDELINGEN VRAGEN JELLY QUACK Hallo redactie, (Ingezonden) Mijn naam is Janet, ben 50 jaar en weduwe met 1 dochter die niet meer thuis woont. Zoals iedere alcoholist ben/was ook ik goed in het ontkennen dat ik een probleem heb, al was ik onder ambulante behandeling. Toch sloegen ineens op een maandagnacht de stoppen bij me door en kwamen er wat dokters thuis. Dit resulteerde in een spoedopname bij de CODA. Ik ben daar 7 dagen geweest (wat een ervaring!) en ging toen weer over op ambulante behandeling. Maar in die week heb ik een vrouwtje leren kennen, en haar later nog eens opgezocht, want zij ging door naar de CIZ. Ik liet haar een gedicht lezen dat ik had geschreven een week na mijn ontslag uit de CODA. Dus mijn eerste gedicht nuchter, maar wel tijdens mijn eerste trekmoment. Het heeft me er door geholpen. Zij maakte me attent op het 0-nummer en zei: dat is misschien iets voor het krantje. Dus vandaar dit mailtje. Hieronder volgt het gedicht ( ) dat waarschijnlijk heel herkenbaar zal zijn voor (ex)verslaafden. HET GEVECHT na wat nadenken was ik eruit gekomen en heb ik een beslissing genomen besefte ineens, hield mezelf in de waan dat het vanzelf beter zou gaan. maar dat kan niet zonder gevecht en dat is heel terecht ach wat zit ik te zeveren zal die strijd leveren. zo gezegd, zo gedaan en ben het gevecht aangegaan al liep ik soms te vitten ben niet bij de pakken gaan neer zitten. heb het eerste deel met hulp volbracht en ga nu verder op eigen kracht en voel me er goed bij met goede vrienden aan mijn zij. alleen vanmiddag was er dat moment even maar heb er niet aan toe gegeven ben al een klein stukje op de brug en wil niet meer terug. deze brug wil ik helemaal lopen en op vrijheid hopen en dit gevecht achter me laten dus ik hou zwakke momenten goed in de gaten Janet Probeer eens deze websites: In Memoriam Zo n drie maanden geleden hoorden we het schokkende nieuws: Danny Mo Ajok is dood. Voor de redactie van het 0-nummer is Danny niet zomaar een passant. Integendeel, hij was degene die met veel geduld in de zomer van 2003 de opmaak van het allereerste 0-nummer voor zijn rekening nam. Hij luisterde naar onze wensen, overwoog alle aanpassingen die we daarna nog wilden en ging intussen op zijn typische kalme manier door met z n werk bij AMT / Werk & Scholing. En toch was er diep in zijn ziel ook de onrust. En juist die onrust werd hem uiteindelijk teveel, zo begrepen we. Lange tijd hebben we gehoopt dat Danny terug zou komen bij het redactionele team van het 0-nummer. Het heeft, helaas, niet zo mogen zijn. We zullen zijn zachtaardige karakter en zijn intelligentie missen. Hopelijk vindt hij nu wel de rust die hij zo verdient. Strafrecht niet het geschikte middel om overlast te bestrijden Oppassen met het Doe normaal contract Dit kabinet moet goed in de gaten worden gehouden horen we in de wandelgangen. Ten eerste: de AWBZ* wordt uitgekleed en daarvoor in de plaats wordt de WMO Wet Maatschappelijk Ondersteuning aangekleed. Waarom doet men dit? Functioneerde het niet goed? Wordt het zorgstelsel te duur of moet er (natuurlijk) weer bezuinigd worden? Over bezuinigingen wordt liever niet hardop gesproken, liever praat men over het Plan van aanpak verloedering en overlast. Gemeenten krijgen hierin een sterke regiefunctie waarvan nog maar moet worden afgewacht hoe dit wordt ingevuld. Tenslotte is de ene gemeente niet gelijk aan de andere. Ten tweede: niet alleen de financiële middelen (de potjes) worden overgeheveld maar ook meer morele zaken gaan anders beoordeeld worden. De overheid wil dat de Wet Bopz* beter gebruikt gaat worden. De regering praat hier dan over de doelgroep van de zogenoemde zorgmijders en dat zijn dan (natuurlijk weer) de mensen met een psychiatrische handicap, de daklozen en met stip bovenaan: de verslaafden, zonder onderscheid des persoons. Minister geeft Wet Bopz mogelijkheid tot dwangopname ernstig verslaafden Voor degene die nog wel baat kan hebben bij behandeling, heeft de overheid in de aanbieding: de vrijwillige opname of de gedwongen opname, o.m. voor ernstig verslaafden. Gedwongen opname kan dan middels de (aangepaste) wet Bopz. Echter wanneer deze zogenoemde zorgmijders tóch hulp zoeken zijn er voor hen hoge drempels. Het probleem in de praktijk is dat bij de hulpverlening onduidelijkheid bestaat of ernstige verslaving een geestesstoornis is, ook in de zin van Wet Bopz. De praktijk laat inderdaad zien dat bij een aantal verslaafden een verborgen psychiatrische component aanwezig is. De Jellinek probeert hier op aan te sluiten door met de DD (dubbele diagnose) behandeling beter op deze problematiek in te spelen. Een goed voornemen. Tenslotte het doe normaal contract betekent het verblijf in een instelling dat niet vrijblijvend is. Het blijft wèl de vraag hoe het begrip normaal wordt geinterpreteerd? Zoals hierboven genoteerd zijn er veel zaken waarover naar de achterban bericht moet worden. Daaraan verbindt de 0-nummer cliëntenkrant zijn bestaansrecht. De stelling is dat individuen iets kunnen opsteken van wat de ander te vertellen heeft. Het schrijven, en lezen kan vaak verhelderend werken. Bij de 0-nummer krant kun je je creatief op papier uitleven. Ter versterking van ons team is de redactie van de 0- nummer krant op zoek naar een redacteur(en). Een (ex- )cliënt die kan en wil schrijven, meedenken en meepraten over hoe we toch elke keer weer deze krant moeten vullen. Interesse? Schrijf naar de redactie van het 0-nummer, p/a Jellinek Cliëntenraad, postbus 3907, 1001 AS Amsterdam. (KCK nr.4) *AWBZ: Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten *Wet Bopz: Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen 10 11

7 Tsunami over Jellinek Andere golflengte Waar zullen we het deze keer over gaan hebben? Over gesloten tuindeuren, wetgeving AWBZ* en WMO*, of de WMCZ* wet die cliëntenraden van instellingen vergaande inbreng in meedenken mogelijk maakt? Misschien over de manier waarop het chagrijnige personeel met de altijd verongelijkte, klagende cliënten omgaat? Die zielige cliënten die misschien gewoon patiënt heten. Ik weet het niet meer zo goed. Er gebeurt te veel, in (voor mij) te korte tijd. Het geval van de 1,7 miljoen is een bijzondere situatie waardoor de dynamiek ontstond die niet was te voorzien. Jellinek Cliëntenraad 12 Budget In een persbericht van de RVB (Raad van Bestuur) Jellinek lezen we dat de gevraagde extra subsidie voor de behandeling van dubbeldiagnose (DD) patiënten door Den Haag niet wordt gehonoreerd. Dat is dan spijtig en vooral erg dom van de politiek. We lezen ook dat besloten is dit project van DD behandeling wèl in te voeren en dat het toch heel jammer is dat hiervoor een aantal voorzieningen wordt opgeheven of gesnoeid. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De Cliëntenraad heeft ernstig geprotesteerd tegen een aantal voorstellen. Ongehoord om zomaar de Detox te halveren terwijl er een wachtlijst is. Je moet tegenwoordig een kaartje bestellen om verantwoord te mogen afkicken. Dit kan niet de bedoeling zijn! Nu kun je wel roepen: Jellinek, u doet het fout, dat kan niet zo. De Cliëntenraad (en ook de Ondermingsraad) probeert grip op de situatie te krijgen en amenderen de voorstellen. Dat in enkele situaties de voorstellen reeds zijn doorgevoerd, terwijl ze nog voor advies op de voorgenomen plannen als voorstel op tafel liggen, verdient niet de schoonheidsprijs. Geprobeerd wordt enigszins te redden wat redelijkerwijs moet blijven. Het is fout beleid om bijvoorbeeld het AMT bij Werk & Scholing (W&S) op te heffen omdat de Jellinek er geen geld meer voor kan inruimen. Het vervelende is dat je het de directie van dit bedrijf niet zomaar kwalijk kan nemen dat ze de verkeerde keuzes maakt hoe het geld te besteden. Dat weten de meeste cliënten ook wel denk ik. Daar ligt feitelijk de sleutel, symbolisch de sleutel van de geldkist, want het draait voornamelijk om poen. In Nederland zijn zo n 12 zogenoemde Zorg- of regio kantoren, één per provincie, die ieder ± een miljoen personen onder hun vleugels hebben. Deze zorgkantoren (de financiers) per regio verdelen het geld over de instellingen, waaronder ook de verslavingsinstituten. Nu krijgen die zorgkantoren op hun beurt weer het geld vanuit Den Haag. De politiek bepaalt de verdeelsleutel. Daar ligt dus uiteindelijk de verantwoordelijkheid. Politiek regeert met de waan van de dag In voorgaande 0-nummers is reeds geschreven over de aankomende nieuwe WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning). Deze wet gaat veel zaken overnemen die nu nog vanuit de AWBZ* worden vergoed. Overnemen, maar wel met een aangepaste moraal. Trefwoord is bezuinigen; allemaal, iedereen, dus ook u verslaafden. In de epiloog zou je kunnen stellen dat die rottige regering uiteindelijk natuurlijk wel op die stoel is gekomen door de keuze van de bevolking zelf. Ik zou bijna willen zeggen: mensen wordt nou toch eens nuchter en ga nadenken. Bejegening Het bestuur kreeg weer enkele fraaie staaltjes van bejegening te horen. Cliënten uit het Terugkeerhuis, Obrechtstraat kregen te horen dat ze s avonds uiterlijk half tien binnen moesten zijn. Een nieuwe (belachelijke) regeling die zomaar pardoes uit de lucht komt vallen. De mensen uit deze groep moeten zichzelf juist trainen in het vooral- in het donker in de stad zijn! De Raad heeft direct een brief geschreven en zover nu bekend zijn er duidelijke afspraken gemaakt.op het damestoilet bij CIZ-B is een heroïne pijpje gevonden. Wel een slordige junk, zo z n apparatuur achter te laten. Van de cliënten bleek iedereen schoon, dus verondersteld mag worden dat dit binnengebracht is door een bezoeker of iemand die gewoon via de tuin binnen is gekomen. Je zult toch maar nodig moeten. Resultaat is dat de tuindeur nu niet meer van het slot gaat. Wat moet je hier als Raad nu aan doen? Op zich is zo n maatregel wel een beetje te begrijpen, ons kent ons. Maar overleg het dan op een behoorlijke manier, en doe niet net alsof je de bewoners straft. Hoewel het om in de tuin te komen ook nog steeds via de lange gang mogelijk is. Veel perikelen bij de Jellinek. Het personeel is onrustig over de reorganisatieplannen en misschien ook wel hun baan. Dit werkt door op de werkvloer, dus op de cliënten. Het is niet zo verwonderlijk dat bij dit soort veranderingen op stapel het personeel soms chagrijnig en kortaf is, maar leef dat niet uit op de bewoners. Daar krijgen ze alleen maar trek van. Ook hier zien we weer hoe belangrijk het is om goed te communiceren, een kunst opzich. Kees C. Keuch AWBZ: Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten WMO: Wet Maatschappelijke Ondersteuning WMVZ: Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen AMT: Arbeidsmarkttoeleiding CIZ: Complexe intramurale Zorg (intramuraal: binnen de muren- intern) door Yolanda Ik merk hoe moeilijk communicatie soms is tussen mijn nieuwe hulphond en mijn kat. Ze vinden elkaar hoogst interessant en zijn veel met elkaar bezig, maar een echt diep contact loopt steevast uit op onbegrip. Als uit vrolijkheid de hond met haar staart zwaait denkt de poes dat hij boos is. Het is niet zo dat ze elkaar niet leuk vinden, maar ze zitten duidelijk niet op dezelfde golflengte. Net zoals gebruikers en niet-gebruikers. Het is soms heel moeilijk uit te leggen waarom ik niet meer kan én wil drinken. Ik doe dat niet al te vaak meer want ik schiet er niets mee op. Veelal mondt het uit op oeverloos heen en weer gepraat. Maar al te vaak gaan mensen mij tot in den treure uitleggen hoe het zit met hun eigen gebruik. De probleemgevallen pik ik er feilloos tussen uit, die kennis en ervaring heb ik wel. Maar ik heb het bordje kliniek om mijn nek, dus met mij is het echt ernstig. Immers als je niet opgenomen bent geweest zal het wel meevallen, hoor en zie je ze soms denken. Als mensen hun eigen probleem niet zien trek ik me terug. Dan voel ik mij niet geroepen om te helpen. Dat was wel anders toen ik net uit de kliniek kwam. Het was me gelukt droog te zijn en ik wilde het goede gevoel daarover kwijt, delen met anderen. Als ik mezelf kon redden dan kon toch iedereen dat predikte ik. Er is leven na verslaving..! ik ging nog net de kroegen niet in om mensen te redden. Verslavingsgedrag In het begin ging het me makkelijk af, ik was in de ban van bevrijd te zijn en de kracht die ik daardoor kreeg. Zo nu en dan ging ik naar de Buitenveldert* groep een praatgroep voor (ex) gebruikers. Daar waarschuwde men mij, en inderdaad gevoelens van geluk kunnen nog verraderlijker zijn dan de vervelende downe periodes. Dan weet je dat je op je hoede moet zijn, maar als je gelukkig bent dan sluipt de zorgeloosheid binnen en wij mensen vergeten snel. Op een terras in de zomer heb ik in een blinde vlek wel eens een pilsje besteld terwijl ik echt niet van plan was om te drinken. Vanuit m n oude gewoonte-gedrag besteld. Toen het voor me op tafel stond kwam ik tot het besef dat ik iets vreemds gedaan had en heb ik het moedwillig omgegooid. Daar me goed over gevoeld. Het leerde me wel om voortaan alerter te zijn. Duidelijkheid naar mezelf toe vereist is, ook al heb ik daar niet altijd zin in. Maar weer in de kuil vallen van verslaving en ongelimiteerd gebruik, daar heb ik helemaal geen zin in. Een kuil is een kuil al is hij bekleed met mooie praatjes, ik ben er te vaak ingestort en de weg terug omhoog is me te zwaar. Over drank praat ik nog maar weinig. De wond is genezen ook al blijft er een litteken over, maar dat is juist goed. De herinnering houdt je bij de les. Ik leer veel dankzij mijn hond Okkie, ze is een deugniet en als ik niet duidelijk ben neemt ze een loopje met me. Probeert ze hoever ze kan gaan. Dat is geen moedwil van haar kant, maar als ik in haar ogen de roedel niet goed kan leiden, wat heeft ze dan aan mij? Ook in dit geval is nee ook echt Nee! Yolanda. foto: eigen archief Voornamelijk met een alcoholprobleem verbleef Yolanda in 1986 voor een aantal maanden op Texel in de Jellinek boerderij de Skuul. Na een half jaar werd bij haar MS geconstateerd.ruim een half jaar heeft ze gezelschap van een echte afgestudeerde hulphond (Okkie) die haar bij van alles en nog wat helpt. Op de foto helpt Okkie met het uittrekken van de sokken. 13

8 Kontakt met de moederschoot De onzekerheid baant zich een weg door je lichaam. Je probeert alle tranen weg te schrijven, maar je pen wordt steeds voller. De tranen in je ogen zoeken hun weg naar de vrijheid en waken ervoor dat je niet zult overlopen van verdriet. Emoties verdrijven je nachtrust en soms verlang je terug naar de verbintenis van de moederschoot. Terug naar de navelstreng, die je voedt met de warmte van het leven. Maar die warmte en rust waar je zo naar verlangt, zal uiteindelijk weer het omhulsel worden van je ziel. Je ogen zullen weer gaan stralen als een onbekende planeet, die nog niet bevuild is door de mensheid. En op een dag ontwaak je opnieuw uit de moederschoot, zolang je maar in je zelf gelooft... Marc Torringa

- 4. Foto: Kees C. Keuch. communicatie bejegening

- 4. Foto: Kees C. Keuch. communicatie bejegening communicatie bejegening - 2 -nummer 4, mei/juni 2005 0-nummer is een cliëntgestuurd project van de Jellinek Cliëntenraad. De cliëntenkrant is ge-maakt voor en door (ex-) cliënten van de Jellinek. Begin

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Informatie over zorgzwaartepakketten

Informatie over zorgzwaartepakketten Informatie over zorgzwaartepakketten voor cliënten, familie en andere betrokkenen Voor wie is deze folder? Deze informatie is voor mensen met psychiatrische problemen die voor langere tijd bij GGZ ingeest

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID...

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... Geplaatst op 28 juni, 2015 in het YOGI YOGA blad editie juli + augustus 2015 Lieve schat, je bent zo'n mooie, lieve en grappige vrouw, zelfs met je nukken

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Samen eenzaam. Frida den Hollander

Samen eenzaam. Frida den Hollander Samen eenzaam Samen eenzaam Frida den Hollander Tweede editie Schrijver: Frida den Hollander Coverontwerp: Koos den Hollander Correctie: Koos den Hollander ISBN:9789402122442 Inhoud Inleiding 1 Ik ben

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar)

02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar) BELLA (II) 02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar) In 2007 kwam je voor het eerst lessen op onze hondenschool. Je had als pup eerder getraind op een andere school maar moest daar stoppen vanwege ED operaties aan

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Wanneer we praten over cliëntenparticipatie is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen enerzijds de individuele en de collectieve cliëntenparticipatie.

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Carla van Lent. De Droom

Carla van Lent. De Droom Carla van Lent De Droom Het stond altijd op zijn lijstje iedere keer ieder jaar; een hond een echte levende hond daar verlangde hij naar. Zijn ouders zagen de bui al hangen en zeiden telkens nee jij moet

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat?

Zingeving op MAAT. Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Zingeving op MAAT Wat zijn de effecten van aandacht voor levensvragen en hoe meet je dat? Hoe maken we het hard? Aandacht voor levensvragen en ouderen in zorg en welzijn Expertisenetwerk Levensvragen en

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Stichting Pandora GEDWONGEN OPNAME. Stichting Pandora, februari 2003 1/8

Stichting Pandora GEDWONGEN OPNAME. Stichting Pandora, februari 2003 1/8 Stichting Pandora, februari 2003 1/8 GEDWONGEN OPNAME Stichting Pandora Stichting Pandora, februari 2003 2/8 Gedwongen opname Niemand wil tegen z'n zin in een psychiatrisch ziekenhuis terechtkomen. Dat

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

workshop bij Rodica en Dodica

workshop bij Rodica en Dodica workshop bij Rodica en Dodica vier gedichten van Paul van Ostaijen met tekeningen van Paul Verrept taijen, met bij elk zins morgens de dingen, de que nègre, en Rodica en r al met groot succes ansee. Nu

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de. zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale

Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de. zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale Als...door een tijger achterna gezeten. door Maurice Maarssen Sanghalid en 'donderdagavondbroeder' Garmt van Soest kreeg in de zomer van 2013 te horen dat hij leed aan Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS),

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET DRUGS 3 SOORTEN DRUGS 3 WAT DOEN DRUGS? 4 VERSLAAFD AAN DRUGS

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Wat is Altrecht? Wier

Wat is Altrecht? Wier Wier Wier Centrum voor onderzoek en behandeling van moeilijk lerende mensen met ernstige problemen 2 Wier Wie kunnen zich aanmelden voor onderzoek en behandeling op Wier? Wier is een behandelafdeling speciaal

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Kind-In-Zicht Inhoudsopgave Inleiding Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Als je een tiener en tussen 9 en 12 jaar bent Als je een puber en tussen

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat!

Je bent jong en je wilt wat! Je bent jong en je wilt wat! Logisch, je voelt je geen sukkel. Je bent jong, je zit vol energie en je wilt eruit halen wat er uit dit leven te halen valt. Plezier maken, feesten en doen waar je zin in

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Waarom moet je altijd een dieet volgen?

Waarom moet je altijd een dieet volgen? Nynke en Zara interviewen kinderarts MDL Frank Kneepkens, 22 juni 2009 Waarom moet je altijd een dieet volgen? Onder het genot van een grote zak M&M s, jawel glutenvrij, nemen Nynke en Zara een interview

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

De MS van Tess Als elke dag onzeker is

De MS van Tess Als elke dag onzeker is Morgen gaan we naar de huisarts, zegt haar moeder s middags. Ik weet niet wat er met je is. Je bent zo moe de laatste tijd. En nu heb je ook nog last van je oog. De juf zegt dat ik misschien een bril moet,

Nadere informatie

1.1 Mijn kind under construction

1.1 Mijn kind under construction 1.1 Mijn kind under construction bij sessie 1 Mijn kind pubert - Wat is er gaande? Het overvalt je of misschien heb je al met spanning uitgekeken naar de eerste tekenen. Puberen, wat gebeurt er? Onder

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie